Weiss thắt cà vạt đen và đi đến nhà Heinrich. Bà quản gia tiếp khách ở phòng khách. Chiếc đèn chùm có thắt băng nhiễu đen.

Heinrich không ra khỏi phòng cha, nhưng bà quản gia nói với anh rằng, Heinrich đang chờ anh. Weiss tưởng rằng anh sẽ gặp Heinrich trong tâm trạng tuyệt vọng, vì thế anh hơi ngạc nhiên khi nhìn thấy Heinrich đang thành thạo xem xét các giấy tờ của cha, xếp chúng vào hai vali da lớn. Không bắt tay Weiss, Heinrich nói:

- Tôi thu xếp về nước đây! Chú tôi đánh điện sang bảo rằng sẽ ra đón tôi. - Mặt Heinrich xanh xao nhưng không đau khổ mà có vẻ như dữ tợn.

Heinrich hỏi phớt qua:

- Cậu chuẩn bị đi với tôi rồi chứ?

Weiss gật đầu rồi nói thêm:

- Nếu ngài khu trưởng Funk làm thủ tục giấy tờ cho tôi.

- Funk sẽ làm tất cả những gì tôi hạ lệnh cho ông ta, - Heinrich hống hách tuyên bố và tức giận nói thêm. - Chú tôi viết rằng Gestapo sẽ giải quyết việc này. Vì Funk phải biết trước rằng tình báo Bộ nội vụ Liên Xô đã chuẩn bị vụ mưu sát này để ngăn cản cha tôi bỏ Latvia về Đức. Thế mà hắn ta không áp dụng biện pháp gì để cứu cha tôi. Tôi biết rõ rằng Funk là tình báo Liên Xô. Hắn đã thú nhận rằng, hắn cảm thấy gián tiếp có lỗi trong cái chết của cha tôi. Bọn đỏ cần phải uy hiếp những người Đức muốn rời bỏ đất nước Xô Viết. Funk xác nhận rằng hắn không biết trước họ sẽ dự định ai là vật hy sinh.

- Từ lâu Funk đã nghi ngờ như vậy!

- Đối với tôi từ lâu hay mới đây có nghĩa lý gì? Vấn đề quan trọng là ở chỗ hắn đã thú nhận với tôi trong vấn đề này. Và sẽ phải thanh toán món nợ đó.

Bertha bước vào phòng. Heinrich đảo mắt nhìn, nhận xét:

- Ồ, màu đen rất hợp với cô ấy.

Bertha làm ra vẻ không chú ý đến lời nói bóng gió này, hoặc thực sự khinh thường nó. Cô nhẹ nhàng và âu yếm đặt những ngón tay dài, mảnh khảnh của mình lên vai Heinrich, nói:

- Cha em lại lên cơn đau tim. Ông cụ chuyển lời xin lỗi là không thể đến thăm viếng anh được. - Bertha tháo găng tay đen ra, tiếp lời. - Người ta đề nghị em biểu diễn hòa nhạc ở Moskva, nhưng em đã từ chối. - Cô đưa mắt nhìn xuống đất như để giải thích vì sao từ chối - Heinrich, em biết anh đang rất đau khổ.

Heinrich nhún vai nói:

- Người Do Thái thì đi Moskva! Còn người Đức thì về Berlin! - Anh quay nhìn Weiss rồi đưa mắt nhìn Bertha - Weiss, cậu ngắm đi, rõ chưa. Màu đen rất hợp với Bertha! Nhưng ở Berlin cậu sẽ không trông thấy một người phụ nữ Do Thái nào để tang một người đàn ông Đức đâu.

Bertha kiêu hãnh ngẩng đầu lên.

- Ở Berlin anh cũng sẽ không nhìn thấy một người đàn bà Đức nào để tang những người Do Thái đang bị giết hại bởi tay…

- Bọn phát xít, - Weiss bổ sung thêm.

- Chúng ta uống chút rượu thì tốt hơn, - Heinrich tỏ vẻ làm lành rồi rót rượu vào cốc, nói với vẻ quan tâm - Anh rất lo lắng cho bệnh tật của cha em, Bertha ạ. Nhưng anh có một đề nghị rất gần với cha em. Anh tin rằng cha em là người chân thực nên sẽ chấp nhận thôi. Cũng vì thế mà anh nói thẳng với em, Bertha ạ. Bên nhà em có một số giấy tờ liên quan đến các công trình của cha anh. Anh đề nghị trao trả cho anh những giấy tờ đó ngay trong ngày hôm nay thì tốt nhất.

- Nhưng cha em cũng làm việc với ông cụ nhà anh. Nếu cha em không giúp em tìm thì làm sao em có thế phân biệt được những giấy tờ nào là của cha anh?

- Funk… khuyên cậu như thế à? - Weiss hỏi Heinrich.

Heinrich lúng túng. Anh không bao giờ nói dối nên lần này anh nói quanh co:

- Lẽ nào tôi không có quyền đứng ra đòi hỏi? Tất cả những gì thuộc về cha tôi phải trả lại cho tôi như một người thừa kế!

- Nhưng tôi cảm thấy trong chuyện này Funk đang đứng ra đòi hỏi. - Weiss nói.

Heinrich ném sang Weiss một cái nhìn giận dữ, nhưng Weiss chẳng hề bối rối, giải thích:

- Với mức độ nào đó, ngài khu trưởng phải lo lắng các công việc của người Đức ở đây, đó là chuyện tự nhiên thôi. - Weiss đề nghị - Nếu cậu cho phép tôi sẽ giúp Bertha tìm các giấy tờ này. Tôi biết rất rõ nét chữ của cha cậu, ngoài ra ông cụ vẫn thường trao cho tôi một số bản vẽ quan trọng lắm.

- Được, xin mời! - Heinrich đồng ý.

Bertha thở dài nhẹ nhõm.

- Nếu Weiss giúp tôi thì tốt nhất còn gì.

Chuông điện thoại réo vang. Weiss cầm ống nghe, rồi trao cho Heinrich, nói:

- Giáo sư Goldblatt gọi cậu.

- Vâng, - Heinrich nói, - cháu nghe bác đây ạ… Vâng, cháu cho phép khu trưởng tham gia vào việc giải quyết chuyện thừa kế. Nhưng bác hãy nghe hết… Xin bác hãy nghe cháu… - Anh thất vọng quay nhìn hai người khách…

Bertha tái mặt, đứng lên, còn Weiss chăm chú ngắm đôi giày cao cổ mới mua của mình, lẩm bẩm:

- Tôi có cảm tưởng là trước kia ông Schwarzkopf không bao giờ có thiện cảm và có sự tin cậy đặc biệt nào đối với Funk, và chắc ông cụ sẽ rất ngạc nhiên nếu thấy bỗng dưng Funk tỏ ra quan tâm đặc biệt đến các công trình của mình.

Bertha giọng run run, nói ngắt từng tiếng:

- Rất tiếc, anh Heinrich ạ. Tôi phải đi đây. - Bertha lạnh nhạt gật đầu chào, rồi đi ra.

- Cậu tiễn cô ta một chút, - Heinrich đề nghị với Weiss.

Weiss ra theo Bertha. Cô đi nhanh và im lặng.

- Có chuyện gì xảy ra với anh ấy đấy? - Bertha hỏi, không quay lại phía Weiss.

Weiss nhún vai:

- Bây giờ chỉ có những người trước kia không được ông Schwarzkopf kính trọng cho lắm vây quanh Heinrich.

- Nhưng anh Weiss ạ, không thể nào trở nên hoàn toàn khác ngay được.

- Chị yêu Heinrich không?

- Đúng, tôi rất thích Heinrich. Nhưng chưa bao giờ yêu anh ấy.

- Còn Heinrich?

- Chắc anh biết về Heinrich hơn tôi. Anh thứ lỗi cho tôi phải gọi taxi. Tôi chắc rằng người ta đang khám xét nhà tôi. Ở đó có cả những người Đức trong Hiệp hội. Chuyện này có thể làm cha tôi chết mất.

- Nhưng tại sao chị không đề nghị ngay với chính quyền? Dù sao đi nữa thì cũng phải có nhân chứng.

- Thì chính anh sẽ là nhân chứng.

- Tôi thì không thể được. - Weiss vội nói tiếp. - Ngài khu trưởng có thể gây khó khăn cho chuyến về nước của tôi, và…

- Anh cũng trở nên nâu[1] rồi đấy, Weiss ạ. Tôi thấy không thích anh đâu. Mong anh để mặc tôi. - Nói rồi Bertha bỏ sang phía bên kia đường phố.

Weiss quay lại nhà Heinrich. Heinrich hỏi:

- Thế nào?

- Cô ta không chờ đợi ở cậu điều đó.

- Tôi hỏi không phải về Bertha, mà là cậu nghĩ gì về tôi?

Weiss ngồi gọn trong ghế bành, châm thuốc hút.

- Cậu tỏ ra không thực tế. Vì nếu như các giấy tờ của cha cậu thực sự quý giá thì cậu phải tự đến gặp giáo sư lấy lại. Rồi đem theo về Đức, đem bán cho một hãng nào đó.

- Ờ, tôi thấy cậu bắt đầu suy nghĩ hợp lý rồi đấy. Và cậu không muốn nhận xét rằng tôi đã cư xử như một thằng đểu!

- Tôi chẳng nói rằng cậu đã làm theo lời Funk, mà cha cậu lại không thích ông ta là gì. Có thế thôi. Ngoài ra tôi còn chưa nhận thấy rõ sự hơn hẳn của dân tộc Aryan[2] của tôi để có khả năng nói như cậu với Bertha.

- Cậu yêu người Do Thái à?

- Chính cậu yêu Bertha chứ không phải tôi.

- Tôi đã chán ngấy vì phải nghe nào là cô ta có tài, nào là cô ta tiếng tăm lừng lẫy. Còn tôi…

- Cậu thì sao?

- Một kẻ tầm thường bất tài.

- Hừ, thật vớ vẩn. Nếu cậu đi theo bước chân của cha cậu, cậu sẽ có chỗ đứng xứng đáng trong cuộc sống. Và giáo sư Goldblatt có thể giúp cậu trong chuyện này được.

- Bằng cách nào?

- Thế chú Willie không khuyên nhủ gì cậu trong chuyện này à?

- Có, chú ấy có viết… là nếu Goldblatt đồng ý về Đức, người ta sẽ tặng cho giáo sư danh hiệu “Người Do Thái giá trị” và giáo sư có thể hoàn toàn an tâm tiếp tục công việc của mình. Nhưng dưới sự hướng dẫn của cha tôi.

- Có nghĩa là, chú cậu sẽ rất buồn phiền khi biết rằng cậu đã cãi cọ với con gái giáo sư?

- Chuyện này có liên can gì đến chú ấy?

- Sao lại không liên can nhỉ? Cậu quyến rũ được con gái giáo sư, sao cậu lại không thể gây ảnh hưởng tốt đến chuyện về Đức của giáo sư, một con người quý giá hay sao! Và chú Willie của cậu lại không vô cùng sung sướng vì cháu trai mình hay sao?

- Cậu nói gì thế? Cậu thực sự coi tôi là một thằng khốn nạn đấy à?

- Không, sao lại thế? Nếu như quốc xã cần một người quý giá, thì phải làm cái mà quốc xã cần.

- Cậu thay đổi một cách kỳ lạ, Weiss ạ. Vì sao thế?

- Cậu cũng thế. Và, có thể là vì cả hai ta bắt đầu suy nghĩ như người quốc xã cần nghĩ.

- Nhưng điều đó - những điều cậu vừa nói với tôi ấy - thật đáng kinh tởm!

Weiss nhún vai. Heinrich đăm chiêu suy nghĩ, sau đó hỏi:

- Có nghĩa là cậu khuyên tôi không nên về Đức, vì nếu không làm rể thì ít ra cũng làm học trò Goldblatt?

- Thế ngài Funk nói gì với cậu?

- Hắn đề nghị tôi trở về Đức ngay.

- Nếu thế thì tôi đề nghị với cậu một điều: hãy nói với ngài Funk là cậu mang tôi đi theo.

- Tôi không nghĩ gì khác thế. Liệu có gì ngăn cản?

- Nhưng cậu nói với ông ta như vậy chứ?

Heinrich kiên quyết bảo Weiss:

- Không có cậu tôi sẽ không đi đâu cả. Bây giờ cậu là người gần gũi duy nhất của tôi. - Mỉm cười, Heinrich nói tiếp - Tôi thậm chí không thể hiểu nổi là bọn mình mới quen nhau có mấy tháng trời, nhưng tôi có cảm tưởng cậu là người thân nhất của tôi.

- Cảm ơn cậu, Heinrich ạ, - Weiss nói.

Heinrich cầm tay Weiss một lúc rồi ôm lấy bạn…

•º•

Sáng sớm hôm sau, đúng giờ quy định Weiss cho xe đến cổng chính, Funk ra lệnh đi ra cảng.

Những người di cư cuối cùng phải đi tàu hỏa. Mặc dù vậy, Funk vẫn có giấy ra vào cảng từ trước, nên ngày nào y cũng ra thăm cảng Riga, đi vòng quanh khắp bờ vịnh, rồi đề nghị Weiss chụp ảnh hắn bên các công trình của cảng.

Ngồi phịch xuống đệm xe, Funk tán thưởng nhận xét.

- Nghiêm túc và chính xác - đó là nét đặc biệt của người Đức. Chiều qua anh có đến chỗ Heinrich chứ?

- Vâng, thưa ngài khu trưởng.

- Ở đấy còn ai nữa không?

- Còn cô con gái giáo sư ạ.

- Thế ở đó ra sao?

- Bertha và Heinrich cãi nhau.

- Nguyên nhân?

- Heinrich làm cho cô ta cảm thấy tính hơn hẳn của dân tộc Đức.

- Anh chàng đã có vẻ người lớn rồi đấy. Anh có mặt ở đó lúc giáo sư gọi điện?

- Vâng, thưa ngài Hội trưởng.

- Heinrich có bị mất hứng sau khi nói chuyện với giáo sư không?

- Không, thưa ngài Hội trưởng, tôi không nhận thấy điều đó. Nhưng Heinrich rất xúc động.

- Vì sao?

- Ngài cho phép tôi trình bày sự suy nghĩ của tôi?

Funk gật đầu.

- Ông Rudolf Schwarzkopf trước đây làm việc dưới sự lãnh đạo của giáo sư, và có thể con trai ông mong muốn rằng một số các công trình đặc biệt quan trọng của người cha hoàn thành cùng với giáo sư không bị mất đi đối với quốc xã.

- Heinrich trưởng thành trông thấy, - Funk tán thành. - Điều đó không những chỉ làm Heinrich mà cả chúng tôi đều quan tâm. Nhưng con gái Goldblatt đã dẫn bọn Latvia về nhà, bọn này tự nhận là đại diện chính quyền Xô Viết và không cho phép ai lấy giấy tờ cả. Chúng còn sao chép và in lại. Chúng tôi đã trao thư phản kháng lên lãnh sự Đức.

- Chắc rằng lãnh sự sẽ đòi tất cả các giấy tờ của ông Schwarzkopf phải trao lại cho người thừa kế.

- Phải, sẽ phải như thế. Nhưng chúng tôi dự định trao trả Heinrich cả những gì không hoàn toàn là của ông Schwarzkopf.

- Còn bây giờ không nên làm gì cả hay sao?

Funk thở dài nói:

- Chúng tôi nghĩ là đã bỏ mất khả năng này rồi. - Hắn nhìn người lái xe của mình. - Anh hãy kể hết về Heinrich cho tôi nghe bây - giờ được chứ?

- Thưa ngài Hội trưởng, tôi xin tự nguyện làm ngay việc đó.

- Và sau này anh vẫn tiếp tục làm như thế, mặc dù anh không muốn, Weiss ạ. - Im lặng một lát. - Anh sẽ về Đức cùng với Heinrich. Chúng tôi đã quyết định như vậy. Anh đồng ý chứ?

- Vâng, thưa ngài Hội trưởng. Tôi đang bàn với Heinrich là chú anh ta có thể giúp tôi vào làm ở một bộ phận hậu phương nào đó. Tôi không muốn ra trận ngay.

Funk mỉm cười:

- Anh thật cởi mở với tôi. Điều đó tốt. Thế mà trước tôi không thể hiểu nổi, tại sao ạnh lại kết bạn với Heinrich một cách vô tư như vậy. Thật đáng nghi ngờ!

Ở cảng, Funk chào hỏi các nhân viên cảng, giơ nắm đấm lên nói:

- Chào mặt trận cửa ngõ!

Nhưng không ai đáp lại hắn. Công nhân cảng Riga đã biết rất rõ Funk là người thế mào rồi.

Mấy vạn người Đức lúc đó đang ở Latvia có cơ quan tự quản của mình là “Hiệp hội kiều dân Đức vùng Baltic” gồm các Ban: thống kê, trường học, thể thao, nông nghiệp vân vân…

Ban thống kê chịu trách nhiệm đăng ký toàn bộ người Đức theo chỗ ở của họ. Ở Latvia chia ra mấy khu “Hiệp hội kiều dân Đức vùng Baltic” để làm việc đó.

Ở tỉnh nào tương đối ít người Đức, chủ yếu là nông dân cá thể thì một khu tương ứng với một tỉnh, còn ở các thành phố Riga, Libava và các thành phố khác thì tương đương với khu. Đứng đầu khu là chi hội trưởng. Năm sáu khu hợp thành Liên khu, đứng đầu là phân hội trưởng. Mỗi người có trong tổ chức này đều phải đóng hội phí. Vào tháng 9-1939, lúc bắt đầu chuyển những người Đức muốn về nước, “Hiệp hội” này đã đảm nhiệm mọi công việc cho những người di chuyển. Kế hoạch đã được lập xong và quy định ngày giờ lên đường của mỗi liên khu.

Mấy ngày trước khi khởi hành những người di cư này được nhận vải bạt và vật liệu để đóng gói. Toàn bộ tài sản, trừ đồ gỗ, đều được đóng thành hòm và có xe chở ra cảng.

Tàu thủy của Đức. Những tàu khách này của hãng du lịch Đức mang tên “Sức mạnh vượt qua sung sướng”.

Theo giờ đà định, mọi người đi ô tô buýt ra cảng, lên tàu. Những tàu này đi theo đường Danzig, Stettin, Hamburg.

Tới mùa hè năm 1940 việc di dân về cơ bản đã kết thúc. Ở Latvia chỉ còn lại một nhóm người Đức không đáng kể. Đấy là những người không muốn về Đức vì đã lấy người Latvia, và những người không muốn sống ở Đức vì các khuynh hướng chính trị. Ngược lại có những người Latvia, cũng do các nguyên nhân chính trị lại muốn sang Đức, và bằng một món tiền lớn, họ cũng được gia nhập “Hiệp hội kiều dân Đức vùng Baltic”.

Nghiên cứu hoạt động của “Hiệp hội”, các cán bộ cơ quan điều tra của Liên Xô xác định rằng: một số người hoạt động tích cực của Hiệp hội là đảng viên bí mật Đảng xã hội dân tộc[3]. Vì sao họ lại không hồi hương theo các chuyến đầu tiên? Và để cho việc lưu lại ở Latvia của mình không đập vào mắt mọi người, bọn này trì hoãn giả tạo việc hồi hương của những người Đức trung thực. Nhưng khi bọn này buộc phải thú nhận làm gián điệp thì các Chi hội trưởng nhận được chỉ thị từ Berlin cho hồi hương ngay. Rõ ràng Berlin cho rằng rút hoạt động gián điệp công khai của mình có lợi hơn là tiếp tục làm mất uy tín của Chính phủ Latvia mà không có hoạt động gián điệp này người ta cũng đủ cơ sở để không tin rồi.

Nhưng trong thời gian đó, một nhóm người Đức trung thực, trong đó có kỹ sư Rudolf Schwarzkopf, đã quyết định ở lại Latvia. Những kẻ lãnh đạo Hiệp hội hiểu rõ ở nước Đức quốc xã chúng sẽ không được khen ngợi về chuyện các tình báo bị thất bại, hơn nữa ở đây lại có một số người Đức không muốn trở về Tổ quốc.

Hành động khủng bố là sự trừng phạt đối với những ai chống lại và là sự báo động đối với những ai còn dao động.

Các cán bộ cơ quan điều tra biết rất rõ điều này. Nhưng bắt các thủ phạm gây tội ác bị tình nghi lúc này là chưa có khả năng. Theo hiệp ước giữa hai nước thì mọi người dân Đức phải được rời khỏi Latvia không bị ngăn cản gì, vi phạm hiệp ước sẽ làm căng thẳng về mặt ngoại giao. Vả lại các tang chứng cụ thể để bắt Funk và bọn giúp việc đắc lực nhất của y thì tạm thời chưa có.

❀ ❀ ❀

[1] Nâu: Màu quần áo của bọn phát xít Đức. - ND.

[2] Aryan: Một dân tộc chính ở Đức. cũng như Phổ. - ND.

[3] Đảng phát xít của Hitler. - ND.