Mấy ngày sau Weiss lên đường về Đức.

Hauptmann trao cho anh nhiệm vụ báo cáo trực tiếp với Schellenberg rằng “sếp” nghiêng về việc ủng hộ đề cử viên đã định, nhưng việc tuyên thệ của quốc trưởng mới cần phải ấn định sát lúc quân đồng minh đổ bộ vào - nếu không các phần tử chống chính phủ có thể lợi dụng các kết quả của chiến dịch này.

Weiss truyền từ Bern về Trung tâm một số bản tin theo đường liên lạc do giáo sư Stutthof chỉ cho anh. Anh cũng kịp truyền đi vấn đề do đại tá Hauptmann thông báo miệng cho anh.

Ở biên giới Đức, tên sĩ quan trực ban trao cho Weiss lệnh bỏ ô tô và đáp máy bay về Berlin ngay lập tức.

Trên máy bay hình như ngoài anh ra chỉ có bốn hành khách. Rõ ràng là những người này không quen biết nhau và cũng không muốn có sự quen biết ở đây. Suốt dọc đường không kẻ nào nói một lời, nhưng khi máy bay hạ cánh trên sân bay phụ và Weiss đi theo thang xuống đất thì tên hành khách đi bên cạnh anh làm động tác chớp nhoáng khóa tay Weiss vào trong cùm sắt. Cũng ngay lúc đó tên hành khách đi phía sau choàng lên người Weiss chiếc áo mưa với sự tính toán sao cho không lộ rõ tay bị xích của Weiss. Hai tên còn lại đứng ở hai bên.

Một chiếc ô tô đi thẳng đến bãi đỗ máy bay, trên xe có hai tên mặc quân phục Gestapo. Cửa xe mở và bọn đồng hành đẩy Weiss vào trong xe. Còn chính bọn này thì như không có gì xảy ra, tiếp tục đi về phía ngôi nhà ga hàng không.

Qua cửa kính sơn của xe không nhìn thấy gì bên ngoài cả.

Quay sang phía bọn Gestapo, Weiss nói:

- Làm ăn khá đấy.

- Có kinh nghiệm rồi, - một tên trong bọn đáp lại.

- Liệu các ông có lầm không? - Weiss hỏi và giải thích vẻ đe dọa. - Tôi là thượng úy SĐ.

- Thế à? - Vẫn tên Gestapo này hỏi. Và nhếch mép cười, hắn nói thêm: - Mọi chuyện đều có thể xảy ra. Chỗ chúng tôi đôi khi tướng lĩnh cũng gào khóc như trẻ con.

- Xin điếu thuốc, - Weiss đề nghị.

Chúng đưa một điếu thuốc vào miệng anh, đánh bật lửa.

Weiss gật đầu khen ngợi.

- Còn các anh cũng tỏ ra có thể lịch sự được đấy.

- Để cho có nhiều vẻ thôi? - Tên Gestapo từ đầu vẫn tiếp chuyện cười hô hố.

- Người vui tính đấy, - Weiss nhận xét.

- Đúng, - tên Gestapo đồng ý. - Chỉ là người hay đùa thôi. - Hắn lại đánh bật lửa và gí vào sát mũi Weiss.

Anh ngửa đầu ra.

- Bỏ ngay đi, - cuối cùng, tên Gestapo thứ hai bĩu môi không hài lòng nói. - Làm thối cả xe lên rồi.

- Không sao, cứ để cho quen dần. - Tên thứ nhất lại dí bật lửa vào mặt Weiss.

Da ở cằm nheo lại, nhưng bây giờ Weiss không cử động.

- Hạt dẻ cứng đấy! - Tên thứ nhất tuyên bố.

- Không sao, mới đập vỡ được những loại không phải như thế, - tên thứ hai cau có nhận xét.

Chúng trùm chiếc áo mưa lên đầu Weiss. Xe dừng lại. Chúng nhấc anh lên rồi dẫn đi, lúc đầu theo các phiến đá, sau đó xuống dốc cũng theo bậc đá. Dọc đường đi chúng từ từ lục soát. Cuối cùng chúng bỏ áo mưa trùm đầu ra, và anh nhìn thấy căn hầm kín hẹp bằng bê tông trần thấp. Một chiếc giường ghép bằng sắt, chiếc bàn ghép nhỏ, thùng phóng uế. Chiếc đèn một trăm oát dọi ánh sáng lóe mắt độc hại xuống căn phòng. Trên chiếc cửa đen có lỗ nhìn nhỏ.

Cửa đóng sập lại. Một lúc sau tên cai tù hiện ra, hắn mang đến bộ quần áo tù và ra lệnh cho Weiss thay quần áo, nhưng trước hết hắn ngắm nghía người anh một lượt rất kỹ càng kể cả khoang miệng.

Weiss lặng lẽ phục tùng vì hiểu rằng mọi sự chống cự đều vô nghĩa lý. Khi anh thay sang bộ quần áo kẻ sọc, tên cai tù nhận xét đồng tình:

- Thì ra anh cũng không loạn thần kinh đâu!

- Thế chỉ những người loạn thần kinh mới bị giam vào đây hay sao? - Weiss hỏi.

- Sẽ thấy thôi, - viên cai tù nói rồi bỏ đi, mang theo quần áo của Weiss, hắn quẳng xuống nền phòng giam mẫu thuốc hút thừa. Nhưng lúc đầu Weiss còn chưa thể đánh giá theo phẩm hạnh của hành động nhân từ cao quý này được.

•º•

Hơn một tháng trời chúng không gọi Weiss lên hỏi cung. Trong suốt thời gian này anh nhớ lại trong đầu óc một cách cẩn thận và có trình tự cuộc sống hai mặt của mình, người tình báo Xô Viết và nhân viên ngành mật của Đức.

Anh suy nghĩ toàn diện như một viên dự thẩm và đặt song song cả hai mặt này để tìm kiếm sai sót, sơ xuất, tội chứng.

Anh kiểm tra mọi mặt hoạt động của mình là người tình báo Xô Viết, lúc thì xét nó theo quan điểm của Baryshev, lúc thì từ bên ngoài nhìn nó với vẻ sâu sắc của một nhân viên Gestapo hoặc với vẻ nghi ngờ tinh vi của những nhân vật ngành mật Đức chỉ huy anh.

Nhiều lần anh có ý nghĩ rằng anh đã trở thành vật hy sinh của cuộc cạnh tranh ngấm ngầm giữa những tên cầm đầu các ngành mật để giành giải nhất, giành chính quyền. Nghĩ như vậy cũng là nguồn an ủi.

Kinh khủng nhất chỉ có một điều: là một tình báo Xô Viết đã có lúc nào đó anh phạm sai lầm ở nơi nào đó, một sai lầm không thể tha thứ được… Còn nếu như sai lầm này do một người nào đó trong số người anh có liên hệ đã phạm thì sao?

Anh nghĩ về những người anh tập hợp lại thành móc xích ở “Ban tham mưu Valia”. Anh đã đưa từng người trở lại cuộc sống vì đã ủy thác cuộc sống riêng của anh cho họ. Mỗi một người trong số đó như là một phần của chính anh. Không, anh không thể tự dày vò mình vì nghi ngờ họ.

Nhưng lỡ có điểm nào đó ở móc xích này bị đứt, nếu như anh ở đây…

Anh nhớ đến Zubov… con người có lòng tự tin của một dũng sĩ táo bạo nên ít thận trọng. Nhưng nhược điểm này của Zubov đã chuộc lại được bằng lòng quyết tâm và nhanh trí một cách táo tợn. Một lần trong lúc tác chiến bắp chân Zubov bị trúng đạn. Zubov ngồi xuống, nặn vết thương lấy đầu đạn ra, hất nó lên lòng bàn tay và nhe răng trắng ra, tuyên bố:

- Thế chứ, bây giờ thì có thể đi nhẹ nhàng hơn.

Và Zubov đi hầu như không tập tễnh.

Không, bao giờ Zubov cũng tìm được lối thoát ra khỏi các tình trạng nguy hiểm nhất…

Weiss thực hiện mọi quy chế của cuộc sống tù đày với thái độ có kỷ luật rất cao và còn qua đó làm bọn cai tù phải kính nể anh. Anh dùng bàn chải đánh sàn nhà đá bóng như sơn vecni, dùng khăn lau cả tường. Bộ tài sản tù của anh - chiếc cà mèn và thìa bóng loáng. Cứ ba lần một ngày anh tập thể dục, dùng khăn mặt thấm nước trong ca để lau người, đi lại hàng mấy nghìn bước trong phòng giam để dạo chơi, đọc những cuốn sách anh thích bằng cách nhớ lại trong đầu óc những gì hồi trước anh đã đọc.

Những cuốn sách gối đầu giường của anh về chiến công của các chiến sĩ cách mạng là trường đại học sinh hoạt trong nhà tù đối với Weiss. Và cả những câu chuyện do bố kể - ông cụ đã nhiều năm ngồi tù, cấm cố hồi trước cách mạng. Ông cụ đã biến phòng giam của mình thành lớp học. Ông cụ học tiếng nước ngoài bằng cách tự học và đã đọc hết những gì mà lúc khác không có thì giờ đọc.

Thả mình cho suy nghĩ, Weiss thầm trả mình về cái quá khứ mà từ đó bắt đầu chiến công của Belov bố. Weiss như đang tiếp tục chiến công đó ở đây. Weiss nhìn thấy nhà tù Gestapo chẳng khác gì nhà giam thời sa hoàng.

Nhưng muốn cho cảm giác này trở thành hiện thực, anh còn thiếu một điều kiện: Weiss không thể tránh khỏi nhận thức là anh chỉ lắp lại kiểu học sinh chiến công của những người đi trước. Anh đi theo con đường đã được thử thách, đã được học theo các quy tắc đạo đức mà sự vi phạm các quy tắc này cũng giống như sự phản bội.

Anh lo lắng một điều là, cảnh tù đầy tách rời thế giới bên ngoài, sau khi tỉnh lại chỉ có một mình anh bắt đầu mất các đặc tính của Johann Weiss. Tình tình Alexander Belov càng thể hiện rõ ra ở anh, toàn bộ lối sống kiểu Đức mới đây của anh đang bị tiêu tan mất như một bóng ma, như một cái gì đó bịa đặt ra, chưa bao giờ có cả.

Và Belov đành phải bắt đầu rèn rũa lại tận tụy, tỉ mỉ ý chí của mình, để ra sức giữ được Weiss trong con người anh. Anh tự bắt mình phải từ bỏ những ký ức của Sasha Belov rất thích thú đối với anh và hạn chế trong khuôn khổ những ký ức của một người Đức Johann Weiss, nhân viên ngành mật Đức bị Gestapo bắt không lý do và không hợp lệ.

Sang tháng thứ hai tên dự thẩm mới gọi anh lên. Hắn hơi hói trán, lưng gù, mặc thường phục. Với vẻ niềm nở một cách lãnh đạm hắn chỉ hỏi anh mấy câu chung chung về hồ sơ cá nhân.

Còn sự phản ứng của Weiss về việc bắt bớ không có cơ sở thì tên dự thẩm nghe với vẻ chăm chú, trong khi đó hắn lấy que diêm ngoáy lỗ tai, rồi cẩn thận bỏ que diêm trong bao, hắn hỏi:

- Có phàn nàn gì về ban phụ trách nhà tù không?

Weiss nói:

- Tạm thời không.

- Vậy thì ký tên vào đây, - Và hắn đẩy về phía Weiss một tờ giấy in sẵn trong đó nói rằng tù nhân không có khiếu nại gì với ban phụ trách nhà tù.

Weiss mỉm cười độc ác:

- Tôi đã nói là tạm thời, - và cúi người về phía tên dự thẩm, anh hỏi: - Tôi đã vô cùng quen thuộc các phương pháp của ta rồi. Lúc đầu tù nhân ký tên vào cái giấy này, sau đó chúng ta lột da hắn, đúng không.

Tên dự thẩm lặng lẽ đặt tờ giấy vào kẹp, rồi ra lệnh cho tên lính gác:

- Dẫn tù nhân đi!

Ngày hôm sau Weiss lại bị gọi lên hỏi cung.

Lần này tên dự thẩm trông đã hoàn toàn khác. Nhưng không chỉ có bộ quân phục Gestapo làm biến đổi hắn. Hắn phấn khởi vì điều gì đó. Sau khi ngắm Weiss từ đầu đến chân, xoa tay vẻ hài lòng, tên dự thẩm đọc lời khai của anh và hỏi anh có công nhận hay không?

Weiss nói:

- Tôi công nhận đúng.

Tên dự thẩm lộ vẻ mặt tàn ác và hống hách.

- Nói láo, mày không phải là Weiss! - Hắn quát.

- Vậy thì tôi là ai?

- Thì chính chúng tao sẽ đánh mày kiệt sức vì điều đó! - Hắn dừng lại, khoái trí vì đã buộc tội được tù nhân, long trọng tuyên bố: - Ông thượng úy Johann Weiss, người mà mày tự mệnh danh đã chết rồi. Ông ta chết trong vụ tai nạn ô tô! - Hắn lục lại trong kẹp hồ sơ tìm hai bức ảnh và đưa cho Weiss.

Bức ảnh thứ nhất chụp các mảnh vỡ của chiếc xe hơi, một tên giao thông Weiss không quen biết nằm sấp bị trục vô lăng đâm xuyên qua. Và bên cạnh xác này là một tử thi khác mặt bị kính gió làm dập nát.

- Bức ảnh thứ hai ghi lại xác kẻ lạ mặt bị vỡ nát. Nhìn thấy trên người tên này bộ quần áo của anh bị chúng lấy đi hôm đầu tiên anh bị bắt giam, Weiss cảm thấy nhẹ nhõm trong người. Tức là, Gestapo đã dựng lên toàn bộ chuyện này và anh bị bắt không như một tình báo Xô Viết mà chỉ như nhân viên ngành của Schellenberg.

Weiss bình tĩnh khinh thường quẳng hai tấm ảnh xuống bàn rồi nói:

- Đáng thương anh chàng!

- Cụ thể là ai? - Tên dự thẩm dướn lông mày:

- Tên giao thông mà các ông đã giết. Còn người thứ hai mà của ông đã khoác bộ quần áo của tôi lên thì chỉ là trò các ông đã trang trí. Không những tôi mà cả mẹ đẻ ra tôi cũng không nhận người đó. Tôi đã biết các phương pháp cổ truyền của ngành Gestapo. - Nghiêng người, anh hỏi:

- Vậy điều gì đã gây ra những chuyện bịa đặt này của các ông?

Tên dự thẩm giữ được vẻ mặt không tức giận, như là Weiss nói bằng thứ tiếng hắn không biết và không hiểu gì cả. Im lặng một lát, hắn hỏi:

- Thế bây giờ anh thừa nhận, anh không phải người mà anh đã tự xưng chứ?

- Đừng có làm cái trò ngốc nghếch với tôi. - Weiss nói.

- Thế anh còn tin vào điều gì nữa? - Tên dự thẩm ngước mắt nhìn Weiss. Lấy bức ảnh thứ ba ra đưa cho Weiss, hắn mỉm cười: - Đây hãy nhìn xem, và anh sẽ hiểu rằng, anh không còn hy vọng gì nữa đâu. Hãy qua đó rút ra kết luận thông minh vào.

Trong bức ảnh - chiếc cáng tang cùng hòm quan tài, trên hòm có tấm biển nhỏ: “Johann Weiss”, những chữ khác ghi trên biển nhỏ quá không đọc được. Cáng tang do Heinrich Schwarzkopf, Gustav, Franz khênh. Weiss không biết tên thứ tư. Phía sau cáng là chính Schellenberg và Willie Schwarzkopf.

- Thế nào? - Tên dự thẩm hỏi, - Bây giờ anh rõ cả rồi chứ. Thượng úy Weiss đã chết, và thi hài thượng úy đã được nằm trong quan tài kín. Johann Weiss không còn sống nữa.

- Xin cho biết, - Weiss hỏi, - Thế anh chàng bất hạnh đó, kẻ bị các ông khử thay cho tôi ấy, đúng là hắn xứng đáng với sự tống tiễn vinh dự này chứ? Nếu sau này thiếu tướng được biết ông ta đã trở thành trò chơi trong chiến dịch của các ông, nhiều người trong các ông sẽ không được gặp may đâu, kể cả ông nữa.

Đúng là những lời này có gây xúc động cho tên dự thẩm, mắt hắn thoáng vẻ sợ hãi. Hắn hơi nhổm dậy và tuyên bố giọng trang nghiêm.

- Tù nhân số hai mươi sáu, lỗi của anh đang nặng thêm vì đã khai man, bây giờ tôi kết tội anh ở điểm đó bằng các ảnh tài liệu xác thực.

•º•

Mấy ngày sau tên dự thẩm lại gọi Weiss lên. Nhưng lần này trong lúc hỏi cung còn có hai tên mặc thường phục. Tên dự thẩm lấy trong kẹp tấm ảnh mới ra, trong đó chụp Weiss đứng bên chiếc xe mà anh đã đi sang Thụy sĩ với tư cách giao thông viên chuyên chở vàng bạc.

Hắn hỏi:

- Anh có thể khẳng định chính anh ở trong ảnh?

- Có lẽ giống đấy.

- Đúng hay không?

Weiss im lặng.

Tên dự thẩm tuyên bố:

- Đúng là anh.

Tấm ảnh thứ hai chụp Weiss ở ngân hàng Thụy sĩ, còn tấm ảnh thứ ba chụp giấy tờ có chữ ký của Weiss và nhân viên nhà băng nói rằng nhà băng đã nhận của anh, Weiss, mười kí lô vàng gồm hai mươi thỏi.

- Đó là chữ ký của anh? - Hắn hỏi.

- Nhưng chính ông đã nói rằng Johann Weiss chết rồi, còn tôi thì không rõ là ai!

- Việc điều tra của chúng tôi xác định rằng anh là Weiss người trùng họ với thượng úy Johann Weiss đã hy sinh vì tai nạn ô tô. - Và hắn quát. - Đứng dậy!

Weiss bất đắc dĩ đứng lên.

Hai tên mặc thường phục cũng đứng dậy. Một tên đeo kính và đọc theo giấy:

- “Theo các điều khoản của luật pháp (kèm theo việc liệt kê), tòa án nhân dân đặc biệt của đế quốc đệ tam kết tội Johann Weiss vì đã chuyên chở vàng phạm pháp ra khỏi biên giới quốc xã, vì tội lỗi này bị kết án treo cổ. - Đọc thêm: - Ghi chú: Do có đủ chứng cớ không chối cãi được và do tội phạm không thể đưa từ quân y viện nhà tù - nơi tội phạm đang ở - đến tòa án được, tòa kết án vắng mặt”.

- Nhưng tôi cảm thấy, tôi hoàn toàn khỏe mạnh, - Weiss nói.

- Bây giờ chuyện đó đối với anh không còn có ý nghĩa gì nữa, - tên mặc thường phục nói, bỏ kính vào bao.

Tên dự thẩm lại nói với Weiss.

- Tôi bỏ lời buộc tội anh ở điểm nói dối vì đã xác định được họ của anh đúng là Weiss.

Weiss cúi đầu kéo lê đôi chân.

- Anh có nói gì không? - Tên dự thẩm hỏi.

- Chỉ vài lời thôi. - nhếch mép cười, Weiss tuyên bố. - Ở Bern tôi đã nhờ một điệp viên của chúng tôi gửi một bức thư cho Walter Schellenberg, trong đó có trình bày giả thuyết về khả năng có chiến dịch như thế này đối với tôi và về mối nguy hiểm đe dọa tôi từ phía ngài Himmler. Thiếu tá điệp viên Cục tình báo Steinglitz đã báo trước cho tôi điều này.

- Thì sao, - tên mặc thường phục nói, - thế càng sớm hơn, tức là anh phải đi theo Steinglitz.

Nhưng Weiss nhận thấy rằng, anh khi tuyên bố cả ba tên “quan tòa” liếc trộm nhau.

•º•

Dù Johann Weiss có muốn không nghĩ đến cái chết thì ý thức vẫn không tuân theo anh.

Anh chỉ có thể không hình dung tới những chi tiết tỉ mỉ và cắt ngang chúng.

Anh biết rằng anh có thể bị bọn Đức giết như một tình báo Xô Viết và mọi thái độ trước cái chết đã được anh suy tính tỉ mỉ nhất. Anh tin ở bản thân và biết rằng có thể giữ được tới phút cuối cùng phẩm giá con người Xô Viết - một chiến sĩ tình báo. Và cho đến khoảnh khắc cuối cùng cuộc đấu tranh giữ phẩm giá này phải hoàn toàn chiếm lĩnh anh để làm mất ý nghĩ về chính cái chết.

Nhưng bị giết với danh nghĩa là Johann Weiss thì không, anh còn chưa được chuẩn bị để làm điều này.

Cái kinh khủng nhất là ngay cả trong những giờ phút trước lúc bị giết anh vẫn không thể, không có quyền hiện thành con người thực của mình. Anh sẽ bị bọn Đức giết như một người Đức.

Bọn Gestapo sẽ giết một người Đức - nhân viên ngành mật vụ Đức, và có thế thôi.

Tính chất vô nghĩa lý của cái chết như thế này dày vò tâm hồn, làm phát điên lên được.

Tập trung căng thẳng một cách vô nghĩa lí mọi trí lực của mình, chuẩn bị để chết như đến một đỉnh cao nào đó. Anh có thể gào thét, than thở, van lạy xin tha chết. Anh có thể làm việc này bao nhiêu cũng được. Cái đó rất tự nhiên đối với Johann Weiss, nạn nhân của cuộc tranh chấp giữa hai ngành mật vụ, nạn nhân đáng thương hại của cuộc cắn xé giữa những tên cầm đầu quốc xã. Và Weiss không cần thiết phải giữ phẩm giá con người trước cái chết làm gì.

Tuy thế Alexander Belov vẫn quyết định gạt bỏ logic của những suy nghĩ này. Vì đã tồn tại Weiss, chính con người mà anh đã nhập vào. Vì Weiss bây giờ khác rất nhiều so với Weiss trước kia, lúc anh từ đó bắt đầu con đường đi của mình. Anh đã có cá tính trong loại của mình. Và có khả năng ai đó sẽ phải tính đến cá tính của anh.

Sau khi cân nhắc mọi khả năng tự cứu, Belov đã đi tới kết luận là nếu như Johann Weiss đang sống trong cái thế giới của sự khốn nạn, cũng đi thông đồng, thì đó, sẽ chỉ như là, một sự trì hoãn vô ích được mua chuộc bằng giá của tinh thần yếu đuối. Mà chính Weiss bị hai người buộc làm điều đó: những kẻ đã lần lượt đến phòng giam anh. Tên thứ nhất lịch thiệp, ngọt ngào, đúng là nghề luật sư, mỗi tuần đến một lần. Hắn thuyết phục anh một cách nhẫn nại, có logic và kiên trì để anh báo tất cả những gì anh được biết về hoạt động của các điệp viên ngoại giao một của Schellenberg ở Bern. Với tên này, một tên có học thức và có giáo dục, Weiss tỏ ra rất ngỗ ngược đe dọa rằng phía Walter Schellenberg sẽ trừng phạt. Tên luật sư khẽ đáp vẻ tin cậy:

- Nếu như thậm chí cái nhân vật ông nhắc đến có được biết về nơi ông đang có mặt, vị tất nhân vật này đã chú ý đến ông, vì ông ta biết ở đây chúng tôi giỏi về nghề bắt con người phải há miệng ra. Và do chuyện đó ông không có giá trị gì nữa rồi.

- Tức là, nếu như sau đây các ông có thả tôi, cá nhân này cũng sẽ làm tất cả để trừng phạt tôi vì tội dài lưỡi?

- Tất nhiên, - tên luật sư đồng ý. - Nhưng có nhân vật thứ hai - người đang lưu ý tới tin tức của ông, lại có đủ khả năng xuất cảng ông đi, cứ coi là sang Tây Ban Nha chẳng hạn.

- Để cho người của Schellenberg trừng trị tôi ở bên đó?

- Điều đó sẽ phụ thuộc vào tài hoạt động bí mật của ông.

- Thế thì sẽ có gì ngăn cản tôi từ Tây Ban Nha thông báo cho Schellenberg rằng các ông đã tiến hành chiến dịch gì đối với tôi?

- Điều đó không có nghĩa lý gì, lời khai của ông sẽ được trình kịp thời lên Schellenberg. Tại sao ông ta lại sẽ không tin các lời khai này?

- Và sau đó ông ta sẽ thỏa thuận với nhân vật chính của các ông và họ sẽ thông báo giải quyết việc khử tôi đi.

- Chuyện đó sẽ xảy ra không ngay lập tức. Và sẽ cho ông kéo dài cuộc sống thêm đôi chút. - Tên luật sư mỉm cười, hỏi. - Tôi tin rằng ông đã nhận thấy tôi cởi mở với ông tới mức nào rồi? Hết mất rồi, đúng hay không?

- Chứ sao nữa, - Weiss nói. - Chẳng còn hơn được nữa.

Tên thứ hai chỉ đến phòng giam Weiss vào ngày thứ sáu. Vào ngày này trong nhà tù tiến hành xử tử và trừng phạt về thể xác.

Đây là một tên người thấp, cổ bạnh, vai rộng, bụng căng xệ và mặt lạnh nhạt bất động như chết.

Khi vào tới phòng giam trước hết hắn kiểm tra xem tay tù nhân có được cùm đủ chặt không. Sau đó hắn cởi áo vest, cẩn thận đặt áo lên chiếc ghế đẩu, xắn tay áo lên và sau khi đeo căng găng tay bằng da dầy hắn lặng lẽ, có kinh nghiệm như để không đánh chết, tra tấn Weiss trong khoảng hai mươi phút. Hắn ngồi xuống nghỉ và lại tiếp tục như thế. Trước khi đi hắn hỏi:

- Thế nào? - Và khi đi ra, hắn khinh bỉ nói: - Hẹn thứ sáu sau!

Weiss tự bắt mình phải nói chuyện với tên này trong lúc được nghỉ giữa các trận tra tấn. Như là anh hiểu các trách nhiệm nhà nghề của hắn và coi các trách nhiệm đó không thể là sự ngăn cách trao đổi.

Weiss quyết định thế vì rằng sau mỗi lần anh lại khó phục hồi sức lực hơn, khó chuẩn bị cho trận đòn mới hơn.

Mà chết vì bị tra tấn thì anh không muốn. Thời gian đầu lợi dụng kinh nghiệm luyện tập khoa quyền Anh của Dynamo[1] để giảm nhẹ đòn đau. Anh cố gắng làm chùng các cú đấm của tên này bằng cách lả người tránh lúc bị đấm. Nhưng tên thấp người đã đoán ra sự khôn ngoan này, và khi đánh hắn dồn Weiss vào sát tường.

Trong lúc tên đao phủ ngồi nghỉ ở giường, Weiss vô cùng đau mệt tựa lưng vào tường vì anh sợ rời khỏi tường sẽ bị ngã, anh khó khăn cử động đôi môi dập nát kể lại các trường hợp trung thành đặc biệt của chó với chủ, về sự thông minh của chúng và khả năng tiếp thu nhậy bén tâm trạng con người một cách kỳ lạ. Một lần anh nhìn thấy trong túi áo tên tra tấn anh một vòng đeo cổ chó có đoạn dây ngắn nối vào và anh quyết định thử làm mềm yếu cái sắt đá trong trái tim hắn bằng các câu chuyện về súc vật.

Nhưng hắn chỉ lặng lẽ nghe, sau đó thở dài đứng dậy và lại tiếp tục hăng say lao động trên người Weiss.

Sau ba tuần lễ đến thăm viếng như vậy, tên thấp người tuyên bố lúc kết thúc buổi tra tấn:

- Thế là xong. - Hắn đưa tay ra cho Weiss và khẽ hỏi: - Đã nhận thấy không làm hỏng cơ quan nội tạng nào chưa? Mà tại sao? Đúng là cũng như anh, tôi có cái yếu đó, trong mọi sinh vật tôi coi trọng chó hơn cả.

Thủ tục tra tấn đến đây kết thúc, cũng như những cuộc thăm viếng của tên luật sư lịch thiệp. Sau các lần định lay chuyển Weiss phải cởi mở không thành công hắn phàn nàn:

- Là một nhà tâm lý, tôi hiểu ông. Ông hiểu biết rất sâu rộng về phương pháp hệ của chúng tôi tới mức toàn bộ sự cả tin đã teo đi mất và vì thế tôi không có khả năng tiếp xúc với ông.

Chúng để Weiss được yên mấy ngày, sau đó một hôm chúng đánh thức anh dậy, mặc áo sơ mi cổ áo đã bị cắt, trói tay quặt sau lưng và dẫn đi. Lúc đầu chúng xử tử hai người. Sau đó lại hai người khác. Và khi Weiss cùng tên đứng bên cạnh đang quằn quại, đúng là cột sống bị thương, ngẩng đầu lên để chúng choàng bao tải vào thì cả hai cùng bị dẫn về phòng giam của mình.

Sau đó Weiss còn bị dẫn hai lần nữa ra chỗ xử tử. Anh cứ sống trở về phòng giam, nhưng với cảm giác như là anh đã ba lần bị giết.

Và sau ba lần xử tử không thành nhưng đầy lo lắng này, Weiss rơi vào tình trạng thờ ơ với tất cả mọi thứ. Và khi anh tự thú nhận rằng vì coi khinh chính bản thân, anh đã quyết định lại trở thành người tù gương mẫu nhất để bằng ý chí hành động chiến thắng cái nặng nề của tử thần ám ảnh đè nén anh.

Trong phòng giam tất cả lại bóng loáng, Weiss lại tập thể dục, đến trưa thì đi hành trình nhiều cây số, đồng thời thầm đọc lại trong đầu những cuốn sách yêu thích hoặc tính toán trong óc các nước cờ tướng.

Tính toán ngày tháng, Weiss tiến hành theo dõi số bát thức ăn mà anh nhận được. Vì ở đây, trong phòng giam không có ngày, không có đêm. Chiếc đèn một trăm oát rọi sáng gay gắt, hình như để ăn hỏng mắt người bằng ánh sáng chói buốt như acid sulfuric. Nhưng sau khi hai tên Gestapo không đến thăm viếng phòng giam Weiss nữa, chúng thay chiếc đèn một trăm oát bằng chiếc đèn khác rất yếu, lập lòe hơi đỏ hai sợi tóc. Và phòng giam trở nên tối mù như trong hang, và lạnh lẽo như dưới vực sâu. Đúng là chiếc đèn mạnh mẽ đã sưởi ấm không khí và không cho cái cảm giác lạnh tê tái đột nhập vào, còn bây giờ cái lạnh này không ngừng dày vò Weiss.

Án tử hình tiếp tục treo trên đầu anh. Nhưng anh đã tự rèn luyện không nghĩ đến điều này.

Anh đề ra cho mình nhiệm vụ của từng ngày sau. Thí dụ như đi bộ từ Moskva đến Bakovka rồi lại trở về Moskva tức là bốn mươi sáu cây số, lúc đầu tưởng tượng như nhìn sang phải, còn trên đường về, sang trái.

Anh nghĩ ra những bài thể dục phức tạp nhất, các bài toán đố.

Một thời gian anh giao động: có thoái lui không? Sẽ kể tất cả những gì anh biết về ngành ngoại giao một của Schellenberg, và bằng cách đó sẽ mua chuộc được tự do - dù chỉ là tạm thời. Nhưng sau khi cân nhắc cẩn thận “thuận” hay “chống”, anh đi tới kết luận: nếu như cho đến nay chúng vẫn chưa giết anh thì chỉ là vì chúng không lấy được tin tức gì ở anh cả. Còn khi nào anh trở nên vô dụng, chúng sẽ thủ tiêu anh như đang thủ tiêu các bưu kiện tài liệu mật sử dụng rồi. Ngoài ra sự kiên cường của anh đúng là đã làm cho bọn Gestapo có ý nghĩ rằng, trong ngành mật vụ chính trị anh là một nhân vật quan trọng hơn là chúng dự tính từ trước tới nay.

Mà cái chủ yếu nhất, trên Schellenberg và Müller, là Himmler, Schellenberg hoạt động theo nhiệm vụ của Himmler. Nếu Müller sử dụng tin tức của Weiss để chống lại Schellenberg thì Himmler sẽ biết. Hắn sẽ hòa giải Schellenberg với Müller, và hai tên này sau khi hòa giải (mà có thể trước khi hòa giải) sẽ cố tìm cách thủ tiêu anh. Tất nhiên anh cũng có thể tránh khỏi sự trả thù của chúng bằng cách bỏ vào hoạt động bí mật, thí dụ như cùng nhóm của Zubov, nhưng như thế có nghĩa là giết chết đường công danh của Johann Weiss, mà để ngồi lên được địa vị của Weiss nhiều tình báo Xô Viết sẽ phải liều mạng xông vào cái chết. Không được, phải đấu tranh để bảo vệ sinh mạng của mình tức là bảo vệ cuộc sống của Johann Weiss.

Ngay cả bọn cai tù cũng thấy kính nể người tù này, người đã bị kết án tử hình. Anh cố gắng chống lại sự hủy hoại về thể lực và tinh thần trong các điều kiện mà mỗi ngày đều có thể trở thành ngày cuối cùng.

Phòng giam Weiss bóng loáng vì sự sạch sẽ mà anh cố gắng tạo nên. Anh là người tù có kỷ luật, sảng khoái, niềm nở và đồng thời không bao giờ mất lòng tự trọng.

Dần dần Weiss bẻ gãy được hai tên cai tù - những tên cai tù nhà nghề lão luyện coi tù nhân không bằng những con thỏ trong lồng.

Hai tên này cảm thấy có cảm tình với Weiss, một tù nhân gương mẫu, và bắt đầu giúp đỡ anh. Weiss đã có khả năng đọc sách. Được tự do và chăm chú đọc sách, anh lấy lại sự cân bằng về tinh thần và khả năng quan sát bản thân. Khi anh có được khả năng này, anh cảm thấy tự tin, một niềm tin bình tĩnh rằng bây giờ, trong bất kỳ tình huống nào anh cũng sẽ không để mất việc tự kiểm tra bản thân.

Cuối tháng Bảy, bỗng nhiên bọn cai tù đến đón Weiss. Anh nghĩ: “Chúng sẽ đưa đi bắn”.

Anh ngạc nhiên là ý chí anh vẫn vững và không cảm thấy một tí sợ hãi nào, thậm chí còn không muốn nghĩ đến một điều gì to lớn vào những phút cuối cùng này.

Đáng lẽ anh đã mệt mỏi, suy tính đến cái chết tới mức mất thói quen sợ nó. Nhưng chúng không dẫn anh đến chỗ vẫn xử bắn, mà lên tầng cao hơn, nơi có các phòng giam chung.

Lúc đi trên hành lang anh nghe thấy các cửa sắt đóng sập lại, có những bàn chân ai đó bước trên sàn bê tông, tiếng giày đinh của bảo vệ gõ lộp cộp.

Một tên tướng Đức đi qua cạnh anh, tay hắn bị trói quặt ra sau lưng, mặt đầy thương tích. Lưng tên tướng bị lõm xuống, với sức mạnh như vậy hai tên SS gí súng tiểu liên đẩy hắn đi.

Phòng giam chung - nơi bỗng nhiên Weiss có mặt, làm nhớ đến doanh trại quân đội, biết bao nhiêu sĩ quan ở đây. Nhưng bọn này trông như những tù binh vừa đầu hàng kẻ thù vì bị bắt gặp bất ngờ.

Kẻ địch lột quân hàm của chúng, lột cả quân phục nỉ cùng các loại huân chương, huy chương, một số bị tra tấn nên thân, hai tên nằm ở sàn đầy vết thương.

Ngoài quân nhân, ở đây cũng còn có những kẻ mặc thường phục. Một tên không biết tại sao mặc bộ quần áo ngủ bằng lụa và đi giày lông trong nhà.

Giường nằm ba tầng giống như giá đỡ, tất cả đã bị sĩ quan cao cấp chiếm. Số còn lại hoặc ngồi, hoặc nằm trên sàn bê tông.

Tên mặc thường phục ngồi lánh xa tất cả, lưng tựa vào tường. Chiếc đầu đẫm máu của hắn bất lực gục xuống ngực, hắn bất tỉnh nhân sự, nhưng không kẻ nào để ý đến hắn.

Weiss đổ nước vào chiếc ca sắt, lấy một tập giấy để ở ngăn con trên đầu giường, lấy mấy hòn bi sắt từ đó ra, đặt xuống sàn nhà, châm lửa và đun ca nước trên ngọn lửa nhỏ này, lau đầu tên bị thương, và ấp những tờ giấy còn lại vào vết thương. Sau đó xé vạt dưới áo của mình lấy một giếng vải dài và băng đầu tên này.

Weiss nhận thấy rằng bọn tù chăm chú theo dõi công việc tỉ mỉ này của anh. Băng xong anh đứng dậy, nhìn tất cả một lượt và khô khan nhận xét:

- Thưa các ngài, các ngài không phải là con nhà lính vì không chịu giúp đỡ người bị thương.

- Đó là gì, bài giáo huấn à? - tên sĩ quan tóc trắng giận dữ hỏi.

- Phải, - Weiss nói, - bài giáo huấn. - Và anh khuyên, - Hãy giữ gìn lấy bộ não, nó sẽ còn có ích cho các ngài.

Anh đi lại phía giường, chỗ tên sĩ quan tóc bạc ngồi chân treo lủng lẳng - chắc chỗ này là cao cấp nhất vì bọn còn lại đều tỏ ra kính trọng hắn. Anh đứng nghiêm trước mặt hắn, tự giới thiệu:

- Thượng úy Johann Weiss, bị kết án tử hình treo cổ.

- Vậy à? - Hắn chỉ hỏi thế.

Và bỗng nhiên từ phía giường trên Weiss nghe thấy giọng nói sửng sốt của Hugo Lemberg.

- Trời ơi, ông còn sống à?

Weiss mỉm cười với Hugo. Tên này nhảy từ trên giường xuống ôm chầm lấy Weiss.

- Tôi không thể nói rằng rất sung sướng được trông thấy ông ở đây, nhưng thật là giả dối nếu như tôi định che giấu sự thích thú hoàn toàn ích kỷ của mình vì cuộc gặp gỡ này, - Weiss thú nhận.

- Ông chịu đựng khá lắm.

- Thế tôi còn phải làm gì nữa?

- Ông biết chuyện gì đã xảy ra không?

Weiss lắc đầu.

Hugo bèn thì thầm vào tai anh.

- Ông còn nhớ đại tá Staufenberg chứ, người cụt tay mà ông được quen biết ở nhà tôi ấy?

Weiss gật đầu.

- Đại tá đã tiến hành ám sát quốc trưởng Hitler, nhưng không thành, bom nổ nhưng Hitler thoát chết. Nghe nói nhân việc này quốc trưởng nói câu nói lịch sử: “Ôi, chiếc quần mới của ta, ta mới mặc nó ngày hôm qua!” Mặt Hugo giật giật, mắt sáng long lanh, tròng mắt giương to ra, hắn cười rộ lên như điên dại.

- Có thể, mang nước đến cho ông chứ? - Weiss hỏi.

- Không, không cần! - Hugo giữ Weiss lại và thì thầm, miệng thở gấp: - ông không thể hình dung nổi cái vô cùng tận của sự phản bội và hèn nhát được phát hiện ra trong âm mưu chống Hitler này! - Cất giọng tuyệt vọng - Thế mà tôi không kịp bắn tự sát như những người khác. Và bây giờ sẽ bị treo cổ. Họ sẽ treo cổ phải không?

- Thế còn Staufenberg?

- Ông ta bị bắn cùng với những người khác ở ngoài sân dưới ánh đèn pha ô tô. Sau khi biết quốc trưởng còn sống, bọn phản bội cùng nhóm đã nổ súng. Họ bắn ngay trước khi SS tới để làm mất đầu mối. Còn bây giờ một số trong nhóm ấy, những người đã nổ súng, cũng ở đây, kia, một tên trong số đó đang nằm trên giường. - Hắn điên cuồng thốt lên: - Tất cả đều đã hy sinh, Weiss ạ, tất cả! - Im lặng một lát. Sau đó hắn nói giọng khò khè: - Lời cuối cùng của Staufenberg trước lúc bị bắn là: “Nước Đức trường cửu muôn năm!” - Hắn hy vọng hỏi: - Nhưng, có lẽ ông đã nhận thấy những quan điểm của tôi khác với Staufenberg? “Đế quốc đại Đức muôn năm!” giá như ở địa vị đại tá, tôi đã hô như vậy.

- Tất nhiên ông sẽ còn có khả năng đó, - Weiss kìm mình nói, vì anh hiểu rằng ngay cả trước cái chết Hugo Lemberg vẫn coi là phải nhấn mạnh sự khác nhau giữa quan điểm chính trị của hắn với quan điểm chính trị của Staufenberg.

Nhưng dù có thế nào đi nữa, nhờ có Hugo mà tất cả các sĩ quan tù nhân ở đây đều công nhận Weiss là người cùng cánh của chúng và tỏ ra tin tưởng ở anh. Weiss tương đối nhanh chóng chiếm được địa vị người đứng đầu trong đám này, và không chỉ như một tù nhân giàu kinh nghiệm, mà còn do có tài tổ chức bất kỳ loại người nào trong bất kỳ điều kiện nào.

Anh đề nghị giành giường nằm cho tất cả những ai bị thương và bị tra tấn quá đau. Đặc biệt giành chỗ cho viên đại tá tóc bạc vì anh nhận thấy điều duy nhất: ai được quyền ưu đãi ở đây, đó là những người luống tuổi.

Trong nhà tù anh đã nổi tiếng là người tù gương mẫu trong cả đám tù nhân nên anh đã xin được bọn cai tù một số thuốc gì đó.

Một số tù nhân còn giữ được nhẫn cưới. Weiss khuyên sử dụng chúng để mua chuộc bọn cai tù nhằm mục đích là có thể theo một địa chỉ nào đó gửi một bức thư chung cho những người thân thuộc với lời chào ngắn gọn, có thể là lời chào vĩnh biệt của từng người.

Anh còn quy định số chữ: cứ mỗi người mười chữ. Vì rằng nếu thư viết dài hay nhiều thư thì cai tù sẽ khó giấu giếm, và bí mật mang ra khỏi nhà tù được. Weiss làm lấy mực viết vì anh biết thành phần hóa học của các loại thuốc nhận được. Ngòi bút anh cũng tự tạo bằng cách đập bẹt chiếc móc cài hình kim băng đã bị gãy của tấm huy chương tặng thưởng chiến dịch mùa đông 1941-1942 ở Nga tìm thấy trên quân phục một tên sĩ quan.

Trong tuần đầu gần một phần ba số tù nhân bị đưa đi bắn ngay sau khi hỏi cung.

Weiss cố gắng hết sức làm giảm nhẹ sự đau khổ cho các sĩ quan tù nhân ở trong phòng giam, mặc dù không phải tất cả bọn này đều gây được cảm tình và hoàn toàn không phải tất cả đều xứng đáng được hưởng.

Thí dụ, tên đại tá, do đánh giá cao khả năng chiến đấu của các sư đoàn SS nên chỉ than thở rằng quốc trưởng không mong muốn thành lập những đơn vị đặc quyền như vậy trong thành phần quân đội quốc xã. Những đơn vị này có thể hoàn thành ít kết quả hơn các chức năng của ngành SS, kể cả các chức năng quân càn quét của Gestapo đang hăng hái tiêu diệt sạch đám dân cư thừa và chống đối lại mọi luật lệ của những người chiến thắng ở các vùng chiếm đóng.

Hắn đặc biệt công phẫn vì rằng theo lệnh của Hitler ngày 22-12-1943 “các sĩ quan bảo hộ” (hồi đó gọi là các sĩ quan chính trị) có trong các đơn vị quân quốc xã từ năm 1942 phải tách ra khỏi hệ thống các cơ quan quân phản gián (S-1) và trực tiếp chịu sự điều khiển của các trưởng ban tham mưu được đổi tên thành “các sĩ quan ban lãnh đạo xã hội dân tộc” (viết tắt là NSFO). Theo quy định, các cán bộ lãnh đạo đảng xã hội dân tộc không có kinh nghiệm chiến đấu gì và chưa được nếm mùi mặt trận mới được đề bạt giữ chức NSFO. Việc tuyển lựa sĩ quan do Bormann lãnh đạo, và thực tế thì NSFO, phục tùng ban phụ trách đảng của nó.

Tên đại tá giận dữ nhăn cái trán thấp ngang bướng lại nói:

- Tôi cho rằng tôi xứng đáng bị xử bắn như một sĩ quan chứ không phải bị treo cổ như một tội phạm quốc gia, vì tôi vẫn tin vào những mục đích mà quốc trưởng đeo đuổi. Những người lãnh đạo nhóm phiêu lưu đưa ra các bằng chứng nói rằng thủ tướng Himmler khi biết rõ sự bất mãn của chúng ta đối với Hitler đã tỏ ra thông cảm chúng ta. Và trong thành phần mới của chính phủ chuyên chính quân sự sẽ có những tướng lĩnh giàu kinh nghiệm nhất, có khả năng trấn áp bất kỳ sự bất mãn nào của quần chúng với sự kiên quyết không kém của SĐ, SS và Gestapo.

- Tức là những người tham gia nhóm phiêu lưu được sự bảo hộ của Himmler? - Weiss hỏi.

- Ôi, có thể gọi đó là sự khoan hồng? - Tên đại tá buồn rầu thở dài. - Nhưng tôi cảm thấy, - hắn chuyển sang nói thầm khó nghe thấy, - thủ tướng đã nổi giận không chỉ vì đã xảy ra việc ám hại quốc trưởng mà còn vì mưu hại không thành. Và không phải ngẫu nhiên Himmler cho một số người lãnh đạo âm mưu này khả năng và thời gian để tự sát, còn những kẻ khác đã ra lệnh bắn ngay tại chỗ không cần lấy khẩu cung.

- Ông giải thích điều đó để nói Himmler muốn thủ tiêu những nhân chứng của “sự khoan hồng” như ông đã trình bày chứ gì?

- Không, - đại tá lắc đầu, - không chỉ vì như thế. Rõ ràng Himmler là một người thông minh, nhìn xa thấy rộng. Vì đã được biết quá trình chuẩn bị nhóm bạo động nên, rõ ràng Himmler đã nhìn thấy trước mọi sự nguy hiểm của vụ bạo động.

Weiss tỏ vẻ ngạc nhiên.

- Tôi muốn nói đến mối nguy hiểm lớn đã đe dọa quốc xã trong trường hợp vụ ám hại thành công. Việc đó sẽ như gây nên các hoạt động của mọi tầng lớp nhân dân rộng rãi đối lập với chủ nghĩa phát xít ở nước ta, và bọn đỏ sau khi ra hoạt động công khai sẽ có thể lãnh đạo được phong trào. Vì thế chúng ta có thể trở thành những tội phạm bất đắc dĩ của khởi nghĩa cách mạng, và vì việc đó chúng ta sẽ đáng bị phanh thây chứ không phải là treo cổ, dìm vào những hố bẩn thỉu, còn tên tuổi chúng ta đời đời đáng nguyền rủa. - Đại tá hăng say tuyên bố: - Và khi tôi hiểu thấu ngọn ngành, tôi tin chắc rằng mình xứng đáng bị xử bắn và tôi đã sẵn sàng chết!

- Biết làm sao! - Weiss nhếch mép cười, - Ông là người dũng cảm nếu ông cương quyết đón cái chết như vậy.

- Nhưng chúng tôi lại chỉ là những kẻ ngốc nghếch, - đại tá đau khổ thốt lên, - vì đã để cho cả lớp sĩ quan trẻ suy nghĩ khác với thế hệ già chúng tôi dính vào âm mưu này! Nguy hiểm nhất là Staufenberg - nhân vật tích cực nhất trong việc tổ chức vụ mưu sát. Rất tiếc là chúng tôi được biết quá muộn rằng nhân vật này quá độc ác như vậy. Staufenberg đã đứng ra kiên trì bảo thủ khối này, không chỉ với các nhóm chống đối khác nhau mà cả với những người xã hội cánh tả, và ông hãy hình dung sự ngông cuồng của Staufenberg xem, với tất cả tổ chức bí mật của cộng sản nữa. Thế còn ít! hắn còn đề nghị tham gia đàm phán với Nga!

Nhưng hắn đã chiếm được niềm tin và uy tín trong số các sĩ quan trẻ khiến chúng tôi khó đấu tranh với hắn. Ngoài ra, hắn là người dũng cảm và vững tinh thần đến kỳ lạ và là người duy nhất trong tất cả chúng tôi có khả năng hành động khủng bố không có ai khác như thế.

- Tức là ông đành phải thua kém Staufenberg ở điểm gì đó?

- Tất nhiên! Thí dụ, ngày mồng bốn tháng bảy Staufenberg phải gặp gỡ các tên cầm đầu tổ chức cộng sản bí mật. Và chúng tôi thậm chí không thể bác bỏ được quyết định kỳ diệu này của hắn.

- Và cuộc gặp gỡ đã diễn ra?

- Không, - tên đại tá nói. - Hình như có ai đó trong số người của chúng tôi khôn ngoan cho Himmler biết về mối nguy hiểm trong âm mưu của chúng tôi, về những người xã hội dân chủ cánh tả sẵn sàng liên kết với cộng sản và về ngày giờ Staufenberg dự định gặp gỡ bọn cầm đầu tổ chức cộng sản bí mật. Tôi không biết tại sao đến ngày đã định Staufenberg không thể đến gặp gỡ được, trong khi đó Gestapo tổ chức tấn công và bọn cộng sản đã bị bắt. Sau chuyện này tôi có đàm luận với Staufenberg. Để xuyên tạc mục đích của chúng tôi, với thái độ kiên quyết hơn, Staufenberg định tiến hành âm mưu có tính chất phong trào dân chủ rộng rãi. Hắn đã làm được không ít theo phương pháp này. Phải, - tên đại tá đăm chiêu nhắc lại: - Staufenberg, đó là nhân vật độc ác, và tôi càng nghĩ nhiều về hắn, tôi càng thấy hối hận về sự lạc đường của mình hơn.

Nhưng ngay khi đó hắn cứng cỏi tuyên bố:

- Rõ ràng là nếu Staufenberg thành công thì chúng tôi, các sĩ quan già, sẽ áp dụng mọi biện pháp để làm cho quần chúng thấy đau xót và thương tiếc việc quốc trưởng bị ám hại tàn bạo. Là những người tiếp thu cái vĩ đại của quốc trưởng, vì lợi ích quốc xã chúng tôi sẽ buộc kẻ giết quốc trưởng tội tử hình nhục nhã. Nhân dân phải biết rằng bất kỳ kẻ nào giơ tay lên chống thủ lĩnh quốc xã hay những bạn chiến đấu của thủ lĩnh đều là tội phạm lớn nhất.

- Khôn khéo thật! - Weiss nói. - Thì ra Staufenberg bị cái chết đe dọa không chỉ trong quá trình ám sát Hitler mà còn vì tay những người cầm đầu âm mưu?

Tên đại tá trang trọng gật đầu đồng ý.

- Nếu không, trước lịch sử chúng tôi sẽ bị coi là những kẻ tàn bạo mà thời trước thường ám sát các hoàng đế chứ gì.

- Ông thuộc phái quân chủ?

- Không. Hình thức lãnh đạo cổ lỗ rồi. Chỉ có chính phủ chuyên chính quân sự mới có toàn quyền lãnh đạo không hạn chế. Trong thế giới hiện đại đây là chính quyền duy nhất có khả năng giữ nhân dân phải phục tùng và giải quyết mọi vấn đề bằng các phương pháp bạo lực quân sự ở trong nước cũng như ở ngoài nước.

- Ông có quan niệm thật chặt chẽ, - Weiss nhận xét. - Và làm sao ông lại có thể đi chống quốc trưởng trong khi ông đồng ý với các ý muốn của quốc trưởng.

- Chính quốc trưởng phải tự hy sinh tính mạng mình mới đúng, - tên đại tá cau có nói, - vì để chúng ta có thể tự do hơn thực hiện lý tưởng của Hitler. Quốc trưởng đã bày quá nhiều mưu mẹo cho những lý tưởng này trong cá nhân mình. Để thực hiện được các lý tưởng đó, chúng ta buộc phải hy sinh quốc trưởng. Sau khi hy sinh quốc trưởng chúng ta sẽ có thể với sức mạnh mới đoàn kết lại đấu tranh cho các lý tưởng của mình trong việc bắt tay với các nước phương Tây. Các ý nghĩ này tôi đã viết thành văn bản, đó cũng giống như di chúc chính trị. Và, tôi cho rằng, thay cho bức thư đa cảm gửi những người ruột thịt, ông phải làm tất cả những gì có khả năng để di chúc của tôi đến được tay những người đã định trước. Ông hiểu toàn bộ tầm quan trọng của tài liệu này chứ? Thực chất, đó không phải là lời đề nghị mà là mệnh lệnh.

Weiss nói:

- Chỉ trong trường hợp nếu như phần lớn tù nhân đồng ý bỏ bức thư gửi cho người thân và thay nó bằng di chúc của ông như đã nói.

- Nhưng mà họ sẽ không đồng ý, - tên đại tá tức giận kêu lên. - Ở đây cái đám người này nhiều màu sắc lắm, trong số họ có cả những người vẫn ủng hộ các quan điểm của Staufenberg.

- Thế ông thử giới thiệu tài liệu của ông với họ xem, - Weiss khuyên. - Những người này cũng là một phần nước Đức mà số phận của họ đang được ông lo lắng như vậy.

- Có thể, tôi sẽ làm việc đó, - tên đại tá nói, giọng hơi dao động. Nhưng sau đó, sau một lúc lâu ngừng bặt, hắn tuyên bố: - Không, ở đây có quá nhiều những kẻ không đáng tin cậy. - Hắn lấy những tờ giấy gấp lại thành quyển vở nhỏ từ dưới đệm ra, đề nghị: - Ông hãy cầm lấy, có thể, cuối cùng ông sẽ tìm được phương pháp cất giữ tài liệu này và chuyển được cho người nào đó.

- Tôi không thể đảm bảo với ông, - Weiss nói, - là tài liệu này sẽ rơi vào tay những người có tên mà ông đặt hy vọng vào.

- Thì cũng được, - hắn đồng ý, - miễn là sẽ có người nhận là được. - Chế giễu chính bản thân, hắn tuyên bố: - Đúng là tôi đồng ý như thế chỉ vì hiếu danh. Nhưng mặc cho sẽ như thế.

Tên đại tá bị nện một trận nên thân ngay lần hỏi cung thứ nhất. Hắn bị kéo lê về phòng giam và quẳng xuống sàn nửa sống nửa chết.

Vì đã có kinh nghiệm phong phú, Weiss giúp hắn trong phạm vi có thể.

Khi tỉnh lại, tên đại tá nói với Weiss:

- Tôi đã kể với họ tất cả những gì đã nói với ông, và ông thấy đấy, - hắn định đưa tay lên mặt nhưng không đủ sức.

- Họ không tin ông à? - Weiss hỏi.

- Có lẽ cũng đã tin, - tên đại tá nói. - Nhưng lại yêu cầu tôi cho các tài liệu về những tướng lĩnh đã tham gia âm mưu này. Tôi từ chối, việc đó sẽ ngược lại với các quan niệm của tôi và danh dự.

- Thế còn về các sĩ quan cấp thấp ông cũng không nói gì chứ? - Weiss hỏi.

- Là một sĩ quan cao cấp, tôi có quyền đánh giá họ một cách toàn diện - tên đại tá trả lời khó hiểu.

Ngày hôm sau tên đại tá bị đem đi giết. Hắn dũng cảm khước từ phần rượu trắng giành cho hắn cũng như là mấy viên thuốc phiện mà bọn cai tù bán cho.

Trước khi đi hắn chia tay từng sĩ quan một, bắt tay từng tên và chúc đón cái chết cũng có tinh thần như hắn.

Hắn không chia tay với bọn mặc thường phục. Hắn ra đi, chân bước vững vàng, thậm chí ở cửa không ngoái nhìn lại.

•º•

Hugo Lemberg nói với Weiss rằng nhóm trung tâm của âm mưu bạo động ngay trong năm 1943 đã chống việc giết Hitler vì lo sợ việc này sẽ gây nên cuộc đấu tranh chống phát xít của quần chúng rộng rãi. Những kẻ âm mưu bạo động chỉ mong muốn làm cho quốc trưởng từ chức để cho cuộc đảo chính có thêm đặc tính thay thế hợp pháp người cầm đầu quốc xã. Thêm vào đó, Dulles cũng khuyên những đại diện của bọn âm mưu có quan hệ với hắn không hoạt động gì trước khi quân đồng minh đổ bộ vào Châu Âu.

Việc ám sát quốc trưởng phải trùng với việc đổ bộ của Đồng minh. Chính phủ mới của Đức sẽ rút quân khỏi mặt trận phía Tây. Sau khi chiếm đóng Đức, quân Đồng minh sẽ tự trấn áp khả năng khởi nghĩa cách mạng chống phát xít. Bằng cách đó quân đội quốc xã sẽ được rảnh tay đánh trả lại Hồng quân Liên Xô đang tiến công. Mọi lực lượng sẽ được đưa sang đó.

Nhưng ông đại tá này chẳng hạn, - Hugo cười nói, - nguyên là đối thủ của việc Đức đầu hàng Mỹ Anh. Theo ý kiến ông ta, sự đầu hàng này có thể được coi như thất bại chung của nước Đức. Ông ta cũng chống cả việc quân Mỹ Anh chiếm đóng nước Đức: đàn áp các lực lượng chống phát xít, theo ông ta nói, phải chính là quân đội Đức, để bằng cách đó làm cho quần chúng nhân dân biết kính trọng chính phủ mới của Đức. Thật là sự ngây thơ của lính. - Hugo giễu cợt kết luận.

- Lẽ nào thế? - Weiss ngờ vực.

- Dứt khoát rồi. Vấn đề là ở chỗ ngay từ đầu chúng tôi, các quân nhân, phải dựa vào những lực lượng quan trọng nhất của Đức, lúc đó cuộc bạo động của chúng tôi sẽ có những bảo đảm cần thiết.

- Những lực lượng này là gì?

- Giới công nghiệp quốc xã, - Hugo nói. - Nhưng tiếc thay, nhiều người trong số này lại chống việc thay thế Hitler. Họ nhớ rất rõ Hitler trước đây đã cương quyết tàn sát phong trào cộng sản ra sao. Và đã thực hiện được sự phụ thuộc hoàn toàn của các lực lượng dân tộc vào lợi ích kinh tế của các trùm công nghiệp với thái độ dũng cảm và nhất quán ra sao. Ngoài ra, - Hugo hạ giọng, - tôi cảm thấy Himmler đã nhận được tin là một số tướng lĩnh của ta bị dao động trong việc có công nhận Himmler làm quốc trưởng mới của quốc xã hay không. Vì họ đã biết ứng cử viên này được sự ủng hộ kiên quyết của các giới cầm quyền Mỹ và Anh. Và tôi dự đoán rằng nếu như việc ám sát Hitler diễn ra thành công thì Himmler ngay lập tức tập trung toàn bộ sức mạnh của các lực lượng chinh phạt SS và Gestapo vào phần lớn những người tham gia bạo động.

- Tức là âm mưu bạo động không có hy vọng?

- Có chứ, tại sao lại không? - Hugo cau có phản đối. - Nếu như, theo Staufenberg đề ra, chúng ta đoàn kết lại với mặt trận dân chủ rộng rãi, có khả năng mọi chuyện đã khác rồi. Nhưng tôi không ủng hộ nước Đức như vậy, tôi là kẻ thù của nước Đức đó.

- Thế nhưng nhân dân sẽ coi nước Đức đó hơn?

Hugo nhún vai:

- Nhân dân chỉ là nền tảng đáng tin cậy cho ngôi nhà quốc gia khi tự mình được chính quyền vững chãi tin chắc. - Đưa tay rộng chỉ khắp các giường có tù nhân đang nằm, Hugo cười độc ác tuyên bố: - Nếu như bây giờ ở đây bỗng nhiên có một tên cộng sản Nga, tôi hình dung được nó sẽ khoái chí như thế nào trước tình trạng của ta.

- Tại sao thế? - Weiss hỏi.

- Vì rằng, - Hugo đáp, - bọn Nga cần có Hitler làm tượng trưng căm thù về chính nước Đức, như chiếc bia bắn. Mà chúng ta lại không thể để mất chiếc bia bắn này của chúng…

- Ngây thơ thật! - Weiss nói. - Ông muốn thay quốc trưởng Hitler bằng quốc trưởng Himmler. Nhưng chiếc bia bắn của quân đội Liên Xô là chủ nghĩa phát xít Đức. Chính ông biết rất rõ điều đó qua việc nhận được các bản tuyên bố của chính phủ Liên Xô.

- Đúng, có thể thế, - Hugo chán nản đồng ý. - Thực tế, chúng ta sợ nhất không phải việc những đơn vị SS trung thành với Hitler có thể thủ tiêu chúng ta, mà sợ rằng việc ám hại Hitler sẽ được coi như dấu hiệu khởi nghĩa cách mạng. Chúng ta cũng sợ cả việc quân đội Liên Xô sẽ đánh bại quân ta trước lúc các đơn vị Mỹ Anh bắt đầu chuyển quân trên lãnh thổ chúng ta. - Và bỗng nhiên như chỉ bây giờ bất thình lình nẩy ra ý nghĩ, Hugo sôi nổi hỏi: - Thế tại sao ông lại lên án một số ý kiến của tôi?

- Việc người ta định xử tử ông vì tội gì thì có liên quan gì đến tôi. - Weiss nói.

- Còn tôi thì, ông biết không, bây giờ tôi không thèm biết người ta sẽ xử tử tôi như người cùng chí hướng với Staufenberg hay như đối thủ của những sai lầm của ông ta. Điều quan trọng là cái chết làm cân bằng tất cả mọi thứ và tất cả mọi người. - Hugo nói thêm nhếch mép cười. - Mỗi một người đang sống suy nghĩ theo ý mình, nhưng tất cả những ai chết đi đều bị thối rữa như nhau. Tiếc rằng, ở đây tôi không thể đề nghị ông kiểm tra điều đó qua thực tế được, vì rõ ràng ông cũng sắp bị treo cổ.

- Phải, - Weiss nói và lấy ngón tay quệt vào cổ. - Thật rất cảm ơn ông đã nhắc tôi nhớ tới điều đó.

- Thứ lỗi cho sự trả thù nhỏ bé của tôi, nhưng tôi cảm thấy ông như đang làm nhỏ bé ý nghĩa cuộc bạo động của chúng tôi…

Hai sĩ quan trẻ: Jürgens và Brecker sau khi bị hỏi cung qua loa trở về. Họ được báo trước rằng sẽ bị tội tử hình nên có tâm trạng vô cùng thất vọng. Họ không sợ sự tiến gần lại cái chết, vì họ tỏ ra rất dũng cảm khi nhận được tin này. Qua quá trình hỏi cung họ hiểu rằng trong số các tướng lĩnh cầm đầu vụ bạo động đã có kẻ khai báo. Bọn phản bội này đọc họ tên những người tham gia cho Gestapo biết và thông báo hàng loạt chi tiết tỉ mỉ về vụ bạo động. Còn một số tướng lĩnh khác vào ngày 20 tháng sáu, ngày quy định ám sát Hitler, đã tỏ ra nhút nhát, không kiên quyết. Những người này không hành động mà đổ tất cả lên đầu Staufenberg. Và khi biết rằng, sau vụ bom nổ, Hitler vẫn còn sống, các tướng lĩnh này chỉ ngoan ngoãn chờ đợi sự trừng phạt và không có biện pháp gì cả để tạo khả năng cứu các tay chân cấp dưới của họ.

Suốt đêm Weiss ở bên hai sĩ quan này.

Jürgens tàn nhẫn nói rằng bây giờ y đã hiểu: nhiều tướng lĩnh bị Hitler cách chức vì thất bại ở mặt trận phía Đông đã tham gia vụ bạo động chỉ vì muốn trả thù để sau đó đổ lên đầu Hitler mọi thất bại quân sự của mình.

Brecker kể rằng, Staufenberg cũng như những người tán thành quan điểm của y đã cho rằng trước hết phải làm cho quân quốc xã đầu hàng ở mặt trận phía Đông. Nhưng bây giờ trong lúc thất vọng viên sĩ quan trẻ nhắc lại, lúc này, khi vụ bạo động đã thất bại, cái kinh khủng nhất không phải là nhiều người tham gia vụ này bị xử tử, mà những người khác sẽ còn bị giết hại. Cái chết của họ có nghĩa lý gì so với việc không thể loại trừ được cái chết của hàng chục vạn binh lính Đức ở mặt trận phía Đông?

Đáp lại những lời than vãn, Jürgens buồn chán nói:

- Nhưng tôi với anh đã biết rằng những người cầm đầu vụ bạo động đã nhất trí đầu hàng Mỹ Anh để tiếp tục chiến tranh với Nga.

- Phải, nhưng chúng ta đã ủng hộ Staufenberg, - Brecker phản đối bạn, - và cùng với ông ta chúng đã coi ta có khả năng là cả cộng sản cũng sẽ đàm phán.

- Thế bây giờ họ ở đâu? Hay cũng bị tử hình?…

•º•

Hai ngày sau, bỗng nhiên Weiss được gọi lên phòng chỉ huy nhà tù và được báo rằng anh được tự do.

Gustav ngồi trong xe và đợi anh ở cổng nhà tù. Vỗ vai anh, hắn động viên nói:

- Ấy thế mà ông tỏ ra là người biết chịu đựng.

Không rẽ về phố Bismarck mà Gustav đưa Weiss thẳng đến nhà tham mưu của Schellenberg.

Tên này càng gầy và xanh xao hơn, đón Weiss không tươi cười. Bắt tay anh hắn nói:

- Tôi được biết tỉ mỉ về thái độ của anh. - Đau đớn nhăn trán, xoa sườn bên trái rồi hắn hỏi: - Anh có hỏi gì không?

- Tôi sẵn sàng tiếp tục làm việc, và ngài có thể không nghi ngờ… - Weiss định bắt đầu.

- Tôi không muốn nói đến chuyện đó, - Schellenberg sốt ruột cắt ngang.

- Vậy thì tôi đề nghị ngài hãy ra lệnh thả cho các sĩ quan quân quốc xã bị tù là Brecker và Jürgens.

- Anh có bằng chứng về sự vô tội của họ chứ?

- Họ không phản bội một ai trong đám tham gia bạo động: đó là bằng chứng hùng hồn nhất nói rằng họ có thể có ích.

- Để làm gì?

- Tôi cho rằng ngài sẽ coi trọng khả năng biết giữ mồm giữ miệng của họ ngay cả trước sự đe dọa của thần chết.

- Tôi đã đánh giá cao khả năng đó của anh, - mỉm cười một bên má, Schellenberg nói.

- Xin cám ơn ngài, - Weiss nói. - Tức là tôi có thể tin chắc…

Schellenberg ngắt lời anh:

- Tôi đã định đề nghị quốc trưởng tặng thưởng chữ thập sắt hạng nhất cho anh. Nhưng muốn tôi làm phiền thủ tướng vì chuyện khác hơn à?

- Cho phép tôi nhắc lại lời đề nghị khẩn khoản.

- Thôi được, - Schellenberg cầm lấy tờ giấy gì đó ở trên bàn, từ từ xé nhỏ rồi ném vào sọt rác, - Anh có thể đi được.

Ở cửa ra vào hắn gọi anh lại:

- Anh cho rằng họ có lợi cho ngành mật vụ à?

- Không, - Weiss nói.

- Thế thì để làm gì?

- Khi thủ tướng tha cho họ, ngài Müller sẽ tìm cách làm sáng tỏ thêm họ nguyên có phải điệp viên của thủ tướng hay không, - Weiss cười. - Müller sẽ bị một thất bại không dễ chịu. Về việc điều tra mà ông ta ứng dụng trước sẽ được rõ và điều đó sẽ là bằng chứng về thái độ không thân thiện của ông ta với thủ tướng.

Schellenberg lặng lẽ nhìn vào mắt Weiss thử thách và bỗng nhiên mỉm cười.

- Có lẽ làm thế thông minh đấy. Bây giờ tôi hiểu. Anh định trả thù Müller một chút về việc anh phải ở trong tù?

- Thưa thiếu tướng, ngài sáng suốt lắm, - Weiss nói. - Tức là tôi có thể tin…

- Cũng như cả việc, - Schellenberg khen, - bây giờ tôi sẽ ra lệnh đánh máy lời giới thiệu mới trình quốc trưởng về việc tặng thưởng cho anh.

Trên đường về phố Bismarck, Gustav kịp kể cho Weiss nghe rằng các nhân viên hình sự phục vụ Schellenberg đã dễ dàng lột trần toàn bộ âm mưu xảy ra với Weiss. Cái chết của kẻ vô danh xảy ra không đúng với lúc xảy ra tai nạn ô tô mà là do bị ngộ độc từ trước tai nạn rất lâu.

Sau đó qua các điệp viên đã xác định được rằng Weiss đang ở trong tù. Nhưng Schellenberg ra lệnh không áp dụng biện pháp cấp tốc nào để giải thoát anh: vì thời gian ở trong tù là một thử thách quan trọng nhất, khó mà nghĩ ra một đợt kiểm tra tốt hơn. Còn sau đó, rõ ràng do bận nhiều việc thiếu tướng quên mất việc Weiss, mà không ai dám nhắc Walter về việc này. Và chỉ khi ngẫu nhiên Schellenberg trông thấy tên Weiss trong danh sách những kẻ bị kết án tử hình do Himmler ký, hắn mới áp dụng các biện pháp cần thiết.

- Nhưng có khả năng, - Gustav nói thêm, - cả Himmler và Schellenberg không muốn tranh cãi với Müller vào lúc phức tạp đó. Sau khi Himmler tàn sát những kẻ tham gia vụ bạo động và cái chính là những kẻ trong số này hay đến gần Himmler, mới mở ra khả năng của ông thoát khỏi chỗ Müller.

- Nhưng lúc đó người ta có thể treo cổ tôi bất kỳ giờ nào sau khi kết án, - Weiss nói.

- Không loại trừ việc đó, - Gustav đồng ý. - Có khả năng người ta sẽ phục hồi danh tiếng cho ông. Nhưng ông biết không, chôn ông hai lần thì sẽ quá nhiều đấy. - Và khuyên: - Đồng thời ông cũng đừng quên rẽ vào nghĩa địa, ông sẽ thấy tấm bia mộ rất đẹp: “Không bao giờ quên Johann Weiss”. Dù sao thì cũng không cần đặt làm chiếc mới.

Khi Weiss vào phòng mình và nhìn qua gương, anh vô tình ngắm từ đầu đến chân. Từ trong gương một bộ mặt xương xẩu, khe khắt, thái dương và má hõm nhìn anh. Tóc mờ đi và trắng bạc. Cổ khẳng khiu, môi như khô dính vào răng.

- Tồi tệ thật, - Weiss khinh bỉ cất giọng, - một kẻ suy nhược cơ thể điển hình. - Và tuyên bố đe dọa chiếc gương; - Mày định vu khống con người, hả?

Anh ngủ gần suốt một ngày đêm.

Berlin rung chuyển vì bom dội liên tiếp.

❀ ❀ ❀

[1] Dynamo: câu lạc bộ thể thao của ngành công an Liên Xô. - ND.