Một đêm tháng sáu trời nắng và ấm. Mặt nước hồ ao lóng lánh phản chiếu cả trăng sao, cả bầu trời xanh. Bạch dương tỏa mùi cay cay khó chịu. Còn từ những cánh đồng đã gieo hạt mọc đầy cây cỏ dại thoảng ngát mùi hương mật dịu mát.

Weiss cho xe chạy đều đều trên con đường xám khô hằn rõ vết tích xe tăng trên mặt nhựa đường.

Xe chạy qua con đường dài kiểu quý tộc trồng cây hai bên tỏa bóng mát. Sau đó lại là những cánh đồng mênh mông còn chưa cày vỡ. Xe tiếp tục đi nữa đã bắt đầu có rừng và trời tối như trong đường hầm.

Weiss cho đèn tỏa hết ánh sáng và thế là ở phía trước có những loạt súng nổ lẻ tẻ, những tiếng kêu và cả tiếng va chạm đến ầm một cái kéo theo tiếng kính vỡ loảng xoảng.

Đèn pha rọi chiếu rõ một chiếc xe hơi đầu bẹp gí chúi mũi vào thân cây dẻ.

Hai sĩ quan thông tin - một viên tay mang súng lục, một viên mang tiểu liên, mặt tái xanh đầy máu nhảy lên thành lề đường và đề nghị Weiss cho xe đuổi thật nhanh.

Weiss hất đầu sang phía Steinglitz.

Thiếu tá nhạt nhẽo ra lệnh:

- Lên xe, và trình giấy tờ.

- Thưa ngài thiếu tá, mỗi một giây…

- Đi, - Steinglitz nói với Weiss khi trao trả giấy tờ cho hai sĩ quan này, rồi hỏi: Sao?

Rõ ràng là các sĩ quan thông tin còn đang lo lắng và luôn cắt lời nhau, kể lại sự việc đã xẩy ra.

Mấy giờ trước có một tên lính nào đó leo lên xe có chiếc điện đài trung đoàn, bóp cổ chết điện báo viên và phụ trách điện báo, đẩy xác chết xuống khỏi thùng xe, sau đó chĩa súng lục dọa lái xe bắt cho xe chạy. Ngay sau đó các trạm điện đài thường trực bắt được ở đâu đây trong vùng này có một đài điện báo mới bắt đầu hoạt động, truyền công khai bằng tiếng Nga: “Tất cả các đài điện báo Liên Xô, ngày hai mươi tháng sáu quân phát xít Đức sẽ tấn công Liên Xô…”

Thế là các thiết bị bắt làn sóng được phái đi tìm trạm điện báo đó. Hai sĩ quan thông tin này cũng được phái đi. Chẳng bao lâu những tên này nhìn thấy chiếc xe bị cướp đang lao trên đường nhựa, liền đuổi theo, đồng thời báo về nhà việc phát hiện ra làn sóng. Nhưng ở chỗ ngoặt, xe của chúng lao vào cây vì lái xe ngông cuồng hay vì kém kinh nghiệm không rõ.

Weiss phải tăng tốc độ. Viên sĩ quan ngồi bên cạnh anh lúc thì nhìn đồng hồ tốc độ, lúc lại nhìn đường, và cố ý gí nòng súng tiểu liên vào sườn anh.

Sự hăng say cũng nhập vào Steinglitz, hắn cũng chĩa súng lục vào lưng Weiss.

Một lúc sau ở phía trước hiện ra chiếc xe chở hàng có mui - loại thường đặt điện đài trung đoàn. Mặc dù điều này còn vô nghĩa lý, nhưng cả sĩ quan thông tin lẫn Steinglitz đều chĩa súng ra ngoài cửa xe nhả đạn theo chiếc xe tải.

Ở đoạn lên dốc chiếc xe tải hơi giảm tốc độ. Chiếc xe của Weiss cố điên cuồng đuổi kịp.

Lúc này Weiss cũng quyết định sẽ cho xe đâm ở khúc ngoặt, nhưng phải thực hiện thật khéo léo hơn tên đã bị giết: không cho xe đâm vào cây mà vào những cột đá chắn bên đường. Chỉ cần quệt gẫy một bên chắn bùn là cần phải đỗ lại rồi đề hoặc là tháo chắn bùn ra hoặc là sửa lại chiếc chắn bùn gẫy chẻ cho bánh xe trước, chiếc xe tải trong khoảnh khắc đó sẽ vượt qua đoạn đường dốc.

Weiss bắt đầu tập trung thực hiện ý định của mình một cách thật khôn khéo thì vừa lúc đó một chiếc xe bọc thép cản mất đường. Một đàn lửa đạn súng máy xanh lè lồng lộn phun ra từ trong tấm thép chắn đặt dốc hình mái nhà trên kính chắn gió.

Cho xe đâm bây giờ không còn có tác dụng gì nữa. Weiss bèn cho xe lao với tốc độ điên cuồng, nhưng chiếc xe bọc thép không cho xe anh vượt lên phía trước, lửa đạn súng máy quạt lia lịa trên đường và Weiss không muốn cho xe mình lao vào dưới làn đạn. Tiếng đạn súng máy hòa lẫn tiếng động cơ xe.

Một lát sau vành bánh xe ô tô đã bắt đầu miết xuống đường nhựa kêu két két vì lốp bị bắn thủng, tiếng ầm ầm vang lên, rồi chiếc xe tải lao xuống dốc. Mọi việc thế là kết thúc.

Weiss dừng lại ở chỗ chiếc xe tải mất hướng đâm gẫy tan những cột đá lớn chắn bên lề đường và từ đó lao xuống vực sâu mọc đầy các khóm cây dại.

Lúc này chiếc xe đã nằm ở đáy vực, bốn bánh chổng lên trời. Cửa xe bẹp dúm lại không thể nào mở ra được để đưa lái xe ra khỏi cabin. Steinglitz dùng điện đài trên xe bọc thép báo cáo Đại úy Dietrich về sự việc xẩy ra có liên quan đến trách nhiệm của nhân viên phản gián.

Weiss đề nghị dùng xe bọc thép để lật chiếc xe tải lại. Nhưng tên lái xe bọc thép kiên quyết phản đối, nói rằng ở độ dốc đứng như thế này không có khả năng thực hiện điều đó và hắn không muốn làm kẻ tự sát.

Weiss quay sang phía Steinglitz.

- Ngài cho phép ạ?

Steinglitz từ từ hạ mí mắt.

Coi động tác này như là sự cho phép, Weiss đẩy tên lái xe ra, ngồi vào trong xe bọc thép rồi đóng chiếc cửa nặng nề lại. Hoặc là để tránh đau khổ cho người đang bị đè bẹp trong cabin xe tải, hoặc là để được một mình ngồi trong chiếc xe công suất lớn vũ trang bằng hai khẩu trung liên với khoang xe chật như chiếc quan tài, - bản thân Weiss không biết vì sao nữa.

Chỉ vừa cho nổ máy là anh đã cảm thấy như chiếc xe nặng nhiều tấn này chạy theo sự điều khiển của anh. Cả khối thép nặng hầu như dồn sang một phía thành xe, chẳng khác gì chiếc xe chứa nhiều tấn thủy ngân và bây giờ khối thủy ngân này sánh về một phía, không gì kìm giữ nổi cái lật xe nguy hiểm chết người. Weiss mở cho xe lao giật lùi, cả khối thép sóng sánh này cũng dồn về phía sau. Chỉ còn một giây thôi, và chiếc xe lộn tùng phèo như hòn đá lăn xuống dốc.

Nhưng Weiss bắt nó bỏ từ từ và ngoan ngoãn, chỉ hơi từ từ lăn đi bằng những bánh xe đã bị hãm phanh theo hướng ngược chiều xuống dốc. Càng vật lộn với chiếc xe Weiss càng cảm thấy tự khinh mình nhiều hơn. Tại sao lại tự nhận làm chuyện này? Để hy sinh một cách ngu ngốc hay sao? Hay để bị què quặt? Anh không có quyền làm như thế! Nếu anh có mệnh hệ nào thì đó sẽ là sự tiêu phí sức lực một cách vô ích nhất, giống như là anh tự tránh bỏ công việc mà anh có trách nhiệm phục vụ. Và, càng cảm thấy tự khinh mình, Weiss càng tức giận, điên cuồng, tuyệt vọng đấu tranh cho sự sống còn của bản thân.

Anh đã mệt lừ về cuộc vật lộn này, vì thế khi dùng hết sức cố gắng bắt được chiếc xe bọc thép phải ngoan ngoãn bò xuống tới đáy vực, anh chỉ còn có thể đưa được điếu thuốc lá vào giữa đôi môi đang nhảy lên bần bật.

Vừa lúc đó, Dietrich cùng hai đại tá có lính hộ vệ đi kèm đến nơi xảy ra tai nạn có cả xe cứu thương nữa.

Đến lúc này, Weiss vẫn chưa chịu nhường chỗ cho tên lái xe bọc thép. Khi dây cáp nối sang phía sau chiếc xe tải, sau đó chiếc xe bọc thép nhiều mã lực lật ngược nó lên, Weiss cho xe tiến lại gần nó hơn, và tiếp tục ngồi trong xe quan sát sự việc diễn ra ở bên ngoài.

Bọn lính xô đẩy nhau định mở chiếc cửa xe đã bẹp dúm. Weiss xuống xe, nhảy lên bậc xe phía bên kia, trèo lên mui xe và từ đó luồn vào trong cabin - vì rằng toàn bộ kính đã bị vỡ tan. Người nằm trong xe đã không còn tỏ dấu hiệu gì của sự sống. Weiss thậm chí rùng mình khi anh chạm phải cái xác bẹp dúm đẫm máu. Cuối cùng bọn lính cũng mở được cửa xe giúp Weiss đẩy được trục tay lái ra và kéo được người lái xe ra ngoài. Cái xác dập nát mềm nhũn được đặt nằm trên cỏ. Một miếng da bị bóc tuột từ trán xuống che khuất cả mặt người lái xe.

Steinglitz tiến lại, cúi xuống và cẩn thận lật miếng da này trên trán nạn nhân. Thế là Weiss nhìn thấy rõ bộ mặt người này. Đó là mặt Bruno.

Tên lái xe bọc thép chiếu đèn pha xe vào chiếc xác nằm sóng soài. Hộ lý mang băng ca đến, bác sĩ tiến lại tay xách túi thuốc. Nhưng chỉ huy ở đây không phải là hai viên đại tá mà là đại úy Dietrich, - đại diện cơ quan phản gián. Hắn ra lệnh khám nạn nhân tại chỗ, ngay ở đây.

Bác sĩ rạch quần áo Bruno ra. Từ ngực một mẩu xương sườn đâm qua da lồi ra ngoài. Một chân bị trẹo khớp. Bàn tay bị dập nát, bẹp dúm, giống như chiếc tất tay đỏ.

Bác sĩ đứng thẳng người và tuyên bố rằng người này đang hấp hối, không cần làm cho nạn nhân tỉnh lại vô ích, vì rằng điều đó không mang lại gì ngoài sự đau đớn.

- Tên này phải nói được vài lời. - Dietrich cương quyết nói. Rồi mỉm cười với bác sĩ, bổ xung thêm: - Tôi khuyên ông, thưa ông bác sĩ, đừng làm mất thì giờ, nếu như, tất nhiên thôi, ông không muốn làm mất một cái gì đó quan trọng hơn.

Bác sĩ vội vàng cắt gãy đầu các ống thuốc, hút vào xi lanh rồi liên tiếp tiêm cho Bruno.

Ngay lúc đó Dietrich cũng nhặt các vỏ ống thuốc rồi ném ra ngoài. Bác sĩ ngoái nhìn, Dietrich giải thích.

- Thưa ông bác sĩ, ông cho phép sau đây triệu tập hội đồng bác sĩ, ít người thôi, để xác định ông đã tận tâm thực hiện yêu cầu của tôi đến đâu chứ?

Bác sĩ tái mặt nhưng tay vẫn không run khi ông ta lại ấn mũi tiêm vào ngực Bruno.

Weiss cảm thấy như bác sĩ tiêm vào đúng tim. Bruno khẽ thở dài, mở mắt.

- Khá lắm, - Dietrich nói với bác sĩ giọng tán thưởng. Rồi ra lệnh cho Steinglitz. - Ai không cần đi nơi khác… Nhưng đề nghị với bác sĩ: - Ông ở lại! Hắn ngồi xuống, lòng bàn tay đặt trước xuống đất, phàn nàn: - Ẩm quá!

Steinglitz cởi áo khoác ngoài của mình ra, gấp lại và đặt xuống cho Dietrich ngồi lên. Tên đại úy gật đầu cám ơn rồi cúi xuống sát Bruno mỉm cười nói.

- Nhiệm vụ do ai trao và tóm tắt nội dung tín phát đi - khẽ xoa cánh tay còn lành của Bruno, hắn nói tiếp: - Sau đó bác sĩ sẽ tiêm cho anh một phát và anh sẽ chết, tuyệt đối không đau đớn gì. Như thế, nào…

Weiss tiến lại phía xe bọc thép nhưng một viên đại tá lắc khẩu súng lục trong tay khẽ ra lệnh: “Đi!” - và còn dẫn anh đến tận vệ đường. Ở đây tên này nói to với binh lính bảo vệ.

- Giữ anh chàng này cùng nhóm.

Bọn lính lái xe mô tô mặc quần áo da xuống dốc - đón Weiss dẫn anh lên đường nhựa, bắt anh ngồi vào thùng xe mô tô, cài bạt che lại để Weiss không thể trong trường hợp nào đó - nhảy ra ngoài được.

Trong đêm tối tĩnh mịch nghe rất rõ giọng nói tức giận của Dietrich.

- Ông bác sĩ, ông vặn chân gì thế? Tôi chẳng bảo ông chân gẫy là gì! Bây giờ làm theo lối khác! Mà ông bóc cái rẻ rách này ra làm quỷ gì chứ! Cứ cho nó trông thấy… Hãy tiêm một phát nữa, công hiệu vào! Tốt hơn cognac vào. Rồi dựng hắn dậy. Đừng ngại bác sĩ! Như thế kích thích cơ thể hoạt động mạnh hơn bất kỳ phát tiêm nào.

Toàn thân Weiss căng thẳng, anh thấy kỳ lạ là mọi chuyện lại không diễn ra ở đó, dưới đáy vực, mà lại ở đây, phía trên đường,… Anh cảm thấy như giọng nói ghê tởm hết mức của Dietrich lọt vào tận tai làm vỡ cả sọ anh. Rồi nó cứ tiếp diễn vô tận.

Bỗng nhiên tất cả đều im lặng. Đống lửa dọi chiếu sáng màn đêm, có mùi gì kinh khủng bốc lên.

Weiss chồm lên nhưng ngay lập tức một khẩu tiểu liên tì vào ngực anh.

Anh đã toan nắm lấy nòng súng thì từ phía sau có kẻ đánh vào đầu anh.

Weiss tỉnh người, hỏi:

- Các anh làm gì thế? - Và giải thích vì sao anh muốn ra khỏi thùng xe mô tô.

Một tên bảo vệ nói.

- Nếu không nhịn được thì… cứ bĩnh ra quần ấy! - Hắn cười rống lên, nhưng ngay lập tức kìm được, im lặng.

Một lát sau cả đại tá Dietrich, Steinglitz đi lên đường nhựa.

Dietrich nói từ biệt:

- Thưa các ngài, chúc các ngài ngủ ngon! - và đi về phía xe ô tô. Bọn lái xe mô tô cũng thả Weiss ra.

- Đi! Steinglitz ra lệnh lúc Weiss vừa kịp ngồi vào sau tay lái. Cả hai viên sĩ quan đều im lặng. Dietrich phá tan sự im lặng - hắn đỏng đảnh bực mình phàn nàn:

- Tôi đã thuyết phục hắn một cách logic như thế.

Steinglitz hỏi.

- Sẽ báo cáo chứ?

Dietrich lắc đầu.

- Thế những người này sẽ báo cáo thì sao?

Dietrich cười rộ lên:

- Những tên đần nhà binh này đã chuẩn bị sẵn sàng liếm gót giày tôi khi tôi đưa ra giả thuyết của tôi, còn gì có thể đơn giản hơn một tên lính say rượu thúc xe chạy loạn xạ và bị tai nạn.

- Thế để làm gì? - Steinglitz ngạc nhiên.

- Còn sau đó, - Dietrich giảng giải kiểu dạy khôn, - thì sao, thì cứ cho là nếu như tình báo Liên Xô cả gan bắt cóc một điện đài dã chiến rồi truyền tin về cho người của hắn ngày tháng bắt đầu các sự kiện, thì các ngài đại tá này tránh sao khỏi bị tra hỏi.

- Thì mặc xác họ, kệ cho họ chịu trách nhiệm vì sự vô ý của mình. Rõ ràng đó là tình báo Liên Xô.

- Đúng. - Dietrich khô khan nói. - Nhưng tôi không có bằng chứng. Mà nói trắng ra thì bằng chứng để làm gì?

- Lại còn để làm gì? - Steinglitz sửng sốt nói. - Bởi vì hắn đã truyền đi được tất cả rồi còn gì!

- Thế thì có sao! Bây giờ không có gì thay đổi chuyện này cả. Quân đội đã sẵn sàng để nện một đòn rồi, mà chính Quốc trưởng cũng không muốn hoãn đòn tấn công này một phút.

- Thì ra thế, - Steinglitz đồng ý. - Nhưng nếu bọn đó sẽ đáp bằng đòn đánh trả?

- Sẽ không thế. Chúng ta có bản chỉ thị đặc biệt của Stalin. Ông ta đã ra lệnh cho quân đội của mình trong trường hợp có sự biến quân sự ở biên giới thì cố đẩy đối phương ra ngoài giới tuyến và không tiến xa hơn.

- Nhưng, nếu…

- Nếu có tên nào đó được biết những suy nghĩ cá nhân này của anh, - Dietrich nghiêm trọng ngắt lời thiếu tá, - thì nên biết rằng trong tủ sắt của tôi sẽ có bản ghi những suy nghĩ này.

- Nhưng nếu tôi khai báo trước anh?

- Không sao, anh bạn ạ, anh sẽ không làm nổi chuyện đó đâu! - Giọng Dietrich dịu dàng vang lên.

- Tại sao?

- Bây giờ tôi đã nhận được bản tin của anh rồi. Nhưng ngày tháng sẽ khác, và vì làm chậm trễ với ý đồ đen tối anh sẽ bị xử bắn.

- Thật khôn khéo. Nhưng tại sao anh lại coi trọng việc này thế?

Dietrich uể oải trả lời.

- Tôi coi trọng danh dự phòng “S” Thứ Ba. Chỗ chúng tôi chưa bao giờ bị thất bại trong công việc. Bây giờ chúng tôi cũng không bị thất bại nào. Và sẽ không bao giờ bị thất bại.

Steinglitz chân thành thốt lên.

- Ồ, có thể yên tâm - tôi hiểu anh!

- Winckelmann có khẳng định: sự bình tĩnh là phẩm chất vốn có nhiều hơn ở người đẹp. Mà tôi lại thích đẹp trong mọi trường hợp và mọi thời gian.

Rồi Dietrich trịnh thượng khẽ vỗ vào má Steinglitz.

Trời sáng lên, bầu trời ở phía trước là quê hương Weiss mỗi lúc một sáng rõ ánh mặt trời mọc, không khí ấm áp rực ánh sáng và trong sạch. Mùi cỏ êm dịu, quyến rũ luồn qua tấm kính lọt vào trong xe.

Weiss cho xe chạy một cách hờ hững. Sự đờ đẫn chết chóc đang đè nặng tâm hồn anh. Mọi trí lực đã cạn hết. Bây giờ anh sẽ quay lại và chẳng khó khăn gì - sẽ bắn chết hai tên hành khách này. Sau đó về doanh trại và lại sẽ bắn, bắn, chỉ có bắn giết. Đó là cái duy nhất mà bây giờ anh có tâm trạng để làm - cái duy nhất hiện còn lại trong anh.

Tay anh với sang khẩu tiểu liên nhưng ngay lúc đó anh như nghe thấy giọng nói của Bruno, nghe thấy lời khuyên cuối cùng của Bruno:

“Dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào đồng chí cũng phải bám rễ. Vì chiến thắng và sự sống còn của mọi người nên phải bám rễ”.

Mà Weiss sẽ đạt được gì bằng hành động nhẹ dạ này của anh? Không, đây không những chỉ là hành động nhẹ dạ, mà còn là sự phản bội. Lẽ nào Bruno lại tha thứ cho anh.

Nếu như có chuyện thần kỳ mà Bruno sống lại và người ta có đề nghị đồng chí ấy đánh giá chiến công của mình thì điều mà đồng chí ấy sẽ nói nhiều nhất là: “Công việc tốt, công việc của một người tình báo Liên Xô đã thực hiện những trách nhiệm phục vụ của mình phù hợp với hoàn cảnh tốt”. Đồng chí ấy, Bruno, sẽ chỉ nói như vậy về bản thân anh.

Nhưng tại sao lại Bruno? Vì con người này cũng có tên tuổi, cũng có họ cơ mà. Gia đình anh ở Moskva - gồm vợ và các con. Hiện giờ họ đang ngủ, nhưng cũng sắp dậy rồi, con cái sẽ chuẩn bị đi học. Mẹ chúng sẽ chuẩn bị ăn sáng cho chúng, gói thức ăn vào miếng giấy xi măng, tiễn con ra đến cổng nhà rồi sau đó bản thân cũng đi làm.

Chồng chị là ai? Một viên chức. Thường hay đi công tác xa lâu ngày. Mọi người đều biết: đồng chí ấy có chức vụ không cao lắm bình thường thôi. Gia đình có hai căn phòng ở. Đứa bé thì mặc quần áo của đứa lớn, còn đứa lớn thì sửa lại quần áo, cả bành tô của bố để mặc. Còn khi những người như Bruno hy sinh, như bây giờ đồng chí ấy đã hy sinh rồi thì gia đình và bạn bè được báo tin đồng chí ấy từ trần - lên cơn đau tim nặng. Và thế là hết. Thậm chí trong tờ Moskva buổi chiều cũng không có tin báo tử.

Nhưng rồi thời gian khác sẽ đến thay thế cho thời gian này. Nhiều năm, rất nhiều năm sẽ trôi qua, trước khi con cái người tình báo có thể nói: “Bố chúng tôi…” và câu chuyện chúng kể sẽ vang lên như chuyện thần thoại, huyền bí, ít đúng sự thật, một chuyện không rõ lắm về thời kỳ mà chuyện đó lại diễn ra đơn giản: công tác của một tình báo Liên Xô ở hậu phương kẻ thù.

Nhưng không phải mai sau mà ngay bây giờ các bạn chiến đấu của đồng chí hy sinh đã tiến hành nghiên cứu hoàn cảnh cái chết của đồng chí mình. Đối với họ cái chết của đồng chí ấy là một bài học, một tấm gương thực tiễn. Và nếu mọi sự kiện cho đến hơi thở cuối cùng đều hợp logic, hợp lý, họ sẽ ghi: “Người cộng sản đó đã lấy danh dự hoàn thành nghĩa vụ của mình trước Đảng và nhân dân”.

Nhưng con người này - con người mang cái tên là Bruno, lại là một công dân Xô Viết lẽ nào con người này lại không có họ tên?

Họ và tên … ôi - những tên tuổi của các chiến sĩ tình báo - những người đã cống hiến cả cuộc sống của mình như Bruno để báo trước nguy hiểm cho Tổ quốc? Tên tuổi những con người này ra sao? Vì đã có những người không được may mắn như Bruno. Họ chết một cách chậm chạp. Họ phải chịu đựng những cuộc tra tấn đã nghiên cứu kỹ kéo dài suốt nhiều năm tháng đằng đẵng. Có một tên nào đó, khi bọn Gestapo tra tấn quá mức và tử thần cứu tinh đã tiến gần lại thì những nhân tài của khoa học y học lại đưa những con người đau khổ trở về cuộc sống, kinh khủng hơn cả việc chọn sống. Bọn thầy thuốc Gestapo luôn luôn chăm chú tập trung ngồi đếm từng mạch đập của con tim đang tắt dần. Ngay cả thú dữ cũng không chịu đựng nổi một phần trăm những đau đớn chết người đó, thế mà họ chịu đựng nổi. Họ chịu đựng và biết rằng chiến công cuối cùng này của họ sẽ không được ai biết đến, không một ai trong số người của mình được biết đến nó, không một ai! Bọn Gestapo thường giết người một cách từ từ và bí mật. Chúng trả thù cả những người đã chết, vu khống cho họ bằng những tin bịa đặt của bọn phản bội được phái đi. Chúng báo trước điều này cho những người bị giết hại - báo trước cái chết kinh khủng nhất trong tất cả mọi cái chết - cái chết chờ đợi họ sau khi họ đã lìa đời. Tôi không biết phải dùng kim loại gì hay đá gì để đúc tượng kỷ niệm những con người này, vì rằng không có vật liệu gì cứng rắn bằng tinh thần của họ, bằng sự giác ngộ và niềm tin của họ vào sự nghiệp của nhân dân.

Bruno! Weiss nhớ lại đồng chí ấy đã giễu cợt những sự khó chịu về sức khỏe, về bệnh tật, về cái ốm yếu của mình ra sao. Phải, Bruno người ốm yếu, bị cảm lạnh, mũi thường xuyên đỏ vì viêm. Trong các nhà kiên cố nào ở nước ngoài có lần máu người tình báo kiên cường này đã bị chảy đông lại? Còn những cơn đau thường xuyên ở dạ dày vì chế độ ăn uống khổ cực của nhà tù?

Bruno đầu hói, người gầy nhom, hay bị cảm lạnh, nước mắt lúc nào cũng trào ra, trên mặt đầy nếp nhăn trước tuổi, ấy thế mà đồng chí ấy lại hoạt bát và yêu đời hay giễu cợt. Sao tất cả những cái đó lại không quện lại trong khái niệm về vẻ trang trọng hào hiệp của người anh hùng! Lại còn những chiếc kẹo mà đồng chí ấy luôn luôn ngậm trong miệng với lý do chút ngọt tác động có lợi đến hệ thần kinh? Bruno! Nhưng mà đồng chí ấy không phải là Bruno. Có thể, đồng chí ấy là Pyotr Ivanovich Petukhov? Và khi đồng chí đi theo đường phố Dzerzhinsky đến cơ quan của mình thì khó mà phân biệt được đồng chí với hàng nghìn người khác đi qua đường cũng như đồng chí ấy.

Bruno, cũng như những cán bộ khác, những người làm việc ở nước ngoài, lại có gia đình đã tính toán tiền công tác phí để cóp nhặt mua bành tô mùa đông cho vợ, lấy thêm ngày nghỉ phép của những ngày nghỉ không được hưởng lương trong thời gian hoàn thành nhiệm vụ. Tiền lương thì cũng như của một nhân viên quốc phòng, được tính toán cả thâm niên, cũng như của những người thợ mỏ hoặc của những người làm việc trong các điều kiện có hại cho sức khỏe, chỉ biết có một điều là, dù đồng chí ở bên ấy làm việc thế nào đi nữa, dù có lập những chiến công gì đi nữa, đồng chí cũng không được kê vào danh sách những người có tên tuổi của Nhà nước. Người ta sẽ chỉ công bố trong sắc lệnh. Thậm chí huân chương, huy chương cũng không được đeo. Đây không phải loại công tác để phô trương những cái dũng cảm của mình, để làm người khác phải chú ý đến mình.

Sự kính trọng của các đồng chí, cũng mang tính chất là tình báo như vậy. Sự đánh giá đồng chí ấy đã hoàn thành nghĩa vụ của mình trước Đảng, trước nhân dân đó là phần thưởng cao quý nhất đối với người tình báo.

Weiss biết rằng, nếu có khả năng anh sẽ báo ngắn gọn về Trung tâm: “Trong khi truyền điện về thời gian tấn công vào Liên Xô, Bruno đã hy sinh. Kẻ thù không biết được gì về đồng chí ấy cả”. Chấm hết.

Weiss phân tích nhiều lần tất cả những gì có liên quan đến chiến công của Bruno. Không, không phải ngẫu nhiên Bruno xuất hiện ở gần doanh trại của Weiss. Rõ ràng là đồng chí ấy đã dự kiến trước là anh có khả năng manh động và khi được biết ngày tháng bọn Hitler sẽ tấn công, có thể sẽ bị lộ nếu cũng hành động như Bruno đã hành động. Weiss đã đột nhập vào tận hang ổ của cơ quan gián điệp Phát xít, Bruno không được như thế. Và vì vậy Bruno coi việc thực hiện tất cả những gì cần thiết phải thực hiện là hợp lý nhất, và hy sinh, nhưng bảo toàn được Weiss. Rõ ràng Bruno đã tính toán rằng Weiss sẽ được biết về vụ điện đài bị bắt cóc và sẽ hiểu rằng tin tức đã được truyền đi.

Weiss không biết là Bruno muốn phá tan xe để không rơi vào tay bọn phát xít, nhưng không kịp: một viên đạn xuyên qua cột xương sống, đồng chí bị liệt cả chân tay. Đó không phải là sai lầm, mà chỉ là ngẫu nhiên mà thôi. Khi bọn chúng quay ngoặt chiếc chân gãy của đồng chí, dẫm lên bàn tay đã bị bẹp nát, thiêu cháy cơ thể, thì Bruno hầu như không còn cảm thấy đau đớn nữa, không ai biết điều này, chỉ có Bruno biết. Cái đau đớn chỉ đến khi bọn chúng chạm vào chiếc xương sống đã bị bắn gẫy của đồng chí. Nỗi đau đớn cứ tăng dần và đồng chí không hiểu nổi làm thế nào sống được với những đau đớn ấy. Tại sao nó lại không đủ sức giết chết đồng chí mà đồng chí không hề bị ngất đi dù chỉ một giây thôi. Đầu óc của đồng chí làm việc chính xác, rõ ràng và đồng chí đã chiến đấu với kẻ thù đến giây phút cuối cùng. Đồng chí qua đời vì tim bị tê liệt. Nhận thức của Bruno luôn luôn vững vàng, chỉ có trái tim của đồng chí đã mệt mỏi, rách nát và không đứng vững.

Weiss lại nhìn thấy bộ mặt Bruno với miếng da bị lột, con mắt chăm chú sống lại của đồng chí như ngầm báo cho anh: “Mọi việc đâu vào đấy. Công việc đã được hoàn thành”. Chính “công việc” đồng chí đâu có nói “nghĩa vụ”, Bruno không thích từ quá kêu… “Công việc” - đó là từ có ý nghĩa nhất trong số những từ Bruno thường dùng.

- Ê - này lính! - Dietrich huých vào lưng Weiss - Mày sẽ nói gì về vụ tai nạn này?

Weiss nhún vai và không quay đầu trả lời.

- Nốc quá rượu rồi say khướt. Chuyện thường xẩy ra. - và ngay lập tức, vượt qua được nỗi đau khổ, anh nói thêm chậm rãi, rõ ràng: - Ngài đại úy, ngài là một người nhân đức, ngài đã thật cố sức để cứu sống tên say rượu đó.

Phải, chính miệng Weiss đã phát ra những lời này. Anh nói điều đó thật khó hơn tất cả những gì mà anh đã trải qua trong cuộc đời, mặc dù còn ngắn ngủi của anh.

- Tốt, - Dietrich nói: khi nhìn qua gương Weiss thấy hắn huých khuỷu tay vào Steinglitz. Sau đó Dietrich nhắc lại một lần nữa. Tất cả đều tốt. Rất tốt.

Giọng ghen tức Steinglitz nói.

- Anh có bộ óc biết phân tích, anh đã tính toán được tất cả.

- Bộ óc, thì tốt thôi, - Dietrich nói. - Nhưng khẩu vị tốt còn hay hơn nhiều. Rồi hắn tuyên bố: - Tuy nhiên tôi đói meo rồi.

Xe chạy đến một làng nhỏ Weiss đỗ xe bên một biệt thự và theo lệnh Dietrich anh tìm người nấu ăn.

Trời đã sáng. Mặt trời đã mọc, đám nhân viên của đơn vị đặc biệt này đánh răng, rửa mặt bên giếng, cạo râu, đầu cúi trên những chiếc chậu. Bọn chúng chỉ mặc có chiếc quần đùi lót nên hoàn toàn không giống lính tráng gì cả. Nhiều tên đi loại giầy ấm dùng trong nhà làm bằng vải ca rô đế bằng nỉ. Mùi xà phòng thơm, thuốc đánh răng bạc hà, mùi nước hoa xông lên. Weiss cần phải sống, tươi cười, trò chuyện. Và hầu như không có chuyện gì xảy ra cả, không có cả cái đêm Weiss vừa qua. Và không bao giờ có Bruno trên trái đất nữa…