Ở Trung tâm mọi người đánh giá cao các tin tức do Alexander Belov truyền về. Nhưng những bản báo cáo tỉ mỉ, thành thật này không phải lúc nào cũng được tán thành.

Trong các cuộc hội nghị tác chiến một số đồng chí nhận xét rằng Belov không chịu đựng nổi, có khuynh hướng ngẫu hứng, trong công tác đang phạm phải những sai sót nguy hiểm và vì bị lôi cuốn vào các cuộc tác chiến thứ yếu không gắn trực tiếp với nhiệm vụ của mình, Belov thường hay vi phạm kỷ luật của người tình báo. Và, có lẽ những người nói như vậy đã đúng.

Khi trả lời họ, Baryshev đồng ý rằng Belov trong công tác không phải lúc nào cũng hành động thận trọng và đúng mục tiêu như một tình báo có kinh nghiệm và già dặn hơn hành động ở địa vị của anh. Ông còn nhận xét tính hời hợt về tác chiến, sự suy tính không toàn diện lắm trong một số hoạt động của học trò mình.

Baryshev cũng đồng ý rằng khi thu hút Zubov và nhóm của đồng chí này để thi hành các nhiệm vụ này khác, Belov không biết lãnh đạo thực sự nhóm này. Công tác của nhóm xứng đáng bị phê bình nghiêm khắc. Các hoạt động của Zubov không phải lúc nào cũng có cơ sở chắc chắn và thành thạo, mà điều này không chỉ gây nguy hiểm cho Belov mà là cả nhóm. Khi nói điều này, Baryshev nhìn mọi người, mỉm cười và tuyên bố dứt khoát.

- Nhưng Sasha Belov dù có những sai sót gì đi nữa, công tác của đồng chí ấy tạm thời có làm tôi phiền lòng bao nhiêu thì đồng thời cũng làm tôi phấn khởi bấy nhiêu. Xin hãy lưu ý, trong các báo cáo của mình không bao giờ đồng chí ấy ca tụng mặc dù cũng có điều đáng ca tụng mà trước hết bao giờ cũng tự trách bản thân, Sasha viết: “Không đủ sức chịu đựng, đi tham dự vào chiến dịch đã trao cho Zubov để giải phóng tù nhân”. Thật đúng như chàng trai này chạy trốn ra mặt trận.

Suy nghĩ một giây, Baryshev nói thấm thía:

- Chúng ta đã lựa chọn được lớp thanh niên trong sạch, kiên cường, giác ngộ nhất cho công tác của chúng ta. Chúng ta đã giáo dục, dạy dỗ “trong bất kỳ hoàn cảnh nào người tình báo Xô Viết cũng phải là người có đạo đức phong cách cộng sản cao đẹp nhất, và khi đó anh ta bất khả xâm phạm”.

Nhưng khi một tình báo trẻ rơi vào hậu phương kẻ thù và ở đó, trong hoàn cảnh con người đối xử dã man, khốn nạn, độc ác. Các đồng chí nghĩ sao, liệu lòng căm thù, giận dữ sôi sục không thiêu đốt tâm hồn anh ta chăng? Và nếu sự thiêu đốt này càng làm cho đau đớn hơn tức là sự lựa chọn của chúng ta càng đúng hơn.

Thật tốt là chúng ta đã chú ý đến chính đồng chí này. Còn sự rèn luyện bằng cái đau đớn này, đó là một quá trình phức tạp, lâu dài. Tình cảm, và ý chí điều khiển con người với mức độ như nhau. Và con người càng cảm xúc nhậy bén thì lý trí của anh ta càng phải mạnh hơn để điều khiển tình cảm. Những người có tình cảm nhạy bén thường thường đầu óc cũng sinh động hơn và trái tim cũng nồng cháy hơn. Sự tự chủ đó là tài năng không chỉ làm chủ được bản thân mà còn giữ được ngọn lửa trong trái tim trong bất kỳ hoàn cảnh nào dù đặc biệt nhất. Còn sự lãnh đạm, đó hoàn toàn lại là chuyện khác. Đôi khi đó là khả năng không hơn không kém, nằm trong khuôn khổ nhiệm vụ mà không biết dùng mọi khả năng mà mình có thể có.

Tất cả đều đồng ý với Baryshev. Nhưng vì Baryshev biết rõ đặc tính học trò của mình hơn ai hết nên đồng chí được trao nhiệm vụ, khi có khả năng, là liên lạc ngay với Belov. Cần phải phân tích tỉ mỉ các hoạt động của Belov ở hậu phương kẻ địch. Sau đó dự kiến thảo ra nhiệm vụ mới cho Belov, bắt cơ sở từ những điều kiện mà Johann Weiss tiến nhanh trên bậc thang nghiệp vụ ở cục tình báo Đức.

Baryshev biết Sasha hơn ai hết vì thế từ lâu đồng chí đã hiểu rõ rằng, ở hậu phương kẻ thù mối nguy hiểm đầu tiên và cơ bản đối với học trò của đồng chí sẽ là những dày vò về tư tưởng. Belov sẽ bị dằn vặt về ý nghĩ cho rằng anh mới làm được ít ỏi cho Tổ quốc, còn chưa tận dụng hết những khả năng xảy ra ở đây, và ý nghĩ luôn ám ảnh này sẽ đẩy anh tới các bước vội vã thiếu suy nghĩ nguy hiểm mà đáng lẽ phải thờ ơ tránh được. Nhưng trong cuộc đấu tranh gay go giữa tình cảm và lý trí, sự thông minh tất thắng không phải giành được lợi thế ngay bước đầu của đường đời. Có được sự thông minh này không phải từ những chân lý tạo ra sẵn, mà bằng giá của những sai sót riêng, những khổ ải, những dày vò về tư tưởng, và cái thông minh được tạo ra từ vật liệu kín đáo nhất này không gắn hời hợt với chân lý mà vĩnh viễn hàn chặt vào chân lý, trở thành bản chất của con người chiến sĩ, chứ không phải chỉ của một kẻ tồn tại trên trái đất.

Weiss rất muốn tham gia vào việc cứu thoát những nhân viên quân sự Đức bị kết án tử hình và không chỉ vì rằng như Zubov nói, cái chiến dịch này “đẹp đẽ”, có ích lợi khiến chiến công này của các bạn chiến đấu phải tuyên bố vang dội lên ở đây - trong hang ổ của kẻ thù, về tính bất diệt của tình đoàn kết quốc tế vô sản thực ra chỉ vì Weiss luôn bị nung nấu, dày vò vì nhu cầu day dứt được hoạt động trực tiếp chống kẻ thù.

Anh hiểu rất rõ rằng nhu cầu nung nấu này chứng minh không phải lòng trung kiên mà đúng hơn sự yếu đuối của anh, anh biết rằng sự tham gia của anh vào các hoạt động tác chiến có thể sẽ gây khó khăn cho việc giải quyết những nhiệm vụ chủ yếu đặt ra trước mắt anh.

Anh cũng hiểu rằng nếu anh hy sinh trong chiến đấu, thì người nào đi theo đường của anh sẽ gặp phải khó khăn lớn gấp nghìn lần: vì thời gian cần thiết để “bắt rễ” kéo dài và thường xuyên vào hang kẻ thù đã bị mất rồi không hoàn lại nữa. Và hoàn toàn không phải vì bây giờ sinh mệnh của anh là vô giá, vì anh - Alexander Belov, một cá nhân có một không hai với nhiều phẩm chất cao quý mà những người khác không có. Ngược lại, anh biết rõ rằng, ở hậu phương kẻ thù những tình báo Xô Viết có tài đang hoạt động có kết quả hơn anh - mặc dù tổng kết lại họ không có một chiến dịch rực rỡ nào.

Toàn bộ vấn đề là ở chỗ, anh, Alexander Belov, là người thực chất thế nào vẫn thế, con người thực với tất cả những ưu khuyết điểm của mình, anh đã đạt được đỉnh cao mà theo bản đồ chiến đấu với các ngành mật vụ của kẻ thù anh được nhắm đưa vào. Và nếu anh có từ bỏ đỉnh cao này, kẻ thù sẽ lại có thể từ đây giáng những đòn mạnh mẽ xuống. Tức là, do hoàn cảnh mà sinh mệnh của anh - đó không chỉ là một sinh mệnh, mà là rất nhiều sinh mệnh con người - và vì vậy anh không có quyền sử dụng nó như sở hữu riêng của mình.

Toàn bộ vấn đề là như thế. Và nhận thức này đã tăng thêm lòng kiên trung về tư tưởng cho Weiss. Nhưng nó cũng không phải là vô giới hạn.

Anh phải nhẫn nại nghe đủ những ý kiến bàn luận không bao giờ hết của bọn đồng sự về vấn đề là chính bản chất sinh vật học đã quy định cho người Đức làm “Giai cấp quý tộc mới của dòng máu”, rằng người Đức, đó là “Một ông lớn được ý chỉ ban cho nắm quyền và lộng quyền”. Chúng say sưa tán tụng cái chết trong chiến tranh. Trong khi lo lắng đủ mọi cách cho việc bảo vệ tính mạng cá nhân, chúng coi tính mạng của kẻ khác không đáng giá một xu.

Chúng gọi việc tiêu diệt người các dân tộc khác là “mục tiêu xác đáng của việc giảm bớt dân số”. Và những phòng hơi ngạt - trong đó chúng thủ tiêu người - được trang bị các con mắt kiểm tra để cho bọn quốc xã, dán mắt vào đó nhìn, có thể dự thi công khai về tính vô nhân đạo.

Khi Hitler tuyên đọc rằng nước Đức hoặc sẽ trở thành kẻ thống trị thế giới hoặc sẽ không còn tồn tại nữa thì tiếng nói của hắn chỉ gây nên một sự phấn chấn ngạo mạn. Nhưng vì những tiếng nói này có nghĩa rằng bọn Hitler không chịu dừng lại trước bất kỳ cái gì, ngay cả trước sự bắn giết cả dân tộc Đức và chúng sẽ chiến đấu đến tên lính cuối cùng.

Mỗi lần ngồi nghe bọn đồng sự, Weiss lòng căm thù vô hy vọng và căm giận sôi sục thấy rõ rằng những ý kiến này được giải thích hoàn toàn không phải do tính xu nịnh nhút nhát như nô lệ trước các giáo điều phát xít kỳ quái, mà nếu không theo chúng sẽ bị trừng phạt tàn nhẫn. Trên cơ sở của chúng có một cái gì đó ghê tởm hơn - đó là niềm tin tưởng rằng những cái đó hợp thành bản chất của tinh thần Đức.

Dù Belov có quen ngụy trang thành nhân viên tình báo Đức tài ba, nằm trong khuôn khổ chỉ một môi trường nghiệp vụ, dù có khôn khéo tránh “những lời lẽ triết lý” dễ gây xúc phạm về các vấn đề này với bọn đồng sự, anh vẫn phải kìm mình rất dữ. Lúc nào anh cũng phải nhẫn nhục kìm mình lại. Sự phục tùng nghiêm chỉnh Johann Weiss này của Belov đôi khi giống như sự tình nguyện giam hãm mình trong xà lim cá nhân chật chội. Đó là sự đơn độc thầm kín không chịu nổi về tinh thần. Belov không hề nói với ai, kể cả với Zubov, về những đau khổ này. Nhưng anh tự thú với bản thân rằng nếu anh thoát khỏi được sự giam hãm về tinh thần dù chỉ trong chốc lát, được sống với con người thật của mình thì anh sẽ có thể tiếp tục chiến công lâu dài của mình trong việc đóng vai tên quốc xã.

Thật dễ hiểu là anh rất muốn được tham gia vào việc cứu thoát các nhân viên quân sự Đức bị kết án tử hình. Việc này sẽ cho anh thấy sự trong sạch về tư tưởng. Và công việc của anh ở Cục tình báo Đức thời gian cuối cùng này càng thành công bao nhiêu, danh tiếng của anh trong bọn đồng sự càng vững chắc bao nhiêu, anh càng thấy cần sự trong sạch này bấy nhiêu.

Nhưng dù ở đây có thế nào đi nữa anh vẫn không cho phép mình tham gia vào chiến dịch sắp tới.

Có khả năng, nhân việc này Baryshev sẽ nói rằng: sau một số quyết định và hành động còn non nớt của anh, cuối cùng thì sự trưởng thành của người tình báo đã đến với Belov.

Weiss chưa bằng lòng ngay với quyết định khó khăn này đối với anh. Vai trò chủ yếu ở đây là những suy nghĩ về Heinrich, về việc khôi phục tình bạn với Heinrich có thể hứa hẹn được gì và có thể mang lại lợi ích gì cho công việc.

Sau nhiều nghi ngờ và dao động, cuối cùng Weiss đi tới cách giải quyết dứt khoát. Anh đã nhìn thấy trong Heinrich một người Đức đang bị hỗn loạn, tâm hồn thương tổn, nhưng có khả năng, không bị què quặt hẳn vì chủ nghĩa phát xít. Anh không chỉ thấy thương hại Heinrich mặc dù Heinrich có gợi ra lòng thương hại. Anh đã dự định thử thách bản thân, thử lại sức lực của anh trong cái khó khăn nhất, và có thể chủ yếu nhất. Anh quyết định không chỉ lấy lại tình bạn của Heinrich, mà còn khêu gợi được cái tốt đẹp nhất, trước đã có trong con người Heinrich, trở lại cuộc sống. Nếu đạt được như vậy, dứt khoát Heinrich sẽ trở thành bạn chiến đấu của anh.

Không hài lòng với mình, vì ngay buổi gặp gỡ đầu tiên với Heinrich anh đã làm phức tạp mối quan hệ một cách không đúng giữa hai người và chút nữa anh bị lầm lẫn. Weiss đi tới kết luận: con đường duy nhất và đúng đắn nhất để đột nhập vào tâm hồn Heinrich - đó là sự thật. Sự thật - đó là cái có tính chiến thắng nhất, cái tất nhiên nhất trên trái đất.

Anh muốn liều mạng trong chiến dịch không phải vì sự có mặt của anh là cần thiết, mà chỉ là để trong cuộc chiến đấu công khai với kẻ thù anh phục hồi lại sức mạnh tinh thần mà thôi.

Nhưng đúng là anh không có quyền liều lĩnh như vậy. Tuy nhiên nếu anh liều mạng chỉ vì để kéo Heinrich trở lại thành bạn chiến đấu của anh thì sự liều lĩnh này sẽ hợp lý.

Có quyết định này, Weiss đành phải tự đặt mình vào địa vị, dù sao cũng tương đối đáng thương trước Zubov.

Đành phải ngoan ngoãn nhận sự ủng hộ ban ơn của Zubov. Sau khi nghe Weiss từ chối tham gia vào cuộc tác chiến, Zubov nhận xét:

- Thế mới đúng! Cậu bận bịu với bọn mình làm gì cơ chứ! Cậu là một mẫu mực hiếm có, cậu phải giữ gìn sức khỏe. Và bọn mình phải bảo vệ cậu như bảo vệ con ngươi của mắt mình.

Việc Zubov phấn khởi trước sự khước từ này đã không giấu nổi Weiss, vì trong thâm tâm anh ta cũng khát khao được làm người đứng đầu chiến dịch này.

Còn những lời nói trịch thượng, gây tự ái của Zubov thì cũng có lý, Zubov có quyền nói thế vì chính Weiss đã kể cho Zubov nghe rằng sự tham gia của anh vào việc giải phóng Elsa và các tù nhân khác khỏi nhà tù bị Trung tâm coi là công khai phá kỷ luật, một hành động lệch lạc với chiến thuật quy định cho anh theo loại hoạt động của anh ở hậu phương kẻ thù, không thể tha thứ được.

Và, mặc dù Weiss hiểu rằng trong trường hợp này anh hành động đúng đắn, hợp lý, anh vẫn thấy hơi khổ tâm và hơi ghen tị với Zubov, người tự do sử dụng cuộc sống cá nhân với lòng dũng cảm táo tợn.

Không những thế, Weiss không chỉ từ chối tham gia cuộc tác chiến này mà anh còn đòi Zubov phải loại cả anh thanh niên Ba Lan Yaroslav Chizhevsky ra khỏi cuộc tác chiến này nữa. Zubov vô cùng yêu quý anh thanh niên này vì anh ta có đủ các phẩm chất mà cần phải nói, tự nhiên vốn dã tặng cho chính Chizhevsky với lòng hào hiệp nguy hiểm.

Là người vô cùng lịch thiệp, niềm nở khiêm tốn, ăn mặc nghiêm trang lại hơi có vẻ điệu nữa, bộ mặt đáng yêu như con gái và mắt anh xanh sáng. Yaroslav Chizhevsky nói với Zubov như để xin lỗi.

- Tôi thật rất ức là anh còn chưa được trông thấy Warsaw. Đó là một thành phố đẹp kỳ diệu.

- “Chưa trông thấy” nghĩa là thế nào? - Zubov phản đối. - Thế tôi đang ở đâu đây, không ở Warsaw chắc?

- Không phải Warsaw, - Chizhevsky buồn rầu nói, - mà bây giờ chỉ là một đống gạch vụn đổ nát đáng thương hại.

Zubov không đồng ý.

- Bọn phát xít đã phá hủy Warsaw chứ không làm méo mó con người Warsaw: vì người các đồng chí có chịu đầu hàng đâu!

- Giá như có thể, - Chizhevsky thở dài.

- Ở đây mỗi viên gạch nóng bỏng như một kỷ niệm về lòng kiên cường của con người.

- Thì thế. Cảm ơn anh đã nói những lời đẹp đẽ. - Và Chizhevsky cúi đầu với bộ tóc chải đường ngôi gọn gàng.

- Nói những lời đúng đắn không khó. Mà chiến đấu vì những lời này mới là chuyện không dễ.

- Ơ, anh Zubov, anh cũng đang chiến đấu cho Warsaw đấy, khiến tôi từ lâu đã coi anh là công dân danh dự của thành phố chúng tôi.

Zubov mắc cỡ.

- Nhưng tôi đâu đã xứng đáng được như vậy. Còn cậu thì mình thật muốn giới thiệu đưa lên bảng anh hùng bằng đá hoa cương trong tương lai. - Rồi giận dữ nói tiếp: - Có điều là đừng để phải truy tặng!

- Tôi không dám đảm bảo với anh như vậy, - Chizhevsky mỉm cười.

- Nhưng phải thế, - Zubov nói dứt khoát.

- Thế anh có tự bảo đảm như thế về bản thân không? - Chizhevsky láu cá hỏi lại.

Zubov nổi giận:

- Tôi là trung úy, còn cậu là thường dân.

- Tôi là người Ba Lan, - Chizhevsky tự hào nói. - Và nếu như anh, anh trung úy, có hy sinh trên đất nước Ba Lan thì nên biết, tôi sẽ nằm cạnh anh.

- Tức là cậu sẽ cho phép bọn Đức khử cậu à?

- Đó sẽ là lỗi chung của tôi và anh, - Chizhevsky nhếch mép cười.

Hai người quen nhau từ mùa đông, khi Zubov và nhóm của anh cứu thoát người thanh niên này khỏi bọn Gestapo đang truy nã. Bọn chúng đuổi bắt Chizhevsky vì anh quẳng qua tường rào lên thẳng nóc kho quân sự nằm kề sát đường sắt những gói chất cháy bằng nhiệt nhôm tự làm lấy. Người nhóm Zubov đem được Chizhevsky cháy bỏng về một trong các địa điểm bí mật, cứu chữa cho anh ta. Khi biết được ai đã cứu sống mình, Chizhevsky vô cùng nhã nhặn nói:

- Tôi vô cùng biết ơn anh. Đúng là lương tâm rất day dứt vì những phiền phức tôi đã gây ra cho anh.

Zubov nói, miệng mỉm cười:

- Ơ, cậu nói làm gì! Chuyện vớ vẩn.

Chizhevsky ngạc nhiên ngước lông mày mỏng, ngừng một chút rồi bỗng nhiên tuyên bố:

- Tôi cũng sẽ có thể trả lời anh như vậy!

“Thật là láo xược” - Zubov sửng sốt. Nhưng dù có thế nào đi nữa, niềm tự tin đặc biệt của người thanh niên cũng đã làm cho Zubov thấy thích thú.

Sau khi khỏi, Chizhevsky trở thành đội viên nhóm chiến đấu và rất nhanh chóng chiếm được trái tim Zubov vì lòng dũng cảm tuyệt vời và vì biết cách tỏ ra kiên nhẫn, thận trọng trong chiến đấu, tựa hồ như anh đang biểu diễn trên sân vận động và có hàng ngàn con mắt đang dõi theo anh. Cái duy nhất mà Zubov không thích, như anh nghĩ lúc đầu, đó là tính hiếu danh của Chizhevsky muốn chiếm hàng đầu trong các trận chiến đấu. Và anh quở trách người thanh niên này với tính thẳng thắn vốn có của anh.

Ngược với sự chờ đợi, Chizhevsky sau khi ngoan ngoãn nghe Zubov kể hết, kính trọng nói:

- Anh trung úy, xin lỗi anh, thật chỉ muốn tỏ ra trước mắt anh những khía cạnh tốt mà thôi. - Và nói theo rất nhỏ: - Tôi không phải là đảng viên cộng sản như anh, nhưng tất cả đều có thể xảy ra, đúng không?

Đối với Zubov lời thú nhận có nhiều ý nghĩa.

Những tháng đầu Chizhevsky hoàn thành vô điều kiện mọi mệnh lệnh của Zubov có liên quan đến nhiệm vụ chiến đấu, nhưng trong những buổi nói chuyện với anh, Chizhevsky lại ác cảm và khăng khăng nhắc đến những cuộc truy nã mà nhân dân Ba Lan phải chịu đựng trong thời kỳ chuyên chế Nga Hoàng.

Và Zubov đã chinh phục được Chizhevsky bằng cách khẳng định những lời của Chizhevsky cùng với vẻ căm thù và không chút kém hiểu biết về lịch sử.

- Thì tất cả những điều đó đều đúng, - anh nói. - Mà đã đúng, tức là đúng chúng tôi đã làm cách mạng tháng Mười, đã thiết lập chính quyền Xô Viết. Và người Ba Lan các bạn cũng cần phải làm như thế. Và giá như thế thì ngay lúc đầu chúng ta đã ở bên nhau rồi. Thí dụ như tôi với cậu bây giờ chẳng hạn. Chỉ thế là xong. Nicholas đệ nhị là ai? Là vua Nga, Sa hoàng Ba Lan và vân vân. Chính tay chúng tôi đã lật đổ tên vua này, vậy mà cậu hỏi mình về hắn để làm gì, khi mà chúng tôi đã hỏi tội hắn tất cả thay cho cả nhân dân Ba Lan. Chúng tôi đã kết thúc bảng đối chiếu lịch sử cũ - và ở đó chấm hết. - Anh hỏi: - Ở trường trung học họ có dạy cho cậu môn lịch sử không?

Chizhevsky gật đầu có.

- Mình hiểu các sách giáo khoa ở đó là thế nào rồi. Chỉ một loại, mà chắc có thể đã in cho các cậu ở tận Berlin, - Zubov nhận xét vẻ buồn rầu. - Đó là bả độc. Chúng vặn cổ nhân dân để nhân dân không nhìn lên phía trước mà ngoảnh lại đằng sau.

- Đúng! - Chizhevsky đồng ý. - Mà vì chúng ta cùng chung một dòng máu Slav.

- Tất nhiên, thật tốt là chúng ta cùng dòng giống, - Zubov đăm chiêu nói: - Nhưng chỉ trên một lập trường đó sẽ không đi xa được đâu. - Anh khuyên: - Cậu hãy tính nhẩm xem trong nhóm chúng ta tại sao lại tập hợp được một quốc tế như vậy, có cả hai người Đức nữa. Thật kỳ lạ, tại sao họ lại đi với chúng ta, hả?

- Là người chống phát xít? - Chizhevsky cất giọng hỏi.

- Thêm một phần chủ yếu nữa, - Zubov mỉm cười, - là cộng sản. - Anh nhắc: - Còn một người thứ ba nữa, nhưng bọn tôi đã chôn đồng chí ấy trên đất Ba Lan rồi. Đồng chí ấy đã cùng bọn tôi dọn sạch đất nước Ba Lan khỏi bọn phát xít. - Anh thở dài, - Chiến tranh, một chuyện khủng khiếp. Nhưng mỗi đồng chí luôn luôn sẵn sàng hy sinh cho đồng đội. Ở thời kỳ khác cậu không bao giờ được thấy nhiều cái đẹp đẽ trong con người như vậy đâu.

Và thế là Zubov phải loại Chizhevsky ra khỏi cuộc tác chiến - loại một đồng chí dũng cảm ngoan cường vô hạn. Và trong khi các đồng chí của anh chiến đấu với bọn lính hộ vệ thì Chizhevsky sẽ phải làm một việc hoàn toàn hòa bình. Anh phải đi tìm bất kỳ người nào trong nhóm yêu nước Ba Lan mà tên khiêu khích Dushkevich đã bắt mối và chuyển cho họ những tài liệu mà Weiss đã đoạt được. Và khi họ làm quen với các tài liệu lột trần mặt nạ tên phản quốc này, cần phải làm sao cho họ thấy rằng việc tấn công vào Heinrich Schwarzkopf do bọn phản gián Đức khêu gợi ra dùng làm lý do để tiến hành các vụ khủng bố hàng loạt.

Weiss không coi việc báo trước cho Zubov rằng anh sẽ luôn luôn ở bên cạnh Heinrich là cần thiết. Và nếu Chizhevsky không thể hoàn thành được nhiệm vụ và vụ mưu sát cuối cùng vẫn xảy ra thì Weiss cũng vẫn cứu Heinrich.

Anh không báo trước vì như Zubov đã hiểu: Weiss không có quyền tham gia vào các cuộc tác chiến, tuy nhiên nụ cười trội hơn vẫn thoáng trên môi anh khi nghe Weiss chỉ thị về nhiệm vụ của Chizhevsky xong, Zubov nhận xét:

- Té ra, cậu hình như học toán học cao cấp, còn công việc của bọn mình thật đơn giản như hai lần hai là bốn.

Anh không báo trước còn là vì không muốn làm Zubov vất vả vì những lo lắng vô nghĩa lý, khi mà nhóm của Zubov đã bị yếu đi vì vắng mặt Chizhevsky, sẽ phải làm nhiệm vụ chiến đấu.

Và còn một nguyên nhân nữa. Lời báo trước như thế thật vang lên chẳng khác gì sự biện bạch cho Weiss. Người ta sẽ nói, mặc dù Weiss không tham gia chiến đấu nhưng nguy hiểm vẫn đến với anh không kém gì nguy hiểm của Zubov. Anh làm sao đoán được trước: khi nào và từ đâu sẽ diễn ra cuộc mưu sát Heinrich.

Tất nhiên cũng có thể gọi bảo vệ mặc thường phục đến và đảm bảo an toàn cho bản thân cùng Heinrich, nhưng khi đó những người yêu nước Ba Lan sẽ bị rơi vào ổ phục kích.

Weiss suy tính nát óc để thoát ra khỏi tình trạng phức tạp. Hay thử thuyết phục Heinrich để Heinrich không ra khỏi phòng ở khách sạn? Không được, bây giờ Heinrich đang căng thẳng đầu óc và sẽ không muốn ngồi cùng nhóm với Weiss. Đúng hơn là Heinrich sẽ coi trọng nhóm đã cùng anh ta đến đây để thanh tra “Ban tham mưu Valia”. Cùng với các đồng nghiệp Berlin của mình, Heinrich sẽ say sưa như cũ, làm ầm ĩ trong các tiệm rượu, tiệm ăn, nơi mà Heinrich rất dễ bị ám sát.

Dọa dẫm Dietrich và bắt hắn hoãn việc ám sát cũng không nên: điều đó có nghĩa như khai báo cho phản gián Đức bắn giết những người Ba Lan bị Dushkevich khiêu khích.

Lúc này số phận Weiss và Heinrich phụ thuộc vào chỗ Chizhevsky hoàn thành nhiệm vụ tới mức nào. Nhưng Weiss cũng coi việc báo trước cho Chizhevsky về vấn đề này là không cần thiết. Nếu trong các hoạt động của mình Chizhevsky nhận thức sâu sắc rằng nếu nhiệm vụ không hoàn thành sẽ gây đe dọa cho sinh mệnh nhiều người Ba Lan.

Weiss đến chỗ Heinrich trước giờ anh hứa sẽ đến thăm rất nhiều. Và anh được đón tiếp với thái độ rất ác cảm, có thể coi như đáng giận nếu ngay những lời đầu tiên Weiss không tước vũ khí của Heinrich bằng thái độ lãnh đạm mua chuộc của anh.

- Thế cậu cần gì? - Heinrich không hài lòng lầu bầu.

- Cần cậu, Heinrich ạ, - Mỉm cười, Weiss đáp và nói thêm, miệng mỉm cười đôn hậu. - Cậu hiểu không, rất nhớ cậu. - Và, đưa mắt sang chiếc bàn con với đủ đồ nhắm, nhìn viên đại tá Joachim von Salz ngồi trơ như đá trong thế kẻ cả bản tính, nhìn Angelika Bücher nửa nằm nửa ngồi hơi xa đó một chút trên chiếc ghế đu tay cầm cốc rượu đỏ ủ lên cho ấm, anh hỏi: - mình có thể ăn ở đây được chứ? - Và phàn nàn: - suốt ngày bận túi bụi, đói không chịu được.

Weiss hiểu ngay sự có mặt của anh trong phòng Heinrich vào lúc này thật không đúng ý với tất cả ba người. Và, vì hiểu thế anh đã đưa ra một lý do không thể từ chối được cho sự có mặt của anh. Lẽ nào lại có thể từ chối tiếp đón một người đang bị đói? Nếu thế thì quá bất lịch sự.

Nhã nhặn chào các khách của Heinrich xong, như không nhìn thấy bộ mặt lạnh như tiền của viên đại tá và nét mặt tức giận của Angelika, Weiss lặng lẽ ngồi xuống bên bàn ăn và tập trung tư tưởng khiến cho chỉ một lát sau không tên nào để ý đến anh nữa.

Có thể, sự không chú ý này gắn liền với thái độ khinh bỉ Weiss. Nhưng thực ra, Weiss cũng phỉ nhổ vào chuyện đó. Vì anh đã đạt được điều anh muốn. Về mặt kiên trì, ý chí và tự chủ, anh đã thắng trong cuộc đấu nhỏ bé này.

Joachim von Salz nhả khói xì gà lia lịa, và tiếp tục câu chuyện bỏ dở vì sự xuất hiện của Weiss. Những lời nói khô khan, hình như nổ lách tách khi thoát khỏi miệng tên đại tá.

- Phải, chúng ta, người Đức chúng ta là những nhà tư tưởng lãng mạn. Nhưng khác với mọi dân tộc, chúng ta được phú cho cái khả năng mù quáng làm người trung thành với lý tưởng mà tổ tiên đã đặt trước vào con tim khối óc chúng ta. Trước tiên là châu Âu, sau đó là cả thế giới. Đó là lý tưởng của chúng ta. Chúng ta phải nắm lấy cả thế giới vì sự giác ngộ dân tộc. Sứ mệnh lịch sử của chúng ta - thống trị các dân tộc khác.

Bạo lực, đó là biểu hiện của tự do tư tưởng của chúng ta và là phương pháp đạt mục đích. - Salz nói giọng rít lên: - sự sợ hãi kiểu thời cổ đại trước bạo lực trên cá nhân, trên nhiều dân tộc đã được chúng ta biến thành công cụ vạn năng. Sự sẵn sàng dũng cảm xông vào cái chết của người lính Đức bao gồm hai điểm. Nhận thức của người lính tuyệt đối tuân theo ý nghĩ cho rằng nếu lẩn tránh sự sẵn sàng này anh ta sẽ bị cái chết đe dọa. Và sự sợ hãi bị trừng phạt đã làm anh ta thoát khỏi tâm lý sợ cái chết. Cái sợ trước bạo lực đã sinh ra khả năng bạo lực như thế đấy. Dù sự tàn bạo có đáng ghét đối với bản chất chúng ta thế nào đi nữa, nó cũng phải tuân theo sự cần thiết về nhân đạo: sự sợ hãi trước cái tàn bạo sẽ làm giảm bớt số lượng những người có thể trở thành vật hy sinh của sự trừng phạt tàn bạo…

Bất kỳ các biểu hiện độ lượng nào, - hắn nói tiếp gần như bị mờ đi trong khói thuốc xì gà, - đối với bọn tội phạm quân sự đã bị kết án tử hình như chứng minh rằng chúng ta không có khả năng kiên quyết thủ tiêu tất cả những gì xa lạ với tinh thần chúng ta, những gì bị nhiễm độc xã hội của chủ nghĩa Marxist. Để kết thúc câu chuyện này, tôi xin nói với ông, thưa ông Schwarzkopf lịch thiệp, rằng tôi kiên quyết không đồng ý với ông…

Nhưng ngay khi đó Weiss ngắt lời hắn. Anh dùng khăn tay lau miệng, cẩn thận gấp khăn lại và hỏi, mắt không thèm ngước lên:

- Thưa ngài đại tá, xin ngài thứ lỗi, phần nào tôi đã hiểu, theo các ý kiến của ngài thì người lính Đức dũng cảm nhất đồng thời cũng là tên hèn nhát nhất! Và chúng ta cần phải tàn bạo vì sợ hãi, để chính chúng ta không bị treo cổ vì tàn bạo chưa đủ mức. - Không chờ trả lời, Weiss ngả người trên ghế bành và xỉa răng bằng que diêm, nói với Heinrich: - Theo chương trình của ngài Joachim von Salz, cậu phải đi tới bước nhất thiết phải tham gia vào việc xử tử bọn nhân viên quân sự. Vì có thế cậu mới sẽ khẳng định được sự đúng đắn của những kết luận. Cậu hãy chấm dứt đời bọn bị phạm tội chỉ vì sợ làm kẻ bị kết án là tâm hồn yếu đuối? - Cứng cỏi nhìn đôi mắt trắng dã của viên đại tá, Weiss nói: - Vấn đề sẽ thế nếu theo logic của ngài. - Nhếch mép cười. - Dù thế nào, logic đó cũng không cổ vũ tôi, mặc dù nó được thể hiện bằng những lời lẽ long trọng tới mức chúng như có thể là lời ca của sự nhút nhát.

- Ông thượng úy, ông mê ngủ rồi sao! - Bằng giọng trong cao von Salz gần như rít lên.

Weiss chồm dậy:

- Thưa ngài đại tá, theo ngành nghề của tôi, tôi có nhiệm vụ không được lãng quên bất kỳ điều gì làm nhục quân đội quốc xã dũng cảm. Ấy thế mà ngài đã kết tội quân đội là nhút nhát.

Mặt tái xanh, von Salz nói với Heinrich:

- Thưa ngài Heinrich Schwarzkopf, ông ta xuyên tạc ý nghĩa lời nói của tôi. Ngài đừng từ chối khẳng định ý nghĩa đó ngay bây giờ chứ?

- Thôi đi, Weiss, - Heinrich nói. - Cậu chẳng hiểu rõ ràng đại tá đã trình bày các tư tưởng quốc xã thực chỉ ở dạng nói toạc ra thôi là gì?

- Tôi cho rằng. - Weiss vẫn giữ quan điểm của mình. - Chính ngài đại tá đã làm chuyện thừa.

Angelika chen vào:

- Ông Weiss, xin hãy nghe tôi, không nên nghi ngờ như vậy, - đưa tay ra: - Vì tôi với ông chẳng là bạn cả đó sao?

- Thưa tiểu thư, vì tiểu thư, - Weiss rất lịch thiệp, - tôi xin nhận là đã nóng nảy.

- Thế chứ, ông thật là đáng yêu biết bao! - Angelika nhìn viên đại tá vẻ dò hỏi, rồi nhắc: - có lẽ ông muốn nghỉ ngơi đôi chút?

Khi cửa khép lại phía sau Angelika và von Salz, Heinrich vui vẻ hỏi:

- Cậu cố tình gây ra toàn bộ chuyện đó à?

- Có thể, - Weiss đáp không dứt khoát và hỏi lại: - Cậu thực sự thấy buồn nôn vì sự thành thật của lão hay đó chỉ là do tôi cảm thấy?

- Không, không phải cảm thấy. Lão ta tranh cãi với tôi. Tôi nói rằng kiên quyết từ chối có mặt trong lúc xử bắn.

- Thế sao cậu đón tôi với thái độ không nồng nhiệt như vậy? Cậu cần phải cảm ơn tôi đã giúp đỡ chân tình đi! Vì tôi đã giúp họ rời khỏi nơi đây.

Heinrich đăm chiêu nói:

- Nhưng không phải một mình lão ta nghĩ thế.

Ngừng một chút, Weiss nói:

- Cậu nghĩ sao, nếu để thi hành bản án sẽ gọi bọn tù binh ở trại đến làm đao phủ tình nguyện, vì bất kỳ tên Nga nào chả tình nguyện đồng ý?

- Còn phải nói.

- Thế nếu có những tên từ chối?

- Vì sao? Xử tử người Đức, đối với chúng thật vô cùng hả dạ còn gì!

- Thế bỗng nhiên, đáng lẽ phải xử tử những tội phạm Đức chúng sẽ có ý định cứu thì sao?

- Chuyện đó không thể tin được.

- Nhưng mà chính bốn tên Đức này đã từ chối tham gia xử tử tù binh Nga!

- Tôi thật muốn biết cái gì chỉ huy chúng.

- Thế nếu như cậu biết được?

- Thì sao… - Heinrich buồn rầu thốt lên: - Chắc rằng, lời nói của họ có lẽ sẽ thuyết phục được tôi về mặt gì đó.

- Và khi đó?

- Khi đó, có thể, tôi sẽ tin rằng ở Đức có những người Đức khác.

- Và cậu cũng sẽ trở thành người Đức khác chứ?

- Thành người mà cậu, là một sĩ quan tình báo, cậu coi là nghĩa vụ của bản thân gắn liền với bốn người Đức này…

- Trong trường hợp đó, tôi có thể sẽ quên rằng tôi là người của ngành tình báo. - Weiss dõng dạc nói.

- Vì bạn, cậu sẵn sàng gây tội lỗi trước quốc xã à?

- Thế tại sao lại không? - Weiss hăng hái nói. - Cuối cùng thì tình bạn chân thành bao gồm ở chỗ không tiếc thân mình vì bạn.

- Kể cả khi bạn là kẻ phản bội?

- Phản bội ai? Thế bạn chẳng kết liền lại với những người Đức là gì?

- Nhưng những người Đức đó đã vi phạm nghĩa vụ quân nhân của họ.

- Nghĩa vụ làm tên đao phủ?

- Vi phạm kỷ luật quân nhân tạo điều kiện cho bọn Nga chiến thắng.

- Thế nếu như bọn Nga sẽ cứu bốn tên Đức này khỏi án tử hình, chúng sẽ như giúp cho Đức chiến thắng Liên Xô chắc? - Weiss hỏi.

- Để cho bọn Nga cứu chúng? Điều đó thật quá viển vông tới mức sau khi nghe báo tin này cậu phải bắn tự sát hoặc…

- “Hoặc” cái gì?

- Cậu này lạ thật? Nói toàn chuyện vớ vẩn…

- Tôi nhắc lại, - nhìn chằm chằm vào mắt Heinrich, Weiss nói: - nếu như điều đó xảy ra, và bọn Nga cứu thoát được những tên Đức bị kết án tử hình, và cậu sẽ có khả năng gặp gỡ và nghe họ nói, thì lúc đó sao nào?

- Điều đó không thể có được.

- Tôi đề nghị cậu hãy nói, cậu sẽ hành động ra sao?

- Tôi sẽ gặp họ…

- Cậu hứa chứ?

- Cậu đòi hỏi tới mức tôi bắt đầu nghĩ người ta trao cho cậu nhiệm vụ kiểm tra tôi thì phải?

- Ai trao?

- Gestapo.

- Đâu có, - Weiss đăm chiêu kéo dài giọng, - cậu nói đúng. Thế này nhé, để cậu có cái bảo đảm, - anh nhìn đồng hồ. - Một giờ nữa, cậu gọi dây nói đến nhà tù và sẽ biết rằng bốn tên nhân viên quân sự Đức bị kết án tử hình đã trốn thoát.

- À, té ra cậu là một nhân viên tình báo hiểu biết rất nhiều. Nhưng tại sao lại hoãn lại? Bây giờ tôi sẽ gọi điện, và họ sẽ báo cho tôi về việc bọn này chạy trốn.

- Không, - Weiss nói, - còn sớm.

- Thế nếu tôi gọi điện ngay bây giờ?

- Thì họ không thoát được.

- Tức là nếu tôi không gọi điện thì tôi sẽ là tòng phạm của vụ chạy trốn?

- Cũng như là tôi thôi. - Weiss nói.

- Thế thì cậu chơi đùa tôi mãi làm gì? - Heinrich giận dỗi nhăn mặt.

- Tôi nhắc trước: nếu trong vòng nửa giờ nữa cậu không gọi điện, - Weiss lạnh nhạt nói. - Cậu sẽ là tòng phạm việc bọn này chạy trốn.

- Thôi ta quên câu chuyện này đi… - Heinrich đề nghị. - Đúng là chúng ta không cần phải thử thách nhau như vậy. Tất cả đó chỉ là chuyện vớ vẩn.

- Không, tất cả đó là sự thật!

Heinrich nhoài người với chai cognac. Weiss giữ tay hắn lại:

- Không nên, tôi đề nghị cậu.

- Đúng, - Heinrich đồng ý. - Đánh nhau lúc này thật như là sự hèn nhát.

Heinrich đi đi lại lại trong phòng rồi dừng lại bên chiếc bàn con có để máy điện thoại. Mắt vẫn nhìn Weiss, anh ta cầm ống nói.

Tay Weiss đặt trên bao súng. Tiếp tục theo dõi Weiss bằng mắt, Heinrich quay số máy. Weiss đã nắm chặt súng lục và theo các con số mà Heinrich chọn, tay cầm súng của anh nâng cao dần.

- Angelika, - Heinrich nói qua ống nói, - làm ơn mời đại tá đến máy nói. - Và một phút sau sôi nổi tiếp tục. - Thưa ngài đại tá, tôi coi mình có trách nhiệm xin lỗi ngài. Bạn tôi tỏ ra thiếu lịch thiệp. Chỉ vì anh ấy say… Vâng, tất nhiên, rất tiếc… Không, anh ấy rất xấu hổ và đã bỏ đi ngay… Rất tốt, tôi cũng nghĩ thế: đúng là thượng úy Weiss quen với các hình thức diễn đạt tư tưởng của quốc trưởng đơn giản hơn… Vâng tất nhiên rồi. Xin hãy nhận lời cam đoan của tôi…

Đặt ống nói xuống, Heinrich vẻ chiến thắng và giễu cợt mỉm cười.

Weiss mặt tái nhợt, những giọt mồ hôi từ thái dương tuôn ra.

- Thế là bây giờ tôi đã tin cậu, - Heinrich nói. Giọng ngọt ngào hỏi: - Thế nào, Weiss, giết bạn cũ thật không đơn giản, đúng chứ? Mà cậu có thể đấy thôi. Phải không?

- Rót vào đây cho tôi, Weiss hất đầu về phía chai cô nhắc.

- Tức là cậu thì có thể còn tôi thì không được? Thế không công bằng!

- Heinrich, cậu biết tôi bây giờ đang rất sung sướng thế nào không?

- Chứ sao nữa, không làm đổ máu bạn. Thời bây giờ đó là chuyện may hiếm có. - Heinrich tiến lại chỗ Weiss, ngồi xuống cạnh anh. - Ta hãy im lặng một lát. Tôi muốn tự phân tích để hiểu tất cả những gì vừa xảy ra. - Rồi châm thuốc hút, chân duỗi ra đặt lên một chiếc ghế đẩu và mắt nhắm lại.

Hai người im lặng ngồi bất động như vậy cho tới lúc chuông điện thoại réo lên. Heinrich mở mắt và nhìn sang Weiss dò hỏi. Weiss nhìn đồng hồ.

- Lại nghe đi!

- Và cậu sẽ chĩa súng lục nhằm vào tôi ấy à?

- Bây giờ thì không.

Heinrich cầm ống nói, và theo mức độ anh ta nghe giọng nói của ai đó rất lo lắng ầm ĩ trong máy, mặt Heinrich trở nên đanh lại và đồng thời bình tĩnh buồn rầu thế nào đó. Đặt ống nghe xuống, tuyên bố với Weiss:

- Xong! Cậu đúng!

- Còn cậu muốn hỏi tôi điều gì nữa không? - Weiss hỏi.

- Có thể chứ?

Weiss gật đầu.

- Tức là cậu cùng phái với những người Đức coi việc cứu nước Đức khỏi họa phát xít Hitler chỉ có thể là Hồng quân làm nổi thôi?

- Tôi cùng phái với những người Đức mà cậu cần phải trở thành. - Weiss nói.

- Cậu nghĩ rằng tôi sẽ có thể?

- Phải.

- Tạm thời thì, - Heinrich buồn bã nói. - Cậu đã cứu thoát tôi. Tôi đã định xoẹt một cái vĩnh viễn từ bỏ toàn bộ cái bẩn thỉu này đi. Tôi vô cùng đơn độc Weiss ạ, đơn độc tới mức vô cùng tuyệt vọng. Tôi đã tự cảm thấy như một tù nhân bị giam hãm trong cái xác cá nhân, và để thoát ra…

- Thôi được, - Weiss ngắt lời Heinrich, - Bây giờ cậu cũng chưa được tự do đâu khi mà nước Đức còn chưa được giải phóng.

- Thế liệu có thể, chúng ta được tự do không?

- Cậu vừa mới không tin vào khả năng giải phóng bốn người Đức đó thôi. Và thế là họ đã được tự do rồi. Và chính những người đang chiến đấu cho nước Đức tự do đã giải phóng họ.

- Nhưng đó là người Nga đã lập ra tổ chức trong đám tù binh gọi tên là “nước Đức tự do”.

- Không phải người Nga lập ra tổ chức “Nước Đức tự do”, - Weiss phản đối. - Mà là những người Đức thoát khỏi quyền lực của phái Hitler đã lập nên với sự giúp đỡ của người Nga.

- Để dùng tổ chức người Đức này chiếm lấy nước Đức?

- Chẳng lẽ cậu cho rằng tôi giống tên đi xâm lược hay sao? - Weiss nhếch mép cười.

- Nhưng cậu không phải người Nga.

- Những người cộng sản, Heinrich ạ, bao giờ và ở thời đại nào cũng đấu tranh cho tự do và độc lập của người Đức.

- Cậu đã là cộng sản à?

- Nếu như nước Đức do những người cộng sản nắm chính quyền thì nước Xô Viết sẽ là người bạn lớn nhất của nước Đức.

- Ừ, có thể…- Heinrich đồng ý.

- Nhưng mà những người Bolshevik Nga vẫn là những người Bolshevik đã ký kết với Đức hiệp ước Rapalle và bằng hiệp ước này đã loại trừ Đức ra khỏi khối các cường quốc chiến thắng, - Weiss nhắc lại, - tức là, người Nga, cũng như trước kia, vẫn muốn cho nước Đức tự do, độc lập và tất nhiên xã hội chủ nghĩa.

- Chỉ có điều, cậu hãy biết. - Heinrich tức giận nói, - xin đừng ràng buộc tôi bằng các niềm tin này khác. Tôi đang muốn được tự do.

- Một mình?

- Rồi xem, - Heinrich trả lời lảng tránh. - Dù sao bây giờ tôi cũng đã không còn là loại trước kia tôi theo rồi. Cậu thấy thế đủ chưa?