Cũng như mọi khi, sau chiến dịch tiến hành thắng lợi, Zubov làm việc rất hăng hái. Lần này anh được trao nhiệm vụ chỉ huy xây dựng các kho chứa sắt vụn.

Thực ra không cần phải xây dựng các kho mà chỉ cần gia cố nền sân ga nằm sát đường sắt là được. Zubov ủng hộ bản thiết kế của kiến trúc sư Rudolf Zaltsman, đại diện công ty Krupp và là cháu của một trong các giám đốc công ty. Zaltsman rất muốn xây dựng những công trình đồ sộ mái hình hộp và rất trang nghiêm theo kiểu quốc xã đệ tam. Thế là quyết định, nhưng việc này đòi hỏi nhiều thời gian, sức lao động bổ sung và các vật liệu xây dựng quý.

Bộ phận hành chính của Zubov đặt trên một chiếc xe goòng lợp mái, và anh chu du khắp các khu vực xây dựng không gặp cản trở gì để quát mắng bọn cấp dưới vì các sai sót của chúng dù nhỏ bé nhất.

Để đảm bảo chất lượng thi công, anh đã buộc bọn cấp dưới phải làm lại công việc đã làm xong một nửa, khẳng định rằng phải giữ uy tín kỹ thuật của Đức.

Zubov bận tới mức mãi chiều hôm sau chiến dịch Weiss mới gặp được anh.

Cũng như mỗi lần sau các cuộc đột kích thắng lợi, Zubov báo cáo với Weiss về chiến dịch được hoàn thành xuất sắc này một cách ngắn gọn vẻ khoe khoang. Zubov muốn để Weiss tự gặng hỏi tỉ mỉ các vấn đề.

Nhưng Weiss, như để trả thù thái độ chiến thắng của Zubov đã tiếp nhận báo cáo quá ngắn gọn của Zubov như một việc gì đó được hoàn thành bình thường và không định hỏi han gì hơn nữa. Anh chỉ thành thạo hỏi, có nên dẫn Heinrich Schwarzkopf đến gặp những người Đức được giải phóng không và cuộc gặp gỡ này liệu có thể gây ảnh hưởng đến Heinrich theo phương hướng cần thiết không.

Zubov tức giận nói:

- Thì ra cậu cần những người Đức này chỉ như những người đối thoại với tên SS của cậu thôi à?

Weiss kìm mình trả lời:

- Nếu Heinrich đi với chúng ta, thì hãy coi điều đó tốt hơn tất cả những gì chúng ta đã làm ở đây.

Zubov nhếch mép cười chưa tin tưởng. Suy nghĩ xong anh cũng hứa là thu xếp tất cả, nhưng xin vài ngày để chuẩn bị. Khó khăn chủ yếu - như Zubov giải thích không phải ở chỗ tổ chức cuộc gặp gỡ, mà là cần phải làm sáng tỏ hơn nữa, những người Đức này có lợi cho cuộc nói chuyện với Heinrich hay không.

Còn vấn đề Chizhevsky đã hoàn thành nhiệm vụ của mình ra sao, Weiss hỏi Zubov rất kỹ càng. Thì ra, trong vấn đề này không phải mọi việc đều trôi chảy.

Chizhevsky đã bắt liên lạc với nhóm yêu nước Ba Lan, chuyển cho nhóm này các tài liệu chứng minh hùng hồn rằng tên Dushkevich vốn là tên khiêu khích lâu năm. Và cả nhóm đã tập trung lại, mọi người đi sâu hơn vào hoạt động bí mật. Nhưng việc ám sát Heinrich vẫn tiếp tục tiến hành, chỉ có thời hạn thì chậm lại thôi. Tức là tính mệnh của Heinrich vẫn trong vòng nguy hiểm như cũ. Và chính Weiss có lỗi trong vấn đề này, vì không coi việc nói tất cả cho Zubov biết là cần thiết.

Bây giờ thì Zubov hứa với Weiss sẽ làm tất cả để đẩy lùi nguy hiểm cho Heinrich. Anh đã thấy Weiss lo lắng như thế nào cho sinh mệnh Heinrich và tự nhiên anh thấy rất ghen tức. Còn chưa khi nào, kể cả những phút nguy hiểm chết người, Zubov cảm thấy Weiss xao xuyến tới mức này. Và lo lắng cho ai? Cho tên Đức này! Hắn là con người cần thiết và quan trọng thế nào cho công việc? Tức là Weiss gắn bó với Heinrich ngoài mọi cái ra còn bởi tình bạn nữa. Mà Zubov đã coi mình là người bạn chân chính duy nhất ở đây của Weiss. Sao lại như thế được. Té ra bây giờ anh chỉ là người cấp dưới, người thừa hành trách nhiệm không hơn không kém. Còn Weiss sẽ ở bên tên Đức này suốt thời gian nhàn rỗi, và có thể tên Đức này đối với Weiss sẽ có ý nghĩa lớn hơn và thậm chí làm được nhiều hơn cả Zubov nữa?

Qua sự thể hiện buồn rầu, chán nản trên nét mặt Zubov, Weiss nhạy bén nắm ngay được là câu chuyện này đã xúc phạm lòng tự ái của Zubov. Có cái gì đó hồn nhiên trong sự giận dỗi của Zubov. Nhưng đồng thời lại cũng thực sự trong sạch. Những con người dũng cảm trước cái chết thường hay bị mất tự chủ khi cuộc sống đẩy họ va chạm với sự lạnh nhạt của lý trí, với sự tính toán vô tình. Weiss hiểu rất rõ điều đó. Anh nói với Zubov:

- Cậu hãy hiểu đúng về tôi. Heinrich là con người còn rất yếu đuối, cậu ta như đang lang thang trong mây mù, có thể đến với chúng ta, mà cũng có thể giống như chúng ta. Và tôi với cậu ta… quả thật, chỉ như với con bệnh đúng không?

- Thôi được, - Zubov buồn rầu đồng ý. - hãy chăm sóc…

Weiss đã nghĩ, giá có thể nhắc Zubov về Brigitte, nhưng anh kìm được vì sợ làm bạn giận. Vì đối với Zubov tất cả chuyện đó thật cũng đau khổ không bình thường.

Lúc chia tay, Zubov khuyên Weiss nên đưa Heinrich đi đâu đó vài ngày trong khi Chizhevsky lập lại được liên lạc với nhóm yêu nước Ba Lan.

Điều này rất hợp ý Weiss, hơn nữa anh còn phải hoàn thành nhiệm vụ trước đây của doctor von Kluge. Ngoài ra cũng không nên coi khinh các giấy tờ công tác - những cái cho các đặc quyền cơ bản. Chuyến đi công tác cũng đã cho Heinrich biết một mặt của sự buôn bán nô lệ rất tồi tệ, qua đó không những chỉ bọn chỉ huy SS, mà cả bọn trùm công nghiệp Đức và quan cấp quốc xã thu được những khoản lời không nhỏ.

Heinrich đồng ý ngay việc sẽ đi cùng Weiss, không thèm để ý cả đến mục đích chuyến đi công tác của anh. Weiss quyết định tạm thời không nói đến mục đích này, hơn nữa Willie Schwarzkopf đã trao cho Heinrich nhiệm vụ kiểm tra xem bọn chỉ huy trại thi hành có kết quả ra sao lệnh nghiên cứu bản dự thảo điều lệ phương pháp luận đối với những nhân viên SS, nếu có khả năng sẽ phải đóng vai tù nhân và hòa mình vào trong tù nhân.

Khi Weiss hỏi Heinrich, ban chỉ huy SS cần gì đến việc này, Heinrich kinh tởm trả lời:

- Quỷ mà biết được chúng! Nhưng tôi không nghĩ rằng các nhân viên SS sẽ đâm đầu vào những việc như thế chỉ để khai báo tù nhân.

- Thế để làm gì?

- Thế cậu còn nhớ, von Salz đã hùng hồn biện bạch cho sức mạnh sợ hãi về xã hội với sự say mê thế nào chứ? - Heinrich nhắc lại. - Tôi nghĩ rằng, tất cả chỉ vì cái sợ hãi mênh mông này cả.

- Tôi không hiểu cậu.

- Sao lại thế! Những kẻ bị cái sợ hãi đeo đuổi thì khao khát tránh khỏi nó, lẩn trốn ở đâu cũng được, dù cho ở trại tập trung, trong vai tù nhân. Thế cũng là sự thoát khỏi trừng phạt. - Rồi cười, hắn nói thêm: - Mới đây chú Willie có cho tôi xem ống thuốc độc. Lúc nào chú ấy cũng mang theo người để trong bật lửa. Chú ấy thường xuyên lo lắng sờ lên túi áo ngực, kiểm tra xem có quên bật lửa hay không. Và khi sờ thấy, cậu hãy tin rằng mặt chú ấy trở nên ngang tàng, lố bịch.

- Chú cậu thực sự nghĩ đến chuyện tự sát chứ?

- Cậu nói lạ! Chú ấy là người ham sống đến kỳ lạ. Sao lại định tự sát được. Nhưng cái khả năng có thể phải tự sát vẫn ám ảnh chú ấy. Có thế thôi.

- Tức là, chú cậu nghĩ rằng chiến tranh đã thất bại rồi à?

- Đâu có, cậu nghĩ sai rồi! Chỉ vì chú ấy sợ rằng có kẻ nào đó vì lầm lỗi gì sẽ phản bội và quốc trưởng sẽ ra lệnh giết chú ấy. Trong trường hợp thất bại quân sự, chú ấy cũng như nhiều người giữ các địa vị cao hơn và bằng chú ấy có khả năng thuận lợi khác.

- Như thế nào?

- Weiss, cậu thật quê mùa quá! - Heinrich nổi giận - Lẽ nào cậu không hiểu cái gì đã khêu gợi phần lớn những người đang đứng gần lại với quốc trưởng, thí dụ như khuyên can quốc trưởng đừng chiếm Thụy sĩ.

Weiss lắc đầu không hiểu.

- Trời, - Heinrich thốt lên - Vì ở nước trung lập này có những nhà băng kếch sù, và mỗi người quan trọng lớn nhỏ ở quốc xã đều có ở đó các khoản tiền góp bí mật, phòng ngừa mọi trường hợp của cuộc sống. Hiểu chưa? Không, - Heinrich nhắc lại, dù sao cậu cũng thật quê mùa.

- Thì tất nhiên. Tôi thật muốn được đến Berlin ít lâu. Berlin - đó là thành phố tôi mơ ước.

- Thôi được. - Heinrich hứa - Sẽ có lúc tôi đưa cậu đi xem Berlin.

- Khi nào chiến tranh chấm dứt à?

- Thế cậu vội lắm à?

- Dù sao thì tôi cũng không muốn lại phải xa cậu. - Weiss chân thành nói.

- Tôi cũng thế. - Heinrich nén mình nói.

Và lại bắt đầu chuyến đi các trại tập trung. Đây là những trại trẻ em đặc biệt hoặc những loại trong đó trẻ em và người lớn bị giam lẫn với nhau.

Weiss không thương tiếc đưa Heinrich đi theo quỹ đạo chuyến công cán của anh, bắt Heinrich làm kẻ chứng kiến cái thủ tục tàn bạo, kinh khủng gắn liền với sự kiểm tra và chọn lọc để xuất khẩu hàng trăm trẻ em đã gầy khô đi như những bộ xương. Họ hàng thân thuộc chuộc lại chúng…

Những trẻ em nhiều lần bị mất máu vì những cuộc rút máu chết người, uể oải, thờ ơ với tất cả mọi cái. Khi có mặt các ngài sĩ quan, trẻ em bèn hỏi: “Sao, đưa chúng tôi vào phòng hơi ngạt chứ?” Khi hỏi như vậy, nét mặt chúng không cử động mà dũng cảm, vì trên đời này không gì còn có thể làm chúng sợ hãi nữa, chúng đã trải qua mọi cái khủng khiếp của trần gian và đã quen rồi như quen với các thây chết sáng sáng chúng phải kéo lết từ các nhà giam ra.

Tất cả những cái đó đã tác động đến Heinrich mạnh khiến Weiss bắt đầu lo lắng như là trong cơn tuyệt vọng Heinrich sẽ tự tử hoặc bỗng nhiên nã súng lục vào bọn đại diện bảo vệ và chỉ huy ở đây đang cùng đi với hai người khắp trại giam.

Có một lối thoát… Sau khi đến trại tập trung tiếp theo, Weiss bèn bắt Heinrich ở lại khách sạn. Ở đó trong cảnh đơn độc Heinrich nốc rượu cho tới say không biết gì mới thôi.

Nhưng Weiss có thể làm gì được? Cần phải chấm dứt tất cả những gì liên quan tới chuyến đi công tác, thêm vào đó, ngoài trẻ em thuộc loại đem bán cho những người thân thích lợi dụng các đặc quyền của mình, Weiss còn ghi vào danh sách đưa đi khỏi các trại nhiều trẻ trong số có thể còn cứu được.

Weiss cũng đã báo cho Zubov để Zubov kết hợp nhóm của anh với các nhà yêu nước Ba Lan chuẩn bị tấn công vào bọn áp tải đoàn tàu sẽ chở các trẻ em không có người thân thuộc. Weiss tập hợp các trẻ em này vào một khối riêng đồng nhất. Dự kiến rằng khi giải phóng được trẻ em sẽ để cho những người muốn nhận chúng làm con nuôi lấy chúng về nhà.

Chỉ sau khi báo bằng mật mã cho Zubov địa điểm đoàn xe lửa sẽ đỗ và thời gian đưa trẻ em lên các toa, Weiss mới có thể coi nhiệm vụ của anh đã hoàn thành. Thêm vào đó dưới hình thức nguyên tắc bí mật của công việc thương mại này của ngành SS anh đã bố trí không cho bọn bảo vệ vũ trang đi áp tải trẻ em mà để việc chăm sóc trẻ em lần này cho bọn vợ các tên chỉ huy trại, mặc dù phải nói rằng nhiều mụ trong đám này cũng không chịu thua kém chồng chúng về mặt tàn bạo và tài sử dụng roi vọt và súng lục.

Trước lúc lên đường, Weiss rẽ vào khách sạn đón Heinrich và gặp Heinrich trong tâm trạng tuyệt vọng hết mức. Heinrich tuyên bố: hoặc là Weiss sẽ giúp anh ta chấm dứt toàn bộ cảnh khốn nạn đang làm trẻ em đau khổ này, hoặc là anh ta sẽ tự làm và nếu Weiss có ý định ngăn cản thì Heinrich sẽ bắn ngay.

- Được. - Weiss nói. - Tôi sẽ giúp cậu. Nhưng trước hết cậu hãy giúp sức cứu trẻ em đã.

- Bằng cách nào? - Heinrich quát. - Bằng cách nào?

- Cậu còn được vài ngày tự do nữa. Chỉ có điều đừng nóng nảy thôi. Tôi có các tài liệu về các người Ba Lan hoạt động bí mật. Hãy liên lạc với họ. Tôi sẽ dạy cậu cách tiến hành.

- Thế còn cậu?

- Không tham gia vào các vụ mạo hiểm phiêu lưu như thế này. Xin hãy bỏ qua cho. - Weiss lạnh nhạt nói. - Tôi không muốn bị Gestapo treo cổ.

- Đồ nhát!

- Đúng. - Weiss thừa nhận. - Mình không giấu cậu điều đó.

- Thế trước cậu nói gì với tôi? Thuyết phục điều gì?

- Cậu thấy không, - Weiss phân trần nói. - Có thái độ phê phán đối với những gì xảy ra xung quanh là một chuyện, còn quyết định đấu tranh công khai tức là vượt sang phía những kẻ chúng ta đang đấu tranh chống lại đó là chuyện khác.

- Té ra cậu như thế?

Weiss nhún vai. Anh không còn đủ sức để nói khác được. Một mối căm thù nhức nhối, mạnh mẽ day dứt, làm anh bất lực. Anh mệt mỏi vì những ngày đi xem các trại tới mức, hình như sự tự chủ đang từ bỏ anh.

Những tù nhân tí hon - thiếu niên và nhi đồng - đã mất đi ở trong trại giam khái niệm về một thế giới khác không giống cái thế giới mà chúng đang tồn tại trong đó.

Chúng đã quen với số phận của mình. Chúng biết đến lượt bạn nào của chúng bị đưa đi hay chở đi trong chiếc xe cút kít đến “khối nhà y tế” - phòng hơi ngạt có tường thu…, không cửa sổ và nền dốc bịt sắt tây, ở đây được gọi như thế.

Trước kia, khi chưa có phòng hơi ngạt và nhà thiêu xác, tù nhân bị bắn chết vào thứ tư và thứ sáu. Những hôm đó trẻ em tìm cách lẩn trốn và người lớn giúp các em trốn. Còn bây giờ, các lò thiêu người lát gạch chịu lửa làm việc liên tục suốt ngày đêm, trẻ em không thể lẩn trốn được nữa. Và các em cũng không trốn.

Mỗi tuần một lần, có ít nhất hai mươi em được đưa vào “khối nhà y tế”, đầu tiên là những em ốm đau, rồi đến quá gầy yếu, và nếu hai loại này không đủ, thì những em bị gắn giải vải vàng trên ngực áo biết rằng đã đến lượt chúng. Chúng biết trước điều đó rất lâu. Những em lớn tuổi giảng giải cho các em ít tuổi rằng tất cả mọi chuyện chỉ kéo dài trong khoảnh khắc và không lấy gì làm đau đớn - còn dễ chịu hơn, thí dụ như khi bị lấy máu. Chỉ cần chịu đựng đôi chút thôi, và sau đó sẽ không kinh khủng nữa vì rằng sẽ không còn gì nữa - không có trại giam, không có đói khổ, không bị roi vọt bện bằng dây điện, không còn gì!

Ở trong trại, trẻ em nói với nhau bằng một hỗn hợp kỳ lạ của các loại tiếng nói, và không ai - ngoài chúng ra - hiểu được.

- Thưa ông sĩ quan. - một khung xương người nhỏ bé mặt hốc hác kiểu người lớn và đôi mắt bình dị, trong sáng kiểu con trẻ, cao chừng một mét đề nghị. - Xin đừng đưa tôi vào phòng hơi ngạt hôm nay. - Và hứa hẹn. - Tôi có thể còn cho máu được. - Vẻ thành thạo giải thích: - Lần trước máu không ra, nhưng làm sao tôi có thể có máu nếu như lũ chuột cống ăn hết khẩu phần của tôi?

Đó là em bé gái hay trai, Weiss không thể xác định được. Dấu hiệu duy nhất để có thể phân biệt được trẻ con với người lớn là vóc người chúng nhỏ bé, còn nét mặt của tất cả thì thật như nhau - già cỗi, khô héo, đờ đẫn như chiếc mặt nạ bằng thạch cao làm từ mẫu người chết.

Tên trung sĩ SS cung cấp kẹo cho Weiss để anh dễ dàng hỏi han trẻ em về quá khứ của chúng. Nhưng mỗi lần, khi Weiss đưa kẹo cho trẻ em chúng đều sợ hãi tránh ra và nét mặt chúng trở nên xám xanh. Có những em không thể đứng vững trước vỏ kẹo sáng loáng, dù sao cũng chưa dám bỏ kẹo vào mồm.

Weiss nghĩ rằng trẻ em không biết hoặc đã quên mất kẹo là gì rồi. Khi anh kiên trì bắt một em nhỏ nào đó phải ăn kẹo, thì một em cao lớn hơn, rồi tất cả ngoan ngoãn tuân theo và không hiểu vì sao chúng nằm lăn ra đất. Mấy giây sau Weiss nghe thấy tiếng kêu gào kinh sợ: em bé này la lên là em được ăn loại thuốc độc tồi, tác động chậm và tức là, phải đau khổ lâu.

Weiss túm lấy một nắm kẹo trong hộp, lồng lộn bóc vỏ và bắt đầu nhai ngấu nghiến để cố gắng thuyết phục trẻ em rằng kẹo không tẩm thuốc độc. Nhưng em bé này vẫn không tin và tiếp tục kêu gào rằng em được ăn loại thuốc độc tồi.

Những em bé khác đứng bên lặng lẽ, bất động, và không em nào tỏ vẻ căm giận mà thậm chí không nhìn Weiss vẻ ngờ vực. Khi em bé nằm dưới đất đứng dậy thì trong đôi mắt em không còn gì ngoài vẻ ngạc nhiên vì vẫn còn sống và không đau khổ gì cả.

Không gì có thể truyền đạt được những cảm xúc của Weiss khi anh muốn cứu một ai đó trong số tù nhân, đã đi thăm các trại gọi là “trại thanh niên”. Hình như cơn động kinh lặng lẽ làm quằn quại mọi tình cảm của anh, trừ lòng khát khao trả thù không gì thắng nổi.

Bộ quân phục thép bảo vệ Weiss thiêu đốt lòng anh. Anh không còn trí lực để làm gì, và bây giờ gần như không thể giao thiệp được với Heinrich - kẻ đang tuyệt vọng hết sức sau lần đầu tiên đến thăm các trại trẻ em, và bây giờ, trong tâm trạng say khướt đang lầu bầu chỉ mấy chữ thật ghê tởm thay con người - một sự ti tiện về bản chất của nó và sau việc này cần phải tiêu diệt hết con người trên trái đất như lũ côn trùng bẩn thỉu.

Weiss tước súng lục của Heinrich để hắn không tự tử hoặc bắn vào tên SS nào đầu tiên định lịch sự mời Heinrich đến chơi. Và khi đi, anh khóa trái cửa nhốt Heinrich trong phòng một mình với rượu trắng.

Belov không thể làm gì được với bản thân cả, và thỉnh thoảng anh thấy kỳ quặc như anh đang phát điên. Anh bắt được mình trong cảnh tượng gần như từ phía xa xa, rất chú ý, tò mò và khinh bỉ theo dõi Weiss, nghe giọng nói của Weiss đang bàn luận với bọn chỉ huy trại về mọi chi tiết đưa trẻ em đi xa. Anh nghe thấy Weiss coi thường và kiêu ngạo nói:

- Thưa các ông, không nên tỏ ra ngu ngốc. Một nửa sẽ bị chết ngay trên đường đi. Tức là từ chỗ tính toán như vậy, cần phải tổng hợp số lượng gấp đôi. Tôi phỉ nhổ vào các bản hồ sơ! Tôi sẽ trao số lượng đầu người nhất định. Chứ sao? Thưa ông trung sĩ, ông cho rằng những con vật này còn nhờ được điều gì hả? Nếu vậy tôi dám đảm bảo với ông rằng, ông thích hợp với đơn vị SS tiền phương hơn là chức vụ hiện giờ đấy. Và tôi sẽ báo cáo về vấn đề này. Sao? Thế thì khá lắm! - Giọng ban ơn, Weiss nói: - Bây giờ, tôi tin rằng các ông đã hiểu các ông có hàng hóa gì rồi. - Và khuyên tỏ vẻ thân thiện: - Nhưng tôi thành thật nói, các ông đang tỏ ra hoang phí loại hàng này. Tôi khuyên hãy đo mức độ hăng hái của mình. Hôm qua người ta có thể thi hành kỷ luật các ông vì tính yếu đuối, còn hôm nay và ngày mai, có thể sẽ treo cổ vì các ông làm quốc xã mất một nguồn thu nhập mới. - Và Weiss nhạo báng tuyên bố: - À, các ông còn chưa biết sao? Mà bây giờ các ông không cần phải biết gì khác ngoài vấn đề là các ông không cần biết gì cả.

Và anh như từ một phía nhìn thấy con người này, Weiss. Nhưng đó không phải là con người, đó là hình nhân biết nói. Và bỗng nhiên anh có ý muốn thiết tha cho cái hình nhân này giơ tay lên, bàn tay đeo găng và cũng với nụ cười lố bịch như vậy, xòe các ngón tay ra rồi điên cuồng, miết chặt chúng lại trên chiếc cổ gầy còm của tên trung sĩ. Và tuân theo ý chí của anh bàn tay hình nhân này giơ lên, nhưng bỗng nhiên đờ đi ở bên cổ tên trung sĩ, rồi Weiss nghe thấy giọng nói của mình không phục tùng Weiss, mà phục tùng động tác này.

- Thế nào, trung sĩ? Ông bằng lòng chứ? Bây giờ chuồng gia súc của các ông rỗng không rồi. Chẳng bận bịu gì nữa.

Tên trung sĩ mỉm cười. Nhưng nụ cười này lập tức biến ngay đi khi Weiss hình nhân vừa cất giọng khô khan lạnh gáy:

- Cần nói thêm, hôm nay phải bắt đầu cho chúng ăn uống no nê. Nhưng phải sao cho không bị loạn tiêu hóa. Hãy lo cả việc ăn uống ở dọc đường. Trước khi đưa được chúng đến đoàn tàu ông sẽ chịu trách nhiệm về nạn dịch chứ không phải tôi.

Nheo mắt lại, Weiss hình nhân nói:

- Ngài Heinrich đã chú ý đến vấn đề ông nuôi béo lợn của mình bằng lương thực quy định cho các mục đích khác. Tôi sẽ lưu tâm giải quyết vấn đề ngài Heinrich quên điều này đi, tất nhiên, chỉ trong trường hợp nếu ông ấy hoàn thành tất cả những gì ta vừa thỏa thuận với nhau.

Weiss hình nhân bước về phía cổng trại có các tên hầu của bọn chỉ huy ở đây đi kèm. Trước lúc ngồi vào xe đưa tay ra cho tên trung sĩ, tay hình nhân đeo găng.

Cuối cùng thì còn lại một mình trên xe. Và ngay lúc này Weiss nọ như nuốt chửng Weiss kia. Bây giờ hai Weiss đã nhập làm một. Belov Weiss. Một thể trọn vẹn, thống nhất. Và bây giờ Weiss cuối cùng này không còn có thể sửng sốt và căm thù theo dõi Weiss hình nhân nữa.

Bây giờ, trong cảnh đơn độc kinh khủng, tách rời khỏi tất cả, Weiss có thực phải chịu đựng tất cả những gì Weiss hình nhân đã trông thấy. Vượt qua khổ ải để sự phân tách làm đôi này không lặp lại một lần nữa mặc dù nó có làm tâm hồn nhẹ nhõm, nhưng là sự hưởng lạc nguy hiểm.

Nếu như ở đây Weiss có thể hành động như Zubov đã hành động, hoạt động như thế thì anh đã tìm thấy được trong những hoạt động trực tiếp này một sự xoa dịu cứu chữa khỏi sức căng thẳng vượt quá sức người của trí lực, ý chí, thần kinh. Nhưng hoạt động trực tiếp với vũ khí trong tay lại là lĩnh vực cấm đối với anh. Anh đã mấy lần liều mạng rồi, do đó vi phạm trách nhiệm người tình báo của bản thân. Anh không có quyền hành động tiếp như thế.

Tuân theo sự tự nghiêm cấm này, anh phải từ bỏ đấu tranh bằng vũ khí trong tay. Từ bỏ để cho Alexander Belov trong bộ mặt Johann Weiss có thể hoàn thành nghĩa vụ cao cả đã trao cho anh trước nhân dân Xô Viết.

Alexander Belov cũng như nhiều bạn đồng tuổi với anh cảm thấy các kế hoạch năm năm xây dựng đất nước như một cuộc tấn công anh hùng. Nhân dân đã tấn công lớp vỏ các thời đại, và lớp vỏ này như được vỡ tung ra, để lộ các mục tiêu ấp ủ hàng bao thế kỷ mà các lời của bài hát sau đây đã nói đến: “Ta sinh ra để biến chuyện thần thoại thành sự thật”. Vì thế tất cả những gì đã hình thành, tất cả những gì do bàn tay lao động của nhân dân tạo ra, thật đẹp như chuyện thần thoại.

Tốc độ nhanh mà nhân dân Xô Viết thúc đẩy pháo đài công nghiệp tiến lên đã làm Weiss sửng sốt không kém gì các bạn đồng tuổi của anh. Họ sốt ruột vì tin chắc rằng trong con người Xô Viết đã thể hiện các phẩm chất vốn chỉ có ở con người thế hệ tương lai cũng với tốc độ nhanh như vậy.

Với lòng dũng cảm hăng hái lớp người trẻ tuổi đã tìm ra các khả năng kiểm tra xem họ đã sẵn sàng làm con người của tương lai chưa. Họ muốn sống và làm việc trong những điều kiện khó khăn nhất, ở những nơi chiến trường của chủ nghĩa anh hùng rộng bao la, còn chủ nghĩa anh hùng của cái xảy ra hàng ngày lại được coi như một hiện tượng bình thường. Bất cứ sự lẩn tránh tấn công vào thời gian họ cũng đều coi như sự phản bội đối với con người của tương lai. Sự sốt ruột đã đề ra tính nghiêm khắc. Họ đòi hỏi rất cao ở bản thân. Họ coi bản thân là những con nợ của thế hệ đã phá vỡ vỏ ngoài của thế giới cũ cho họ, đã mở ra trước họ những viễn cảnh sáng lạn của tương lai.

Trong vấn đề anh sinh viên Alexander Belov trước ngày chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ đã sẵn sàng sung sướng từ bỏ trường đại học và vào học trường tình báo không có gì kỳ lạ, đặc biệt cả. Trở thành tình báo rồi, anh đã tin chắc chắn rằng sẽ không có gì làm anh kinh sợ và nếu cần, anh sẽ không hề suy tính cống hiến cả sinh mệnh mình cho sự nghiệp anh đang phục vụ.

Nhưng thực ra cống hiến tính mạng còn chưa phải là cái khó khăn nhất. Giữ trọn được nó như một sở hữu quý giá, sở hữu của nhân dân chứ không phải của cá nhân mình còn khó khăn hơn rất nhiều.

Các đồng chí lớn tuổi của anh, được nhân dân trao cho quyền hành đã cử anh đi lập một chiến công còn khó khăn hơn: anh phải sống không như con người thật của mình, mà như con người mà nhân dân Xô Viết gọi đúng đắn là quái thai số một của chủ nghĩa đế quốc.

Nhưng, cũng như tất cả các bạn đồng tuổi của mình, Alexander Belov có khái niệm rất trừu tượng về cái quái thai này của chủ nghĩa đế quốc. Và khi các nhà tình báo bậc thầy có kinh nghiệm dạy anh phải biến dạng thành tên phát xíu như thế nào, anh đã chú ý nghe và thi tất cả các môn cần thiết với lòng tự tin của một học viên xuất sắc, hiểu rõ rằng không phải tất cả các môn khoa học đều sẽ có ích cho anh trong cuộc sống. Quan trọng chỉ ở chỗ học qua khóa này, còn khi đi vào cái mênh mông của cuộc sống sẽ cần đến cái khác. Nhưng đúng là cái gì, tất nhiên, Weiss không biết.

Và các thầy học của anh cũng không thể dạy cho biết cái khác này bằng cả kinh nghiệm và tài năng của bản thân.

Người tình báo già Baryshev đã lo ngại sự va chạm của anh đoàn viên Komsomol Belov với cái khác này hơn cả những thất bại chiến thuật, mặc dù bất kỳ thất bại nào trong chiến thuật cũng đều có thể là cái chết đối với người tình báo.

Baryshev biết đọc, nghiên cứu, tưởng tượng trong đầu óc thế nào là chủ nghĩa phát xít đó mới là một chuyện, nhưng mặt đối mặt, va chạm với chủ nghĩa phát xít lại là chuyện khác. Và không có loại thuốc tê này - loại thuốc có thể giữ gìn tâm hồn người tình báo khỏi bị đau khổ, tức giận, căm hờn khi mà anh, phục tùng nghĩa vụ của mình, sẽ có trách nhiệm lập một chiến công hy sinh của sự tự chủ. Không tham gia vào việc cứu thoát các nạn nhân của chủ nghĩa phát xít đã biến thành tòng phạm tội lỗi chống lại các nạn nhân này - đó là điều kinh khủng nhất.

Baryshev hiểu điều này và đã có lần, ủng hộ Weiss khi anh đề nghị cho phép tiến hành các cuộc tác chiến của cá nhân rất mâu thuẫn với tinh thần và mục tiêu nhiệm vụ trực tiếp của anh.

- Phải, Belov còn chưa được rèn rũa thành một tình báo thực sự. - Baryshev đồng ý với đồng chí phản đối ông - Nhưng Belov sẽ thành người như vậy, nếu hiểu rằng mình còn chưa có được sức chịu đựng nhìn xa thấy rộng cần thiết đối với bản thân.

Người tình báo thực sự chiến thắng trong hàng loạt các trận chiến lớn, nhưng vì anh ta đã bắt đầu từ các cuộc tác chiến có ý nghĩa nhỏ bé. Cuộc chiến đấu lớn là tổng hợp các trận đánh, nhiều trận đánh mới rèn luyện nên. Nhưng nếu người tình báo lao vào trận đánh không đợi được tới lúc kẻ thù tiến lại khoảng cách thích hợp thì đó chỉ là vì thần kinh của anh ta không vững vàng, và điều đó không tốt. Tuy nhiên điều đó xảy ra cả với những chiến sĩ lão thành đã qua thử thách.

Weiss được bản mật mã của Baryshev qua liên lạc từ trước lúc anh nói chuyện nguy hiểm với Heinrich Schwarzkopf.

Baryshev sáng suốt nói đến cái chủ yếu.

“Tự làm tất cả. Vì ở đó cũng có người. Hãy tìm và thuyết phục Heinrich Schwarzkopf. Hãy tách ra khỏi Willie Schwarzkopf. Rudolf không muốn đi với bọn chúng và đã bị giết. Nếu con đi xa hơn cha, anh ta sẽ làm được ở đó nhiều hơn là đồng chí có thể làm. Đó, đồng chí sẽ làm sẽ là cái tốt nhất”.

Tức là Weiss phải đạt cho được để Heinrich trở thành bạn chiến đấu của anh.

Như đã rõ, thất bại của chiến dịch mùa đông và sự khước từ của Roosevelt và Churchill tiếp nhận đề nghị bí mật của các nhà ngoại giao Đức về việc ký kết hòa ước tay đôi và về việc bắt đầu các hoạt động phối hợp chống Liên Xô đã làm cho một số viên hoạt động lớn của quốc xã bất mãn với Hitler. Những kẻ bất mãn này cho rằng Hitler có lỗi trong tất cả mọi việc, và nếu khử Hitler đi thì các đồng minh của Liên Xô sẽ đồng ý phục hồi lại việc đàm phán với Đức phát xít.

Liệu điều này có giải thích được lòng căm thù của Goering đối với Hitler hay không? Nhưng ý muốn tự sát của hắn có thể giải thích ở chỗ hắn đã vô ý buột miệng ở nơi nào đó về lòng căm thù của mình đối với Hitler và bây giờ đang sợ bị trừng phạt.

Dù tâm hồn Weiss có bị dày vò như thế nào vì những cái vừa xảy ra, vì không tin vào linh tính của mình và theo thói quen đã hình thành vững chắc, Weiss vẫn cẩn thận chia nhỏ ra và chỉnh lý lại tất cả những gì liên quan đến Heinrich.

Anh biết rằng ở nước Đức đang tồn tại “những cơ quan giáo dục” hoàn toàn thuận lợi, nơi mà sau cuộc khám nghiệm đó các phái viên của các nước bị chiếm đóng được đưa đến để “Đức hóa”. Trẻ em được giáo dục lòng khinh ghét dân tộc mình để sau này dùng các dấu hiệu dân tộc của mình, chúng có thể đột nhập vào mọi môi trường hoạt động của dân tộc mình.

Trong các trường này, bọn Đức giết chết mọi tâm hồn trẻ, biến chúng thành kẻ thù của các dân tộc mà máu của họ đã chảy trong cơ thể chúng. Những “vật giả” người này phải phục vụ cho những mục đích phá hoại cũng như các ngoại lệ giả tạo của nhiều nước được làm ra dưới sự kìm kẹp của SS ở trong khối nhà tối mật của Ravensbrück.

Một lần Weiss hỏi qua Heinrich là anh ta đã nghe nói đến các trường này hay chưa.

- Thì sao, chẳng lẽ có thể làm khác à? - Heinrich đãng trí đáp. - Nếu trong các trường học của Đức có trẻ em gốc dân tộc khác học, thì tất nhiên, chúng sẽ nắm được các phong tục và nền văn hóa của người dạy chúng.

- Để chúng trở thành gián điệp, thành những kẻ phá hoại!

- Nhưng hình như cậu đang dạy cha anh chúng điều đó thôi - Heinrich nhận xét vẻ giễu cợt.

•º•

Nếu như Weiss có thể cùng với Zubov cứu được trẻ em khi các em được đưa đến đoàn xe lửa thì điều có làm nhẹ tâm hồn anh đôi chút. Nhưng cũng như lần trước, anh cần bản thân tham gia vào cuộc tác chiến này, làm mất khả năng bỏ bộ mặt của Weiss dù chỉ trong chốc lát.

Mùa đông này, khi được biết có một đoàn xe lửa chở trẻ em Do Thái rất nhỏ hai ba tuổi, không đủ quần áo và thiếu ăn uống trong thời gian dài đến Warsaw, phụ nữ Ba Lan lao vào bọn hộ tống, cướp lấy trẻ em mang đi, và nhiều phụ nữ đã hy sinh dưới làn đạn của bọn SS ở trên các tấm gỗ phủ băng ở sân ga.

Khi Zubov kể lại điều này với Weiss, môi anh run lên và vẻ mặt lo lắng, bất hạnh như một mình anh có lỗi trong cái chết của phụ nữ.

Trong cơn tức giận, Zubov đấm vào gò má mình và tàn bạo hứa hẹn với Weiss:

- Thôi được! Mình cũng sẽ tổ chức cho chúng, loạt súng chào như vậy…

Mấy ngày sau một đoàn tàu chở xăng đỗ bên cạnh đoàn tàu chở đơn vị SS cấp tốc ra mặt trận bị nổ tung.

Gần như ngay lúc đó Zubov ngồi xe goòng của mình tới nơi xảy ra tai nạn và tham gia vào việc đưa các xác cháy nửa người từ dưới đống sắt vụn ra.

Và khi đó khi Weiss gặp Zubov, giọng bằng lòng Zubov nói:

- Cái công việc như thế này cứ diễn ra thường xuyên hơn, thì cũng có thể sống với lương tâm thanh thản được đấy!

Và thế là Weiss chưa bao giờ cảm thấy phút thỏa mãn hạnh phúc tự do như thế này.

Thời gian cuối đây anh càng nghĩ nhiều hơn về vấn đề một người bạn chiến đấu xứng đáng lúc này cần cho anh như thế nào. Nếu như cùng hoạt động với anh là một người có các khả năng không kém anh mà còn hơn anh rất nhiều để đột nhập vào sâu các giới cầm quyền cho quốc xã, thì điều đó sẽ mang lại lợi ích thực sự lớn lao cho công việc.

Trên đường trở về Warsaw, Weiss chỉ nói được ít điều với Heinrich, Heinrich chán nản, sầu não. Có khả năng anh ta chỉ cảm thấy không vui sau cơn rượu đơn độc say khướt.

Mặt Heinrich hốc hác đi, mắt đỏ ngầu. Anh ta lại có cảm giác chán đời, thờ ơ với mọi thứ trên trái đất. Hắn liền yêu cầu Weiss cho xe phóng nhanh hơn.

- Đường nhựa trơn, nguy hiểm. Có thể bị tan xác.

- Thì cho như ta sẽ tan xác, tai nạn lớn lao làm sao! - Heinrich càu nhàu nói, rồi có người lại, phàn nàn: - Toàn thân tôi như tấm bùn nhơ. Nhanh lên để về tắm một cái.

- Cậu muốn được sạch sẽ à? - Weiss hỏi.

- Tốt hơn hết bây giờ cậu đừng động đến tôi.

- Thôi được. - Weiss đồng ý và hỏi: - Nhưng cậu sẽ nói khi nào có thể động được đến cậu chứ?

- Sẽ nói. - Heinrich nhắm mắt, lầu bầu nói: - Giá bây giờ có thuốc ngủ để không còn gì nữa thì cũng không đến nỗi tồi.

Weiss nhớ lại trẻ em ở trại đã nói thế nào về phòng hơi ngạt: “Chịu đựng một chút và sau đó sẽ không còn gì nữa. Không còn gì?” Anh nhìn Heinrich đang nửa nằm nửa ngồi, đôi mắt nhắm lại. Không cảm thấy thương hại hay thông cảm, Weiss định tìm trên khuôn mặt bện với đôi mi mắt đen hay chớp và cặp môi khô nứt nẻ dù chỉ là dấu hiệu quyết tâm của ý chí, nhưng không tìm thấy. Đó là bộ mặt của một con người đã suy yếu, mất khả năng làm chủ bản thân, tuyệt vọng.

Và thế là Weiss quyết định đặt hy vọng vào con người này. Anh lái xe có suy tính và thận trọng chưa từng có. Và không phải do sợ tai nạn xe trên đường trơn vì mưa. Anh quyết định từ nay sẽ luôn luôn bảo vệ Heinrich. Đó là chiến thuật đúng đắn duy nhất, và anh phải nhẫn nại áp dụng nó để Heinrich hiểu cuộc sống có giá trị ra sao nếu cống hiến nó cho cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc mình.

Heinrich còn chưa kịp vào phòng riêng ở khách sạn Warsaw đã cau có tuyên bố rằng trước hết sẽ uống một liều nặng thuốc ngủ để ngủ quên đi.

Giọng Heinrich nói chứng minh rõ ràng rằng: sự có mặt của Weiss ở đây là không cần thiết.

Nhưng Weiss đã quyết định dứt khoát rằng cho tới lúc anh còn chưa nhận được tin về cuộc đàm phán của Chizhevsky với các nhà yêu nước Ba Lan thì anh sẽ không rời khỏi Heinrich. Anh nói:

- Cậu sẽ không phản đối nếu tôi ngủ trên chiếc đi văng này chứ? - Và cởi quần áo ngoài ra như tin vào sự đồng ý của Heinrich.

- Hình như cậu cũng có phòng riêng cơ mà. - Heinrich làu bàu nói.

Weiss không đáp. Anh chăm chú cởi giày và hình như bị thu hút vào công việc này tới mức không nghe thấy gì cả.

Khi Heinrich ra khỏi buồng tắm, anh ta nhìn Weiss. Đúng là Weiss đã ngủ.

Heinrich tắt đèn trần, bật đèn có che chao xanh dịu trên chiếc bàn đêm, ngả lưng xuống giường và châm thuốc hút.

Không một âm thanh lọt qua các cửa sổ mở cửa phòng: Thành phố khổng lồ trong đêm tối lặng lẽ như sa mạc.

Hai ý muốn đấu tranh trong lòng Heinrich, anh ta không biết thế nào thì tốt hơn: Rượu hay thuốc ngủ. Và khi ý muốn thứ nhất chiến thắng và Heinrich lết giày trong phòng, tiến lại phía tủ thức ăn chứa đầy rượu, bỗng nhiên giọng Weiss vang lên to và rõ ràng:

- Heinrich, không nên thế!

- Cậu sao, không ngủ à? Theo dõi tôi đấy hả?

- Tôi thực chỉ lo lắng cho cậu.

- Làm quái gì?

- Tôi cảm thấy cậu ở lại một mình sẽ buồn bực lắm.

- Đúng. - Heinrich yên tâm nói. - Nhưng trong trường hợp này ta cùng uống thôi.

- Để làm gì? Để không nghĩ đến những gì tôi với cậu đã thấy ở các trại tập trung, và giả vờ như tất cả những điều đó không có và không xảy ra ư?

- Cậu muốn gì ở tôi? - Heinrich thốt lên. - Muốn gì?

Weiss đứng lên lấy thuốc lá. Anh tiến lại bên Heinrich châm tiếp thuốc qua điếu thuốc Heinrich đang hút mắt tò mò nhìn bạn.

Mặt Heinrich quắt lại vì cau có bệnh tật.

- Tôi biết, cậu đang khó ở.

- Sau khi uống say bao giờ tôi cũng khó ở.

- Không, không phải vì thế, - dừng lại một chút. - Cậu tin tôi chứ?

- Tôi bây giờ không tin ai cả, kể cả bản thân.

Weiss lại nằm xuống đi văng.

- Tôi muốn đặt cho cậu một câu hỏi, Heinrich ạ. - im lặng hồi lâu, Weiss cất giọng. - Cậu nghĩ sao, nếu như bố cậu trở về Đức, liệu ông cụ có phục vụ Đảng quốc xã không?

Heinrich lặng lẽ uống rượu, lết giày bỏ tủ thức ăn, nằm xuống và tắt đèn. Một lúc sau lại châm thuốc hút và bỗng nhiên thầm thì nói:

- Không!

Weiss không nói gì cả như không nghe thấy.

Heinrich chú ý nghe và nhắc lại:

- Không, bố tôi sẽ không phục vụ chúng. - Và hỏi: - Cậu ngủ rồi hả, Weiss?

Weiss vẫn không đáp. Bây giờ anh đã nghe thấy cái chủ yếu nhất. Câu trả lời của Heinrich đã làm anh tin tưởng, cổ vũ anh. Anh thật muốn vùng dậy khỏi đi văng, tiến lại chỗ Heinrich, nói với Heinrich cuối cùng thật cởi mở, kể hết về sự thật về vụ ám sát bố Heinrich. Nhưng Weiss đã nén được. Anh muốn rằng sự tòng phạm của Willie Schwarzkopf trong hoạt động tội lỗi này không phải như cái chủ yếu cho Heinrich quyết định dứt khoát số phận của bản thân.

Giả vờ ngủ, Weiss nghe thấy rõ Heinrich dập tắt thuốc vào chiếc gạt tàn và rót nước vào cốc để uống thuốc ngủ, rồi nằm trằn trọc mãi trước khi thiếp đi trong giấc ngủ nặng nề, lãng quên…