Mãi mấy ngày sau Zubov mới trở về Warsaw. Anh rất xúc động, sung sướng. Đã cứu được trẻ em và phân chia về các gia đình Ba Lan. Nhưng cái đó chưa hết, trong cuộc tác chiến đã có nhiều người tình nguyện tham gia tới mức cần phải nghĩ tới việc thành lập đội du kích trong nhân dân địa phương.

Zubov cũng báo cho Weiss biết rằng việc giải phóng các nhân viên quân sự Đức bị kết án tử hình đã diễn ra không phải vô tăm tích. Gestapo và cảnh sát quân sự đã bắt nhiều binh lính Đức. Những tên này đã sửng sốt kể lại cuộc tấn công táo bạo, mặc dù chúng được lệnh tối nghiêm không nói một lời về vấn đề này.

Còn về công việc trao đổi cho Chizhevsky thì không phải mọi việc đều đơn giản như suy nghĩ ban đầu.

Té ra, một gián điệp Anh đã bắt liên lạc với những người Ba Lan mà tên Dushkevich đã tố giác Heinrich Schwarzkopf. Đúng ra theo sáng kiến của tên này, nhóm được hình thành gồm toàn trí thức Ba Lan yêu nước. Lòng căm thù bọn xâm lược đã thúc đẩy họ, nhưng họ không có kinh nghiệm hoạt động bí mật lẫn tài năng đấu tranh bằng vũ khí trong tay. Tên gián điệp Anh này tự nhận mình là người chỉ huy nhóm và sau khi nhận được của Chizhevsky các tài liệu chứng minh tên Dushkevich là kẻ khiêu khích và vụ ám sát Heinrich Schwarzkopf do tên này nghĩ ra mang đặc tính khiêu khích, hắn bèn giấu các bạn Ba Lan. Và, Chizhevsky tạm thời không thể làm gì được, vì nhóm này đã thay đổi địa điểm gặp và đã mất liên lạc với họ.

Suy tính toàn bộ các vấn đề này, Zubov và Weiss đi tới kết luận: tên gián điệp Anh đúng là được trao nhiệm vụ thành lập nhóm kháng chiến gồm những người có khả năng đấu tranh vũ trang kém nhất. Cái chết của họ như là hậu quả của mưu đồ thâm độc. Trước hết cái chết này như một sự cảnh cáo người Ba Lan, chỉ ra cái vô nghĩa lý của đấu tranh vũ tranh chống bọn chiếm đóng. Ngoài ra, Gestapo sẽ như có lý do tiến hành các vụ bắt bớ hàng loạt trong giới trí thức Ba Lan, lùa vào trại tập trung các gia đình của hàng ngàn người trung thực không chịu phục vụ cho bọn đao phủ. Nhưng thế còn chưa hết. Vụ mưu sát sẽ nhằm vào cháu trai của một trong số các tay chân thân cận nhất của chính Himmler, và tên này có thể, sẽ ra lệnh áp dụng các biện pháp trừng phạt khổng lồ chống người Ba Lan, mà điều đó, tất nhiên, phục vụ lợi ích cho Dietrich. Từ lâu hắn vẫn mơ ước trổ tài hoạt động của đội phản gián cục tình báo trong một chiến dịch phạm vi rộng lớn mà kết quả của nó, hắn sẽ có thể gửi báo cáo riêng về cho thủ tướng.

Weiss không loại trừ khả năng là tên gián điệp Anh này hoạt động với sự đồng ý của Dietrich, dưới sự kiểm tra của Cục tình báo Đức. Và trong bất kỳ trường hợp nào cũng có thể không nghi ngờ gì ở điểm: Dietrich đã qua Dushkevich chỉ rõ mặt Heinrich làm mục tiêu.

Sau khi trao đổi với Zubov, cân nhắc mọi khía cạnh, Weiss nói rằng cần phải trao nhiệm vụ bảo vệ Heinrich cho chính Chizhevsky. Dù thế nào, Chizhevsky cũng phải đi tìm những người Ba Lan có trong nhóm ít ỏi này, và anh ta biết mặt họ, và Chizhevsky sẽ đẩy lùi việc ám sát Heinrich dễ dàng hơn bất kỳ người nào khác.

Và quyết định như thế. Giải quyết xong việc này, Weiss hỏi, những người Đức được giải phóng hiện ra sao.

Zubov giải thích rằng anh ở trong nhóm bắn yểm hộ về còn chưa kịp nói chuyện với ai trong họ cả, nhưng bây giờ nhất định sẽ tìm thì giờ nói chuyện.

- Bằng cách nào?

- Rất đơn giản, cũng như bất kỳ những người nào khác.

Weiss nhìn vào đôi mắt xanh xám, lóng lánh niềm vui của Zubov và không thể giữ được nụ cười. Nhượng bộ cho niềm vui sướng vô tư này của Zubov, đáng lẽ khiển trách Zubov về thái độ coi thường các nguyên tắc hoạt động bí mật thì anh lại hỏi:

- Thế sẽ ngồi xuống bên họ và nói chuyện chắc!

Biết rằng Weiss không tán thành ý kiến này, - nói rằng không tán thành còn nhẹ, - Zubov tránh trả lời thẳng.

- Cuộc tác chiến vừa rồi là một hoạt động xuất sắc của trí thông minh, - Zubov huênh hoang tuyên bố, - không ai động tay đến tên Gestapo nào. Chỉ bắt ngồi vào chiếc xe hòm kín thay tù nhân rồi khóa trái lại, có thế thôi. Ptashek ngồi cầm lái đánh xe chạy theo đường khác, thẳng đến chỗ cắt ngang đường sắt. Đợi tới lúc đoàn xe lửa chạy đến. Thế rồi cho đâm nhau. Còn anh ta cưỡi xe đạp mãi gần sáng mới về tới nơi. Anh ta báo cáo rằng cộng với tất cả chuyện đó còn thêm một đoàn xe chở quân lính nữa.

Weiss bình tĩnh lắng nghe những lời này vang lên như lời oán trách rằng anh đã bám chặt vào những chuyện nhỏ mọn.

- Thế đấy, - anh nói cương quyết, - cuối cùng thì cậu đã nghĩ ra chiến dịch, đã hoàn thành và bây giờ thì đang cho đầu óc nghỉ ngơi phải không?

- Đang nghỉ. - Zubov đồng ý.

- Để rơi vào chuyện vớ vẩn?

Zubov thở dài, rồi nói, mặt nhăn lại vẻ đáng thương:

- Cậu bảo “Hãy nói chuyện”, vì thế tôi mới đáp “Sẽ nói chuyện”. Thế mà trông mặt cậu thì hình như tôi có lỗi ở vấn đề gì đó.

- Đúng, có lỗi ở chỗ không biết giữ gìn bản thân! - Và không để cho Zubov thanh minh, Weiss ra lệnh: - Cậu hãy thu xếp cho những người Đức này vào đội xây dựng Todtites. Ở đó có Klaus, một chiến sĩ chống phát xít đáng tin cậy. Hãy để Klaus nói chuyện với họ.

- Đúng! - Zubov vui sướng đồng ý. - Klaus sẽ sờ tận gáy họ.

- Thế ai sẽ kể lại với tôi về buổi nói chuyện này?

- Thì tôi chứ ai! Klaus sẽ kể cho tôi nghe, và tôi kể cho cậu.

- Không. - Weiss phản đối. - Cần cho bản tin thật chính xác.

- Thế tôi không thể nhớ hết những gì Klaus nói cho tôi nghe hay sao? - Zubov ngạc nhiên.

- Cần sao cho ngay lúc nói chuyện, trừ Klaus, còn một người khác nữa có thể tổng hợp ý kiến về những người Đức này.

- Tức là để hai người nói chuyện với họ?

- Không phải thế, cứ để một mình Klaus nói chuyện. Nhưng phải có một người khác không trực tiếp tham gia buổi nói chuyện nhưng lại có thể phê phán một cách khách quan về họ từ bên ngoài. Nói và đồng thời quan sát rất khó.

- Thế thì được, tôi sẽ giúp đỡ, sẽ nghe xem họ nói chuyện ra sao.

- Cậu thì không nên.

- Tại sao?

- Bất kỳ ai trong số họ cũng có thể khai cậu.

- Khai ra nghĩa là thế nào khi tôi đã cứu họ? - Zubov tức giận.

- Zubov, cậu không làm việc ở hậu phương kẻ thù, mà chỉ huy tiểu đoàn ngoài mặt trận thì hơn.

- Thế ở đây tôi chiến đấu tồi hay sao? - Zubov bực mình.

- Sao, lại thế nữa! - Weiss đứng dậy. - Tôi trao cho cậu nhiệm vụ có mặt trong lúc nói chuyện, nhưng không một ai trong họ được nhìn thấy cậu.

- Xin chào! Thế tôi là người vô hình hay chăng?

- Thôi được, - Weiss bực mình nhăn nhó. - Cứ coi là cậu sẽ ra lệnh để Klaus sẽ nói chuyện với họ bên kho tường gỗ, nơi chứa dụng cụ. Còn trong kho này sẽ có người nào đó và sẽ nghe hết buổi nói chuyện. Thế thì sao?

- Cạnh kho thì không nên. Tôi sẽ không phạm cái chuyện ngốc nghếch đó.

- Cậu hãy hiểu, - cuối cùng Weiss khẩn khoản, - hãy cảm thấy sâu sắc đến hết cái độc hại nhất trong con người cậu, cái nguy hiểm nhất, tức là cậu không muốn sợ, mà chỉ vì nhút nhát.

- Tôi làm sao? Vô ý thức gì đó chăng? - Zubov nổi giận.

- Thế đấy - Weiss nghiêm nghị nói. - Vì cậu biết rất rõ rằng cậu chỉ không liều mạng một mình cậu mà còn cả tôi và tất cả những người trong nhóm của cậu. Và dù cậu có hy sinh anh dũng thế nào đi nữa, cái chết của cậu đối với tất cả chúng tôi sẽ là sự phản bội. Vì rằng chúng sẽ không giết cậu như một người Đức mà là một tình báo chiến đấu Xô Viết và cậu sẽ kéo tất cả chúng tôi chết theo, hiểu chưa? Thêm vào đó, hãy xét xem: lúc đó Brigitte cũng sẽ bị treo cổ. Chúng treo cổ vì một sai lầm ngốc nghếch gì đó, loại thế… - Weiss chọc tức thêm: - “Tôi sẽ nói chuyện”. Thế nếu một trong bốn người Đức được cứu sau này sẽ nghĩ lại chuyện hối hận và sẽ phản bội người cứu hắn thì sao?

Zubov không nén được nụ cười mỉm.

- Đúng, ngay cả trong kinh thánh cũng ghi những sự kiện như vậy. Và do việc tôi không rút ra các bài học từ chữ thánh hiền, tôi cũng có thể bị sa lầy.

Weiss không tán thành lời bông đùa.

- Cậu hãy nhớ một điều nữa. Nếu cậu hy sinh, người khác sẽ phải đến thay thế chỗ cậu. Chắc cậu biết chuyện đó thật không đơn giản. Trong lúc việc đó diễn ra, nhiều người của chúng ta, quý giá hơn chúng ta rất nhiều, sẽ hy sinh. Và tôi với cậu sẽ có lỗi trong cái chết của họ.

- Rõ rồi, - cuối cùng Zubov buồn rầu đồng ý.

Weiss mỉm cười dịu giọng, anh phấn khởi nói:

- Chỉ được sống có một lần, và thật mong muốn sống cho sảng khoái, biết suy nghĩ, đẹp đẽ. Muốn đóng một vai trò nổi tiếng, tự lập, có lợi, muốn làm nên lịch sử để các thế hệ mai sau không có quyền nói về mỗi người chúng ta: “Đó là chuyện nhỏ mọn”. Hoặc còn tồi tệ hơn…

- Ai nói thế? - Zubov khát khao hỏi.

- Chekhov.

- Thật tôi không ngờ!

- Tại sao?

- Thì ông ta vốn giản dị, nhiệt tình như vậy. - Và bỗng nhiên… Zubov bỗng lặng đi. - Thôi được, bây giờ như chơi cờ nhảy, - Zubov kiên quyết nói: - Tôi sẽ suy nghĩ trước ba nước tất cả các vấn đề.

Hai ngày sau Zubov báo tin tỉ mỉ cho Weiss về buổi nói chuyện của Klaus với những người Đức được giải thoát và về những cảm xúc của anh qua buổi nói chuyện đó.

Weiss cho rằng Hoenig thích hợp nhất trong bốn người này đối với việc gặp gỡ Heinrich.

Clemens Hoenig, một người chín chắn, ít nói, đã ngoài bốn mươi tuổi. Khi bãi chiến không chịu tham gia vào việc xử bắn tù binh Liên Xô, anh ta tính rằng những binh lính khác sẽ ủng hộ anh ta, nhưng tiếc rằng điều đó đã không xảy ra. Trong việc này anh ta tự kết tội mình: tức là đã tiến hành tuyên truyền chống phát xít không tích cực lắm trong tiểu đoàn, và vì thế hành động của anh ta không gây được hiệu quả như tính toán.

- Một người Đức nghiêm túc, - Zubov vẻ đồng tình kết luận sau khi kể lại lời Hoenig.

- Đúng, - Weiss đồng ý. - Không tìm được ra người khá hơn đâu. Và anh giải thích cặn kẽ cho Zubov, Klaus, như thay mặt Weiss sẽ phải trao nhiệm vụ gì cho Hoenig.

Cuộc gặp gỡ của Heinrich với Hoenig diễn ra vào ngày hôm sau, nhưng Weiss không có ý định hỏi Heinrich về cuộc gặp gỡ này. Về phần mình, Heinrich cũng không coi việc tâm sự với Weiss về các cảm xúc qua cuộc gặp gỡ này là cấn thiết.

Mấy ngày sau Zubov báo tin rằng trong hòm thư mật do Hoenig đặt có các bản sao những tài liệu khá quý giá được Heinrich Schwarzkopf đặt vào.

Bây giờ thì Weiss coi có khả năng hỏi Heinrich xem Hoenig đã gây ra cho anh ta cảm xúc gì được rồi.

Heinrich đáp giọng nhanh nhẩu rằng nhóm du kích của kẻ địch đã cứu người Đức này. Đúng là Hoenig từ chối việc xử bắn các tù nhân không phải vì các lý do chính trị, mà chỉ vì các cảm xúc nhân đạo thôi.

Sự kín đáo bất ngờ này của Heinrich làm Weiss phấn khởi.

Và nói chung tác phong của Heinrich cũng thay đổi. Anh ta trở nên ít nói, hoàn toàn không rượu chè nữa, ngay cả ở tiệm ăn, xung quanh mình là các sĩ quan SS, chỉ rót nước suối vào cốc cho bản thân.

Một lần có một sĩ quan dám đùa tếu nhân chuyện này, Heinrich với thái độ ngạo mạn chết người, nhìn chằm chằm vào mặt tên đùa tếu và dã man hỏi xem câu đùa này có ám chỉ cả quốc trưởng không, vì quốc trưởng là mẫu mực cao nhất của sự điều độ, không uống gì cả, ngoài nước suối, khiến tên SS này sợ tái mặt và xin lỗi Heinrich mãi, vẻ sợ hãi nhìn vào đôi mắt nghiêm khắc của Heinrich.

Lúc này, khi họ chỉ còn hai người với nhau ở trong phòng, vai trò của họ đã thay đổi: không còn phải chuyện Weiss hỏi gạn xem Heinrich nhìn thấy mục đích cuộc sống trong vấn đề gì mà là Heinrich kiên nhẫn hỏi Weiss về vấn đề này. Và nếu như trước đây Heinrich công phẫn lột mặt nạ những thói hư tật xấu của các người cầm quyền Berlin, thì bây giờ, khi Weiss định kể về tư cách của các sĩ quan cao cấp Cục tình báo, Heinrich đã ngắt lời anh, nhấn mạnh rằng, quốc xã không phải là thiên đường, mà là một quốc gia đã công khai tuyên bố bạo lực là học thuyết chính trị của mình. Và những kẻ được trao nhiệm vụ thi hành học thuyết này của quốc xã phải có thần kinh bền vững và bắp thịt cũng như vậy. Còn về mặt đạo đức và phong cách thì phải áp dụng những khái niệm này một cách vô đạo đức nhất vào những người đang giải phóng khoảng mênh mông của cuộc sống để thiết lập chế độ mới ở đó.

Weiss chú ý nghe lời lẽ văn hoa của Heinrich, sung sướng vì thấy bạn mình thay đổi nhanh kỳ lạ. Càng ngày Weiss càng kính trọng Heinrich hơn. Heinrich đã tỏ ra vô cùng thận trọng không muốn cởi mở ngay cả với Weiss là bạn thân. Trong con người Heinrich bây giờ cảm thấy có cái gì đó hoàn toàn khác, anh ta trở nên rất tập trung, có mục đích nhất định. Đã biến mất con người mềm yếu, dao động, đau khổ mà cách đây không lâu được gọi là Heinrich Schwarzkopf.

Weiss hài lòng nhận thấy rằng Heinrich như đang đi tách ra khỏi anh, đang bị thu hút vào “một nhiệm vụ tối mật của Berlin”, như Heinrich nói.

Nhưng rồi một hôm Zubov báo tin: Heinrich yêu cầu Hoenig tổ chức cho anh ta được gặp gỡ với chiến sĩ tình báo Xô Viết. Heinrich giải thích rằng anh ta có những tin tức rất quan trọng và cho rằng có khả năng chuyển chúng không qua gián tiếp một ai mà chỉ trao tận tay chiến sĩ tình báo Xô Viết.

- Được, - Weiss đồng ý. - Tôi sẽ gặp cậu ta. - Và nói địa điểm thích hợp nhất cho việc này.

- Thôi để tôi đi cho, - Zubov đề nghị. - Có thể cậu còn chưa nên lộ mình sớm quá. Chưa cần phải mạo hiểm tới mức đó.

- Cảm ơn.

- Về việc gì? - Zubov hỏi.

- Thì về tính cảnh giác.

- Nhưng tôi lo cho cậu.

- Còn tôi thì nghĩ, vì tất cả chúng ta.

- Cậu trêu chọc tôi làm gì vô ích. - Zubov giận dỗi nói. Nhưng anh không biết giận lâu và lại khoe khoang: - Mà mới đây tôi cũng diễn thuyết trước đội Todtites chẳng kém gì quốc trưởng. - Rồi thú nhận: - Đúng là theo giấy cả. Toàn những đoạn trích dẫn. Nhưng lại theo đúng mốt hoàng đế kích động tất cả đến mức hoàn toàn ngốc nghếch.

- Khá lắm. - Weiss khen.

- Loại Blevotina thôi. - Zubov phủi tay.

Hoenig báo cho Heinrich ngày, giờ, địa điểm tình báo Xô Viết sẽ bắt liên lạc với nhóm Đức chống phát xít, kể cả khẩu lệnh và lời đáp.

Từ xa Weiss đã trông thấy Heinrich.

Bờ sông Vistula vắng vẻ. Mặc dù trời nắng, nóng, nhưng các bãi tắm chỉ có lính Đức. Những tên lớn tuổi nhất nhẫn nại ngồi câu cá.

Weiss đứng chống tay vào thành bờ sông và nhìn xuống mặt nước phủ váng dầu mazut xanh đỏ.

Khi Heinrich tiến lại gần, anh quay lại và mỉm cười.

Nhưng Heinrich không vui mừng vì buổi gặp mặt này. Nét mặt Heinrich lộ vẻ bực mình nhiều hơn là ngạc nhiên. Gật đầu rồi anh ta hỏi giọng bàng quan.

- Té ra cậu cũng là người thích không khí trong lành?

- Phải, - Weiss nói. - Trong thành phố quá bụi bặm và ngột ngạt. - Và bước đi bên cạnh Heinrich.

- Cậu đi đâu? - Heinrich hỏi, mắt nhìn quanh.

- Không chủ định, đến chỗ nào cậu muốn.

- Xin lỗi, - Heinrich nói, - nhưng đôi khi tôi thấy cần được yên tĩnh một mình.

- Nói cách khác, cậu đề nghị tôi bỏ đi?

- Cậu quá tinh ý đấy. - Heinrich nhếch mép cười.

Weiss đưa tay ra và thân ái cài chiếc cúc áo thứ ba kể từ trên xuống của Heinrich, sau đó cũng cài chiếc cúc đó trên áo mình, nói đầy đủ nghĩa:

- Hôm nay có lẽ tôi với cậu đều không cẩn thận.

Heinrich sửng sốt nhìn chằm chằm vào Weiss.

- Nào. - Weiss ra lệnh.

- Ranh. - Heinrich lắp bắp như chiếc máy.

- Volga.

- Nhưng không thể có chuyện này. - Heinrich phản đối.

- Tại sao?

- Nhưng lẽ nào lại thế? Cậu… - và bỗng nhiên Heinrich hơi lảo đảo.

- Thế nào, ta đã làm quen với nhau rồi chứ? Weiss đưa tay ra.

Heinrich do dự bắt tay Weiss.

- Dù sao chuyện này cũng khó tin, hoặc là…

- Tôi hiểu cậu. - Weiss nói. - Cần chứng cớ chứ?

Heinrich gật đầu.

Weiss đề nghị đi xuống dưới bờ sông và đi về phía chiếc thuyền, chỗ anh đã quan sát kỹ trước.

Thật khó tìm được địa điểm tốt hơn cho cuộc nói chuyện cởi mở này.

- Ngồi xuống. - Weiss chỉ cho Heinrich chiếc bè gỗ vỡ toác đã bị dây cáp thuyền cọ mòn trông giống như một cây nấm khổng lồ bị mục.

- Còn cậu?

- Đọc đi! - Weiss ra lệnh, tay trao cho Heinrich một tập giấy loại mỏng. Anh giải thích: - Đây là bản sao cuộc điều tra vụ ám sát Rudolf Schwarzkopf. Ở đây có các lời cung khai của Papke. Cậu còn nhớ Papke chứ? Tôi đã tổ chức cho tên khốn khiếp này được quẳng sang bên đó qua mặt trận bằng cách nhảy dù, và người bên tôi đã tóm bắt ngay tại chỗ nhảy dù. Nhưng đối với các cơ quan điều tra Xô Viết, hắn chỉ có ích như một tòng phạm của vụ ám sát một công dân Xô Viết là bố cậu.

- Bố tôi không phải là công dân Xô Viết.

- Ở đây có chụp lại bức thư của bố cậu, trong đó ông cụ báo cho chính phủ Latvia rằng đã quyết định nhập quốc tịch Liên Xô. Đọc đi. - Weiss nhắc lại và thông cảm nói thêm - Tạm thời tôi để cậu yên một mình, nhưng vẫn ở bên thôi, đi dạo đôi phút dọc bờ sông. Khi nào đọc xong, chúng ta cùng đi dạo.

Heinrich không đáp. Mà say sưa dán mắt vào các tờ giấy mỏng lất phất trong gió sông.

Weiss từ từ đi trên các tấm đá lát bờ sông. Anh rất thương Heinrich. Anh hiểu rằng Heinrich rất đau khổ khi biết những chi tiết khủng khiếp về vụ sát hại bố anh được Papke khai báo tỉ mỉ cho người thẩm phán. Nhưng đồng thời Weiss cũng hiểu một điều khác: từ nay Heinrich sẽ vĩnh viễn và dứt khoát thoát khỏi ách độc hại kiềm chế của cái thế giới đã ve vãn anh bằng bàn tay của Willie Schwarzkopf, bàn tay của kẻ giết anh trai.

Thời gian trôi qua đã đủ để đọc xong tài liệu mà Heinrich vẫn chưa đến. Không đợi Heinrich nữa, Weiss trở lại, bước lên boong thuyền chòng chành.

Heinrich vẫn ngồi trên chiếc bè gỗ: mặt tái nhợt. Anh ta nhìn quanh, mắt long lanh khe khắt:

- Tôi sẽ giết Willie!

- Cấm đấy! - Weiss đã cảm thấy trước rằng Heinrich sẽ nói đúng như thế, và anh đã nghĩ trước câu đáp. Anh nói thêm giọng cố gắng nghiêm trang: - Willie Schwarzkopf sẽ bị xét xử trong các cơ quan Xô Viết và Papke sẽ nhắc lại lời khai của hắn trước tòa.

- Bao giờ?

- Điều đó phụ thuộc một phần vào tôi với cậu.

- Tôi không hiểu, - Heinrich nổi giận. - Tại sao cậu giấu tôi tất cả cho đến tận bây giờ?

Weiss cũng đã đoán trước câu hỏi này của Heinrich từ lâu.

- Tôi muốn cậu tự đi đến chỗ quyết định cho bản thân. - Weiss nói. - Tự cậu thôi. Và không phải vì rằng Willie giết bố cậu. Cậu hãy hiểu vì sao Willie đã giết kỹ sư Rudolf Schwarzkopf, vì ông đã kìm hãm, cản trở bước đường công danh của Willie. Tôi muốn cậu tự đi đến chỗ quyết định cho bản thân chủ yếu vì cái thế giới này, thế giới của Willie và bọn đồng lõa của y trở nên thù địch đối với cậu. Nếu như cậu chỉ vì một lòng muốn trả thù mà đến với chúng tôi thì cậu được gì? Khi đó cậu sẽ là người thế nào? Sẽ chỉ là người thừa hành ý chí của tôi trong khuôn khổ những nhiệm vụ nhất định.

- Thế tôi phải là người ra sao?

- Là người hoạt động vì lợi ích của Tổ quốc mình do thấm sâu các niềm tin của cá nhân.

- Và vì thế tôi phải giúp sức để phá tan nước Đức?

- Để giải phóng nhân dân Đức. - Weiss sửa lại. - Với sự giúp đỡ của chúng tôi.

- Còn sau đó? Sau đó những người chiến thắng sẽ buộc dân Đức theo ý họ?

- Sau đó nhân dân Đức sẽ tự thể hiện nguyện vọng của mình. Nhà nước Xô Viết sẽ tiếp nhận vô điều kiện quyết định của chính quyền nhân dân.

Heinrich nghe, mắt mò mẫm nhìn. Ngắt lời Weiss, Heinrich khát khao hỏi:

- Nhưng từ trước chiến tranh cậu đã chạy sang phía Liên Xô vì rằng cậu là cộng sản à?

- Tôi là người Nga. - Weiss đáp.

Heinrich vùng đứng lên khỏi bè gỗ.

- Điều đó không đúng sự thật!

Weiss luống cuống:

- “Không đúng sự thật” nghĩa là thế nào?

- Sau khi ở Berlin đến gặp cậu, tôi đã là một sĩ quan SS, ấy thế mà cậu vẫn đón tiếp tôi như một người bạn cũ và sung sướng về tôi. Cậu đã chân thành sung sướng. Tôi biết, rất chân thành.

- Đúng thế!

- Sao lại có thể như thế được? Tôi là kẻ thù của cậu, tôi là người Đức, một tên SS còn cậu là người Nga, là cộng sản và bỗng nhiên…

- Nhưng tôi vốn quý cậu như một người bạn từ lâu, và biết rằng trong con người cậu còn nhiều cái tốt. Cái không thể nào tha thứ được đối với người tình báo Xô Viết là không biết nhìn thấy một con người trong kẻ thù. Cậu biết mô hình tượng trưng của những người tình báo thế nào không?

Heinrich lắc đầu không biết.

- Trên đó là lá chắn và thanh kiếm. - Weiss nói. - Và nghĩa vụ của chúng tôi, dù có ở đâu đi nữa, cũng phải dùng lá chắn này che đỡ cho con người, cứu con người khỏi hành động táo bạo.

- Tức là bây giờ cậu đang che lá chắn Xô Viết tốt đẹp này lên đầu tôi chứ gì?

- Không, - Weiss nói: - Chính tự cậu bây giờ đã nắm trong tay cả lá chắn và thanh kiếm.

- Thôi được. - Heinrich đồng ý. Và vẫn phàn nàn: - Nhưng dù sao tôi vẫn khó tin rằng cậu là người Nga.

- Nhưng nếu như tôi không phải là người Nga, mà là người Đức chống phát xít, đảng viên cộng sản, thì lẽ nào điều đó ảnh hưởng đến quyết định của cậu?

- Có lẽ không. - Heinrich đăm chiêu nói và kiên trì đề nghị: - Nhưng dù sao cậu cũng hãy giải thích, làm sao mà cậu có thể giả dạng tài tình như vậy? Điều đó khó tin lắm.

- Cậu biết không, - Weiss nói - hồi còn ngồi trên ghế trường trung học tôi đã tin rằng sau Liên Xô chúng tôi, nước đầu tiên ở châu Âu, nơi sẽ nổ ra cách mạng, là nước Đức. Tôi đã học tiếng Đức, đọc rất nhiều. Nước Đức như đã trở thành tình yêu của tôi. Và khi bọn phát xít lên nắm chính quyền, tôi đã muốn chiến đấu chống lại chúng cùng với nhân dân Đức. Và tôi dễ dàng tự cảm thấy như một người Đức. Nhưng không chỉ như một người Đức, mà là một trong số những người Đức được tôi kính yêu như các chiến sĩ cách mạng. Cái đau khổ nhất ở đây là mãi tôi chưa được gặp những người như vậy. Nhưng, cậu hiện thời, Cục tình báo Đức không phải là nơi có thể tìm thấy họ.

- Đúng - bỗng nhiên Heinrich nghiêm trang nói. - Cậu thực sự là người Nga.

- Tại sao mãi bây giờ cậu mới tin điều đó?

- Cậu thứ lỗi, nhưng chỉ người Nga mới có thể nói chuyện như vậy được.

- Cậu sao, không đồng ý với tôi à? - Weiss lo lắng hỏi.

- Tôi chỉ muốn nói rằng, chính cậu thực sự là người Nga. Cậu đã thổ lộ ngay tâm hồn cho tôi biết…

- Làm thế nào khác được? - Weiss ngạc nhiên. - Vì chúng ta từ nay sẽ bên nhau.

- Phải bên nhau. - Heinrich nói. Anh đứng dậy, xúc động đặt hai tay lên vai Weiss. - Tôi tin cậu. - Và yêu cầu ngay: - Nói tên thực của cậu đi!

- Cậu biết cho. - Weiss buồn rầu nói, - tôi không thể nói được khi chưa có phép chính thức. - Nhưng rồi hứa ngay: - Khi nào được phép tôi sẽ nói ngay.

- Đành vậy. - Heinrich đồng ý. - Tôi sẽ đợi, nhưng rất muốn cái lúc đó nhanh chóng đến hơn.

Weiss bước trước xuống bục bắc từ trên thuyền xuống bờ đất bùn.

- Chờ một tí. - Heinrich đề nghị.

Weiss dừng lại.

Heinrich nhìn Weiss vẻ tức giận, trong cái nhìn lộ vẻ thất vọng.

- Tôi đã đề nghị được gặp ở đây một người mà với người đó có cái quan trọng hơn cả sẽ là nhận một số bản tài liệu của tôi.

Weiss mỉm cười. Đúng là anh tràn đầy niềm sung sướng tự hào, niềm tự hào mà chỉ những người cứu sống được người khác đến mức quên hết mọi thứ trên đời mới cảm thấy.

- Ơ, cậu thật lạ! - Heinrich nói. - Một tâm hồn Nga nhạy cảm. - Nhún vai, cất giọng khác: - Tôi không hiểu. Lẽ nào đối với cậu, một tình báo Xô Viết, những điều tôi thú nhận lại quan trọng hơn cả những đức tin tức tôi có thể thông báo được cơ à? Người Nga kỳ lạ thật.

- Nói chung thì cậu nói đúng. - Weiss lắp bắp nói. - Tôi sung sướng, cậu hiểu không? - Và tuyên bố với niềm tin sắt đá - Nhưng vì cái chủ yếu nhất là cậu, là quyết định của cậu…

Họ lại quay xuống thuyền.

Khi chấm dứt công việc, Weiss đưa Heinrich lên tận xe của Heinrich đỗ ở bên bồn hoa.

Hai thanh niên nam nữ đang ngồi ôm nhau trên chiếc ghế sát đó vội vã đứng dậy khi nhìn thấy Heinrich mở cửa xe. Người thanh niên một tay để trong túi đi lại phía xe, còn người thiếu nữ bỏ đứng ra sau một cái cây. Chizhevsky nhảy từ quầy hàng gỗ ra, lao vào người thanh niên. Weiss kịp đá ngã Heinrich rồi ngã đè lên anh ta thì vừa đúng lúc mấy tiếng nổ lục bục lẻ tẻ vang lên như tiếng mở nút chai bia, - súng lục không kêu bắn ra như vậy.

Mảnh kính vỡ bắn tứ tung lên kêu choang một cái, sườn dốc xe bị bắn thủng kêu rít lên rồi tắt. Nằm che người cho Heinrich, Weiss liếc nhìn thấy người thanh niên này bị ngã rũ xuống vì cú đấm của Chizhevsky vào quai hàm. Chizhevsky lại chạy ngoằn ngoèo về phía cây mà thiếu nữ đang lẩn, nòng to khẩu súng lục có bộ phận giảm thanh chĩa vào Chizhevsky đặt lên tay co lại.

Weiss đếm tiếng nổ và khi theo việc tính toán anh biết trong ổ đạn chỉ còn lại một viên, anh chồm dậy, mở máy ô tô dùng hết sức ấn đầu Heinrich xuống bắt anh ta phải cúi người, và cho xe lao với tốc độ tối đa. Anh còn kịp nhìn thấy thiếu nữ nâng súng lên ngực và Chizhevsky giơ tay lên để đánh ra sao. Anh không nghe thấy tiếng súng câm. Tất cả bay nhảy trước mắt anh, đầu bị choáng đau không chịu nổi. Té ra như vậy. Tức là anh không đập đầu vào bục xe như anh cảm thấy lúc ngã xuống để nằm che cho Heinrich. Đó là viên đạn từ cầu xe văng vào người anh. Trong khi sắp bị ngất, Weiss còn dùng tàn lực của ý chí đạp cần hãm phanh hết mức.

•º•

Weiss tỉnh lại trong phòng Heinrich. Và anh nghĩ ngay: Heinrich thật là thông minh, không chở anh đến bệnh viện mà gọi bác sĩ tới khách sạn. Weiss vui sướng vì sự thận trọng này không kém gì khi biết vết thương của anh chỉ xoàng thôi. Đầu vẫn rất đau như cũ vì chấn thương.

Heinrich mắt rực sáng, sung sướng vì Weiss đã may mắn thoát chết, bèn hỏi:

- Hình như các cậu đã mong muốn cứu sinh mạng tôi phải không?

- Cậu nói làm gì?

- Tại sao thế? Chuyện thật quá cảm động.

- Cậu khá lắm vì đã không đưa tôi đến bệnh viện.

- Tôi chú ý một điểm, - Heinrich nói. - Trước hết tôi muốn cậu cho biết những nguyên nhân gì tí nữa thì tôi bị giết. Đúng là các bạn chiến đấu của cậu còn chưa biết rằng tôi xứng đáng với các dự kiến của cậu, và do không biết nên đã quyết định hành động với tôi như là tôi không xứng đáng với họ. - Lạnh lùng nói thêm: - Tuy nhiên sự tin cậy của cậu đối với tôi đã đặt trên sự đảm bảo của đạn súng lục. Tôi không phản đối. Chỉ nhận thấy rằng tất cả các cậu, những người làm các công việc loại này, có các phương tiện vạn năng.

- Không đúng! - Weiss nóng nảy đáp. - Không đúng!

Anh nói còn rất khó nhọc, mỗi âm thanh phát ra lại choáng vào đầu óc như một cú đấm nặng. Tuy nhiên, nén đau, anh vẫn kể tỉ mỉ và cặn kẽ cho Heinrich nghe toàn bộ câu chuyện ám hại do Dietrich bày ra để khiêu khích này.

Heinrich lắng nghe hết lời Weiss không ngắt giữa chừng rồi cất giọng trả thù tuyên bố rằng hôm nay Gestapo sẽ nói chuyện với Dietrich.

- Không được. - Weiss dứt khoát nói.

Anh muốn Heinrich sẽ gặp Landsdorff và kể cho lão nghe toàn bộ chi tiết vụ ám hại. Đồng thời không được đòi hỏi tiến hành điều tra hay trừng phạt Dietrich, dù bất kỳ trường hợp nào. Mà ngược lại Heinrich phải cho thêm vào câu chuyện đặc điểm yêu hòa bình nhất. Phải thuyết phục Landsdorff rằng Heinrich chỉ lưu ý tới vấn đề làm sao phối hợp tốt công việc của SS và Cục tình báo. Và nếu Landsdorff tin rằng, mặc dù bị ám hại, nguyện vọng kiên quyết nhất của Heinrich là củng cố vững chắc các mối quan hệ với nhân viên cục tình báo, và sẽ không báo cáo những việc vừa xảy ra về Berlin, khi đó có thể coi rằng Landsdorff đã cắn câu.

Heinrich thực hiện xuất sắc lời khuyên của Weiss. Tiếng đồn một tay vô công rồi nghề vô tư lự loại nhỏ, kẻ coi nhiệm vụ kiểm tra công việc của “Ban tham mưu Valia” chẳng kém gì sự trừng phạt vì không thật biết vâng lời lan ra. Vì thế, để lấy lại cảm tình của Willie Schwarzkopf - lúc này đối với Heinrich là quan trọng hơn cả - anh phải tìm mọi cách mang về Berlin bản báo cáo điều tra được soạn rất kỹ.

Buổi nói chuyện với Landsdorff đã gây được cảm xúc tốt đẹp nhất cho Landsdorff. Và khi Willie Schwarzkopf từ Berlin gọi điện cho lão để hỏi về kết quả của cháu trai, Landsdorff đã có ý khen ngợi rất tốt về Heinrich, tựa hồ như đó là người thân thuộc của lão.

Khi hai người gặp lại nhau, Landsdorff truyền đạt cho Heinrich biết buổi nói chuyện của lão với Willie Schwarzkopf và độ lượng nhận xét rằng trong buổi đàm thoại này lão đã hơi đề cao các mặt tốt của cháu trai Willie để củng cố vững chắc hơn nữa tình bạn giữa hai người.

Landsdorff cũng nói rằng Willie Schwarzkopf đã chuyển đến lão lời đề nghị của lữ trưởng SS - tướng Walter Schellenberg, Cục trưởng cục sáu, lãnh đạo tình báo chính trị đối ngoại thuộc Tổng cục an ninh quốc xã. Cần phải tìm trong số các sĩ quan Cục tình báo một thanh niên trẻ, khiêm tốn và có tài cho Schellenberg để trao các nhiệm vụ riêng.

- Lời đề nghị này là một sự chứng minh sự tin cậy rất lớn của lữ trưởng đối với riêng cá nhân tôi - Landsdorff nhấn mạnh.

Heinrich hỏi:

- Thế ngài định chọn ai?

- Tôi cho rằng, chính lữ trưởng sẽ nhận được trả lời cho câu hỏi này.

Nhếch mép cười, Heinrich cất giọng kính cẩn:

- Đề cử Johann Weiss có thể sẽ chứng minh sự sáng suốt của ngài. Và về vấn đề người đã cứu tôi thoát chết sẽ do chính ngài khen thưởng. Trong trường hợp này tôi có thể mãi mãi chôn vùi những ký ức về chuyện lầm lẫn đáng buồn vừa qua.

Có lẽ chẳng cần sự giúp đỡ của Heinrich, Landsdorff cũng có thể đi tới kết luận này. Schellenberg cần một người không có họ hàng thân thuộc, không có các mối liên hệ bạn bè với nhân viên các ngành mật khác, không có cả sự quen thuộc với ai ở Berlin. Và về mặt này thì thật khó chọn được người khá hơn Weiss. Nhưng sự kiên gan hơi ngang tàng của cháu Willie Schwarzkopf tự nhiên gây nên sự giận dữ. Landsdorff không thể giấu được tình cảm này.

- Tôi không khuyên ông áp dụng các phương pháp mà chúng tôi đôi khi dùng cho các mục đích đặc biệt. - lão cất giọng không hài lòng - Tôi không cần lời khuyên mà hơn nữa những lời góp ý dưới sự đe dọa.

- Tại sao thế? - Heinrich chân thật kinh ngạc. - Tôi cảm thấy mình là người có nợ với Weiss. Rất tự nhiên là vì mất khả năng tỏ lòng biết ơn với anh ta, tôi sẽ đành phải thực hành nghĩa vụ không phải của cá nhân mà thuộc về công việc của tôi. Về Berlin tôi sẽ báo cáo việc sĩ quan khác của ngài - đại úy Dietrich đã đối xử không thân thiện với tôi ra sao. Hơn nữa, ngài thế là cũng không định báo cáo hành động của ông ta về Berlin? Hay ngại đã quyết định giới thiệu ông ta cho lữ trưởng? Nếu thế thì ít ra cũng là chuyện đặc biệt.

Landsdorff cau có nói lầu bầu:

- Ông thật vô ích định gán cho tôi có thái độ thiên vị với ai tùy ý. Tôi hiểu rất rõ các lợi ích của công việc và chính tôi đã dự kiến dừng lại ở thượng úy Johann Weiss. Tôi cũng đã nhiều lần có nhận xét tốt về người sĩ quan trẻ này.

- Rất tốt, - Heinrich khẽ cúi đầu. - Tôi không một giây phút nào nghi ngờ sự sáng suốt của ngài cũng như cảm tình của ngài đối với cá nhân tôi.

Về tới khách sạn Heinrich đứng ở thế rất hùng dũng trước Weiss đang nằm trên giường và sôi nổi tuyên bố:

- Tôi hạ lệnh cho cậu qua mấy ngày nữa cùng tôi về Berlin. Cậu sẽ làm việc ở chỗ Schellenberg với tư cách quỷ biết là gì. Ngay cả Willie Schwarzkopf cũng phải lo ngại trước lão ta. Đó là một trong số những người nguy hiểm nhất ở quốc xã. Chính Himmler coi sự giảo quyệt của lão ta là vô địch và vì thế luôn giữ Schellenberg ở bên mình như một người bạn trung thành…

Theo lời khuyên của Landsdorff, Dietrich đã đến thăm Weiss. Hắn tỏ ra rất suồng sã. Hắn nói rằng đã hành động đúng khi bắn chết Dushkevich: tên này đã thú nhận rằng y làm việc cho cả tình báo Anh nữa.

Weiss nhắc:

- Từ lâu cả Steinglitz và ông đều đã rõ điều này rồi cơ mà.

- Dushkevich làm việc dưới sự kiểm soát của chúng tôi. Dietrich giải thích. - Nhưng khi hắn bắt đầu coi trọng phía bên kia hơn thì hắn nhận được cái mà hắn xứng đáng nhận. - Rồi nói thêm giọng quan trọng, mắt tò mò nhìn vào mặt Weiss - Cũng như là những tên Ba Lan đã định ám hại bạn của ông.

Nét mặt Weiss trở nên bất động lạnh nhạt. Anh biết rằng Chizhevsky đã giúp đôi thanh niên nam nữ trốn thoát. Bây giờ họ đã ở chỗ an toàn, và cả nhóm của họ đã rút vào bí mật.

- Thế ông đối xử ra sao với tên gián điệp Anh đã bị bắt? - Weiss tò mò hỏi.

- Tạm thời tôi chưa làm gì được gì với tên này, - Dietrich lúng túng.

- Tôi sợ rằng Berlin sẽ không coi trọng sáng kiến của ông đối với bọn Ba Lan. Ông đã quá hấp tấp tàn sát chúng. Vì ở Berlin có thể coi việc xử bắn chúng chỉ như mưu kế của ông, như việc tránh xa công tác điều tra sự việc.

- Heinrich Schwarzkopf đã hứa không cho thêm phần quan trọng vào sự kiện này, - Dietrich nói.

- Nhưng xử bắn bọn họ tội phạm ám sát, chính ông đã cho thêm đặc điểm quan trọng vào vấn đề…

- Nói chung thì… - Dietrich nói lải nhải, - chúng tôi đã bắt một số tên Ba Lan, và tôi có thể giúp đỡ để bắt chúng…

- Tôi chân tình khuyên ông, - Weiss nói, - hãy thả những tên Ba Lan này ra vì chưa đủ chứng cớ. Ông đã lầm lẫn trong toàn bộ câu chuyện này tới mức đầu ông có thể bay theo đầu bọn Ba Lan.

- Có thể, ông nói đúng. - Dietrich đồng ý. - Còn đối với tên gián điệp Anh. - Dietrich nhếch mép cười độ lượng, - thì ở đây, tôi quả quyết nói rằng ông ít nhất đã tỏ ra không hề biết một cách ngây thơ. - Và bằng giọng thắng thế nói: - Bọn Anh đã cung cấp vũ khí cho từng nhóm khủng bố. Nhưng đồng thời chúng lại mong muốn bọn Ba Lan ủng hộ chính phủ lưu vong của chúng hiện ở London. Mà chính phủ này, như ông đã rõ, luôn luôn tiến hành chính sách hữu nghị với Đức. Để xác nhận, tôi xin nhắc ông rõ là không có sự tham gia của Churchill, chính phủ này cũng đã từ chối đề nghị của Liên Xô về việc ký kết hòa ước tương trợ lẫn nhau. Vì vậy tình báo Anh có hai chức năng. Một mặt nó tổ chức nhóm khủng bố ít người và với ý nghĩa này nó có nguy hiểm phần nào đối với chúng ta. Mặt khác, nó chống phong trào du kích nhân dân rộng lớn ở Ba Lan và từng điệp viên có những giúp đỡ quan trọng cho chúng ta khi truyền tin bằng vô tuyến điện cho London về các tổ chức quần chúng cụ thể mà không thèm dùng mật mã.

Dietrich im lặng ngả người trên lưng ghế và hỏi giọng chiến thắng:

- Ông bạn thân mến, tôi hy vọng bây giờ ông đã hiểu rằng một số bước đi của tôi không đến nỗi kỳ lạ như ông đã cảm thấy. - Và nói thêm giọng bậc thầy: - Churchill lúc nào cũng muốn thấy nước Đức hùng mạnh đủ để có thể tấn công Liên Xô, nhưng đồng thời lại không đủ mạnh để cạnh tranh với Anh trên thị trường thế giới. Các đặc điểm của tính chất hai mặt này cũng là bản chất hoạt động của tình báo Anh, những kẻ được đưa sang bên ta. Tất nhiên, hoạt động của bọn này mang cho chúng ta tổn hại gì đó, nhưng tổn hại này được đền bù lại hoàn toàn. Bởi vì bọn tình báo này kiên quyết chống những tên Ba Lan cho rằng cái nước Ba Lan mới nào đó phải đoàn kết với Liên Xô để đấu tranh chống Đức. Vì vậy tôi, một nhân viên phản gián, có trách nhiệm đối xử với các gián điệp Anh đặc biệt thận trọng. Và nếu như tôi có vội vã giải quyết định số phận của điệp viên Anh nào đó, phải mạo hiểm cá nhân thì tôi đảm bảo với ông, không một ai sẽ thèm ngó đến số phận của tôi.

Các tin tức mà Dietrich báo cáo có lợi cho Weiss. Và anh rất chân thành khen:

- Ông Dietrich, ông làm việc khôn khéo lắm.

Dietrich được Weiss phỉnh nịnh và khuyến khích, đã bốc đồng thổ lộ với Weiss cho mãi tới lúc Heinrich vào.

Khi Dietrich đi khỏi, Heinrich trao đổi với Weiss các tin mới. Một tuần sau, cả hai sẽ phải ở Berlin, lệnh chuyển Weiss về ngành SĐ đã ký.

Tâm trạng Weiss chỉ còn là mong muốn cái tốt hơn, nhưng cả thời gian còn lại trước khi lên đường anh phải làm việc không nghỉ hầu như suốt ngày suốt đêm: cần phải chuyển “gia tài” của mình.

Weiss báo cáo về Trung tâm tất cả những gì anh đã làm được ở đây trong những ngày cuối này, và nhận được lời chúc mừng “thượng lộ bình an” về Berlin và cả nhiệm vụ mới gắn liền với sự thay đổi địa điểm.

Lúc chia tay, Zubov buồn rầu nói với Weiss:

- Tức là cậu bỏ tôi?

- Tôi cũng sẽ mồ côi, mồ cút! - Weiss mỉm cười.

- Thiếu cậu, tôi sẽ khó khăn đây. Đã quá quen với cậu rồi.

- Sẽ có đồng chí khác.

- Nghe đây, Zubov sôi nổi lên. - Thế nên tôi và Brigitte vù về Berlin thì sao? Thủ đô cơ mà.

- Nếu đồng chí này cho phép, - Weiss trả lời không chắc chắn lắm, - thì tôi sẽ sung sướng.

- Thế nếu không cho phép?

Weiss nhún vai.

- Thì, dù cho là đi nghỉ phép. - Zubov gạn hỏi.

- Thời chiến lấy đâu ra nghỉ phép.

- Nhưng bọn Đức có nghỉ phép mà ở đây tôi là người Đức.

- Cậu còn chưa Đức lắm. - Weiss nhếch mép cười.

- Thế nếu tôi có kỷ luật hơn, đủ mức, cậu nghĩ xem, có được phép không?

- Ai cho phép?

- Thì người của ta…

- Cậu cần phải giữ mình. - Weiss đề nghị.

- Tất nhiên. - Zubov nói, - như một bằng chứng vật chất của sức sống hiếm có…

Weiss rất luyến tiếc từ giã Warsaw. Đất nước Ba Lan, mặc dù đầy bọn Đức, nhưng gần gũi với tâm hồn trong nhiều cái. Ở đây anh nghe mọi người nói tiếng Ba Lan, tiếng nói giống tiếng Nga, anh nhìn thấy những khuôn mặt của công nhân Ba Lan, cũng những khuôn mặt như của người Nga, nhất là đồng ruộng và rừng cây không khác gì đồng ruộng và rừng cây của tổ quốc anh. Và không biết bao nhiêu lần cái cảm giác gần gũi thân thuộc của nhân dân Ba Lan này đã giúp anh vượt qua sự thất vọng của cô đơn. Thật sung sướng hiểu rõ rằng trong trường hợp nào đó anh luôn luôn và chẳng cần cố gắng đặc biệt gì cũng sẽ tìm được ở đây chỗ ẩn náu và sự giúp đỡ. Và khi anh đi bộ trên đường phố Warsaw và bắt gặp các ánh mắt căm thù của người qua đường nhìn anh, trái tim anh rất hoan hỉ. Anh yêu thiết tha những con người này, những người căm thù anh - một tên xâm lược, Johann Weiss, và lòng căm thù của họ đã cổ vũ anh, giúp đỡ anh, vì họ mà anh luôn luôn làm Johann Weiss.

Nhưng anh không có quyền say đắm trong nỗi buồn mềm yếu của sự chia ly. Cần phải, hơn lúc nào hết, tập trung ý chí của mình lại. Anh biết: Berlin sẽ là thử thách chủ yếu nhất đối với anh, tất cả những gì xảy ra trước đây chỉ là sự mon men tiến tới thử thách này.