Thiếu tá Axel Steinglitz bắt đầu nghề tình báo từ trước đại chiến thế giới thứ nhất. Là con trai của một nông dân nghèo, y xấu hổ vì cái gốc gác hèn kém của mình và vì vậy, y hết sức khao khát chiếm được một vị trí xứng đáng trong hàng ngũ sĩ quan, nơi mà nghề điệp viên còn chưa được coi là vinh dự, mặc dù bộ tổng tham mưu đã dành thiện cảm đặc biệt cho những kẻ đại diện cho loại công việc này.

Một lần Steinglitz bị lăng nhục ở câu lạc bộ sĩ quan, y đòi thách đấu với kẻ gây chuyện nhưng gã kia khước từ, viện cớ rằng danh dự của một sĩ quan Phổ không cho phép gã đánh nhau với một con người không bao giờ để lộ vũ khí ra ngoài.

Chiến tranh và đặc biệt những năm sau chiến tranh đã làm thay đổi tình thế. Nghề điệp viên trở nên rạng rỡ bởi những sắc màu lãng mạn của chủ nghĩa anh hùng. Người ta viết nhiều về “những hiệp sĩ áo đen”, khâm phục họ, dựng nên những câu chuyện thần kỳ về họ, cố gắng tạo ra sức hấp dẫn cho các đại biểu của “thế hệ mất mát”, bằng những chiến công của cuộc chiến tranh bí mật.

Tên Steinglitz không nằm trong danh sách những điệp viên hoạt động công khai, được nhà nước đế chế dành cho khoảng hoạt động rộng lớn tiện cho việc quảng cáo. Y thể hiện bản lĩnh của mình ở khía cạnh thuận lợi nhất, hoàn thành đủ loại nhiệm vụ bí mật. Nhưng từ ngày bước chân vào cái lĩnh vực công tác đặc biệt, y bắt buộc phải chia tay với bộ sắc phục sĩ quan trong nhiều năm ròng rã. Cho tới bây giờ, khi Hitler bắt đầu hành binh ra khắp Châu Âu thì Steinglitz được mặc bộ quân phục với quân hàm và chức vụ cao hơn, tạo ra cho y chừng mực độc lập nào đó, với số vốn đáng kể và mở ra những triển vọng hấp dẫn nhất trong tương lai.

Canaris chỉ huy Abwehr[1], biết rõ Steinglitz ở cả mặt yếu lẫn mặt mạnh của y.

Mặt yếu của Steinglitz là lòng háo danh, muốn được giới sĩ quan cao cấp thừa nhận. Mặt mạnh là y sẵn sàng làm bất cứ điều hèn hạ nào để đạt được mục đích trên. Bộ sưu tập của y về những kinh nghiệm phong phú và sự táo bạo đạt tới mục đích bằng bất cứ cách thức nào quả là hiếm có và đã được thử nghiệm ở nhiều người được coi là mất tích trong những hoàn cảnh rất bí ẩn.

Trở thành lái xe của thiếu tá, ngay những ngày đầu tiên Johann đã hiểu rõ một điều này: cái con người hào nhoáng này với cặp mắt loài cú hiếm khi thấy chớp, với bộ mặt lạnh lùng hầu như không bao giờ nhếch mép và không cho phép mình có một cử động thừa nào - đối với anh lúc này là mối đe dọa lớn nhất và cũng là niềm hy vọng lớn nhất.

Bắt chước Canaris, Steinglitz nói năng khẽ khàng, ngọt ngào, cố viện dẫn cho được câu châm ngôn ưa thích của thủ trưởng “Người khác sẽ tiếp nhận quan điểm của anh nếu anh không chọc tức người ta, chỉ khi đó người ta mới có thể trở nên biết điều hơn” Tự Steinglitz không hề nghĩ ra một quan điểm riêng về vấn đề gì. Sức mạnh của y lại nằm ở chính cái chỗ không có quan điểm ấy. Kinh nghiệm sống của một tình báo viên chuyên nghiệp giúp y thấy chắc chắn một điều là: trong mọi giai đoạn lịch sử của nước Đức, những người thuộc nghề nghiệp của y được xếp vào một đẳng cấp đặc biệt và dù bất cứ biến cố chính trị nào xảy ra trên đất nước này, dù kẻ lãnh đạo nó là ai - Hohenzollerns, Hindenburg, Hitler[2] - các tướng lãnh quân đội và cấp chỉ huy giới tình báo chuyên nghiệp vẫn là bất khả xâm phạm.

Steinglitz vạch ra kế hoạch thực hiện các nhiệm vụ được trao cho tỉ mỉ một cách cố chấp, áp dụng các biện pháp được nghiên cứu kỹ lưỡng ở phòng lưu trữ của cảnh sát hình sự. Phương pháp và cách thức tiến hành chiến dịch được y rút tỉa từ những bài học thực tế của các tay tội phạm chuyên nghiệp lừng danh nhất.

Bàn tay Axel Steinglitz từng nhúng vào mấy vụ giết người có kỹ thuật hoàn hảo. Song y không hề biết cả mục đích các vụ giết người đó lẫn những người bị y giết. Y không chú ý tới những điều này. Khi đó y ở một chức vụ không đáng kể, y thực hiện nhiệm vụ theo ý thức kỷ luật, tuân lệnh những người khi có cấp bậc cao. Y dốc sức để đạt được cái địa vị có thể ra lệnh cho kẻ khác. Và quả thật y đã đạt được cái vị trí đó vào đúng lúc trưởng thành. Những bước đường công danh cũng làm cho y buồn vì đã có những sự kiện xác nhận rằng để cho một hoạt động điệp báo thành công thì chỉ có sự sốt sắng nghề nghiệp không thôi thì chưa đủ.

Axel Steinglitz coi tòa nhà bốn tầng ảm đạm số 74-76 trên đường Tirpitzutzfer ở Berlin, trụ sở của Abwehr, là Thiên đình, là thánh đường của vị chúa tể các hoạt động điệp báo của đế quốc. Và không thiếu gì lý do để coi vị chúa tể đó chính là Canaris - kẻ ngầm bảo trợ cho vụ ám sát Karl Liebknecht và Rosa Luxemburg. Trong đại chiến thế giới thứ nhất khi Canaris bị cầm tù ở Ý trong thân phận gián điệp Đức, hắn ta đã lừa bóp cổ chết linh mục của trại giam, dùng quần áo của ông ta trốn thoát. Với vóc người lực lưỡng, tóc bạc, má đỏ, tính tình xởi lởi, hay nói, với kiểu cách của một nhà quý tộc quen được nuông chiều, thích phô trương sự gàn dở của mình ra, thích nuôi gia súc, sưu tầm tác phẩm nghệ thuật, yêu âm nhạc, chăm non gia đình chu đáo, hắn răn dậy thuộc hạ hết sức chu đáo, thờ tình cha con, trong nghệ thuật giết người. Hắn đánh giá cao các nhân viên khổ luyện nghiệp vụ và có ác cảm với những ai nghiêng về phía chủ động hoạt động hơn là răm rắp tuân lệnh.

Nhưng ngoài Abwehr còn có Gestapo, cơ quan an ninh và số điệp viên riêng của Ribbentrop đẩy mạnh các hoạt động gián điệp ở nước ngoài.

Hitler khuyến khích sự ganh đua giữa các cơ quan này song đặc biệt bảo trợ Gestapo.

Axel Steinglitz nhận nhiệm vụ Canaris trao, xâm nhập nước Anh để đánh cắp cặp tài liệu của nhân viên liên lạc của bộ trưởng ngoại giao Anh. Cần làm việc này này vào lúc người liên lạc ở xe hơi bước xuống có người bảo vệ, vào tòa nhà của bộ. Cặp đích vòng sắt đeo vào tay trái người liên lạc.

Nghiên cứu thực địa nơi sẽ tiến hành chiến dịch Steinglitz nhận thấy con người làm cho y phải bận tâm có khuôn mặt khá là quen thuộc. Không cần cố gắng lắm y đã nhớ ra được con người này: y đã thấy hình gã trong tủ hồ sơ lưu của cảnh sát hành sự bí mật. Sherman là một tên bợm ti tiện đã một thời nổi danh vì vụ giết nhân tình một cách thú vật của gã.

Steinglitz cảm thấy bị sỉ nhục ghê gớm khi sếp không tin tưởng hẳn vào y mà lại cử cái hạng tiểu nhân đó vào vị trí dự bị cho y.

Ở thư viện công cộng Anh, y lục bộ cảo cũ “Velkischer Beobachter”, xé lấy trang đăng bài phóng sự về vụ án xử Sherman, có hình hắn. Y nhét cả vào phong bì, kèm theo lời tố giác tên tội phạm hình sự người Đức này đang ẩn náu ở London, rồi gửi tới Scotland Yard qua đường bưu điện.

Nhiệm vụ của Steinglitz đã hoàn thành.

Y đợi người liên lạc ở tiền sảnh trụ sở Bộ ngoại giao; kịp nhảy theo vào thang máy và đóng cửa sập cửa vào mặt người hộ tống. Chính ở đây, trong khoang thang máy, y đã hạ sát người liên lạc bằng một cú chặt vào thái dương, rồi y dùng chiếc kim con ve đã chuẩn bị sẵn cắt đứt đoạn xích gắn vòng sắt với cườm tay người liên lạc, sau đó rút lui an toàn ra khỏi tòa nhà.

Ngay hôm đó y trở về Berlin tới tòa nhà 74-76 đường Tirpitzufer.

Axel Steinglitz tưởng sẽ được thăng chức và một món tiền thưởng kha khá nhưng thế nào mà đảo ngược tất cả thành công lại hóa ra thất bại chua cay nhất.

Từ ngày còn chỉ huy cơ quan cảnh sát bí mật Phổ, Renhard Heydrich đã thiết lập mối quan hệ vững chắc với cơ quan cảnh sát Anh. Tới khi trở thành chỉ huy cơ quan an ninh SĐ, hắn chẳng những không làm mất đi mối quan hệ này mà còn phát triển nó trên những cơ sở mới.

Hóa ra Sherman là nhân vật tin cậy của Gestapo, gã nhận nhiệm vụ do đích thân Himmler trao cho. Người Anh báo cho Renhard biết vụ Sherman bị ám hại, hắn đoán ra ngay ai tiến hành vụ này.

Heydrich hân hoan ra mặt: nào, giờ thì Canaris đã nằm trong tay hắn rồi! Phải, nếu Himmler toàn năng mà biết được rằng một điệp viên tin cậy của ông ta ở Anh đã bị chính điệp viên của Canaris thủ tiêu thì Canaris có chạy đằng trời! Chưa phải đã là hết đâu: bây giờ thì đố Canaris dám tường trình lên Hitler về chiến dịch được nhân viên Cơ quan tình báo quân sự thực hiện thành công ở London và cũng đừng hòng mà được ban thưởng. Himmler thì cũng vậy, giá nhân viên của hắn mà không thất bại thì hắn đã không bỏ lỡ dịp khuếch khoác về thành công của Gestapo trước mặt Hitler. Món lợi đối với Heydrich thế là quá rõ: các địch thủ của y đều công cốc.

Canaris và Heydrich ở cạnh nhau, trên đường Dollenstrasse, ngoại ô Berlin. Cứ chủ nhật Heydrich lại sang thăm láng giềng, chơi croquet với vợ và hai cô con gái của hắn.

Khi Heydrich báo cho Canaris biết nội vụ tên Steinglitz, trong một bữa sang thăm thường lệ, thủ lĩnh cơ quan tình báo quân sự hiểu ngay rằng thất bại này là mối đe dọa đối với hắn. Hắn quyết định hành động.

Hắn có thể thủ tiêu tên Steinglitz thật nhẹm - việc này hắn thừa khả năng làm. Song hắn muốn bảo vệ mạng sống cho thuộc hạ của hắn. Hoàn toàn không phải vì lòng thương hại Steinglitz, cũng chẳng phải do sự kính trọng công việc của y. Canaris liên hệ với cơ quan cảnh sát Anh còn mật thiết hơn cả Hitler qua đường dây của mình. Canaris tìm cách chứng minh rằng Sherman không đứng vững được trước các phương pháp thẩm vấn của cảnh sát hình sự Anh, đã đồng ý cộng tác với cơ quan tình báo Anh. Cơ quan tình báo Anh lịch sự trao cho Canaris đưa cho Heydrich những bằng cớ thích hợp. Canaris cho Heydrich coi trước nhất để thoát khỏi sự lệ thuộc vào hắn ta trong vụ này, sau đó đến lượt Himmler và cam đoan rằng mới chỉ có hai người - Himmler và Canaris được biết về sự phản bội của gã nhân viên Gestapo thôi. Và sẽ không có người thứ ba. Nhờ thế Canaris đã gây thêm được một chút thiện cảm của Himmler đối với mình.

Về phần Steinglitz thì Canaris thăng cấp cho và hắn còn nhấn mạnh tính chất hoàn hảo của kẻ thuộc hạ này trước Heydrich. Nhưng từ nay về sau Steinglitz đã để mất sự tin tưởng của sếp và chừng nào còn ở ngôi vị thiếu tá cơ quan điệp báo quân sự thì còn được coi là bản nháp của một tác phẩm.

Nhiệm vụ của y trong vùng chiếm đóng Ba Lan chẳng có gì đáng kể - lẽ nào người ta lại giao một công việc quan trọng cho một cộng sự viên thất sủng và mạng sống được kéo dài chỉ là do Canaris cần bảo vệ y như bảo vệ một con tốt trong ván cờ nguy hiểm đấu với Himmler và Heydrich.

Song chính Axel Steinglitz không chịu từ bỏ một cách dễ dàng điều y khao khát suốt đời. Bộ phận công tác thứ nhì của cơ quan tình báo quân sự - hoạt động phá hoại và khủng bố - sẽ còn phải ghi tên Steinglitz vào những cuốn biên niên sử của mình. Viên thiếu tá quá tin vào kinh nghiệm của mình, giá trị của nó y quan sát định bằng dollar đơn vị tiền tệ ổn định nhất trong thời kỳ quân đội Hitler chinh phục châu Âu.

Cái nhìn lờ đờ dường như không còn sinh khí, những lời nói lười biếng lặp lại địa danh nơi cần phải tới, cú đập roi vào cổ lái xe lúc cần dừng lại - tất cả những cái đó chỉ là biểu hiện hết sức nhỏ nhặt báo trước các khó khăn trước mặt Johann Weiss và rõ ràng là anh phải cần đến không chỉ sự chịu đựng quên mình và nghệ thuật lái xe, mà cả thứ bản lĩnh cao nhất - bản lĩnh của người chiến sĩ tình báo Xô Viết - để giữ được sự bình yên trong nhiệm vụ công tác của mình ở bên viên thiếu tá. Johann đã được trung tâm thông báo về tên Steinglitz - điệp viên sừng sỏ của Đức - ngay sau khi anh báo cáo về vị trí công tác mới của mình.

Các tin tức đáng tin cậy từ nhiều nguồn khác nhau truyền về Trung tâm, xác nhận từ cuối năm 1940, nước Đức Hitler đã bố trí các đơn vị quân đội ở gần biên giới Liên Xô. Tất cả được báo cáo lên Stalin ngay lập tức.

Nước Đức phát xít đã liên tục thực hiện chương trình quân phiệt hóa của mình do Hitler vạch ra. Trong cuốn “Đời tôi” của hắn. Hitler tuyên bố: “Chúng ta, những người quốc xã, nhất quyết đoạn tuyệt với chính sách đối ngoại của nước Đức thời kỳ trước chiến tranh. Chúng ta… chuyển qua chính sách của tương lai - chính sách xâm chiếm đất đai. Nhưng trong lúc này, khi chúng ta nói về những vùng đất mới ở châu Âu thì trước tiên chúng ta phải tính đến nước Nga và các quốc gia phụ cận. Chính số mệnh đã vạch ra con đường này”.

Thiếu tá Steinglitz làm việc không ít ở Ba Lan trong những ngày tháng chín năm 1939, đã lập ra các nhóm khủng bố phá hoại từ các làng người Đức ở địa phương. Song thành tựu của y không có gì đáng lưu ý. Nhân bị thương nhẹ vào chân vì sơ ý trong lúc huấn luyện cho một nhóm khủng bố Steinglitz bèn nằm ỳ ở một trại điều dưỡng miền núi khá lâu. Tuy nhiên sự tính toán của y là không cần thiết: chẳng ai nhớ đến y cả. Y bèn tự nhắc nhở bản thân và nhận lãnh nhiệm vụ đáng ngờ của viên thanh tra các trường tình báo phá hoại - mục đích nhắm vào Liên Xô và vùng đất đai của nước Ba Lan cũ. Nhưng thiếu tá chỉ là chuyên gia về các nước tây phương. Y không thạo tiếng Nga và chỉ có ý niệm rất mơ hồ về Liên Xô. Và y hiểu rằng trong hoàn cảnh này việc lột lon và mặt trận đang chờ y với sự khiếm khuyết của y.

Steinglitz lợi dụng khoảng thời gian lưu lại ở Lodz tìm cách tới gặp các nhân vật cao cấp, hy vọng sự cầu cạnh này có thể làm cho hoàn cảnh của y sáng sủa hơn chăng.

Y không muốn đến với hai bàn tay trắng, bèn chạy tới nhờ tay chuyên viên của văn phòng “Đóng gói - đấu giá”, ngài Herbert với vụ áp phe macgarin y được biết trong hồ sơ lưu trữ của cảnh sát hình sự.

Nhưng Herbert, sau khi biết rõ sự ngu dốt hoàn toàn không có chút khiếu thẩm mỹ nào của viên thiếu tá, đã đưa ra mấy bản sao tác phẩm nghệ thuật khá thô thiển.

Johann đã có dịp chở những bức tranh hiếm có tịch biên của các viện bảo tàng và các bộ sưu tập tư nhân tới kho của “Đóng gói - đấu giá”: Anh đã quan sát cách sắp xếp các bức này ở nhà kho.

Lúc theo thiếu tá vào nhà kho để mang đồ ra ô tô, Johann đoán ra ngay trò ranh ma của Herbert, trắng trợn trao cho thiếu tá những món đồ giả rẻ tiền. Gã này thì mắt cứ hau háu vẻ thèm khát khi Herbert xướng lên cái giá cao không thể tưởng tượng nổi.

Thế là Johann bước cái bước quan trọng đầu tiên trên con đường dẫn tới mục đích làm cho Steinglitz chú ý tới anh. Không thì dù cho Weiss hay người lính nào khác ngồi sau tay lái cũng không có nghĩa gì trước cặp mắt lờ đờ, bất động của viên thiếu tá.

Weiss quả quyết đi vào trong góc tối nhà kho, bật đèn pin soi vào chỗ giá gỗ chất đống giẻ rách phủ lên những bức tranh của các họa sĩ bậc thầy ngày trước, dĩa chén cổ, lông thú quý rồi nói thật to:

- Thưa ngài thiếu tá, đây là món đồ phù hợp với sự quan tâm của ngài.

Sau mấy ngày thì người lái xe này làm việc cho y, đây là lần đầu tiên Steinglitz nghe thấy giọng nói của anh ta. Y coi đây cũng là điều khá tự nhiên thôi.

Weiss biết là sự bạo dạn như thế có thể làm cho y không thích.

Viên thiếu tá tới gần cốt để mắng Weiss mà không cần to tiếng về tội dám chõ vào công việc của y. Nhưng người lính, một tay cầm bức tranh gắn trong khung lớn, tay kia soi đèn pin, nói rành rọt từng tiếng một:

- Jean Etienne Lyotard, thế kỷ mười tám, nguyên bản!

Herbert tái mặt:

- Thưa ngài thiếu tá! Bức đó không được đâu. Nó đã được dành cho bộ sưu tập của một ngài tướng rồi.

Weiss lấy giấy bọc tranh lại lơ đãng vác lên vai:

- Trừ trường hợp ngài thủ lĩnh SS không nhận.

Rồi kẹp tranh xuống dưới nách, anh ta vượt lên trước viên thiếu tá, Y phẩy chiếc găng tay: “Đi!” rồi y chậm rãi bước ra phía cửa vẻ trầm ngâm.

Johann, dùng vai thô lỗ hích Herbert, kịp mở cánh cửa trước mặt viên thiếu tá. Sau đó anh chạy lên trước, mở cánh cửa ô tô, đặt tranh xuống ghế sau rồi lại vọt ra, tay phải đặt lên mũ calô, tay trái giữ cánh cửa.

Hai ngày liền sau đó, cặp mắt lờ đờ bất động của Steinglitz vẫn như trước, trượt lên khuôn mặt Weiss, làm như không nhìn thấy anh. Và Weiss vẫn im lặng thực hiện mọi mệnh lệnh.

Sáng ngày thứ ba, Steinglitz nói giọng nhừa nhựa như ngái ngủ:

- Tên gì?

- Thưa thiếu tá, binh nhì Johann Weiss.

Không có thêm một lời nào.

Cho tới khuya, khi Weiss chở viên thiếu tá từ biệt thự ngoài ngoại ô của ngài thủ lĩnh SS về khách sạn, Steinglitz mới lại hỏi, vẫn lờ đờ, ngái ngủ:

- Ai là chỉ huy của anh?

- Ngài thiếu tá Axel Steinglitz!

- Được, cứ thế.

Lại mấy ngày nữa qua, chỉ có những lầu bầu gióng một của viên thiếu tá cho biết nơi phải tới.

Bất chợt có một lần Weiss nghe thấy có những tiếng hích hích rất lạ. Anh ta lo lắng quay lại. Viên thiếu tá đang ngó anh ta bằng cặp mắt lờ đờ bất động như một bù nhìn rơm, nhưng môi y cong tớn lên vì đang cười.

- Nghe đây! Nếu cái đầu mày làm việc đều đặn như thế, ta sẽ hài lòng về mày.

Thủ lĩnh SS mà Steinglitz sợ chết khiếp lâm vào tình thế khó xử trước bức tranh làm cho hắn ra rất thích thú. Và để cảm ơn về món quà tặng vô giá này, hắn ta không chỉ tiết lộ một vài tin tức tối mật mà còn hứa sẽ cho viên thiếu tá tham gia vào một số công tác có ý nghĩa trọng đại đối với tương lai của nước Đức ở Phương Đông.

Khả năng về hội họa đã đem lại hạnh phúc cho Johann. Khi anh còn là chú bé Sasha Belov, đã từng tham gia hai công tác xã hội: làm báo tường trang trí cho khu nhà trong những ngày lễ Tết và cũng chẳng dễ chịu gì khi vẽ tranh biếm họa. Anh đã cố làm dịu bớt sự phật lòng của bè bạn bằng những tranh hài hước tự phê bình. Yêu màu sắc và khao khát thể hiện lên mặt giấy toàn bộ cái thế giới đa dạng, xung quanh - những tình cảm này đã chiếm lĩnh con người anh từ thuở ấu thơ.

Cha anh mơ ước cậu con trai sẽ kế nghiệp ông ở xí nghiệp, cứ ngó các bức tranh mà phàn nàn:

- Nào, ai cần đến cái anh chàng họa sĩ này làm gì?

Song cậu con trai biết trong thâm tâm cha mình tự hào và khâm phục tài năng của cậu.

Viện sĩ Linev trấn an Sasha Belov khi anh giải bày nỗi băn khoăn của anh cho ông hay:

- Anh đừng có buồn, đây không phải là sự phân đôi cá nhân mà là khả năng tự nhiên thụ cảm màu sắc và hình dáng. Trong công tác khoa học, khả năng cảm nhận các hiện tượng đa dạng của thiên nhiên cũng tương tự như bất kỳ quá trình sáng tạo nào khác, mà sáng tạo luôn luôn là sự khảo sát các điều còn chưa biết.

Giáo viên hướng dẫn có lần nói:

- Belov ạ, nếu em đi theo con đường này thì sẽ thành Repin được. Ông thở dài than phiền - Cái chủ nghĩa đế quốc chán bứ sắp kết thúc rồi! Sẽ không còn binh lính nữa - Mỗi người trên trái đất sẽ có thể hoàn toàn phát triển khả năng của mình.

Khi Belov vẽ rất đẹp chân dung của một chiến sĩ tình báo Xô Viết nổi tiếng, thủ trưởng đơn vị Baryshev chăm chú coi bức hình rồi ngó Belov nói:

- Chúng ta có những người tài năng ghê, phải không? - Ông giải thích cho rõ thêm - Cả anh ta, cả cậu - Ông nói rõ thêm - Nhưng mà Sasha ạ, từ cậu tới anh ta, - Ông giật đầu về phía bức chân dung - thì còn phải cố gắng nhiều - ông sực nhớ ra - nhưng cậu vẽ thì khá lắm. - Ông nói có vẻ có lỗi - Xin lỗi anh bạn nhé, nhưng ngay cả việc treo ở câu lạc bộ chúng ta cũng không được phép đấy. Đồng chí ấy phải đi làm nhiệm vụ. - Ông cố gắng an ủi - Cứ tin đi, sẽ đến lúc nó được đưa vào viện bảo tàng Tretyakov.

- Tới chủ nghĩa Cộng sản hay không?

Baryshev trầm ngâm:

- Không nhất thiết.

Những người bán sách cũ đều biết Alexander Belov. Đúng vào ngày lĩnh học bổng - thoạt đầu là ở trường Bổ túc công nông, sau ở trường đại học anh lại đi lùng tìm các phiên bản hiếm: các chủ nhật anh đều tới việc bảo tàng Tretyakov hay viện bảo tàng Nghệ thuật tạo hình. Nghỉ hè thì đến Leningrad, ngày nào cũng vậy viện bảo tàng Ermitazh cứ mở cửa là anh vào coi và hầu như là người cuối cùng rời khỏi đấy.

Lúc này khả năng của anh là thừa, anh cảm thấy buồn thấu ruột thấu gan, cơ thể rã rời. Cũng lúc này, nguồn tin nhận được từ Johann Weiss kết hợp với các nguồn tin khác, xác nhận một cách chính xác: một mối nguy cơ khủng khiếp đang đe dọa Liên Xô.

- Hồi bán tranh anh có kiếm được khá không? - Như thường lệ, đột nhiên Steinglitz cất giọng the thé hỏi.

Weiss đoán ra ngay cái kiểu khiêu khích này.

Kết cấu của câu hỏi rất hiểm, đặt người ta vào cái tình thế dường như đã biết hết mọi điều rồi giờ chỉ còn đôi chút chi tiết đáng quan tâm nữa thôi. Anh có kiếm được nhiều không ư? Việc anh từng bán tranh đối với viên thiếu tá hầu như là điều hiển nhiên rồi.

- Không phải - Johann nói: - Tôi chưa bao giờ làm nghề bán tranh cả. Kỹ sư Rudolf Schwarzkopf, anh của Sturmbannführer Willy Schwarzkopf, là một nhà sưu tập tranh. Theo lệnh ngài tôi đã làm hệ thống trầm đặc biệt ở phòng treo tranh, trong lúc tôi sắp xếp đặt tranh thì ngài Rudolf có giải thích cho tôi biết giá trị các bức tranh của ngài.

Im lặng một lúc khá lâu, Steinglitz lại không hé môi.

- Bức tranh lấy ở “Đóng gói - Đấu giá” hóa ra là đồ giả. Phải quăng nó đi!

- Tôi có lỗi thưa ngài thiếu tá.

Weiss nhận lỗi ngay, anh hiểu rằng Steinglitz chuẩn bị cái giả thuyết này phòng hờ bức tranh của Lyotard thực sự đã được dành cho một nhân vật cao cấp nào rồi.

Những ngày này có một người mặc thường phục cùng ngồi trong xe với viên thiếu tá: y xử sự với Steinglitz rất đàng hoàng. Hai lần họ vào nhà tù Lodz rồi đem đi một người Ba Lan nào đó - Cũng mặc thường phục nhưng có dạng quân nhân - ra lệnh đi tới Modlin. Dọc đường họ dừng ở các thành phố có trại giam hay những pháo đài cổ đã được dùng làm trại giam. Qua câu chuyện loáng thoáng nghe được, Johann hiểu rằng họ đang tìm viên sĩ quan tình báo Ba Lan đã lấy cắp được nhiều tài liệu mật ở bộ quốc phòng Đức, đồng thời còn kiếm được cả bản thảo kế hoạch tấn công Ba Lan. Nhưng bộ tham mưu Ba Lan không tin điệp viên của mình nên anh ta bị bắt ngay sau khi về nước.

Người Ba Lan đi cùng với họ cũng là điệp viên Ba Lan nhưng xét qua thực tế thì lại là một gã khiêu khích, hai mang - làm việc cho bọn phát xít, hắn khuyên Steinglitz nên thủ tiêu ngay viên sĩ quan đó nếu dĩ nhiên, tìm thấy anh ta ở một trại giam nào đó.

Viên thiếu tá im lặng, cả người Đức mặc thường phục cũng im lặng. Khi gã Ba Lan yêu cầu dừng xe ở một chỗ trống rồi lủi vào bụi cây, người Đức mặc thường phục nói:

- Nếu gã kia đồng ý làm cho chúng ta thì hãy báo tin ngay cho một tổ chức Ba Lan nào đó rằng tên này đã phục vụ cho ta - tự chúng sẽ thủ tiêu nhau. Thằng ngốc cứ quen thói tung tin thất thiệt! Sau đó chúng ta có thể tung gã kia qua eo Manche rồi bọn Anh lại thảy gã tới đây. Gã sẽ gom các nhà yêu nước lại thành một đống. Đừng chạy theo riêng từng đứa một…

Weiss đứng gần tấm lưới chắn bên cửa nhà tù, pháo đài Modlin. Anh nhớ rất kỹ dáng nét tên Ba Lan khiêu khích, thậm chí đã mã hóa chúng trong ý nghĩ.

Tới sáng thì viên thiếu tá và gã người Đức mặc thường phục kéo ra xe. Weiss nhìn Steinglitz giò hỏi:

- Tới Lodz! - Viên thiếu tá ra lệnh. Mặt y và kẻ đồng hành cùng lộ vẻ mệt mỏi, giận dữ.

Suốt dọc đường, cả hai vị khách đều lặng ngắt như tờ. Tới Lodz, gã thường phục nói ngắt quãng:

- Sau tất cả những thứ đó hắn còn sống được thì có lẽ sẽ phải đồng ý với đề nghị của hắn thôi.

- Ừ! - Steinglitz nói - Xử bắn là điều danh dự. Gã người Đức mặc thường phục cười gằn, rồi như chợt nhớ ra điều gì liền hỏi, có vẻ huênh hoang!

- Anh có thấy không, lúc đầu mọi chuyện tạo ra rất ấn tượng tốt đẹp đối với hắn, hắn cong ngón tay trỏ làm hiệu như bóp cò súng, - lúc tôi thanh toán cái thằng đê tiện đã phản bội hắn ngay trước mặt hắn ấy? … Hắn thở dài - Tính toán thì hay đấy. Song chúng ta đã làm tất cả những gì có thể làm rồi.

Viên thiếu tá gật đầu đồng ý.

Thoạt đầu Johann tăng tốc độ một cách máy móc rồi trong anh nảy ra ý định lao xe cùng với đám hành khách vào chiếc xe tải nào bắt cặp trước nhất, thậm chí anh đã tính toán để nhảy ra khỏi xe thế nào cho kịp thời. Nhưng đây không phải là sự trừng phạt. Đây là sự yếu đuối tai hại đối với công tác anh đang phục vụ. Anh cố kìm mình lại để giảm bớt tốc độ. Tay anh run run. Trước mắt anh như có màn sương mù. Anh cảm thấy đột nhiên trong người suy yếu hẳn đi vì đói, vì những đêm mất ngủ trên xe, vì tất cả những gì anh phải chịu đựng lúc này…

Lúc dừng xe ở cửa khách sạn, anh mở cửa xe đẩy ra, dùng khuỷu tay giữ, tay kia giơ lên chào theo kiểu nhà binh rồi nhìn thẳng vào Steinglitz ra vẻ phụ tùng, hỏi dò:

- Mệnh lênh sắp tới sẽ là thế nào, thưa ngài thiếu tá?

Không chờ câu trả lời, anh chạy vội lên trước đẩy cánh cửa ra vào, lấy chìa khóa ở chỗ người gác cửa, kính cẩn đứng chờ Steinglitz ở phía xa. Lúc lên thang, anh lại chạy trước để mở cửa phòng.

Vào trong phòng, anh đứng bên ngăn thay quần áo, bộ điệu thể hiện sự chờ đợi.

Viên thiếu tá ngồi phịch xuống ghế dựa, cởi ủng ra Weiss đưa dép cho y rồi đem đôi ủng xuống chỗ để xe hơi.

Ở nhà xe, anh ngồi chùi ủng, cầm bàn chải mắm môi mắm lợi mà chà, như muốn chuộc lại giây phút yếu đuối ở trên xe, dường như cái công việc này là sự trừng phạt tự giác đối với sự mềm yếu, trong thoáng chốc, đi ngược lại trách nhiệm của người chiến sĩ Chekist luôn luôn đòi hỏi lúc nào cũng phải dốc hết sức lực ra.

Khi Weiss mang đôi ủng bóng như gương vào phòng, các hành khách của anh đã ngủ cả. Steinglitz ở đi văng, người mặc thường phục ở giường của của thiếu tá.

Weiss xách đôi giày và quần áo của người mặc thường phục sang phòng thay quần áo, giả bộ tìm bàn chải đánh giầy và bàn chải giặt quần áo để lục lọi đồ đạc trong túi áo khoác, quần dài, áo vest. Rồi anh đem đặt chúng ở ghế như cũ. Anh xuống dưới nhà đánh xe vào nhà xe để cọ rửa, đổ xăng.

Anh thức dậy lúc ba giờ sáng, đúng như đã tự ra lệnh tới bốn giờ hai mươi bảy phút thì mã hóa xong bức điện, trên cơ sở đó lại chuyển thành một bức điện bình thường.

Đại tá Kurt Schnittke, Kurt Schnittke! - Johann viết hai lần để nhấn mạnh tên một nhân vật lãnh đạo của cơ quan tình báo quân sự ở Königsberg đặc trách các hành động chống Liên Xô, lúc mã hóa cho chính xác. Anh báo tin Schnittke đã nhận một lệnh về việc tổ chức ngay biên chế lãnh đạo, trường đào tạo biệt kích trên vùng đất Ba Lan, cho biết địa chỉ bí mật của cơ quan tình báo quân sự ở Königsberg và tin về cơ quan này đang chuẩn bị hai chục bộ quân phục mùa hè của các cấp chỉ huy Hồng Quân.

Sáng ra khi Johann đánh xe ra cổng khách sạn, viên thiếu tá ra lệnh chở y ra sân bay.

Bước ra khỏi xe, Steinglitz, như thường lệ, lơ đãng nói khẽ qua kẽ răng, chẳng ra câu kệ gì cả:

- Hai ngày. Ở đây. Trước một tiếng, - rồi y bỏ đi, phô phang cái dáng điệu tượng thờ.

Như thế có nghĩa là hai ngày tự do - món quà quý của thiếu tá Steinglitz dành cho tình báo viên Xô Viết Alexander Belov!

Tới đường Hitler, Weiss dừng xe trước cửa hàng bánh kẹo lộng lẫy “Liên minh trái tim” tấm biển “Dành cho người khi Đức” treo trên cửa và không có tủ kính bày hàng: cái con đường toàn biệt thự này, người Ba Lan bị đuổi hết ra khỏi đây, đã trở thành trung tâm của khu vực người Đức ở.

Các đội tuần tra của cảnh sát, quân cảnh và đám mật vụ mặc thường phục bảo vệ nghiêm ngặt sự bất khả xâm phạm về dân tộc tính của khu vực này trong thành phố. Tối tối, rất đông người Đức ăn mặc sang trọng, đường bệ dạo chơi dọc con đường Hitler, và nếu có nhà giám định của văn phòng “Đóng gói - Đấu giá” - Ngài Herbert - có thời gian ghé qua đây hẳn ông ta sẽ thấy trên người, trên đầu và cả dưới chân của nhiều người đi dạo ở đây có những thứ đồ tịch thu của người Ba Lan đem về chất kho “Đóng gói - Đấu giá”.

Hầu như tất cả các quan chức người Đức, sĩ quan thuộc các binh chủng, nhân viên Gestapo, các nhân vật có chức vụ của đảng quốc xã, của giới công thương nghiệp - đại diện của các công ty nổi tiếng nhất của nước Đức đã hiểu thấu vùng đất mới của đế quốc - đều có bà con thân thuộc từ Đức tới. Trong đó có số hăng hái, hi vọng vào một đời sống dễ chịu, số khác lười biếng, tới cốt chỉ để được ăn uống cho thỏa thích và tận hưởng quyền lực đối với người khác giống nòi Đức.

Tới đây thôi thì đủ mặt nam phụ lão ấu, không quên đem theo chó, mèo, chim hoàng yến, vẹt, vì họ được tin ở đây thức ăn ngon lành và rẻ mạt, đủ cho tất cả mọi người. Còn về vấn đề người Ba Lan thì chẳng có gì đáng lo cả: trước sau gì thì họ cũng bị hủy diệt thôi.

Tối tối, ở đường Hitler thường có cuộc diễu hành gớm ghiếc của bọn trộm cướp - những kẻ chiến thắng - bò theo chân đội quân xâm lược, đám đông chưng diện sắc đen của tro than và ẩm ướt vì máu trên mặt đất.

Trong tiệm bánh kẹo, các cô bán hàng đẹp đẽ, tươi tắn, mặc bộ áo xanh đeo tạp dề thêu ren trắng muốt, trâm cài trên mái tóc vấn cao thể hiện dáng nét Berlin, biết niềm nở đón tiếp khách hàng.

Tất cả làm việc dưới sự coi sóc của Kreps người chuyên môn chăm nom sức khỏe cho các quan chức và sĩ quan cao cấp vì sự bủn xỉn và bất cẩn của mình nên hay phải vào quân y viện với những lý do chẳng liên quan chút nào tới những chiến tích.

Ở đây không chỉ bán món hàng bánh kẹo. Truyền thống lịch thiệp của tinh thần Phổ luôn luôn được thực hiện ở đây. Nhân viên bán hàng không hề đỏng đảnh, luôn nghiêm nghị và chăm chú nghe sự bày tỏ tín nhiệm và hy vọng của người mua, chiếc phong bì đựng khoản “chi phí vận tải” được cô ta lịch sự nhét vào túi tạp dề ở đằng trước, rồi gật đầu chào khách, đi tới người khác sẵn sàng phục vụ nếu người đó, dĩ nhiên, xứng đáng.

Weiss mua một hộp lớn bánh rán nhân táo, món Frau[3] Dietmar ưa thích, rồi bước ra khỏi tiệm. Vừa đi tới tiệm cà phê thì một cô gái tóc vàng lên tiếng gọi anh. Anh nhận ra ngay Eve - người khách của Frau Bücher. Eve ngồi một mình một bàn. Dẹp gói hàng sang một bên, Eve đề nghị Johann ngồi xuống bên cạnh.

Khuôn mặt hồng hào, dễ thương với những lọn tóc cuốn khéo léo viền quanh: toát ra vẻ hiền lành. Nàng mặc áo vest lông Na Uy, quần rộng mềm mại. Weiss không thể xác định được đây là loại hàng gì - và đi đôi giày cao gót đế liền Pháp. Ở tại cổ và ngực teo toàn loại nữ trang Tiệp Khắc.

- Cô trông đợi ai phải không? - Johann hỏi.

- Tôi ư? Không bao giờ! Tôi ư? Luôn luôn vậy! - Eve làm điệu.

Weiss đứng dậy tỏ ý đã hiểu và không muốn làm phiền nàng. Bàn tay mũm mĩm của Eve giữ anh lại.

- Ồ tôi đến đây chỉ để ăn quà thôi. Tôi thích đồ ngọt! Đối với tôi thì đấy là niềm vui thích lớn nhất rồi đấy! - Nàng trách - Ông Johann, chắc ông cho tôi là một người đàn bà nhẹ dạ. Nhưng sự thật thì tôi không phải là như thế. Tôi yêu mến…

- Trẻ con, bếp núc, nhà thờ, - Johann nói và tưởng Eve sẽ bực mình thì anh có cớ để từ biệt nàng.

Ai dè Eve lại đồng ý một cách hồn nhiên:

- Đúng đấy, tôi quả là người như thế. Ông có hài lòng về chỗ làm việc mới không, ông Weiss? - đột nhiên nàng hỏi.

- Có và tôi rất biết ơn cô Angelika về sự giúp đỡ của cô ấy.

- Nhưng sao lại là Angelika? Eve ngạc nhiên. Đây là lý do tôi đã cố gắng vì ông - Nàng ngần ngừ một lát - Quả thật là do yêu cầu của Angelika song nếu tôi không muốn thì… lẽ nào cô ta không nói gì với ông sao?

Thế là Eve, làm như nhân tiện nói thêm, với vẻ thâm độc đàn bà, kể lể cho Weiss hay những điều đáng chú ý đối với anh. Hóa ra là con trai của Frau Dietmar đã đính hôn với Angelika (Điều này thì Johann đã đoán ra rồi), thoạt đầu câu chuyện sa ngã của cô ta được giữ kín không cho anh ta hay, tới lúc anh ta biết rõ mọi chuyện thì, trong cơn giận giữ, anh ta hủy bỏ chuyện đính hôn. Anh ta rời bỏ trường đại học hoàn toàn không phải vì bị lôi cuốn bởi chủ nghĩa phát xít. Trong con đường danh vọng của một nhân vật quốc xã, anh ta nhìn thấy khả năng lớn lao để vượt qua dòng họ quý tộc Salz. Nhưng than ôi, anh ta đã lầm. Hitler lại yêu thích những chiếc máy bay cường kích của giới sĩ quan dòng Phổ. Salz lại phục hồi sức lực. Rồi đại tá Joachim von Salz gia nhập đảng Quốc xã. Thế là đối với bố mẹ, giờ đây Angelika phải chịu đựng không chỉ là những tình cảm “ruột thịt”. Vì vậy Frau Maria Bücher rất lo lắng khi thấy cha của đại tá đã biết việc này mà không cắt món quà tặng của Angelika. Nhưng nếu bây giờ Angelika mà đi lấy chồng thì mối quan hệ của nàng với Joachim von Salz không còn gì nguy hiểm đối với người khác. Frau Dietmar cũng rất lo lắng, sợ Friedrich mà biết mối quan hệ của Angelika thoạt đầu với tướng von Salz, sau đó với con trai ông thì anh ta có thể quyết định một sự trừng phạt ghê gớm nào đó. Anh ta nồng nàn và tự ái đến thế cơ mà! Thế là hai người đàn bà quyết định nhờ tới Johann để thoát ra khỏi cái hoàn cảnh phức tạp sẽ tạo ra hai gia đình rất là đoan chính. Không rõ có phải là do Angelika nghĩ ra tất cả những thứ đó không. Nhưng dù thế nào đi nữa thì nàng vẫn không coi việc quấy rầy đại tá von Salz là thừa, và yêu cầu của Eve đưa Weiss vào cuộc. Nàng thích khêu vào cơn ghen của ông tướng của nàng. Eve hỏi viên tướng về Weiss chỉ đơn giản là để thử nghiệm cái sức hấp dẫn đàn bà của mình.

Eve kể hết mọi điều cho Weiss nghe, miệng vẫn không ngừng nhai bánh ngọt.

- Nếu Friedrich tới và biết hết mọi chuyện thì sao? - Weiss hỏi.

Eve liếm mấy ngón tay dính bánh, khẳng định:

- Anh ta không tới đâu. Và sẽ không biết gì hết.

- Sao vậy?

- Ủa, thế anh không biết sao? Anh ta ở Peenemude: người ta chế tạo thứ vũ khí khủng khiếp nào đó ở đấy. Và không chỉ có các nhà bác học của ta làm việc đó mà còn cả những người không thuộc giống Aryan nữa. Họ sẽ ở đó như trong trại tập trung ấy, tất nhiên là có đầy đủ tiện nghi. Friedrich được tới đó vì anh ta là kỹ sư và lại là đảng viên quốc xã. Anh ta đúng là của quý đối với Gestapo: một con người học rộng và một nhân viên bí mật của họ đấy. Hiếm có lắm. Tôi chắc bây giờ anh ta bét ra cũng là hanptsturmfurehr. Cuối cùng thì Frau Dietmar đã có thể tự coi mình là một người mẹ hạnh phúc được rồi.

- Thế trước kia thì không coi à?

- Dĩ nhiên là không. Bà ta không tin vào con đường danh vọng chính trị của Friedrich. Bà ta tin vào những khả năng khác của anh ta.

- Ve vãn các cô gái?

- Cái anh này! - Eve bênh Friedrich - Anh ta là một thanh niên rất thông minh! Ngày lễ giáng sinh anh ta mang ông già Noel bằng giấy tới tòa thị chính. Ông già Noel này biết cử động theo mệnh lệnh của Friedrich, biết cúi chào các vị khách đáng kính nhất.

- Một nhà phù thủy!

- Cố nhiên rồi, ai cũng nghĩ thế, đặc biệt là trẻ con. Sau đó Friedrich giải thích là anh ta chỉ sử dụng vô tuyến điện đó thôi. Dù thế nào đi nữa thì, ngài Gruppenfurchr của tôi nói thế, kinh nghiệm là món đồ chơi đó đã đưa Friedrich tới Peenemude và nếu anh ta không là thứ thộn như cha anh ta thì còn tiến nhiều.

- Tôi rất sung sướng vì Frau Dietmar! - Johann thành thật kêu lên. Anh vui hơn là Eve có thể hình dung ra từ trước - Peenemude… Peenemude đây là một tin mới.

Cảm thấy mình đã khinh suất, để lộ sự chú ý đặc biệt tới vấn đề này, Johann vội thay đổi giọng và đề tài câu chuyện.

- Thưa cô, cô trông hệt như một cây táo đang nở hoa! - Anh nói khẽ và chạm tay vào chỗ khuỷu tay mũm mĩm của Eve.

Nhưng nàng rụt tay lại, nghiêm nghị nói:

- Thôi đi Johann! Tôi chán mấy cái trò này lắm rồi. Tôi muốn nói chuyện cởi mở với anh như với những người bạn thân tình. Tôi vốn cũng ở nông thôn ra mà. Tôi dành dụm được một món tiền kha khá thì sẽ về ngay với cha tôi, thuê nhân công ở phương Đông và tôi cam đoan với anh là tôi biết con đường dẫn tới hạnh phúc… Thật sự tôi là một cô gái rất đứng đắn - Nàng nhún đôi vai tròn trĩnh - Tôi không phải là thứ gái Berlin lang thang ở Alexanderplatz. Anh thấy đấy, tôi không hút thuốc, không uống rượu, tôi chỉ có một chỗ yếu là đồ ngọt - Nàng hỏi thêm một câu nhiều ẩn ý - ông có hiểu tôi không, ông Weiss?

- Vâng, - Johann lơ đãng đáp rồi anh dò hỏi: - Nhưng ai nói với cô rằng tôi làm việc ở…

- Trời đất! Eve vung tay ngạc nhiên - Chẳng lẽ anh cho rằng sếp của tôi chẳng điều tra gì về hồ sơ của anh mà cứ chấp thuận ngay việc để anh làm lái xe cho thiếu tá Steinglitz hay sao? - Nàng tự hào nói - Tôi cũng sẽ không được đảm nhận nhiệm vụ đó của Obergruppenfuhrer nếu không được sự tiến cử của Gestapo và đương nhiên, của vị mục sư tôi vẫn thường xưng tội.

Eve mỉm cười với Weiss và giờ thì chính nàng lại chìa tay cho anh.

Biệt thự của Obergruppenfuhrer, chỗ Weiss chở Eve tới được lính SS đeo tiểu liên đen sì trước ngực bảo vệ. Nếu không có cái thói tọc mạch chĩa vào họ thì Eve đã có thể mời Johann vào chỗ nàng uống ly cà phê rồi. Eve coi việc thuyết phục tên lính trong đội bảo vệ của Obergruppenfuhrer là một sự hạ mình, vì vậy nàng đành chia tay Weiss.

❀ ❀ ❀

[1] Abwehr: Cơ quan tình báo và phản gián quân sự của nước Đức phát xít ND.

[2] Hohenrollern, Hindenbourg (1847-1934), Hitler (1889-1945): Lãnh tụ của đế quốc Đức trong các giai đoạn phát triển của đế quốc Đức ND.

[3] Frau (Tiếng Đức): Quý bà.