Thiếu úy Reis rõ ràng là có cảm tình với Weiss. Có thể cảm tình này xuất hiện bởi vì hai người đồng tuổi với nhau, mà ở đây, xung quanh Reis chỉ toàn những kẻ lớn tuổi mà thôi. Ngay cả bọn lính bảo vệ cũng đều đứng tuổi cả. Reis mặt hồng hơi sữa, tóc dựng đứng như lông nhím, và râu quai nón rộng một cách vô duyên trên đôi má hẹp. Reis cư xử rất cảm động như quên mất rằng hắn hơn Weiss về cấp bậc, hắn sốt sắng giúp Weiss mặc chiếc áo choàng đen bằng vải sơn thấm đầy hợp chất gì đó bốc mùi thuốc sát trùng khó ngửi.

Klein ra lệnh cho Reis dẫn các nhân viên tình báo đi quanh trại, nhưng Dietrich để tránh mắc bệnh truyền nhiễm đã bỏ vào khu văn phòng nghiên cứu hồ sơ tù nhân.

Đó là một buổi sáng lạnh, trong lành. Những cây thông thân màu da cam phủ một lớp băng mỏng lấp lánh những chùm lá nhọn. Cỏ cũng chìm trong sương băng, còn cát trên đường đi. kêu cót két dưới gót giày như tuyết lúc trời băng giá. Mùi nhựa thông, mùi băng giá và mùi cỏ hơi cay hăng xông lên. Bầu trời trong suốt đầy ánh mặt trời, lạnh như nước đóng băng.

Và chỉ ở dưới thung lũng - nơi bố trí trại - là mây mù dày đặc, màu giống như sứ trắng đục không nhìn xuyên qua được.

•º•

Reis đi mô tô vào đón Weiss. Anh ngồi vào thùng xe mô tô, chân duỗi thẳng, phủ người bằng tấm choàng vải sơn. Reis nồng nhiệt nói:

- Tôi thật vô cùng thỏa mãn nếu được chở cậu vào thành phố. Chúng ta sẽ mua vui đôi chút. Ở đây chỉ có cái cảnh buồn thiu như trong trường của giáo chủ Paul.

- Cậu nói sao, cậu đã học ở đó à?

- Ông bố muốn mình trở thành cha đạo.

Weiss nghiêng người nhìn chiếc mũ trai SS của Reis có đường viền bằng nhung đen và tấm phù hiệu sắt in hình đầu người giữa đôi xương bắt chéo nhau, nói:

- Cái chiếc này không giống hình thập ác đạo lắm.

Reis nhếch mép cười.

- Trước đại chiến thứ nhất, bố tôi là giáo sĩ truyền đạo ở châu Phi vùng “Mannlicher” bắn trúng cúc áo tung lên.

- Sao, ông cụ chỉ bắn vào cúc áo ư?

- Lúc đó bọn da đen tỏ ra rất lịch thiệp, cho nên chỉ vào cúc áo!

- Rõ, - Weiss hỏi: - Cậu đến đây lâu chưa?

- Ngay sau khi ở Treblinka. Đó cũng là một trại thực nghiệm, nhưng chức năng của nó luôn luôn là thủ tiêu, ở đó chủ yếu tiêu diệt bọn Do Thái. - Hắn phàn nàn: - Một nghề rất nguy hiểm. Cậu có biết rằng ở đó dùng hơi độc đầu tiên không, còn sau đó ở trong ngăn ba phòng kín là khí độc. Lúc đó tôi luôn luôn bị đau đầu: thán khí hòa lẫn với hơi độc mãi không bay đi hết. Ở đó thậm chí tôi đã lên cơn suyễn.

- Và vì thế cậu được chuyển đến đây?

- Một thời gian sau. Vấn đề là ở chỗ thống đốc Hans Franz từ dinh thự riêng ở Krakow đến chỗ chúng tôi và tỏ ra rất không hài lòng với ban chỉ huy trại, ông ta phát hiện ra rằng khả năng tiêu thụ bị giảm tới mức không thể tha thứ được. Trước khi ra về thống đốc triệu tập tất cả các sĩ quan lại và nói: “Chúng ta phải làm gì với bọn Do Thái? Các ông nghĩ rằng chúng ta sẽ đưa chúng đến Ostland chắc? Cả tin đồn nhảm này dẫn đến đâu? Nói ngắn gọn, các ông hãy thủ tiêu chúng bằng các phương tiện riêng của trại. Thống sứ ta cũng như cả quốc xã phải không có bọn Do Thái”.

- Thế cậu ở đây làm cái gì?

- Còn làm gì nữa, cơ quan lãnh đạo “Đoàn thanh niên Hitler” cử tôi đến “trường Adolf Hitler” học. Tôi tốt nghiệp phân khoa đặc biệt - học vấn đề phản gián trong hàng ngũ dân thường. Còn ở Treblinka, sau khi Franz thăm trại, tôi không còn điều kiện để làm công việc đó nữa.

- Tại sao?

- Ồ, cậu sao thế, không hiểu à? Các thư ký chỉ mới kịp lập danh sách bọn mới đến theo thứ tự, từng đoàn thì ngay lập tức bọn này bị liệt vào danh sách thải hồi. Và tôi có khiếu nại lên thiếu tá rằng tôi không được sử dụng theo đúng chức năng.

- Thế sao, cậu bị bắt phải tham gia vào các vụ hành hình à?

- Cậu nói mới lạ! Ở đó, chỉ trong trường hợp hãn hữu nhất, bọn tôi mới kết án tử hình một tù nhân.

- Thì, chứ sao…

- Thì đấy không phải là án tử hình, - Reis ngắt lời Weiss, - nếu cậu định nói đến việc thủ tiêu. Án tử hình - đó là hành động trừng phạt chính thức có tổ chức. Còn đây…

- Đây thì sao?

- Thì đây chỉ là việc thủ tiêu một phần dân cư không có giá trị ở các vùng lãnh thổ đã được giải phóng. - Hắn vội nói thêm: - Chỗ trại cũ của tôi còn có cả điều lệ riêng, trong đó chỉ ra rằng toàn bộ thủ tục thủ tiêu phải được tiến hành sao cho các đối tượng không thể xem xét được nó như thủ đoạn trừng phạt. Vì vậy, khi đưa bọn chúng vào các phòng hơi ngạt, chúng nghĩ rằng đang đi vào các tòa nhà tắm sát trùng hay bệnh viện. Ở đó còn treo cả cờ chữ thập đỏ. Một bộ phận tù nhân bị thủ tiêu dưới hình thức đo chiều cao của chúng. Đạn bắn xuyên qua tấm ván đo đụng vào phía trên gáy, và đối tượng bị bắn thậm chí không kịp hiểu nổi cái gì xảy ra với bản thân, cũng không cảm thấy đau đớn.

- Thế làm sao cậu biết được điều này?

- Các bác sĩ ở đó nói rằng, viên đạn bắn trúng vào tiểu não gây nên một cảm giác đau giống như nhổ chiếc răng mà không gây tê, chỉ khác là còn ngắn hơn. Còn tác động nhiễm độc của khí ngạt diễn ra trong khoảng năm phút, sau đó nhận thức bị giảm đi, và đối tượng nhiễm độc chỉ còn phản ứng lại với cái chết trước mắt bằng việc co quắp bắp cơ một cách máy móc thôi.

- Thế mà tôi nhận ra cậu là một giáo sư trong nghề này rồi đấy.

- Chúng ta phải biết tất cả những điều đó… Vì nếu không biết thì cũng bị tác động vào tâm lý khi mà ngày này qua ngày khác chỉ có một việc đó thôi.

- Thế khi nào thì biết được tâm lý không bị tác động?

- Chỉ những kẻ uể oải, bị liệt vào danh sách đưa ra trận hoặc Gestapo lấy đi.

- Thế cậu không bao giờ uể oải à?

- Tôi cầu nguyện rất nhiều, cả ban đêm nữa.

- Và có công hiệu?

- Tôi đã cố gắng nghĩ rằng đây chỉ đơn giản là một lò sát sinh, còn bọn chúng thì tất cả đều không phải là người mà là súc vật.

- Cậu khá lắm, đã nghĩ ra cách rất đúng…

- Tất nhiên! Và tôi, cậu biết không, đã học được cách không nhớ mặt chúng. Điều này rất quan trọng tức là học được cách không nhớ gì cả.

- Thế nếu tự nhiên bỗng nhớ lại?

- Thì để làm gì cơ chứ?!

- Thế nhỡ lúc nào đó có người nhắc cậu nhớ lại?

- Ai? Ai nhắc? - Reis đầy ác cảm hỏi và thậm chí cho xe đi chậm lại. - Bọn đó không khi nào còn nữa. Còn chúng ta thì ngay bây giờ đã không nói đến chuyện này rồi. Chúng ta coi như chuyện này không có và trước đây không xảy ra.

- Cậu nghĩ rằng chiến tranh đã kết thúc hay sao?

- Cậu nói gì? - Reis lúng túng hỏi. - Cậu nói gì?

- Không sao cả, - Weiss hòa nhã nói. - Tôi cho rằng chiến tranh còn chưa kết thúc. Và tới lúc nào đó sẽ kết thúc.

- Có thể thế, - Reis đồng ý nói, vẻ đã yên tâm. - Chúng ta sẽ chiếm Moskva, và lúc đó cả loài người sẽ nằm dưới gót giày chúng ta.

- Và dưới gót giày của cậu?

- Cả dưới gót giày của tôi.

- Chân cậu thích hợp đấy. Chạy bằng chân này hay lắm.

Weiss nói rít qua kẽ răng và mỉm cười. Đã đến lúc phải chấm dứt câu chuyện này khi mà toàn thân anh không nói đến nó cũng đã quặn đau rồi.

Anh không được làm tổn thương bản thân, mà kết tụ lại thành một nắm thép, chuẩn bị gặp mặt những người Xô Viết để kiên cường, lạnh lùng đi qua họ như thể đối với anh, họ không tồn tại.

Thung lũng phủ đầy khói lạnh của mây mù.

Cát kêu cót két dưới bánh xe mô tô, đá vụn kêu lạo xạo. Những bức thành thẳng đứng của hầm đá đen ngòm cùng với những bụi cây con bị đốt trụi ở hai bên sườn dốc. Những bóng chòi canh bằng gỗ lờ mờ, hàng rào bằng dây thép nhiều lớp. Trên các cột xám, bình sứ cách điện hiện trắng lên, tức là dây dẫn dòng điện cao thế chạy qua.

Đã hiện rõ những tòa nhà bằng đá thấp có ống khói cao bằng gạch.

- Nhà thiêu xác đó à?

- Không, đó chỉ là lò nung các phiến gạch lớn, - Reis vui lòng giải thích. Hắn dừng lại giây lát: - Nhưng chúng cũng được dùng… Đôi khi thôi…

Hai người đi qua một chiếc cổng, sau đó qua cổng thứ hai cuốn dày đặc dây thép gai, hai bên là trụ bê tông có xẻ lỗ châu mai cho súng máy. Họ dừng xe ở cửa ra vào ban chỉ huy trại, ngôi nhà gỗ một tầng kiểu nhà giam xây không có móng trên các cây gỗ.

Theo vỉa hè lát gạch hai người đi ra bãi tập trống trải. Nếu cát ở đây được nén rất chặt, mà mồ hôi và máu từ những chiếc chân bị đánh gãy lại là chất keo tốt cho cát, làm cho cát trở thành gần như đường nhựa.

Bãi rộng còn lại của trại được phân chia ra bằng dây thép thành những khu rào kín, trong mỗi khu có hai ngôi nhà giam thấp mà người cao trung bình có thể với tay tới mái nhà. Những nhà giam này ở đây gọi là khối nhà.

Cách hàng rào dây thép gai vài mét là những vạch vôi trắng kéo dài. Bước chân đến ranh giới này, người tù bị trừng phạt như tội chạy trốn.

Không có lấy một gốc cây nhỏ, không có lấy một ngọn cỏ khô. Cái khoảng trống đen bằng phẳng này có thể trông thấy rõ được từ bất kỳ điểm cao nào.

Các cửa sổ nhà giam mặc dù thấp nhưng kéo dài hầu như suốt bức tường, còn những ống thông hơi bằng gỗ vươn lên hầu như kế tiếp nhau cứ mười mét lại một ống, nhưng vì sao đó chúng được đặt không thẳng đứng như các ống khói mà ngả về phía đối diện tường bằng những hộp có cạnh ngắn.

Reis giải thích:

- Đó là để nghe ngóng. - Sau đó hắn nói đầy tự hào: - Ngài Klein đã đóng góp nhiều điều hoàn thiện. Thí dụ trung tá đã tránh các vụ xử tử công cộng. Nhưng mỗi xà lim đều được trang bị đủ các phương tiện để kẻ phạm tội có thể tự trừng phạt bản thân, tất nhiên nếu ngài trung tá coi việc thủ tiêu hắn là hợp lý…

- Tức là tự sát có tổ chức?

- Ồ, sao lại là tự sát? Đó chỉ là việc tự do lựa chọn.

Nhìn thấy một đội tù nhân đang tiến lại, Reis khuyên Weiss để ý đến họ.

- Nguyên tắc làm mất cá tính cũng là tư tưởng của ngài Klein. Bắt đầu từ chỗ mỗi tù nhân chỉ có số cá nhân, ngoài ra không còn gì riêng nữa. Chúng tôi không cho phép chúng có một vật gì nữa, ngoài số tù. Nhằm mục đích này, hàng ngày mỗi tù nhân phải thay đổi nhà, thay đổi chỗ trong hầm giam và nhóm của hẳn. Chúng tôi chang lọc chúng như chang cỗ bài tây. Đặc biệt là bọn Xô Viết có bản năng tổ chức phát triển cao. Nhưng bằng phương pháp này chúng tôi làm tê liệt bản năng đó. Và thế là đặt bọn tai mắt vào dễ dàng hơn.

- Bọn phát giác à?

- Bọn tai mắt! Đó là từ riêng của chúng tôi, nó chính xác hơn.

- Chúng nhiều không?

Reis trả lời kiểu ước đoán:

- Đó là những nhân viên riêng của trung tá.

- Mà chúng tôi lại cần những tên như vậy. - Weiss sôi nổi thốt lên. - Tôi hy vọng là trại này sẽ nhường cho chúng tôi vài tên.

- Xem trung tá ra lệnh thế nào đã.

Weiss đặt tay lên lưng Reis và thân mật ôm nửa thân hắn, đề nghị:

- Thôi thì, chỗ bạn hữu. Một đôi loại chắc chắn vào. Chứ tôi trông thấy bọn chúng ở đây như lũ chết rét cả.

- Đâu có, không phải tất cả, có một con thỏ có sức sống đến kỳ lạ.

Weiss khó khăn nói:

- Bọn đang được dùng để thực nghiệm thì chúng tôi không cần.

- Đâu có, tên này hoàn toàn thuộc giống khác - Reis cười vang lên. - thuộc loại chó săn. Thế nào. cậu hiểu không, một loại thỏ săn. Chúng tôi chỉ cho hắn chỗ qua lại ở khu hàng rào, hắn bèn xúi bẩy một nhóm chạy trốn. Và, thế là sau đó bằng một cách thật đơn giản như vậy chúng tôi phát hiện ra những đối tượng còn chưa mất cá tính và giải quyết với chúng.

- Hay đấy. - Weiss khen.

- Phương pháp khuôn mẫu, - Reis khiêm tốn nói, - tôi mang nó từ hồi còn ở Treblinka đến.

Weiss đảo mắt nhìn đội tù một lượt rồi đề nghị:

- Thôi được, hãy chỉ cho tôi xem chàng thanh niên đó.

- Thì hắn đấy, đứng đối diện - bảy mươi ba, không không mười hai (730012).

Hiểu rằng Reis nói đến số trên ngực áo tù nhân, Weiss tìm ngay ra người tù này. Người này cũng như mọi tù nhân khác ở đây. Không có gì tỏ ra đặc biệt. Mặt hơi xám, xệ xuống tai tròn rộng, lưng gù, mông xệ. Thế mà lẽ nào lông mày bên phải rụng cả vì vết sẹo.

- Không đạt yêu cầu của chúng tôi, hơi già. - Weiss lạnh nhạt nói.

- Hắn mới chỉ có ba mươi tuổi, ở đây tất cả bọn chúng đều giống các cụ già.

Weiss cảm thấy căng thẳng phát điên nên khi nhìn vào các bộ mặt tù nhân, nhìn thẳng vào mắt họ. Nhưng cái nhìn của anh chỉ gặp phải ánh mắt lấp lóe trong suốt, đờ chết của những con mắt, hình như không nhìn thấy anh, và không muốn nhìn thấy anh. Anh không tồn tại đối với những con người này - đấy, con mắt của họ có ý nghĩa như thế. Anh không tồn tại - và có thế thôi. Đối với họ anh chẳng là cái gì cả. Một cái gì xa lạ trong bộ quân phục xám. Và cả giọng nói cũng sẽ được họ tuân theo như giọng của máy phóng thanh.

Reis ngọ nguậy ngón tay và tuyên đọc:

- Bảy mươi tư không không mười bốn (740014).

Tên chỉ huy khu nhà gào vang lên:

- Bảy mươi tư không không mười bốn, lên gặp ngài thiếu úy!

Một người bước rắn rỏi từ trong hàng ra như hình bộ xương, bỏ chiếc mũ bằng vải sọc trên đầu ra, đập chân và đứng nghiêm.

- Hãy hỏi đi, nếu cậu muốn. - Reis cho phép Weiss.

Nhìn chằm chằm vào mặt người này, Weiss hỏi to và mạch lạc bằng tiếng Nga:

- Anh có muốn đóng góp công lao của mình, với tư cách là người thay đổi Tổ quốc hay không? Vì chiến thắng của nước Đại Đức và vì vinh quang của quốc trưởng?

- Tôi không hiểu, - số 740014 giọng khàn khàn nói.

- Ta nói bằng tiếng Nga không đúng hay sao? - Weiss hỏi.

- Tôi không hiểu.

- Anh không hiểu cái gì?

- Tôi không hiểu, có thế thôi.

- Anh không muốn hiểu à?

Người tù im lặng.

Reis bối rối hỏi:

- Nó trả lời cậu ra sao?

- Hắn muốn suy nghĩ kỹ. - Weiss nói.

- Cậu hãy nói với nó rằng tôi đã bắt đầu suy nghĩ xem có cần phải chữa chạy cho hắn ở khu đặc biệt hay không. Trông hắn thảm thương quá.

Weiss dịch sang tiếng Nga.

Nét mặt người tù trở nên xám hơn. Nhếch một bên má cười, người này giọng khàn khàn nói:

- Rõ!

- Anh rõ cái gì? - Weiss hỏi.

- Tất cả, - số 740014 nói. Rồi tiếp: - Tức là cứ tụt xuống, đã đến rồi!

- Đi đều, bước! - Reis ra lệnh và ngạo mạn nói với tên chỉ huy khu nhà vừa bật người tới: - Đưa tên này đến đích..

- Khoan đã, - Weiss nói, mỉm cười đề nghị với Reis: - Cho phép chính tôi làm hắn chấn động.

- Để lại! - Reis ra lệnh cho tên chỉ huy khu nhà.

Gõ đế giày gỗ trên bãi, tù nhân tỏa về các nhà giam.

Trên bãi bỗng tự nhiên trở nên lặng lẽ như tờ. Và ngay lập. tức cảm thấy mùi thối chua của mây mù, mùi thán khí của mồ hôi người và giẻ rách ướt, mùi hăng hắc của thuốc sát trùng. Bên hàng rào dây thép, chó săn chạy lăng xăng thành những bóng xám. Chúng không bao giờ sủa, chúng đã được dạy thuần thục lao vào cắn người mà không sủa một tiếng.

Reis, đi cẩn thận để không dẫm vào vũng nước, hắn nói:

- Trại này là trại chọn lọc. Tù nhân được đưa tới đây sau khi đã sàng lọc kỹ rồi, ấy thế mà vẫn có bọn cộng sản. Điều đó thật nguy hiểm.

- Và bây giờ cũng có những kẻ đáng nghi ngờ chứ?

- Có, mà những một số cơ đấy.

- Sau đây cậu sẽ nói cho tôi số tù những tên đó để tôi không tốn thời gian vô ích được không?

- Tất nhiên, - Reis đồng ý. - Đó là những kiểu mẫu tinh ranh. Chúng biết giữ gìn bí mật và chỉ khi nào đi ra pháp trường chúng mới lộ ra thôi.

- Bằng cách nào?

- Thổ lộ lòng dũng cảm một cách vô nghĩa lý.

Weiss bước đi theo bãi tập đen sì, đàn hồi như da, bốc mùi da mồ hôi, và nghĩ rằng, ở trại này trước hết chúng giết những ai không muốn kéo dài cuộc sống của mình. Và coi cái chết chớp nhoáng tốt hơn là sự ngắc ngoải đầy dọa kéo dài. Ở đây cũng có những người kiên cường, những người bị ngã gục chỉ vì thần chết có khả năng mà thôi. Mà cũng có cả những người khác nữa, cũng kiên cường, nhưng họ lại cúi đầu, cúi đầu đến mức độ nhất định để rồi ngẩng đầu lên, để lại trở thành con người, chọn lấy cái chết cho bản thân. Và phải tìm ra những con người này. Việc này rất cần cho sự nghiệp mà Weiss đang phục vụ, và những con người này đối với anh thật là vô giá. Nhưng làm thế nào tìm ra họ?

Như số 740014 chẳng hạn. Người này là ai? Là thế nào? Số trong hồ sơ thế nào? Nếu như Weiss có là tù nhân đi nữa liệu người này có nói thực không? Tất nhiên là không, người này đã nói dối.

Nhưng người này, số 710014 đã bị Reis kết án tử hình. Có thể, ngay bây giờ anh ta sẽ nói sự thật về bản thân? Nhưng để làm gì? Nếu như trước kia anh ta không bị sự phản bội mua chuộc thì tại sao bây giờ anh ta lại làm điều đó? Hay là anh ta sẽ nói dối để sống? Nhưng anh ta đã trải qua rất nhiều lần kiểm tra, và trở thành kẻ dự định phản bội.

Cần phải nói chuyện trực tiếp với anh ta.

Có thể, anh ta đã sợ những tù nhân khác. Ngay cả phương pháp chang bài nham hiểm này cũng không tránh cho “bọn tai mắt” khỏi bị trừng phạt. Ở khu nhà xác thường tìm thấy bọn này đã là xác không hồn. Tức là có người nào đó đang trừng phạt bọn phản bội. Mà một người thì không đủ sức làm việc này, cần phải hoạt động có tổ chức.

Không có được một tia sáng, nhờ nó giá có thể nhìn xuyên qua được con người. Không và sẽ không có. Nhưng Weiss phải tìm ra phương pháp. Anh phải…

Mây mù trở nên ẩm ướt, gần như không nhìn thấy gì cả. Reis bật đèn pha mô tô. Vòng ánh sáng trắng lấp loáng trong màn đêm mây mù ngột ngạt. Hai người ra khỏi thung lũng. Trong rừng tùng bách khô và sạch. Cát kêu rít dưới bánh xe lăn, trong cửa sổ những ngôi nhà của nhân viên trại, chao đèn các màu bằng lụa tỏa sáng ấm cúng.

Dietrich bảo Weiss nghiên cứu hồ sơ. Nháy mắt tinh quái, hắn đề nghị:

- Tôi đã đếm hồ sơ cá nhân và lập danh sách, Anh cũng sẽ lập một danh sách như thế. Nếu các số tù đều trùng thì thật là rất tốt, hai cái đầu bao giờ cũng tốt hơn. - Rồi hắn phàn nàn: ông Klein là một tay xỏ xiên hạng nặng, không muốn dịch mật mã các ký hiệu ghi trong hồ sơ cá nhân. Phái SS họ chỉ quen làm việc cho bản thân.

Thế là chiều chiều và cả đêm nữa, Weiss ngồi ở văn phòng chỉ huy. Nhiệt tình làm việc của anh không chỉ do những chỉ thị của Landsdorff sinh ra, mặc dù cũng không nên kinh tởm những chỉ thị này. Weiss có những suy nghĩ riêng đi xa hơn: anh quyết định trước tiên phải tìm ra bọn tai mắt “phát giác”. Thực ra khi để lộ “thỏ”, Reis đã trao tận tay cho Weiss một đầu sợi chỉ. Anh nắm lấy đầu chỉ này và bắt đầu cuộc hành trình của mình theo mọi sự phức tạp, rắc rối của trại này.

Weiss không động chạm đến các hồ sơ lý lịch để trong các ngăn kéo bóng loáng, tạm thời anh cũng không chú ý đến những kẹp hồ sơ cá nhân của tù.

Những tờ ghi cung cấp thực phẩm, những tờ biên nhận của các thủ kho. Đó là những thứ anh cần trước tiên.

Tất cả tù nhân ở đây đều đã bị ghép vào cái chết dần mòn vì kiệt sức. Và bọn SS trừng phạt họ bằng cái đói: những ai rơi vào khu nhà phạt giam thì hoàn toàn không được ăn uống gì cả.

Kéo dài cuộc sống ở trại chỉ nhờ vào ăn uống. Thế là bọn SS khuyến khích những kẻ cần cho chúng bằng miếng ăn. Chỉ có các trưởng nhà - “kapo” như ở đây người ta gọi bọn này mới được nhận phần ăn thêm. Bọn phản bội cũng được nhận phần ăn thêm, mà phần thưởng cao nhất với chúng, là thuốc lá và rượu trắng.

Weiss cẩn thận nghiên cứu những dấu hiệu rắc rối trên các giấy tờ ghi chép về thực phẩm, phân tích các giấy biên nhận của bọn chỉ huy khu nhà đính kèm theo. Số của “thỏ” anh coi là chìa khóa giải mật mã những tính toán tài vụ phức tạp này. Và, thế là không mấy chốc Weiss thấy rõ anh đã chọn được đường đi đúng đắn.

Trong danh sách số người được chuyển sang khu nhà đặc biệt nóc nhà có lá cờ trắng chữ thập đỏ bay phấp phới, mấy lần anh phát hiện ra số tù của “thỏ” Mà từ khu nhà đặc biệt không ai sống sót trở về cả. Ngày tháng có mặt của “thỏ” ở khu nhà này lại trùng với ngày tháng biên nhận của chỉ huy khu nhà phần ăn thêm, thuốc lá và rượu trắng.

Quy luật này Weiss lại phát hiện ra theo các danh sách của khu nhà phạt giam nhận phần ăn thêm.

Sau nhiều đêm làm việc ở văn phòng trại, Weiss xác định rằng không phải một mình “thỏ” từ các phòng kín tử hình trở về nguyên vẹn. Trong các danh sách còn thấy có mấy “số” nữa cũng nhiều lần rơi vào khu nhà đặc biệt và khu nhà phạt giam, và sự có mặt của chúng ở đó bao giờ cũng được kèm theo những giấy biên nhận một loại của bọn chỉ huy khu nhà.

Thế là Weiss đã phát hiện ra bọn phản bội. Hồ sơ anh chỉ dẫn để thay thế số bằng tên. Ghi mật mã các tên này xong, anh giấu danh sách vào dưới lần lót giày ủng, còn các số tù anh ghi vào sổ tay.

Các giấy tờ biên nhận thực phẩm không còn làm anh chú ý nữa. Bây giờ Weiss bắt tay vào nghiên cứu hồ sơ cá nhân của tù nhân. Trong một số danh sách tên Gestapo Flink có đánh dấu, sau khi tìm hiểu, Weiss hiểu rằng những tù nhân có hồ sơ cá nhân bị Flink đánh dấu đã bị giết. Nhưng không phải vì thể lực suy yếu đến cực độ, mà vì họ vẫn giữ được vẻ sảng khoái và bằng cách đó gây ảnh hưởng tích cực sang những người xung quanh. Weiss ghi tên và số tù những người này riêng ra. Trong đám này có cả 740014 - chính là người tù mà anh đã công khai và có ngụ ý tốt đề nghị trở thành kẻ phản bội tổ quốc. Weiss gọi các trường hợp này bằng tên của mình, mặc dù ngay cả những tên phát xít ngông cuồng nhất cũng đưa ra các đề nghị tương tự thành những hình thức nhẹ nhàng và khó xác định hơn.

Thần kinh căng thẳng vì những đêm mất ngủ, nhưng Weiss rất hài lòng. Anh đã phát hiện ra phương pháp tìm kiếm, những người cần tìm, đã biết được danh sách những tù nhân dũng cảm vượt qua mọi sự tra tấn và đón lấy cái chết một cách có phẩm giá, cái phẩm giá mà Reis đã từng nhún vai gọi là vô nghĩa lý. Weiss cũng ghi mật mã tên những người này: anh muốn hoàn thành nghĩa vụ của mình trước những người đã bị xử bắn, anh muốn rằng ở bên Tổ quốc chiến công của họ được mọi người biết đến và kỷ niệm về họ được ghi nhớ đời đời.

Trời vừa rạng đông, từ văn phòng đi ra, Weiss đến thẳng bãi đá - nơi tù nhân làm việc và đứng hàng giờ theo dõi những số tù mà những người đeo nó làm anh chú ý. Anh nhận thấy rằng bọn khai báo cũng không vất vả lắm, bọn bảo vệ không cần ép chúng làm việc tốt hơn. Còn những người mà Flink đã đánh dấu thủ tiêu thì bị đòi hỏi phải lao động với nhịp độ vô cùng cao và bị đánh đập tàn nhẫn. Ấy thế mà những người bị ghi dấu này không những chỉ tự làm phần cá nhân mà còn giúp đồng đội yếu đẩy xe cút kít chở cát nặng, ướt, nâng những tảng đá lớn. Mọi sự theo dõi quan sát này đều trùng với những tìm kiếm theo hồ sơ của Weiss, đã khẳng định sự đúng đắn về các kết luận mà anh rút ra.

Thế là chẳng mấy chốc Weiss đã lập được một danh sách mà Dietrich chờ đợi. Anh đã chọn lọc được những tên phản bội mà cả về thể lực lẫn những tài liệu về trí lực - ít phù hợp nhất với vai trò của tên nhảy dù phá hoại. Weiss nhiều lần nói chuyện với bọn này và xác định được rằng, những tên ngốc nghếch này không có khả năng giải được một bài toán số học đơn giản hoặc nhớ được ba con số có hai nghĩa. Còn về vấn đề phác họa đường đi từ nhà giam có các lò bằng đồ gốm đến sân tập thì không thể làm nổi. Bọn này sẽ làm những tên gián điệp, khủng bố khá chăng! Quân đội phát xít sẽ có được một đội viện binh hùng hậu chăng!

Nhưng không một ai có thể nghi ngờ Weiss. Hồ sơ cá nhân của những kẻ anh đã tìm thấy cần thiết đưa vào danh sách của mình là cơ sở đúng đắn của việc anh lựa chọn. Còn trong hồ sơ riêng của bọn này đã ghi lại rõ như ban ngày tất cả những gì mà những linh hồn nhút nhát vừa khốn nạn này khai báo đủ điều với bọn dự thẩm phát xít.

Bọn chúng hình như có họp kín với nhau trước nên tất cả bọn này đều khẳng định rằng, chúng đã khổ sở vì chính quyền Xô Viết, là nạn nhân của chính quyền đó. Từ đây nảy ra kết luận là chúng sẵn sàng trả thù những đau khổ đã phải chịu đựng ở bên nước Xô Viết. Tất nhiên, có khả năng là một số tù nhân chỉ nói dối để cứu lấy cái xác mình. Nhưng dù có thế nào đi nữa thì những lời khai tương tự vẫn là bằng chứng giấy tờ hùng hồn nói lên rằng Weiss đã chọn lọc bọn dự bị theo đúng nguyên tắc chính trị, và điều đó không thể không cho Landsdorff phải tán thành.

Mấy ngày sau, mặc dù trời xấu, Dietrich vẫn mời Weiss đi chơi rừng. Rõ ràng hắn coi mọi bức tường ở đây đều có tai, mà hắn lại muốn nói chuyện không có người khác nghe ngóng.

Khi hai người, vừa đi sâu vào rừng thì Dietrich lập tức giận dữ ca thán về Klein. Hắn hoàn toàn không tin rằng Klein lại tử tế giúp hắn lựa chọn những kẻ cần thiết. Thật rõ là Gestapo không có ý định chia tay với những tù nhân thích hợp nhất này.

Weiss nghiêm chỉnh nghe những lời than vãn của Dietrich, lặng lẽ gật đầu đồng ý với hắn vì nhiệm vụ hoàn thành rất khó khăn. Anh đợi cho đại úy nguôi đi và chọn đúng lúc, anh mời hắn ngồi xuống một gốc cây để nghỉ. Trong khi Dietrich thu xếp chỗ ngồi, Weiss lấy trong túi da của mình bản danh sách dự kiến mà anh đã lập và cả phần ghi trích hồ sơ cá nhân của bọn chúng để làm cơ sở. Weiss trịnh trọng trao giấy tờ cho Dietrich. Anh tỏ vẻ khiêm tốn và có cảm tình đặc biệt với đại úy. Anh đề nghị hắn coi công việc mà anh đã làm như của hắn. Dietrich rất chăm chú tìm hiểu các giấy tờ và hắn rất hài lòng. Suy nghĩ đôi chút rồi hắn quyết định coi bản danh sách của Weiss như là kết quả của sự sáng suốt đặc biệt của hắn. Hắn hy vọng việc này sẽ nâng cao uy tín của hắn lên rất nhiều, nói chung là uy tín của các nhân viên tình báo trước mặt Klein.

Thế là chỉ cần một chuyện nhỏ mọn này cũng đủ làm cho Dietrich trở nên vui tươi một cách dễ nhận thấy. Nét mặt hắn tỏ ra rất tự mãn như là chính hắn đã lựa chọn được danh sách này thành công và toàn bộ công lao ở đây cũng là của chính hắn mà không của ai khác. Hắn không để ý đến Weiss nữa, cũng không nhận ra anh. Hắn cũng không cảm thấy biết ơn Weiss. Hãy nghĩ xem, một việc lớn như thế này, mà Weiss chỉ là binh nhất - gần như lính dưới quyền hắn, đã kiếm được cho hắn một tài liệu bổ ích như thế. Nhưng mà đấy là một kẻ dưới quyền hắn, đã cố gắng vì hắn, đã làm việc cho hắn. Và hắn, đại úy Dietrich, lẽ tất nhiên có quyền sử dụng những thành quả của công việc này, coi công việc này là của mình. Ở đây chẳng có gì phải bàn bạc ý kiến gì cả.

Dietrich, miệng huýt sáo, chân bước theo nhịp trên tuyết ẩm của đường rừng. Hắn hài lòng đến mức hấp tấp đi gặp Klein, đến mức bất chấp cả những thói quen cá nhân. Hắn không sợ đi đôi ủng mỏng bước bừa bãi vào mọi chỗ làm ướt chân.

Đúng như Weiss chờ đợi, xem xong bản danh sách tù nhân mà Dietrich lựa chọn, Klein và Flink không lấy gì làm vui cho lắm.

Flink tức giận nói:

- Thưa ông đại úy, ông thật tàn nhẫn. Ông muốn làm mất tai mắt của chúng tôi ở trại. Tôi phản đối. -

Dietrich giương lông mày đe trước:

- Phần nào tôi đã hiểu ông, ông định chống lại quyết định của hội đồng tướng lĩnh về việc tiến hành chiến tranh bằng mọi phương tiện ta có chứ gì?

Klein không để cho cuộc tranh cãi bùng nổ, hắn cắt ngang nói hòa giải:

- Ông Dietrich, tôi rất khâm phục ông, một tài năng chói lọi của người tình báo hạng nhất. - Hắn cười thoải mái, rót rượu đưa các ra đề nghị. - Tôi hy vọng rằng ông sẽ chia sẻ với chúng tôi, xin hãy kể cho biết, bằng phương pháp bí ẩn nào ông đã có thể phát hiện ra toàn bộ số người báo tin và để chúng tôi thành tay trắng.

Mặc dù Klein nói tất cả những điều này ra vẻ như buồn phiền, nhưng đôi mắt hắn vẫn long lanh lên vẻ chiến thắng. Hắn không đả động đến một điều là bọn báo tin, theo ý hắn, quý giá nhất thì không rơi vào danh sách Dietrich, và ngoài ra, trong danh sách còn có một cặp cộng sản đáng nghi ngờ dự kiến bị thủ tiêu.

Điều đó không động chạm gì đến Weiss cả, còn Dietrich lại không nhận ra điều gì. Dietrich đập tay lên trán tuyên bố một cách đầy ý nghĩa:

- Rất tiếc, toàn bộ chìa khóa mở tủ thép lại chỉ ở chỗ đô đốc Canaris…

- Ờ, tôi cũng đã nghĩ như thế! - Klein kính cẩn thốt lên. - Cục tình báo, đó là công cụ tuyệt vời để phát hiện ra các bí mật bên ngoài, nhưng đồng thời cũng là khối đá không gì thấm qua được, khi nói đến việc giữ gìn các bí mật nhà nghề. Tôi hiểu. - Mắt hắn long lên một cách tinh quái.

Ngày hôm sau Weiss phàn nàn với Reis là ở đây anh đã cố gắng vô ích, đêm đêm mất ngủ mà đại úy Dietrich là một sĩ quan phản gián giàu kinh nghiệm, giải quyết hết mọi việc không cần đến anh. Anh rất tiếc vì chuyến đi công cán này của anh chưa chắc được cấp trên đánh giá tốt.

Reis thông cảm với Weiss, nhưng hắn chỉ có thể đề nghị sẽ chở anh bằng mô tô riêng vào thành phố, đến nhà chứa, nơi bộ phận chỉ huy trại đã đặt cơ sở.

Trong suốt những ngày này ý nghĩa về tù nhân số 740014 không để Weiss yên. Anh lật đi lật lại hồ sơ cá nhân của người tù này và dần dần đi tới mấy kết luận đáng chú ý đối với anh.

Như ở trong lý lịch, nơi thường trú được gọi là Gorlovka, còn ở cột nghề nghiệp thì có nghĩa là “nông dân cá thể”. Nhưng lẽ nào lại có một nông dân cá thể như vậy giữa trái tim khu công nghiệp Donbass? Ngoài ra trong lý lịch số 740014 còn ghi họ Nga, mặc dù ở đấy thì rõ người này dân tộc Ukraine.

Weiss dự đoán xem cái họ này sẽ đọc ra sao, nếu như biến âm nó thành cách phát âm tiếng Ukraine và bỗng nhiên anh phát hiện ra, đây là họ của một thợ mỏ nổi tiếng trong cả nước. Tên ghi trong lý lịch rõ ràng đã được ghi ra thật, nhưng cũng chỉ là một sự trùng hợp.

Chiều tối Weiss đến khu nhà đặc biệt, gọi chỉ huy khu nhà đến, và bằng một giọng không kìm được sự phản kháng anh cho hắn biết rằng được sự đồng ý của ngài đại tá Klein, đại úy Dietrich trao cho anh toàn quyền hỏi cung hai tù nhân. Cũng bằng giọng chỉ huy như vậy anh ra lệnh dẫn số 740014 đến hỏi cung, và đúng một giờ sau thì đưa cả “thỏ” rụng lông này đến.

Viên chỉ huy khu nhà được giáo dục như một học trò và đã quen phục tùng vô điều kiện, dẫn Weiss vào buồng ngăn giành riêng để hỏi cung tù nhân và để anh ở lại đó một mình.

Weiss quan sát xung quanh. Trước tiên anh bị lôi cuốn vào chiếc tủ cao sát tận trần nhà có các cửa con khép không kín. Weiss mở tủ và giật bắn người.

Đó là chiếc tủ dùng để treo người, kéo căng tù nhân khi hỏi cung. Đây thậm chí không phải là chiếc tủ nữa mà là một cái hộp lớn che đậy một sự sắp xếp đặc biệt lắp ở bên trong. Từ trên trần nhà có treo các gông khóa tay lắp vào những ổ ròng rọc, còn ở nền là những gông khóa chân, Weiss thử nhấc chúng lên nhưng không nhấc nổi. Khối bê tông nối với chúng rất nặng. Rõ ràng Flink đã có công trong việc phát minh ra công cụ tra tấn này. Thế mà một lần hắn nói phớt qua từ bé hắn không chịu nổi khi nhìn thấy máu. Ngày mai mà có thể ngay hôm nay, Weiss sẽ gặp tên Flink này, và sẽ bắt tay hắn, sẽ mỉm cười với hắn, sẽ thăm hỏi sức khỏe hắn, và nói chuyện với hắn về những điều vớ vẩn gì đó không quan trọng như về thời tiết và các đĩa hát mới…

Weiss đóng cửa tủ, ngồi xuống bên bàn và nắm chặt chiếc roi cao su phần cuối lắp écrou (đai ốc) bằng thép, nhưng ngay lập tức các ngón tay của anh lại buông lỏng ra. Anh hiểu rằng, trước mặt anh lần này cũng là phát minh của Reis. Hắn đã từng huênh hoang với phát minh này, gọi đùa công cụ này là “gậy chỉ huy đeo các nhẫn cưới”.

Có tiếng gõ cửa. Viên chỉ huy khu nhà giam dẫn tù nhân số 740014 vào đứng nghiêm ở bên cửa chờ lệnh. Weiss lại cầm lấy roi cao su, đi lại gần hai người này và ra lệnh cho chỉ huy khu nhà ra khỏi phòng. Khua roi trước mặt tù nhân này, Weiss hỏi bằng tiếng Nga:

- Thế nào, nói chứ? - Và như để thử công cụ hỏi cung, anh đập mạnh roi vào khung cửa. Sau đó mở cửa nhìn ra ngoài. Hành lang trống trải, không có ai cả.

Weiss lại bên bàn, nói:

- Ngồi xuống!

Người tù hít hơi dài như trước khi nhảy xuống nước, ngồi vào chiếc ghế con nặng vít liền với sàn nhà.

Nhìn chằm chằm vào mắt người tù, Weiss gọi tên thật của anh ta. Rồi nói thêm:

- Người Stakhanovei. Thợ mỏ. Đảng viên cộng sản. Đúng thế chứ?

Người tù không ngước mắt lên, uể oải ngắm đôi tay của mình. Nét mặt anh ta trở nên bất động như chết.

Weiss quát:

- Nói đi, đồ súc vật, nói đi! - Và quất roi xuống bàn. - Nói!

Người thợ mỏ quay lưng lại phía anh, theo thói quen hai tay ôm đầu.

Weiss ngồi xuống đề nghị:

- Ta hút thuốc đã…

Người tù sửng sốt nhìn chằm chằm vào anh.

- Đúng, - anh tán thưởng. - Tất cả đều đúng. Khá lắm.

- Còn mày là thằng khốn nạn, - rất bình tĩnh và đầy tự trọng, người thợ mỏ nói. - Đồ chó nhà khoác da chó sói.

- Rõ, - Weiss nói, - Diễn đạt rất chính xác. - Rồi Weiss khuyên. - Mà anh hãy lấy cả bao như chiến lợi phẩm, chứ sao nữa.

Người thợ mỏ không tin tưởng kéo thuốc lá lại phía mình, nhanh chóng đút hết vào ngực áo, hỏi:

- Định mua chuộc chắc?

- Thì, nếu như anh là của có thể mua chuộc được!

- Cũng như loại mày!

- Thôi được, - Weiss đề nghị, - xin đủ cho! - Anh cúi người xuống: - Nhưng nếu tôi tin anh?

- Mày đang mua chuộc, - người thợ mỏ ngang bướng nhắc lại.

Weiss đưa tay về phía người thợ mỏ và chút nữa thì gạt chiếc hộp sắt lớn đựng thạch cao rơi khỏi bàn. Anh máy móc hỏi:

- Cái này để đây làm quỷ gì?

- Muốn đùa nghịch chắc? - vẫn bình tĩnh người thợ mỏ hỏi. - Giả vờ làm lính mới à? Mày còn đóng thạch cao vào mồm chúng tao để trong khi trả thù chúng tao không làm ầm lên chắc?

- Ra thế, hay thật, - Weiss chạm ngón tay vào chất lỏng lạnh trong hộp sắt. Anh nhìn đồng hồ rồi ra lệnh: - Đi lại phía tao!

Người tù ngoan ngoãn tiến lại.

Weiss lấy thạch cao trong hộp ra.

- Há mồm. - Anh trát thạch cao vào mồm người tù, rồi giải thích: - cần thiết để mày im lặng không một tiếng kêu! - Anh mở tủ. - Đứng vào!

Người thợ mỏ theo thói quen đưa tay vào gông sắt.

- Không cần. Hãy rung rinh người, nhích lên một chút.

Người thợ mỏ làm theo lệnh.

- Bây giờ hãy đứng tựa vào thành tủ và không được kêu, không được phát ra tiếng động. Hiểu không? - Và, lần cuối cùng, anh nghiêm khắc nhìn chăm chú vào bộ mặt lúng túng băn khoăn của người thợ mỏ rồi đóng cửa tủ bỏ ra ngoài.

Ở hành lang không có một ai. Trước khu nhà đặc biệt cũng không có lấy một bóng người. Khu trại như hoang tàn trống trải bao phủ đầy sương mù dầy đặc bốc mùi bùn lầy hôi thối. Ánh sáng chói lòa chết chóc của các đèn pha cuộn lẫn vào sương mù. Và trong giây lát cảm giác không có thực của xung quanh xâm chiếm tâm hồn Weiss. Nhưng chỉ trong giây lát, viên chỉ huy khu nhà giam đưa anh ra khỏi cảnh nửa tỉnh nửa mơ này. “Thỏ” - tên cùng đến với viên chỉ huy khu nhà nháy mắt đầy ý nghĩa chỉ vào chiếc tủ.

Viên chỉ huy khu nhà giam kính cẩn nói:

- Thưa ông binh nhất, tôi đã nghĩ là ông cũng cần người giúp sức, ấy thế mà ông tự giải quyết xong xuôi cả.

Cả ba người cùng vào phòng kín. Weiss ngồi xuống bên bàn. “Thỏ” tỏ ra suồng sã một cách khúm núm, cũng ngồi xuống không chờ lệnh.

- Đứng dậy! - Weiss quát và lấy roi cao su quất vào đầu hắn.

“Thỏ” khóc nức lên, hai tay đưa che mặt.

- Câm ngay! - Weiss ra lệnh và hất tay ra hiệu cho viên chỉ huy khu nhà giam. Khi tên này ra rồi, Weiss hơi hé mở cánh cửa tủ, mắt chằm chằm nhìn “thỏ”. - Mày!… - Và anh gọi số tù của ba tên khai báo nữa. Anh nói to và rõ ràng. Sau đó ngồi ngả lưng vào thành ghế, lắc đầu, nói tiếp - Cả bốn người các anh, - Weiss nhắc lại số tù từng tên một, - xứng đáng được tăng chức vì công việc làm của các anh cho Gestapo.

- Xin cám ơn, thưa ông binh nhất!

- Im ngay, tao vẫn còn chưa nói hết! Ngành tình báo lấy các anh sang hệ thống của chúng tôi. Còn anh… - Weiss đưa giấy và bút chì cho “thỏ”, - Hãy viết tên những đứa nào, theo tài liệu của anh, thuộc loại phải thủ tiêu ngay.

“Thỏ” cầm lấy giấy và vội vã viết. Vì quá hăng hái, mồ hôi từ trán hắn chảy xuống từng giọt. Khi hắn đưa tờ giấy đã viết cho Weiss thì không còn một dấu vết gì về sự suồng sã trước kia của hắn nữa.

Weiss đọc hết bản danh sách.

- Tất cả phải không? Còn bây giờ thì ra ngoài. Và hãy nhớ, chúng ta, những nhân viên tình báo, sẽ treo cổ anh nếu như dám bẻm mép. Nhìn ra ngoài hành lang anh ra lệnh cho tên chỉ huy khu nhà đang đợi ở đó: - Anh dẫn nó đi, và đừng quên tống cho nó mấy quả vào mõm để trông nó đúng là sau khi bị gọi lên nhà đặc biệt. - Weiss tiễn hai tên này ra tận cửa.

Quay vào phòng, chờ một lát, anh lại ngoái nhìn ra hành lang, sau đó mở cửa tủ:

- Đi ra. - Rồi hỏi. - Nghe thấy tất cả chứ?

Người thợ mỏ gật đầu.

- Hãy xem danh sách.

Người thợ mỏ tiến lại phía bàn.

- Và số của tôi cũng đã bị loại rồi, đồ rắn độc…

- Phải, - Weiss nói. - Thật tốt là hắn không quên anh.

- Tốt cho ai?

- Thì cứ coi là cho tôi. - Anh nghiêm khắc hỏi: - Bây giờ anh hiểu rồi chứ?

Người thợ mỏ lại gật đầu.

Weiss khe khắt dặn trước:

- Sau hai ngày nữa, không được sớm hơn.

- Được, - người thợ mỏ bình tĩnh nói. - Sau hai ngày nữa chúng tôi sẽ đè chết nó.

Weiss đặt ngón tay lên môi và nói rất khẽ:

- Anh hãy đồng ý vào trường gián điệp khủng bố của bọn phát xít. Hãy chịu đòn đôi chút và rồi đồng ý. Nhưng nên nhớ: tôi không biết anh hơn nữa, và ở đó anh cũng không biết tôi.

- Rõ.

- Thôi đi, - Weiss ra lệnh và đi về phía cửa.

Và bỗng nhiên từ phía sau vang lên tiếng gọi thân yêu:

- Đồng chí! - Người thợ mỏ gọi.

Weiss quay lại.

- Tôi cũng phải bị đánh, anh hãy nện cho ra trò vào! - Người thợ mỏ giơ nắm đấm ra, mắt lim dim, đề nghị: - Đánh đi!

- Tôi không thể…

- Không thể nghĩa là thế nào? - Người thợ mỏ tức giận nói: - Sao đồng chí lại không thể khi cần phải làm?

- Tôi không thể, - Weiss nhắc lại.

- Đồ hèn, - người thợ mỏ khinh miệt nói. Nghĩ giây lát rồi tiếp: - Một tay nhu nhược.

Thấy rằng tất cả những điều này không gây được cảm xúc gì cho Weiss, người thợ mỏ dừng ngay lại và kiên quyết cầm lấy chiếc roi cao su ở bàn bọc đầy écrou (đai ốc) bằng thép.

- Không cần, - Weiss đề nghị.

- Đồng chí nghĩ rằng sẽ ổn thỏa à? - Người thợ mỏ hỏi.

- Sẽ ổn thôi, - Weiss nói.

Hai người cùng rời khu nhà đặc biệt. Người thợ mỏ nặng nề lê đôi chân đi ở phía trước, còn Weiss đi phía sau, tay đặt vào bao súng mở nắp. Ở văn phòng chỉ huy trại, anh ra lệnh cho tên lính trực ban bảo vệ dẫn người tù về nhà giam.

Sang ngày hôm sau Weiss đề nghị Dietrich như là theo sự giới thiệu của Reis ghi thêm tù nhân số 740014 vào danh sách đã chọn lọc. Sau đó, khi Weiss cám ơn Reis vì đã giới thiệu tù nhân thích hợp và nói số tù ra, Reis sửng sốt nhìn chằm chằm vào Weiss. Nhưng ngay lập tức hắn nhếch mép cười và nói rằng rất sung sướng được giúp đỡ anh. Rõ ràng tên này cho rằng hắn đã khôn khéo xách tai được nhân viên tình báo. Hắn nhớ rất rõ rằng, tù nhân số 740014 là người dự kiến xử tử gấp, nhưng vì những nguyên do gì mà các nhân viên tình báo lại chọn lọc chính số này thì Reis không thèm để ý đến.

Lúc này, khi danh sách tù nhân chọn lọc cho trường tình báo phá hoại đã được lập xong, đại úy Dietrich có đầy đủ cơ sở để coi sứ mệnh của mình ở trại thực nghiệm đã được hoàn thành. Và, như ý hắn đã hoàn thành có kết quả. Hắn còn phấn khởi một điều là hắn đã thoát khỏi việc đi thăm trại, vì hắn rất sợ bệnh truyền nhiễm.

Trước khi lên đường, Dietrich và Weiss được trung tá Klein mời đến ăn cơm và cũng như lần trước, trong bữa ăn tất cả đều chào mừng việc hai người đến thăm trại. Klein, Flink, Reis và Strumpfel ngả người trên ghế bành, bình thản nói chuyện về nghệ thuật, chỉ có điều bây giờ đề tài nói chuyện của họ không phải là âm nhạc mà là hội họa. Đúng là Weiss không hiểu ngay điều này, vì rằng phần lớn chỉ nói về các ảnh màu.

Những kẻ nói chuyện nhanh chóng đi đến quan điểm thống nhất về hội họa hiện đại. Và quan điểm này phần nào làm cho Weiss, một người đã mất thói quen ngạc nhiên phải sửng sốt. Thì ra bây giờ ở Đức nhiếp ảnh và hội họa đã hòa với nhau thành một nghệ thuật tổng hợp thống nhất. Sở dĩ như vậy là vì chính cuộc sống đang tạo ra những kiểu mẫu của cái cao thượng, như quốc trưởng là kiểu mẫu của sự hoàn thiện về đạo đức. Cả khách và chủ đều có ý kiến chung như vậy.

Sau bữa ăn ngon miệng và no nê, Klein lại mời tất cả vào phòng làm việc của hắn.

Giáo sư Strumpfel bằng một giọng dạy đời trao đổi rườm rà với Dietrich những nhận thức của mình. Hắn ba hoa cho rằng nếu đã là con người như tính chất muôn hình vạn dạng của súc vật thì với tư cách là kẻ kích thích, cần phải sử dụng phương tiện có lợi nhất về mặt kinh tế, dùng cái đói để trừng phạt và cho ăn thêm để khuyến khích. Những vụ trừng phạt và xử bắn công cộng chỉ ảnh hưởng tới việc giáo dục trong các trường hợp khi những người bị xử phản ứng mạnh mẽ, tích cực chống lại mọi thủ tục, tức là hành động một cách tự nhiên. Còn nếu họ phản ứng lại mà thường thường xảy ra như vậy, một cách trắng trợn, phản tự nhiên, thì điều này sẽ có ảnh hưởng ngược lại đối với những người chứng kiến.

Những lời răn dạy ghê tởm thiết thực, đồng thời lại còn mang theo hình thức có vẻ khoa học này đã gây cho những người có mặt một nỗi buồn kính trọng, nhưng lại không ai có ý định ngắt lời giáo sư cả. Thế rồi tất cả đều trở nên sôi nổi khi Reis hăng lên vì uống cốc rượu trắng dám cắt ngang bài thuyết trình còn đang kéo dài:

- Thưa ngài giáo sư, còn chúng tôi ở Treblinka đã thiết bị một phòng tiếp khách của “quân y viện”. Ở đấy có những divan bằng nhung và cả sừng hươu để tù nhân treo quần áo lên đó. Còn sau đó - “xin mời”. Cửa mở toang ra từ cái vực sâu. Và đi thẳng vào đó, - Reis giơ ngón tay ra hiệu vào gáy mình.

Sự khinh bỉ. căm thù, tức giận - đối với tình báo Alexander Belov - đó là những sự xa xỉ quá mức. Weiss ngồi im cũng như tất cả mọi người. Anh ngả mình trên ghế bành, hút thuốc lá. Nhân phút mọi người im lặng, anh kính cẩn nói với Klein:

- Thưa ngài trung tá, tôi cho rằng tất cả những quan sát tuyệt vời này có một giá trị khoa học to lớn, và tôi tin rằng ngài giáo sư kính mến sẽ cho xuất bản chúng một cách rộng rãi.

- Ồ, tất nhiên, - Strumpfel đồng ý. - Đó là nghĩa vụ của tôi.

- Nhưng không phải ngay lập tức! - Flink kịp thời nói chen vào. - Trong khi sự thống trị thế giới của quốc xã còn đang được khẳng định, chúng ta phải có sức chịu đựng nhất định trong một số vấn đề. Khi vấn đề liên quan đến một số dân tộc khác.

- Tất nhiên là như thế, - Strumpfel đồng ý nói.

Klein nhắc nhở:

- Thí dụ như đối với bọn Do Thái Hà Lan chúng ta còn tỏ ra lịch thiệp nữa: chúng ta gửi trả các gia đình hài cốt đựng trong những hộp kim loại hàn kín. Và mỗi hộp chỉ này có bảy mươi lăm guilders[1].

Reis tiếp tục câu chuyện:

- Nghe nói ở Auschwitz chỗ chỉ huy trại là ông Rudolf Hét, người ta chế biến tóc bằng hơi, sau đó đóng gói thành từng tập để dùng cho việc sản xuất đệm. Và tôi còn nghe nói rằng ở Dachau xương được nghiền nhỏ làm phân bón ruộng. Ở đó có thiết bị một loại máy đặc biệt để làm việc này.

- Vì ở đó quy mô toàn diện, - Flink nói, vẻ hiểu biết vấn đề. - Nếu như họ không sử dụng các biện pháp kỹ thuật rộng rãi thì đã phải chiếm các khu đất đai phụ rộng lớn để chôn cất rồi.

Klein cất giọng trách:

- Thưa các ông, tôi cảm thấy nói đến những đề tài này không thể có lợi cho việc tiêu hóa được!

- Đúng thế, - Reis tán thành vẻ nịnh hót. - Bữa cơm, cũng như mọi khi, rất tuyệt, nhất là món cơ-ren.

- Ông là người ưa của ngọt…

- Tôi nhớ lại mẹ tôi. - Reis mơ màng nói. - Bà cụ nấu ăn thì tuyệt vời!

- Phải, tất cả chúng ta đã từng là trẻ con, - Klein uể oải nói và duỗi đôi chân đi giày ấm trong nhà thẳng ra, nhìn ra cửa sổ. Mưa rơi lẫn tuyết. Klein buồn rầu nói tiếp: - Còn bây giờ đầu tôi đã bạc trắng như tuyết rồi. Vừa rồi tôi có soi gương rất lâu và nhận ra không ít các vết nhăn phản bội…

- Vâng, tiện thể xin nói thêm. - Weiss sôi nổi nói, - đại úy Dietrich và tôi vô cùng biết ơn các ngài vì các ngài đã ân cần chuyển cho chúng tôi danh sách những người báo tin của các ngài, nó là sự giúp đỡ to lớn cho Cục tình báo.

Flink quẳng cho Klein đang rất sửng sốt một cái nhìn căm thù, ngờ vực.

“Thôi được, - Weiss nghĩ. - Bọn bay, một lũ khốn nạn, bây giờ hãy móc lấy nhau như lũ nhện trong hộp kín. Rõ ràng là Flink sẽ chuẩn bị tố giác, còn mày, tên đao phủ già đời này cũng sẽ không chịu kém hắn, mày cũng sẽ thu vén vào”.

- Xin cho phép, xin cho phép, - Klein lúng túng nói lải nhải. - Ở đây có điều gì đó không như vậy…

Weiss không để cho hắn nói hết lời, anh đứng dậy, bắt tay hắn, mỉm cười khoan khoái nói:

- Xin chuyển những lời chúc tốt đẹp nhất đến phu nhân đáng kính của ngài và công tử tuyệt vời của ngài. - Rồi anh quay sang phía Reis: - Ông Reis đã vô cùng lịch thiệp với chúng tôi vì giới thiệu tù nhân số bảy mươi tư không không mười bốn. Thì ra đó là tên báo tin riêng của ông thiếu úy. Đúng đây là một hy sinh to lớn hiến dâng cho Cục tình báo! - Anh cúi người chào tất cả, dập gót giày và đi về phía cửa.

Dietrich từ biệt một cách nén mình hơn và không coi việc cám ơn là cần thiết.

Hắn định dứt khoát rằng tất cả các tài liệu lấy được ở đây hắn sẽ coi là sáng kiến riêng đặc biệt và sự sáng suốt của cá nhân hắn. Không thế thì sẽ không xứng đáng trước Landsdorff. Hắn hiểu biết rất rõ con người này.

Trong những năm chiến tranh thế giới thứ nhất, Landsdorff, bạn của von Papen, dưới sự lãnh đạo của Walter Nicholas đã tiến hành nhiều chiến dịch tình báo rực rỡ ở các cường quốc châu Âu. Và bây giờ lão giữ một địa vị đặc biệt trong SĐ, Heydrich và Himmler đã quen có cảm tình với lão. Ấy thế mà lão đang bị phạt: lão bất đồng với sự lãnh đạo của quốc xã trong các quan điểm về “vấn đề Do Thái”.

Trong giai đoạn thứ nhất, khi quốc xã mới lên cầm quyền, Landsdorff coi việc bắn giết bộ phận dân Do Thái là hợp lý nhất, vì việc này như lão thổ lộ ra “đã tập cho thanh niên chưa cầm súng quen với thịt”.

Nhưng sau đó, sau khi chớp nhoáng chiếm được Ba Lan và Pháp, lão liền long trọng tuyên bố tư tưởng không cần phải bắn giết toàn bộ dân Do Thái. Những ai có khả năng làm việc, theo gương nô lệ cổ La Mã, cần phải giam hãm vào các hầm mỏ khai thác để ở đó, trong các xưởng trang bị đặc biệt họ tạo ra của cải quý giá khác nhau. Cũng phải đối xử với các nhà bác học Do Thái tương tự như vậy: tập trung họ lại, cho sống biệt lập, nhưng đồng thời phải tạo ta những điều kiện để họ có thể tiến hành công tác khoa học. Mà như thế thì mọi thành quả của họ sẽ trở thành tài sản của các nhà bác học Đức, những người sẽ sử dụng các thành quả này theo ý mình.

Cách suy luận xét lại về một trong các học thuyết cơ bản của đế chế Đệ tam này được đánh giá như chủ nghĩa tự do, và Landsdorff đã không được nhận chức vụ cao mà lão rất xứng đáng được nhận.

Ngoài ra Landsdorff còn có cách nhìn nhận rất đặc biệt về những người Đức chịu trách nhiệm trong ngành tình báo.

- Chúng ta, người Đức, - lão suy luận, - được phú cho khả năng nắm hoàn thiện mọi hình thức phục tùng nhà nước. Bản năng kỷ luật, bản năng thi hành một cách mù quáng của chúng ta phát triển rất khác thường. Đây là những phẩm chất rất cần thiết đối với người tình báo, Nhưng chúng ta không có đức tính nghệ sĩ như của người Pháp cũng như của người Slav. Đặc biệt là người Slav, họ bẩm sinh có những khía cạnh của đầu óc tưởng tượng hiện thực. Chính vì thế không phải ngẫu nhiên người Nga đã sản sinh ra cho loài người những Dostoevsky, Tolstoy, Chekhov. Và lòng dũng cảm nữa, mẹ kiếp, họ đã hoàn thành được cuộc cách mạng đỏ[2].

Vì thế Landsdorff rất ít khi khen ngợi nhân viên của lão. Trong các chiến dịch của họ bao giờ lão cũng tìm thấy khuynh hướng dùng thủ đoạn bạo lực không cần thiết, còn những hành động khủng bố ngoài kế hoạch lão coi là dấu hiệu suy nhược thần kinh, là công việc cho thiên hạ xem. Và lão tỏ thái độ khinh bỉ Steinglitz: tình báo loại này chỉ là tên đồ tể tầm thường đã mất hết cảm giác tưởng tượng.

Dietrich biết rằng xứng đáng với lời tán thưởng của Landsdorff thật khó vô cùng.

Ấy thế mà Weiss lại không biết rằng Landsdorff đang chăm chú theo dõi anh. Chính ở viên binh nhất đang phục vụ lão đây, Landsdorff tìm thấy tính nghệ thuật mà các tình báo Đức không có. Lão nhìn thấy một cách tinh vi cái tính nghệ thuật này khi Weiss đọc cho lão nghe cuốn tiểu thuyết Pháp buồn nhất, Weiss có tài năng thể hiện lại hầu như chưa từng biết đến. Với giọng hát rất sành sỏi, anh đã truyền được cả ngữ điệu, âm độ, cách phát âm của nhân vật mà những phần phụ tấu dài dòng của họ anh đã đọc cho tên gián điệp Đức lớn bậc nhất, một tài ba vì kinh nghiệm lúc đó, nằm lim dim ngủ trong bể tắm, - một kẻ đã trung thành phục vụ cả vua Đức, cả Hindenburg và cả Hitler ngang như nhau, tuy nhiên cũng chỉ như toàn bộ tướng lĩnh của đế chế đệ tam.

❀ ❀ ❀

[1] Guilders: tiếng Đức: đơn vị tiền vàng bạc ở Đức, Áo và một số nước khác hồi đó. ND. (tr.187)

[2] Tức cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười năm 1917 - ND (tr.191)