Những trại giam chạy kéo dài vô tận: trại gần mặt trận, trại tuyển lựa, vận chuyển, phân loại, chọn lọc, trại phạt giam,… Những nghĩa địa công khai nơi những tử thi sống bị mai táng trong những ngôi mộ bằng gỗ của các nhà giam chạy dài vô tận. Cái đói, cái rét, bệnh dịch ở đây được kê khai trong bảng các phương pháp giết người tiết kiệm nhất, và tỉ lệ người chết càng tăng thì công tác của ban chỉ huy trại được coi là càng có kết quả hơn.

Weiss đã từng nói chuyện với các chỉ huy trại, đã từng nghe chúng ca thán, phàn nàn, suy tính. Những lời ca thán thì gần như ở khắp mọi nơi đều giống nhau. Ban chỉ huy trại buộc phải cho phép chứa trong trại không những tù binh mà còn thủ tiêu số nhân khẩu thừa trong “các vùng giải phóng”. Bắn giết, đó là là biện pháp quá hoang phí vì nó nuốt mất một số đạn dược lớn cần thiết cho mặt trận. Nhưng rất tiếc là chỉ những trại tập trung khổng lồ mới được trang bị kỹ thuật tiêu diệt cơ bản. Tất cả các chỉ huy trại đều tỏ ý thông cảm với các nhân viên tình báo, tìm được người đáng tin cậy ở đây thật là khó. Weiss ngạc nhiên một điều là bọn chỉ huy các đội đặc biệt không nhớ được mặt những tù nhân làm việc cho bọn Đức, mà chỉ phân biệt được chúng theo số tù. Đấy là một sự thờ ơ đần độn thật khó hiểu, đôi khi lại còn không độc ác, giống như quan hệ với súc vật ở lò sát sinh. Trong bọn chỉ huy trại thường gặp những con thú dữ mặt người đang sáng suốt và không mệt mỏi nghĩ ra các cách tra tấn tinh vi, bọn chúng được coi là những tên cuồng tín kỳ quặc nhưng có ích. Tuy nhiên các thủ đoạn công khai đòi hỏi có những khả năng tổ chức kinh tế. Và những tên có những khả năng này được đánh giá cao hơn là bọn đồ tể góp phần chính là tiêu diệt tù nhân theo kế hoạch. Mặt hoạt động này của các trại thì được kiểm tra nghiêm ngặt nhất.

Weiss bày tỏ lòng thông cảm kính trọng đến các chỉ huy trại. Anh nói những lời kinh khủng nhất gần như một cái máy. Anh hy vọng chiếm được cảm tình của bọn chúng đối với anh, muốn được biết nhiều hơn về những khó khăn mà ban chỉ huy gặp phải. Anh cần phải lấy được các tài liệu về các tổ chức cộng sản bí mật trong trại. Anh cũng rất chú ý đến những tin tức bổ ích nhất về mặt thực tiễn như cách chạy trốn, anh muốn biết hệ thống bảo vệ tiến hành ra sao, ngăn cản các vụ chạy trốn bằng cách nào, theo dõi tìm kiếm những người chạy trốn tiến hành ra sao. Và “những buổi nói chuyện thân mật” này, trong đó Weiss là người phụ họa theo và khâm phục, thông cảm đã cho anh nhiều điều bổ ích mà anh không quên tận dụng.

Một lần trong bọn chỉ huy trại có một tên danh hiệu tiến sĩ, giữ chức chỉ huy đội đặc biệt. Tên này tỏ ý nghi ngờ tính chất hợp lý của việc thủ tiêu hàng loạt tù nhân bằng cách thiêu đốt chớp nhoáng. Hắn nhắc lại rằng trong học thuyết của quốc trưởng có một công thức “dân tộc phụ” - cái từ chuyên môn này nhằm chỉ những người bị bắt làm lao động nô lệ. Còn khi nào nước Đức quốc xã chinh phục toàn thế giới, sẽ xuất hiện một yêu cầu to lớn đối với số lao động này. Hắn tuyên bố đầy ý nghĩa rằng, trước kia theo hiến pháp Weimar, tổng thống được bầu nhiệm kỳ bảy năm, còn bây giờ Hitler được phong quyền quốc trưởng suốt đời. Quốc trưởng có quyền hành độc đoán không hạn chế của một hoàng đế thật sự. Và chính Hitler nói rằng từ nay “lối sống của nước Đức được quy định cho hàng nghìn năm nữa”. Khi quốc trưởng trở thành người thống trị thế giới thì quốc trưởng sẽ cần nhiều công nhân cần thiết xây dựng những công trình khổng lồ, vượt quá Kim tự tháp Ai Cập để khắc tên kỷ niệm Hitler. Thậm chí hắn còn nhắc lại nô lệ ở nước La Mã cổ đại được coi trọng ra sao: nếu giết một nô lệ của người khác, tòa án của thượng nghị viện sẽ phạt đền rất nặng. Nhưng một tên hạ sĩ SS phản đối tiến sĩ.

- Trong thời kỳ sắp tới, nước Đức quốc xã sẽ được cung cấp thừa sức lao động nô lệ. Riêng tù binh Ba Lan đã có khoảng một triệu đưa về làm nông nghiệp cho quốc xã, còn trong công nghiệp, nơi trước đây thiếu công nhân thì bây giờ đã có thừa: tù binh Pháp đang lao động trong các nhà máy số lượng lớn khiến cho việc sử dụng hết chúng ở nước Đức là không thể được và không hợp lý, và đã phải đưa hàng nghìn tù binh Hà Lan và Bỉ về nước của chúng - Rồi giang hai tay ra, hắn nói thêm: - Vì vậy, thủ tiêu hàng loạt các chủng tộc phương Đông, đó là biện pháp rất hợp pháp, vệ sinh, mặc dù ở mức độ nào đó có liên quan đến cả vấn đề an ninh. Vì tất cả bọn Slav ở mức độ nhất định đều bị tiêm nhiễm chủ nghĩa Bolshevik không thể gột rửa được.

Tên tiến sỹ chỉ huy đội đặc biệt vào những lúc không bận công việc của trại thì viết sách. Trong những giờ đó hắn không cho phép bắn súng, vì hắn thích say sưa làm việc một mình trong cảnh im lặng.

Những tài liệu lấy được trong hồ sơ của trại và rất nhiều những tài liệu khác mà Weiss cóp nhặt được đòi hỏi có những chỗ lưu giữ thật lớn. Và thế là, gói phòng xa cả tài sản giàu có của mình vào trong bông và làm có nó có hình dạng chiếc giò nhỏ dài, Weiss đành phải hai lần cắt cả chiếc săm ô tô nguyên lành để nhét vào trong đó gói tài liệu lưu trữ này của anh. Anh tin chắc rằng tất cả sẽ được giữ gìn an toàn. Anh vá săm lại, nhét vào trong lốp, bơm căng lên và đặt vào trong gara xe. Chiếc lốp phụ do anh sửa chữa trong trường hợp cần thiết đã có tác dụng không kém hơn bốn chiếc lốp kia.

Sau những ngày vô cùng căng thẳng đó, Weiss gần như hoàn toàn kiệt sức, nhưng đầu óc anh vẫn sáng suốt, suy nghĩ vẫn chính xác, vẫn còn việc tập trung thường xuyên do thần kinh căng thẳng mà điều này không có gì lạ, đã giúp anh tiếp nhận mọi vật chung quanh một cách sắc bén hơn, phân biệt cái chủ yếu và cái thứ yếu, nắm ngay được một cách chắc chắn từng lời nói có thể bổ ích đối với anh. Tình trạng sức khỏe của anh cũng bắt buộc phải được tốt hơn. Anh bị viêm mắt, đầu các ngón tay đau tấy, vì thức đêm triền miên nên lúc nào anh cũng buồn ngủ. Khi nào có thể ngả lưng xuống giường được là y như rằng anh ngủ thiếp đi ngay.

Anh đã làm xong một công việc khổng lồ: ghi tóm tắt, dịch mật mã các tài liệu về trại giam, về phác thảo địa dư việc bố trí các trại giam, việc bố trí các đơn vị hay tiểu đội canh giữ trại vào các mẩu giấy rất nhỏ. Ngay trên các mẩu giấy này anh ghi danh sách ban chỉ huy trại, báo số liệu thống kê những người bị thủ tiêu, tên các anh hùng và bọn phản quốc. Anh đặc biệt chú ý đến các phương pháp chọn lọc mà kẻ thù áp dụng.

Và, có rất nhiều thí dụ như thế này… Chẳng hạn, một tù nhân bị bắt đứng hàng mấy ngày liền trong hầm bê tông của nhà phạt, bỗng nhiên được đưa ra khỏi đó, cho tắm nước nóng, cắt tóc, cạo râu, khoác bộ quần áo thường dân lịch sự ấm áp rồi đưa ra xe ô tô chở đến một trong số các “nhà vui” của thành phố. Sau khi cho ăn uống no say, dẫn đến ngủ với gái. Tảng sáng hôm sau lại lên xe lại về nhà phạt, lại phòng giam bằng đá kỳ quặc! Rồi vài ngày trôi qua, một tên nhân viên Gestapo gọi tù nhân này lên. Và anh ta phải lựa chọn lấy một con đường: chết hay phản bội.

Còn có những phương pháp tinh vi hơn, thí dụ, lén cài bọn khiêu khích tự khai là chống phát xít vào. Mục đích ở đây có hai mặt: một mặt gây cảm tình đối với bản thân do đó phát hiện ra bộ mặt thật của tù nhân và mặt khác, đây là điều phức tạp hơn, kết thân với những tù nhân rất ngoan cường, tuyên tuyền cho họ hiểu rằng đấu tranh không có ý nghĩa gì, làm cho họ tin rằng tất cả tù binh Liên Xô trở về tổ quốc trong bất kỳ trường hợp nào cũng bị trừng phạt. Và để làm rõ ràng hơn chúng tổ chức chạy trốn thường xuyên cho từng tên khiêu khích một, sau đó quẳng chúng vượt qua mặt trận hoặc vào hàng ngũ du kích để cho bọn phản bội này tuyên truyền vu khống những người ngay cả ở trong trại giam vẫn giữ lòng dũng cảm kiên cường, lòng trung thành với tổ quốc, vẫn tìm thấy trong mình sức mạnh đấu tranh với kẻ thù.

Dần dần Weiss học được cách tìm ra bọn phản bội. Trước hết anh chú ý đến những tù nhân mà ngay cả trong các nhà phạt vẫn được khẩu phần ăn khá hơn. Sau đó, để tin thật chắc chắn vào sự đúng đắn của mình, anh nghiên cứu các giấy biên nhận thực phẩm. Còn một điều nữa cũng được khẳng định là trong các trại tập trung không thể nào tìm được bản sao báo cáo cho bộ chỉ huy cấp cao về các vụ chạy trốn, hoặc lệnh truy lùng có ghi các đặc điểm người chạy trốn. Chúng cũng không được tính đến cả trong danh sách những người chạy trốn và cũng không có trong một báo cáo tổng kết số người chạy trốn trong tháng. Và không một ai trong số bạn tù của người chạy trốn này bị xử tội, mà bạn bè của chúng thường là các trưởng nhà giam.

Đôi khi bọn phản bội như vậy được chính ban chỉ huy trại ghi vào vụ chạy trốn tập thể: vì mọi người đều đã rõ, bọn chúng thường rơi vào các xà lim tối, cho nên có thể càng bộc lộ mình rõ hơn! Và trong quyển sách ghi cẩn thận theo kiểu Đức tất cả những tù nhân bị trừng phạt thì bên cạnh số tù bọn này không bao giờ thấy chỉ ra nguyên nhân trừng phạt. Và mặc dù chúng thường thường bị đưa vào nhà phạt, nhưng số tù của chúng không có trong danh sách những người bị xử bắn. Không phải đơn giản mà Weiss phân tích ra được tất cả các điều này. Công trình lao động to lớn và đặc biệt tỉ mỉ này đòi hỏi một sự căng thẳng cực độ của sức lực, của đầu óc, của sự suy xét, của sự khéo léo hợp logic, của trí nhớ toàn diện. Và Weiss lại tuyệt đối bình tĩnh, điềm đạm khi anh làm việc với hàng trăm cân giấy tờ, thả mình cho công việc thẩm tra chi li, đòi hỏi sức chịu đựng rất cao và có phương pháp. Mối đe dọa thường xuyên vẫn treo trên đầu anh. Anh hiểu cái gì sẽ đợi anh nếu như chỉ một tờ ghi chép của anh rơi vào tay bọn Gestapo và anh sẽ không thể nào giải thích có lý được là tờ ghi chép này dùng cho mục đích gì.

Đặt mìn dưới đoàn xe lửa của giặc, làm nổ kho xăng, thủ tiêu một tên Hitler cao cấp, tất cả những việc đó có hiệu quả hơn, có tiếng vang hơn, dễ nhìn thấy hơn là lao động rất tỉ mỉ trong trại tập trung của Weiss.

Anh nhớ lại “Những mẩu chuyện Sevastopol” của Tolstoy, những chuyện mô tả quân y viện, những câu chuyện miêu tả cái mặt thực đê tiện của chiến tranh. Nhưng trại tập trung còn khủng khiếp hơn, ở đây tâm hồn con người bị những khổ ải không có kết thúc và cũng chưa từng nghe thấy. Và, điều nào quái gở hơn tất cả những gì Weiss đã thấy từ trước tới nay, kinh khủng hơn cả việc trông thấy cơ thể con người bị các mảnh đạn kim loại tiện nhỏ ra.

Do mệt mỏi, thể lực khô cạn, Weiss cảm thấy trào lên một nỗi căm giận lạnh nhạt thận trọng, một niềm hào hứng trả thù, và cái đó làm cho anh trở nên dũng cảm, tự tin, tinh thần sảng khoái chưa từng thấy.

Anh hiểu rằng công việc “trại tập trung” do anh thực hiện lúc này lại quan trọng hơn gấp nhiều lần cái gọi là “thủ đoạn bạo lực”. Và khi nào trung tâm nhận được những tài liệu do anh thu thập, các nhóm tác chiến của tình báo Liên Xô sau khi Bộ tham mưu nghiên cứu các tài liệu này, sẽ không những chỉ chĩa mũi nhọn một cách tin tưởng và chính xác chống bọn phản bội đã vượt qua phòng tuyến mà họ sẽ còn làm những việc cần thiết ở hậu phương kẻ thù. Biết bao nhiêu chiến sĩ Xô Viết dũng cảm, trung thực bị bắt làm tù binh đã chặn đứng bàn tay bẩn thỉu của bọn khiêu khích định bôi nhọ tên tuổi họ. Lẽ nào điều này lại không sánh ngang với việc cứu sinh mạng, thậm chí lớn hơn là cuộc sống, là danh dự của con người hay sao?

Mồm miệng bọn phản bội vu khống, bôi nhọ những ngươi yêu nước, đó cũng là hoạt động phá hoại của bọn phát xít, và lẽ nào nó lại không thể gây cho ta nhiều hy sinh bằng việc dùng bom đạn phá hoại hay sao? Và anh, trong khi ngăn chặn những hoạt động phá hoại này, ngay bây giờ, có thể anh đã đang thực hiện nghĩa vụ chủ yếu nhất của người tình báo: cứu sống con người. Cứu sống danh dự con người, tên tuổi trung thực của con người.

Trên tấm hình tượng trưng đầu tiên của người tình báo có vẽ thanh kiếm và lá chắn. Phải, người tình báo đánh bại kẻ thù bằng thanh kiếm trừng phạt, nhưng lá chắn trao cho người tình báo không phải để anh ta hộ thân, mà là để bảo vệ tất cả mọi người Xô Viết. Người tình báo của Dzerzhinsky, thầy học của Weiss đã nói với anh như thế này.

- Lá chắn, đó là trái tim người cộng sản của đồng chí, và không có gì bảo vệ được người Xô Viết khỏi tai họa một cách đáng tin tưởng bằng trái tim trong sạch của người cộng sản.

Phải, Weiss muốn được tiêu diệt bọn phản bội, bọn lật mặt mà anh đã tìm thấy ở đây, muốn tự tay giết hết bọn chúng. Có thể, ở trại giam thực nghiệm “thỏ” kia đã bị người thợ mỏ khử rồi, cũng có thể không tự tay người thợ mỏ, vì ở đó có tổ chức bí mật rất lớn. Nhưng chẳng lẽ tìm hiểu ra ai ẩn náu dưới số tù 740014, chẳng lẽ tìm ra người thợ mỏ lại không quan trọng bằng phát hiện ra bọn phản bội hay sao? Bây giờ Weiss sẽ báo cáo cho trung tâm về người thợ mỏ, và gia đình anh ấy được biết là người chồng và người cha bị mất bặt vô âm tín rất xứng đáng được kính trọng. Mọi người sẽ tự hào về đồng chí ấy.

•º•

Tuyết rơi ẩm ướt. Những con đường bị xe tăng cày nát, những thành phố sụp đổ, những làng mạc bị cháy đen im lìm, đất đai bị tàn phá, bị đào xới để xây các công trình phòng thủ và những xác chiến sĩ Xô Viết không được chôn cất.

Chuyến công tác đã kết thúc. Xe lăn bánh trở về Warsaw.

Dietrich lim dim mắt, kẹp chặt túi tài liệu vào ngực. Trong túi này là danh sách tù nhân được đề nghị lựa chọn và bản báo cáo cho Landsdorff do Weiss viết theo lời đọc của Dietrich với ngôn ngữ hùng hồn, khoe khoang phù hợp với tinh thần quốc xã.

Dietrich rất hài lòng về Weiss và hứa rằng anh sẽ được tăng lên chức trung sĩ. Hắn rất thích thái độ khiêm tốn phục vụ đều đặn của Weiss, cả lòng yêu lao động thực sự kiểu Đức của anh và sự kiên nhẫn đến ngông cuồng của anh. Nhờ nó Weiss đã thu được ở tên trưởng trại giam các tài liệu để hoàn thành công việc mà đúng ra Dietrich phải làm.

Hitler hứa: “Ta sẽ nuôi dạy một lớp thanh niên khiến cả thế giới phải giật nảy mình. Lớp thanh niên này sẽ tàn bạo và hống hách. Không thể có chuyện bàn luận đến nền giáo dục trí lực nào cả”. Trong các gia đình quý tộc Phổ mà Dietrich chính thuộc loại gia đình này, ý chí tàn bạo lên cầm quyền từ lâu đã được coi là dấu hiệu của đặc tính Đức thực sự, còn việc giáo dục quân sự là cái duy nhất có khả năng đối với con cháu.

Dietrich cho rằng, binh lính của kẻ địch đầu hàng làm tù binh phải bị xử tội ngay tại chỗ để răn dạy binh lính Đức. Các trại tù binh hắn coi là một lãng phí vô ích và hắn tỏ ra rất hoài nghi đối với khả năng chọn lọc được ở đó những tên phá hoại đáng tin cậy. Hắn tỏ thái độ khinh bỉ đối với bọn chỉ huy trại: theo cách nhìn của hắn, đây là bọn hậu cần sống bám vào việc ăn cắp lương thực của trại, không bỏ qua bất kỳ khả năng nào có thể kiếm lấy cái gì đó cho bản thân. Thật vậy, không cần thiết phải theo dõi đặc biệt để nhận ra những chuồng lợn khổng lồ ở mỗi trại. Cũng không thể không chú ý đến những chiếc xe tải chạy đến các kho rộng thênh thang: ở đây chúng bán buôn quần áo và giày dép của những tù nhân đã bị giết. Còn bột xương thì chúng bán làm phân bón ruộng. Không một chút gì có thể lọt qua tay ban chỉ huy trại sốt sắng. Trong những ngôi nhà trang bị đặc biệt để làm việc này, những răng giả của người bị giết được nung nóng chảy trên những chiếc đèn hơi để lấy những mẩu vàng nặng mười gam.

Nhưng Dietrich chẳng hơi đâu dính đến những chuyện này, và nói chung hắn cũng không muốn gây khó khăn cho bản thân, mà hơn nữa tội gì rúc đầu vào cái vũng bùn lầy của trại. Và, mặc dù hắn rất tự cao, tự đại, nhưng hắn vẫn hiểu rằng nếu như không nhờ có khả năng làm việc cần cù lâu dài của binh nhất Weiss, vị tất hắn đã có thể giải quyết kết quả cái nhiệm vụ nghề nghiệp này của hắn.

Mặc dù Weiss trở nên hốc hác vì quá mệt mỏi, anh vẫn không để mất thái độ niềm nở vốn có của anh. Weiss luôn chú ý đều đặn và kính trọng chỉ huy của mình. Nhìn nụ cười để lộ hàm răng trắng của anh thật thú vị. Ngoài ra, anh binh nhất này đâu phải tay ngốc. Anh ta nhanh trí, có học thức nhất định và quá hồn nhiên trung thành với Steinglitz đến mức mỗi lần Dietrich dám chế giễu những nhược điểm của thiếu tá là y như rằng Weiss giận dỗi với đại úy. Dietrich coi lòng trung thành này là một tính tốt mà cha hắn vẫn đánh giá ở những kẻ dưới.

Weiss cũng hài lòng về Dietrich. Và anh cho rằng anh đã gặp may, phần nào cái của khốn nạn này, lại chỉ là một con vật tiêu cực, lười nhác. Tên đại úy đã hoàn toàn đổ lên đầu Weiss tất cả mọi trách nhiệm của hắn, rất ít can thiệp vào công việc của anh, hầu như chẳng chú ý gì hết đến anh và cũng không làm phiền anh.

Ý nghĩ của anh không dừng lại ở Dietrich. Anh kinh tởm nhớ lại “những người bạn” của mình ở bộ phận Gestapo của trại, những kẻ quá ưa sạch sẽ, lo lắng đến sức khỏe của bản thân, kinh hoảng vì sợ lây bệnh truyền nhiễm. Để phòng bệnh chúng tắm mỗi ngày ba lần, liên tục xoa tay bằng cồn và cẩn thận cạo từng sợi râu ở dưới những làn da của mình để trời phù hộ, không gây ra các vết xước chảy máu, còn nước hoa thì được bơm ào ào vào các chỗ cạo khiến cho ai đứng gần đó hồi lâu phát nhức đầu lên.

Bọn này suy đoán hầu hết như nhau: ai rồi cũng sẽ phải chết, và ở đây chúng ta không giết tù binh mà chỉ không giúp cho họ sống dai hơn thôi! Một số tên trong bọn chúng tra tấn tù binh rất tinh vi tuyệt đối không phải vì khuynh hướng tàn ác mà chỉ vì một sự lo sợ mang tiếng là người nhân hậu. Điều đó nguy hiểm, nên chúng chụp ảnh người dưới giá treo cổ trong lúc xử tội tù nhân để có bằng chứng đặc biệt khẳng định sự thích hợp về nghề nghiệp của chúng đối với ngành chuyên môn như thế, một ngành an toàn nhất trong thời kỳ chiến tranh.

Say sưa với những thắng lợi quân sự của nước Đức ở phía Tây, với việc phá tan quân đội các nước tư bản mạnh nhất, chúng không nghi ngờ gì vào chiến thắng sắp tới đối với hồng quân Liên Xô. Và vì thế tin tưởng rằng sự hung bạo của chúng sẽ không bị trừng phạt, chúng ra sức quảng cáo rùm beng cho những hành động hung bạo này, phô trương các khối nhà y tế bí mật, khoe khoang cả những bình thủy tinh hàn kín đựng máu trẻ em rồi chở bằng máy bay đến các quân y viện. Chúng gọi các khối nhà chuyên môn là lâu đài khoa học, ở đây sinh viên ngành y của Đức được dạy môn phẫu thuật mà không phải trên xác người chết lấy ở nhà xác, mà là trên cơ thể tù nhân đang sống.

Sau khi bọn Gestapo thường thường đồng tuổi với Weiss chỉ cho anh xem các khối nhà chuyên môn, chúng thân mật lo lắng cho anh, cố gắng giữ cho anh khỏi bị lây bệnh: phun nước hoa cho anh, đổ nước nóng từ trong bình vào tay anh nếu như nhà tắm không làm việc. Và cái từ “súc vật” mà chúng dùng ở đây để gọi tù nhân lại là từ miệng chúng phát ra không phải là tiếng chửi. Hoàn toàn không. Chúng thực sự coi tù nhân là súc vật giống con người và phân loại họ chỉ thành loại biết nghe lời và loại không biết nghe lời, loại có khả năng và loại không có khả năng tiếp thu dạy bảo thôi.

Đôi khi, mọi cái xung quanh đối với Weiss bắt đầu trở nên như một sự mê sảng bịa đặt giống những ảo ảnh mà kẻ điên rồ tưởng tượng ra. Đây anh đang chơi bóng lăn với bọn đồng tuổi bên bàn phủ khăn sạch rồi uống bia. Bọn chúng kể cho anh nghe về thời ấu thơ của chúng, về bố mẹ chúng, và mơ ước chiến tranh chóng chấm dứt để có thể trở về nhà. Rồi sau đó một tên trong bọn chúng đứng dậy với vẻ tiếc rẻ tuyên bố rằng đã đến giờ hắn phải đi trực nhật. Hắn đội mũ ca-lô đeo tiểu liên ngang ngực, lấy gậy hoặc roi và bỏ ra ngoài trại để đánh đập, hành hạ, giết hại tù nhân.

Và anh, Alexander Belov, vẫy tay tiễn tên giết người này, nồng nhiệt mỉm cười, ghi số hòm thư dã chiến để sau này trao đổi thư từ và nói lớn rằng rất tiếc là anh bạn tốt như vậy lại bỏ cuộc vui…

Mỗi lần anh nhìn thấy ở đây một người Xô Viết bị tra tấn hành hạ, vết thương không trông thấy lại nhói đau trong lòng anh. Những vết thương như vậy ngày càng nhiều và anh phải tập luyện thói quen chịu đựng cái đau đớn kinh niên không chữa được luôn luôn bám lấy anh và không hy vọng rằng nó sẽ khỏi. Anh phải tập sống quen với nỗi đau ấy và thực hiện nghĩa vụ của anh sao cho cái đau xót không cản trở anh, bằng cách che giấu tình cảm của mình. Anh biết rằng còn lâu mới đến lúc anh có thể trở lại thành con người thực - con người vốn đúng là anh. Và đó sẽ là nguồn hạnh phúc biết chừng nào!…