Nhận thức dần dần trở lại với Johann Weiss, nhưng bỗng nhiên anh bừng tỉnh như bị một đòn đánh khi nhìn thấy trước mặt mình bóng lờ mờ, ẩn hiện của Baryshev. Dần dần bóng này in rõ lên như hình người trên màn ảnh, lúc đầu không chập hình, nhưng sau bỗng nhiên rõ nét.

Đôi vai rộng của Baryshev khoác chiếc áo choàng trắng làm lóe mắt vì màu trắng của áo. Baryshev than phiền ngồi xuống chiếc ghế bên cạnh giường và như hai người mới gặp nhau ngày hôm qua, nói bằng cái giọng thường tình của ông như mọi khi thành thạo vào quan tâm.

- Cậu sao thế, Belov, vẻ không vui lắm? - Baryshev cúi người, áp chiếc má râu cạo nhẵn của mình vào mặt Johann Weiss, rồi ngồi thẳng dậy. - Nào, xin chào! - Rồi nói: - Ngoài trời nóng nực lắm, còn chỗ cậu ở đây lại dễ chịu, mát mẻ. - Lấy khăn lau cổ, nhìn xung quanh một lượt: - Buồng nằm đàng hoàng lắm. - Và bắt đầu đặt lên chiếc tủ con hoa quả và thức ăn các loại lấy trong các túi con ra.

Weiss chăm chú và hoài nghi nhìn Baryshev, chờ cho cái bóng này ẩn hiện và biến đi như các thứ mà từ trước đến giờ anh đã định ngắm nhìn để xác định, nhỡn quang của anh còn lành lặn hay không. Nhưng với sự xuất hiện của Baryshev mọi vật trong buồng này đều có độ ổn định chắc chắn và tồn tại không còn như các bóng hình, mà với cơ sở có thật, đầy đủ vật chất của nó.

Quay sang phía nữ y tá đứng bên cửa với vẻ mặt hơi sửng sốt và bối rối, Baryshev đề nghị bằng giọng xúc động:

- Cô y tá, cho chúng tôi chén trà pha đặc theo kiểu Moskva thì hay quá. Có thể được chứ? Còn cô thì, xét toàn bộ, chắc coi anh ta như một tên phát xít, chỉ có cho ngủ say sưa thôi có phải không?

- Hoàn toàn không phải thế, - cô y tá ngang bướng phản đối, - Chúng tôi trông nom ngang như hàng sĩ quan của ta.

- Thôi được, - Baryshev thiện ý công nhận. - Thế tức là một tách trà cũng ngang mức đó.

Khi đại tá Baryshev tới quân y viện lúc này đã là quân y viện đồn trú nằm trong một thị trấn của Đức, theo các tin tức nhận được: ở đây phải có Belov đang nằm chạy chữa, thì bác sĩ thường trực sau khi kiểm tra danh sách báo cho Baryshev rằng ở đây không có ai là Belov cả. Chỉ có mấy sĩ quan Xô Viết bị ốm và bị thương, nhưng người mà đại tá tìm kiếm thì không có ở đây.

- Những có thể có một thương binh nào nữa đang được chữa ở đây? - Đại tá gặng hỏi.

- Có một tên Đức, sĩ quan SĐ. Bác sĩ ngước lông mày và tuyên bố dứt khoát. - Nhưng là một thầy thuốc, tôi phản đối nếu đồng chí hỏi cung hắn bây giờ. Làm thế có thể hoàn toàn phá hỏng thần kinh của hắn. Những thương tích rất nghiêm trọng. Ông đề nghị: - Nếu đồng chí muốn, tôi có thể cho xem qua bệnh án của hắn, - Và giải thích: - Một tên phát xít nhà nghề. - Rồi ngay lập tức coi bổ sung là cần thiết: - Nhưng chúng tôi đối xử với hắn chỉ là người bị thương đang được chạy chữa.

- Vậy cho phép ngó qua một chút, kỳ lạ đấy.

Bác sĩ đưa bệnh án cho Baryshev.

“Trưởng phân ban Johann Weiss” - Baryshev đọc và ông cần phải dùng toàn bộ ý chí để giữ được vẻ bình thản.

- Sao, con chim này thế nào đây? - Baryshev uể oải hỏi, mắt say sưa nhìn bình nước.

- Đó là một kẻ đặc biệt trung thành với chủ nghĩa phát xít. Ngay cả trong tình trạng thần kinh bị chấn thương nặng kéo theo việc hoàn toàn mất thể lực và làm yếu tạm thời thị giác, thính giác và các chức năng của chân tay, hắn vẫn giữ được ý niệm về bản thân như là một “anh hùng” quốc xã. Đúng, - dừng lại một chút bác sĩ nói tiếp, - là thần kinh của hắn hơi đặc biệt. Hắn cảm thấy như đang ở chỗ người của hắn, trong quân y viện Đức. Và để không gây xúc động thừa cho hắn, chúng tôi cố gắng bằng mọi cách không can ngăn hắn. Hắn đang rất nguy ngập và nếu được biết rằng đã bị bắt thì điều đó có thể dẫn tới hậu quả chết người.

- Ra thế, - Baryshev im lặng một lát, sau đó như sực nhớ ra, tán thành: - Tất nhiên, tôi không phải thầy thuốc, nhưng tôi cho rằng về quan điểm tâm lý học, phương pháp của các đồng chí có cơ sở khoa học đấy.

- Tất nhiên rồi!

Baryshev tay ngượng nghịu cầm thuốc lá, giúi ngược đầu thuốc vào miệng định châm lửa hút, và chán ghét quăng thuốc vào chiếc gạt tàn, lắp bắp hỏi:

- Thế đồng chí nghĩ sao, hắn sẽ khỏi chứ?

Bác sĩ nhún vai:

- Đồng chí thấy không, - vẻ trịnh trọng, bác sĩ nói. - Nhiều vết thương đã nhanh chóng thành sẹo. - Nhưng chức năng hoạt động của não đối với chúng tôi còn đang là điều bí mật. Có thể gây ra là một nhân tố kích thích bên ngoài nào đó tác động đến sao cho cả bộ máy thần kinh bỗng nhiên có lại ổn định đã bị mất. Cũng có thể ngược lại. Chúng tôi thì đặt hy vọng vào cách chữa bằng cho ngủ triền miên. Sự nghỉ ngơi hoàn toàn này của hệ thần kinh thường sẽ cho những kết quả lớn nhất.

- Và hắn đang ngủ à?

- Đồng chí tưởng tượng xem, ngay cả các liều lượng thuốc ngủ tác động mạnh nhất cũng vô công hiệu. Và thế còn ít; bệnh nhân giả vờ như ngủ: mí mắt của hắn phản ứng lại nhân tố ánh sáng kích thích, mà ở người ngủ thì không có chuyện đó.

- Đồng chí nghe đây, - Baryshev rầu rĩ đề nghị, - hay cho phép tôi làm nhân tố kích thích tốt nhất này. Đồng chí hiểu cho, đây là một đồng chí của ta và nói đơn giản nhất, đây là một anh hùng bình thường nhất.

Bác sĩ ngạc nhiên nhìn chằm chằm vào Baryshev. Đại tá khẩn khoản nài:

- Cho phép chứ? - Thú nhận: - Chính tôi cũng hồi hộp. - Đề nghị: - Hãy cho xin chút gì đó, - búng ngón tay một cái, - như một giọt thuốc an thần chẳng hạn… Chứ đồng chí biết không, tôi cũng rối thần kinh lên.

Cuối cùng thì Baryshev trấn tĩnh lại được và ngay từ phút đầu tiên vào buồng Belov ông đã tỏ ra như là từ lâu hai người luôn luôn ở bên nhau, và ông chỉ bỏ đi một thời gian ngắn, bây giờ đã trở về. Nhìn căn buồng hẹp một lượt như để ước chừng, Baryshev hỏi Belov:

- Thế nào, cậu sẽ không phản đối nếu như người ta mang đến cho tôi chiếc giường con đặt ở bên tường chứ? - Đại tá giải thích: - Tất nhiên, tôi không bị thương, nhưng lại như người của bác sĩ, sẽ tìm ra bệnh thôi.

Và theo đề nghị của Baryshev, chiếc giường thứ hai được đưa vào buồng Belov, đại tá liền thay mặc quần áo bệnh viện và nói:

- Tôi cũng thích chữa chạy nhưng ít khi được vừa ý. Đừng là có rơi vào chỗ các nhà giải phẫu bị khiêng đến, chứ còn tự “cuốc” đến thì đừng hòng - lấy đâu ra thời gian. Tuy nhiên vẫn phải coi trọng bộ máy của cá nhân, vì nhờ nó ta sống được. Còn chúng ta thì phần lớn thế này, cơ thể giống như cái hòm, nó chứa nổi ta, tức là xong chuyện. - Đại tá nằm xuống giường, đề nghị: - Ta nghỉ một lát chứ. - Ông hồi hộp hỏi: - Cậu sao thế, không ngáy à?

Belov chằm chằm và hồi hộp nhìn Baryshev.

Baryshev bấm nút chuông, khi y tá vào, theo sau lưng là bác sĩ. Đại tá đề nghị:

- Dù sao đồng chí cũng khám cho tôi xem. - Phàn nàn không rõ ra sao: - Yếu thôi, - và vỗ vào chiếc vai phẳng phiu chắc nịch của mình, đại tá nói: - Có thể bị tê liệt chăng? Hay là nhiệt độ cao?

Trong khi bác sĩ và y tá khám bệnh cho đại tá, ba người luôn mồm nói chuyện với nhau. Baryshev thích thú hỏi rằng có cá ở chiếc hồ bên quân y viện hay không, và cá cắn mồi gì, vấn đề cung cấp ra sao, ở đây có hay chiếu phim không. Khi bác sĩ và y tá đi khỏi, Belov cố gắng hỏi:

- Họ người Nga à?

- Y tá thì không phải, người Ukraine chính cống, còn bác sĩ người Siberia. Bác sĩ là nhân viên quốc phòng, còn cô y tá người tình nguyện.

- ROA, - Belov nói.

- Sao lại thế! - Baryshev kêu lên. - Làm sao họ lại có ở đây, trong một quân y viện Liên Xô? - Đại tá trìu mến đề nghị - Sasha, cậu hãy bình tâm lại. Hãy đánh giá tình hình một cách khách quan, đừng vội vàng, cố phân tích mọi sự kiện. - Xoay người trên giường. - Không ngủ được. Họ có cho cậu loại thuốc gì đó để uống vào là ngủ ngay không?

Belov thì thầm nói:

- Có cho. Nhưng tôi tán vụn chúng ra trong tay, thuốc viên mà, sau đó thổi bay đi như bụi để không tìm ra, không biết được rằng tôi không uống thuốc này, - Nheo mắt lại. - Họ muốn bắt tôi ngủ, hiểu rồi.

- Cậu khá lắm đấy, đã tinh khôn nghĩ ra. - Baryshev tán tụng. - Tuy nhiên hãy cho vay một viên để chống mất ngủ. Và cậu cũng hãy uống một viên cho có bầu có bạn. Chứ không thì tôi sẽ ngủ mà cậu thì thức, thế bất tiện.

- Không!

- Cậu sao thế, không tin tôi à? Thì vì có bầu có bạn, như người ta nói, chỉ một viên thôi… - Baryshev đưa cho Belov một viên và cốc nước, rồi theo dõi cho Belov uống, xoa vai nói. - Thế chứ, chàng thanh niên khá lắm.

Ông nằm xuống và chỉ một lúc sau đã thấy mặt Belov có vẻ bình tĩnh, mệt mỏi, - “Ngủ rồi, ông nghĩ. Té ra vì cái đó mà cứ dày vò bản thân với đủ mọi cái”. Baryshev nằm ngửa, nhưng ông không thể ngủ được, cuộc gặp gỡ này làm ông quá xúc động, được nhìn thấy Alexander Belov tức Sasha Belov như Baryshev quen gọi, thật là một hạnh phúc lớn.

Đại tá tự cảm thấy hơi có lỗi…

Vấn đề là ở chỗ, một cán bộ đang ở Berlin được trao nhiệm vụ tìm kiếm Belov ngay lập tức. Nhưng hôm trước ngày nhận nhiệm vụ đã tìm thấy trong các tài liệu lưu trữ của Gestapo hồ sơ về cái chết của Johann Weiss trong vụ tai nạn ô tô được khẳng định bằng ảnh chụp tại chỗ, mà cái chính là bằng tấm bia mộ ở nghĩa trang, điều này đáng tin hơn cả.

Tuy nhiên đồng chí này vẫn còn thấy có mối ngờ vực rất tự nhiên: là người rất cẩn thận, vì giả định có âm mưu giảo quyệt gì đó của SĐ nên đồng chí lại tiếp tục tìm kiếm trong các tài liệu của ngành mật vụ, song việc này đòi hỏi nhiều thời gian.

Khi lời chất vấn của “giáo sư” về tình trạng sức khỏe của Belov gửi tới Trung tâm kèm theo lời đề nghị không được chấp nhận trong các giấy tờ loại này là chuyển lời chào của Nadezhda nào đó cho Belov, thì Baryshev rất lo lắng vội vã bay sang Berlin và hai ngày sau đã đáp ô tô tới chỗ vừa mới diễn ra cuộc chiến đấu của các chiến sĩ dù cùng nhóm do Belov chỉ huy.

Ở Berlin Baryshev đã bị giữ lại vì các công việc rất quan trọng. Nhưng trong đó có cả cuộc gặp gỡ với tên quen thuộc cũ, nguyên là quản trị trưởng “Adlon”, tên Gestapo nhà nghề Franz.

Baryshev gặp Franz trong phòng giam nhà tù, nơi tên này được cung cấp đầy đủ giấy tờ và bút mực đang cố gắng lao động để viết lời khai cá nhân một cách tỉ mỉ và tận tâm.

Chỉ làm quen qua với hắn là Baryshev đã phấn khởi tìm ra tên tuổi Johann Weiss trong số những nhân viên tài năng nhất - theo lời Franz - của Ban sáu ngành SĐ, những người được Walter Schellenberg có cảm tình đặc biệt.

Vì có trí nhớ đặc biệt, Franz nhận ra Baryshev, về khả năng này Baryshev cũng không chịu thua kém hắn. Vì thế đồng chí khuyên hắn nhắc lại trong bản thú tội những gì Franz muốn quên đi về hoạt động của bản thân hắn ở Gestapo, điều này Baryshev biết rất rõ.

Và bây giờ Baryshev cảm thấy hạnh phúc chưa từng có sau khi tìm ra Belov và tin chắc rằng Sasha Belov của ông đã nhập rất chắc vào nhân vật Johann Weiss mà chắc là Belov không đơn giản và dễ dàng thoát ra khỏi được nhân vật này.

Belov ngủ gần suốt một ngày đêm. Khi tỉnh giấc anh sợ hãi mở mắt, lo ngại rằng tất cả ở xung quanh sẽ lại chập chờn như những bóng mây mù. Nhưng thực ra chẳng có gì để sợ, nhỡn quang của anh đã được hồi phục gần như hoàn toàn. Và anh nhìn thấy Baryshev đang gật gù ngủ trên chiếc ghế trước giường anh, người mặc áo choàng bệnh viện. Và anh nằm bất động để không phá giấc ngủ của đại tá. Nhưng Baryshev ngủ rất thính, ngay tiếng rì rầm đầu tiên đã làm đại tá thức giấc, mỉm cười với Belov, ông đi lại bên cửa sổ, vén rèm. Ông ca ngợi thời tiết.

- Bây giờ đi lấy nấm thì tuyệt! - Giải thích bằng giọng của người sành sỏi: - nấm mọc ở những khu rừng thưa nhỏ như thế này, đặc biệt ở bìa rừng.

Ngoài việc tìm kiếm Belov ở đây Baryshev còn có các nhiệm vụ chuyên môn quan trọng khác nhưng nửa đêm ông đã đi chân đất ra ngoài hành lang vì sợ gây nên tiếng giày lẹp kẹp, từ phòng bác sĩ trưởng gọi điện thoại về Moskva để giải thích ông đang ở đâu. Và ông tuyên bố rằng ông coi sự dừng lại ở đây ở quân y viện này là một công việc quan trọng đặc biệt. Theo đề nghị của đại tá, ngay hôm nay giáo sư chuyên ngành phải bay đến quân y viện đồn trú. Ông đặc biệt nói chuyện lâu với bố mẹ Belov.

- Cái quan trọng nhất, - Baryshev nói to qua ống điện thoại - nhiệt độ bình thường! Mà đó là tất cả. Nếu nhiệt độ tốt thì tức là người cũng thế.

Buổi sáng lúc Belov bỗng nhiên dậy và đi đến chỗ chậu rửa mặt, Baryshev hơi lúng túng hỏi:

- Chuyện gì thế? Té ra, giả vờ à?

Belov nói;

- Hồi đêm tôi đã dậy và tập đi nhắm mắt để nói chung không phải tập đi nữa. Tôi đã nghĩ ra tất cả: nếu như chạy trốn được, tôi sẽ tự khai là một lính quốc xã bị mù.

- Ơ, thế thì đúng, - Baryshev đồng ý. Ông thở dài: - Thế thì tôi sẽ chỉ tưởng tượng thấy cậu tập tễnh mò đi trên đường ra sao… Mà lái xe của chúng ta, cậu biết, là các tay ngang tàng thế nào chứ? Trên đường quốc lộ phóng trên trăm cây số chứ không ít. Làm kiểu mẫu trước các đầm Đức. - Vẻ phê phán nói tiếp: - Cần phải phạt họ, thế đấy!

Sau bữa ăn sáng, Belov tuyên bố dứt khoát:

- Tôi cần đến Berlin.

- Không, người anh em ạ, còn nguy hiểm!

- Đồng chí đã thấy tôi có giấy tờ gì rồi chứ? Mà đồng chí nhìn thấy các chữ ký không?

- Đã xem rồi. Gần như cả chuồng thú đã ký tên.

- Thế đấy!

- Thế đấy cái gì? Không có đấy gì hết. Bất kỳ một nữ giao thông coi đường nào cũng sẽ giữ lại - và hết.

- Chỉ cần quẳng tôi sang khỏi trận tuyến thôi. Belov đề nghị.

- Không, - Baryshev cắt ngang đi. - Không. Và nói chung không còn gì hết: không còn phòng tuyến, không còn mặt trận và giấy chứng minh của cậu chỉ là một vật bảo tàng, và chỉ thế thôi. - Đại tá bực mình lầu bầu nói: - Có thể, đối với cậu cái đó là nhân tố kích thích như bác sĩ nói, nhưng mặc xác nhân tố kích thích, chỉ có điều chiến tranh đã kết thúc. Quân ta đang tắm nắng bên bờ sông Elbe. Thế đấy. Và, nếu muốn biết, thì chứng nhận việc tôi đến và đi trong công lệnh phải được quân quản Berlin đảm bảo bằng dấu. Và ở đó súng lục cần cho tôi không bằng giày ủng để tắm nắng ở bãi tắm Sochi đâu. Hiểu chưa?

- Tức là hết?

- Chính thế, - Baryshev nói. - Hết!

Belov im lặng hồi lâu. Anh nheo mắt mỉm cười với ý nghĩ gì đó của mình. Rồi bỗng nhiên hỏi:

- Đồng chí có xe chứ?

- Coi như có.

- Hãy cho đi đón Heinrich Schwarzkopf nếu như cậu ta còn sống. Hãy cho chở tới đây!

- Trước hết, cậu ta còn sống, - Baryshev nói. - Còn thứ hai, “hãy cho chở đến đây” là thế nào? Đồng chí Schwarzkopf bây giờ là một nhân vật chức trách, giám đốc một xí nghiệp khổng lồ.

- Ở đâu?

- Ở đâu là thế nào? Ở vùng chúng ta. Tạm thời là vùng sau này người Đức sẽ tự tìm lấy tên gọi cho nó. Công việc của chúng ta đơn giản thôi. Chính quyền nhân dân của họ quyết định ra sao thì sẽ là như thế.

- Nhưng tôi muốn trông thấy Heinrich.

- Thế cậu nghĩ tôi không muốn à? Ta sẽ gửi điện, điều đó có thể được. Còn chuyện giao thông thì Heinrich tự lo. Một cán bộ nhà nước, việc phải giải quyết theo chức vụ.

- Đồng chí nghe đây, thế còn Gvozd?

- Gvozd gì đồng chí ấy? Bây giờ nhân vật quan trọng này đã là chủ tịch nông trường quốc doanh rồi. Lộc cộc chiếc chân giả, nhưng công việc thì chạy lắm.

- Còn Elsa?

- Elsa nào? À, à Orlova… làm cán bộ. Mà chỉ có, cậu hiểu không, cô ta thích thú đến đáng ngờ vực về môn luật công dân: chuyện hôn nhân của Zubov với cô vợ Đức ra sao, hợp pháp hay không hợp pháp. Các chiến sĩ biệt động cho rằng cô ta đã yêu Zubov.

- Thế Zubov đâu?

Baryshev cau mày. Ông nói, khó khăn lắm mới tìm ra lời:

- Cậu hiểu không, chiếc máy bay mà Zubov bay đi cùng với bọn ủy nhiệm SS không đến được địa điểm quy định. Tức là tóm lại, trong tất cả mọi trường hợp, Zubov là anh hùng, với tất cả các kết quả bắt nguồn từ ở đây.

- Cậu ta… còn sống không?

- Thật muốn như thế. Mà muốn được như thế chứ! Phải, rất muốn! - Và ngay lập tức chuyển đề tài câu chuyện: - Lyusya Egorova, nhớ cô ta chứ? Thì cô gái mặt bị cháy bỏng ấy, mà vốn xinh đẹp khi quay nửa mặt kia lại, cô ta bây giờ đã là mẹ rồi, và vẫn còn say mê lắm! Tôi có đến chơi. Giữ tôi lại ở hành lang: “Hãy sưởi cho khỏi lạnh, chứ không sẽ làm cảm lạnh cháu nhỏ mất”. Nhìn vào chiếc xe nôi - chiếc yếm, dãi buộc “nơ” một trẻ mẫu lộ ra trong yếm dãi, nằm và mút đầu vú cao su. Thế là tôi trả thù cô ta vì việc giữ tôi lại ngoài hành lang. Lấy chiếc vú cao su khỏi miệng trẻ, quẳng đi và nói: “Ngành y học hiện đại không cho phép - vì mất vệ sinh”. “At” thì bây giờ vẫn là “At”, bây giờ lãnh đạo trong ban hành chính khu. - Đại tá hỏi: - Có lẽ đủ rồi, giải lao chứ? - Nghiêm nghị đề nghị: - Ta thế này nhé, lúc đầu mười phút thông báo tin tức, những ngày sau, mỗi lần bổ sung thêm cũng khoảng thời gian như vậy. Để có nề nếp. Chế độ. Chúng ta đang ở trong bệnh viện chứ không phải nơi nào khác. Mà chính tôi cũng chịu ở địa vị của tay ốm quèn. Bỗng nhiên nghe thấy những câu chuyện vớ vẩn, họ lại phạt cho - tiêm vitamin ngoại lệ. Mà sẽ chọc vào đâu? Vào khu vực không bảo vệ hoàn toàn. - Cất giọng đùa vui: - Không biết, các tướng lĩnh và nguyên soái cũng bị thế hay là vào chỗ nào đó có lợi hơn.

•º•

Thế là sau khi tình nguyện giam mình trong buồng bệnh, Baryshev đã nhẫn nại và kiên trì chăm sóc Sasha Belov, ông có giải thích với thủ trưởng cấp cao khi bị gọi về Moskva tầm quan trọng của sự có mặt của ông ở đây, bên cạnh Belov đang bình phục.

Khi Heinrich Schwarzkopf đến quân y viện và lao vào ôm lấy Weiss, thầm thì kể lể đôi khi mới quay nhìn Baryshev, về những ngày anh còn lại một mình và tiếp tục hoạt động, Baryshev coi sự có mặt của ông trong lúc người tình báo Xô Viết nói chuyện với bạn chiến đấu của anh ta là không tiện, thế là ông bỏ ra hành lang.

Ngồi trên ghế dài cạnh “Titan”[1] đại tá hút thuốc và nói chuyện với một sĩ quan đang bình phục về cuộc sống, ở trong nước: hiện giờ ra sao và sau này phải thế nào. Còn khi Baryshev gõ cửa rồi vào buồng, Heinrich bối rối nói.

- Xin đồng chí thứ lỗi, tôi không được biết đồng chí là đại tá Baryshev.

- Đó là lỗi của tôi. Tôi không tự giới thiệu.

Trước hết Heinrich muốn kể cho Baryshev là anh đã có thể thiết lập được cái gì quan trọng trong những ngày tồn lại cuối cùng của nước Đức phát xít.

Baryshev niềm nở nghe rồi cám ơn. Ông đăm chiêu nói:

- Thực ra, như ta nói, tất cả những cái đó đã là quá khứ. Còn đồng chí thì bây giờ phải nghĩ đến vấn đề nước Đức sẽ thế nào, đồng chí Schwarzkopf ạ. Tiêu diệt chủ nghĩa phát xít là chúng tôi, còn xây dựng nước Đức mới sẽ là các đồng chí… - Đại tá đưa tay vuốt mái tóc xạm đi vì bạc, rồi nói thêm: - Tôi xin hỏi với đồng chí như với một bạn chiến đấu của Johann Weiss ngành mật vụ của Hitler cùng với tài liệu lưu trữ và ấn triện của chúng, số nào bỏ được sang phương Tây tránh thoát bàn tay trừng phạt của chúng ta - như nói theo lối cổ - đã chuyển thành sở hữu của những kẻ mơ ước trở thành người nối gót Hitler. Thế tức là phải làm sao cho những mơ ước béo bở của chúng không trở thành sự thật cay đắng cho các đồng chí.

Còn nếu nói về công việc thì tôi dám mạnh dạn không đồng ý với quyết định của đồng chí - tôi đã được rõ quyết định này - không nhận kỹ sư Friedrich Dietmar vào làm việc chỉ vì anh ta tàn phế.

- Không, - Heinrich phản đối, - không phải thế. Tôi có nhận được các thư từ, trong đó tên Dietmar này được nhận xét như một tên quốc xã công khai…

- Tôi cũng được thông báo về điều đó, - Baryshev ngắt lời Heinrich. - Tôi muốn nhắc nhở tính cảnh giác. Bọn quốc xã bí mật đang mong muốn vu cáo, làm hại các chuyên gia Đức, những người không hề che giấu các sai lầm quá khứ của mình, muốn cộng tác với các đồng chí.

- Friedrich Dietmar! Anh ta thì tôi biết. - Belov kêu lên.

- Vấn đề không phải ở chỗ chính cậu biết anh ta, - Baryshev nói: - Vấn đề là ở chỗ kẻ thù trong mọi khoảng lịch sử khác nhau sử dụng các cách đấu tranh giảo quyệt khác nhau, nhưng mục đích của chúng luôn luôn là độc nhất: nếu không giết người về thể xác thì về tinh thần. Thế đấy, - Baryshev mỉm cười, - tức là đề nghị của tôi đối với đồng chí như sau, đồng chí Heinrich ạ: hãy làm tình báo, chỉ có từ nay là tình báo của tâm hồn người.

Heinrich quay lại phía Belov:

- Johann Weiss, tôi quyết định gia nhập Đảng cộng sản. Cậu nghĩ sao, sẽ được kết nạp không?

- Xin lỗi là tôi lại can thiệp vào, - giọng Baryshev vang lên rất nghiêm chỉnh. - Hãy nên lưu ý vấn đề: khi nào được rõ điều này, sẽ có nhiều thư gửi đến cho Đảng về đồng chí như về một nhân viên SS trước đây. Đồng chí đừng giận, những thư này sẽ chỉ do những người rất trung thực viết.

- Đúng, - Heinrich nói, - tôi hiểu. - Khi chia tay, Heinrich hỏi: - Nhưng cậu sẽ đến thăm tôi chứ, Weiss?

- Thế cậu có đến thăm tôi không?

- Đến Moskva thì nhất định rồi. - Và đề nghị: - Hãy cho địa chỉ của cậu. - Belov nói. Heinrich ghi và định gập sổ tay lại.

- Khoan đã, nhưng cho ai?

- À phải, tôi quên mất là cậu có tên gọi khác. - Và Heinrich đăm chiêu nhắc lại mấy lần: - Alexander Belov, Alexander Belov. - Anh phàn nàn: - Cậu biết là tôi khó quen quá. Tôi thấy kỳ lạ là tên cậu không phải Johann Weiss.

- Thôi được, căn cứ viết thư theo họ Belov, còn với cậu tôi vẫn sẽ là Weiss như cũ.

Heinrich đi khỏi, Baryshev nói:

- Cái chính của chúng ta là thế đó - cứu vớt con người. Mục đích cao cả, và nguồn vui to lớn chính ở chỗ đó. - Ông nằm ngả xuống, hỏi: - Ngủ một chút chứ?

Belov mỉm cười:

- Vì sao đó không buồn ngủ.

- Mất trật tự rồi, - Baryshev phê phán. Rồi nghiêm khắc ra lệnh: - Thôi nào, hãy tập trung mọi ý chí lại! Ngủ! Sáng kiến của tôi, thực hiệu thì cả đôi ta. - Và tắt đèn bàn.

Nhưng ngoài cửa sổ trời còn sáng, Baryshev muốn cố gắng thế nào đi nữa ông cũng không thể nào ngủ được. Hơi hé mắt liếc nhìn, ông thấy Belov đã ngủ. Mặt anh bình thản, thảnh thơi,và anh thở đều đều. “Một thanh niên có nghị lực, - Baryshev vẻ ghen tị nghĩ. Và ông còn nghĩ cũng vẻ ghen tị như thế: - Hay có thể, đó là tuổi thanh xuân? Vì người trẻ dễ khắc phục khó khăn hơn là người vất vả vì những năm dài đã sống”. Và sau đó Đại tá đã nghĩ về công tác của mình. “Nó to lớn và vô cùng tinh vi, phức tạp và đòi hỏi lòng nhân đạo ở mức độ này cũng như sự tàn nhẫn đối với mọi cái vô nhân đạo trên đời”

Belov không ngủ. Anh chỉ lịch thiệp giả vờ ngủ để làm yên lòng Baryshev. Cái chết của Zubov làm anh không trấn tĩnh được, nhưng qua những năm vừa rồi anh đã có thói quen tự trọng, dẹp tắt mọi tình cảm, khiến cho ngay cả bây giờ, trước mặt Baryshev, anh vẫn như tự động, vô tư, không để lộ cái mà anh rất hồi hộp khi nghe tin này. Và bây giờ, nằm bất động, mắt nhắm anh nghĩ đến Zubov với một sự tập trung rõ ràng, sắc sảo, nhìn thấy ở Zubov một con người đúng như buổi sáng hôm nào khi hai người cùng tắm ở hồ Wannsee.

Zubov bỗng nhiên hỏi anh:

“Cậu muốn sống vượt mức, cứ cho là tới một trăm tuổi không? - Và ngay lập tức tuyên bố dứt khoát: - Còn tôi thì cũng không phản đối!”

Và thế mà đã không còn Zubov. Không còn. Nhưng Zubov như không chịu đầu hàng cái chết, vẫn đang tiếp tục tồn tại trong nhận thức của Belov vì đã trở thành người bạn đồng hành không nhìn thấy, người bạn vĩnh viễn trong cuộc sống của Weiss.

Đây là chiếc máy bay ném bom phục vụ ngoài chức năng của nó thành máy bay vận tải. Điều khiển nó là hai thiếu úy - những phi công trẻ mới tốt nghiệp trường ngay trước lúc kết thúc chiến tranh. Và vì trên ngực áo họ không có huân chương, huy chương, không vết vá vì bị thương nên họ như mới được cung cấp quân phục.

Và vấn đề các phi công còn rất trẻ, hơn nữa toàn bộ quân phục của họ còn mới nguyên như vừa mới nhận từ kho ra, lại thêm vẻ mặt của họ vô cùng quan tâm lo lắng, toàn bộ những cái đó nhắc hành khách quân đội ngồi trên những ghế tựa bằng nhôm trong máy bay - phần lớn là sĩ quan cao cấp, nhớ đến chính bản thân họ, cũng như thế này hồi nài đi ra trận.

Nắp trần của cabin bằng kính nhựa tổng hợp, dưới đó hồi nào người xạ thủ treo mình trên dây cáp bên mâm đạn trung liên đã bị bắn thủng lung tung được vá bằng vải Percale[2], thiết bị trục trên các cửa nắp bom đã được tháo bỏ đi, còn trên xà gắn bù loong như trên móc áo treo áo mưa và mũ lưỡi trai.

Trời trong sáng, đầy nắng. Những áng mây mỏng đứng lặng đi trong khoảng trời yên gió, tĩnh mịch, mát như mặt hồ.

Máy bay đang bay trên lãnh thổ Đức.

Hành khách lúng túng quay cổ, ngồi nghiêng trên các ghế tựa bản lề bằng kim loại và nhìn xuống dưới qua các cửa sổ con hình vuông đọng mồ hôi sau khi cất cánh.

Các tia sáng mặt trời gần như dọi thẳng đứng xuống đất chiếu sáng mặt đất thật khéo léo như những người thợ giặt lành nghề mới biết làm nên những cái đó trong phong cảnh tưởng tượng của mình đầy màu sắc rực rỡ và đất đai phì nhiêu.

Từ trên cao trông mặt đất thật sự được cày bừa lại cẩn thận và gọn gàng. Và những ngôi nhà nhỏ nóc ngói cao thật là rực rỡ, sạch sẽ và thuận tiện như các bức tranh sơn màu trong sách giáo khoa của Gleser và Petzold, theo sách này hồi trước chiến tranh nhiều người trong số đã đứng tuổi đang ngồi trên máy bay này đã học tiếng Đức ở trường trung học. Và bây giờ họ chăm chú và tập trung nhìn mặt đất này, từ đó thiên nhiên và lao động của con người đã bắt đầu xóa bỏ đi cái mà mới không lâu được gọi là bãi chiến trường, giới tuyến, tiền tiêu, những nơi diễn ra các trận chiếu đấu với mức độ ác liệt cao của lửa đạn khiến cho có ý nghĩ là đất sẽ bị nung đỏ lên và sẽ vĩnh viễn bị nguội đi thành màu đen phủ thuỷ tinh như đá bazan và không một ngọn cỏ nào ngóc lên được.

•º•

Trong cuộc chiến tranh này loài người đã mất đi hàng triệu sinh mạng. Và trong số những người hy sinh có một số người giá sống có thể bằng thiên tài và sức lao động của mình cống hiến cho loài người những phát minh vĩ đại, chỉ ra những con đường mới để chinh phục thiên nhiên, hoàn thiện con người. Nhưng họ đã bị giết hại.

Không chỉ một mình bọn đế quốc Đức đã nuôi dưỡng chủ nghĩa phát xít Đức, với hy vọng được chia phần ăn cướp, bọn góp cổ phần phương Tây của chúng đã ngấm ngầm giúp chúng. Trong quá trình đại chiến thế giới thứ hai bọn hùn vốn này đã nhiều lần dao động vì sợ bỏ lỡ thời cơ khi cần phải bắt tay kẻ mạnh nhất.

Và chỉ có sự phá tan quân đội phát xít mới kết thúc luôn cả những dao động này. Nhưng chiến thắng đã không làm cho chúng phấn khởi, mà lại lo âu. Quân đội Liên Xô đã giúp nhân dân các nước châu Âu bị Đức chiếm đóng chiến đấu trong các đội quân kháng chiến phá tan và đuổi sạch bọn xâm lược khỏi đất nước họ. Và bây giờ các nước này đã có thể tiếp tục đấu tranh cho tự do dân tộc.

Ở các nước Đông Âu cũng đã diễn ra như thế. Các nước này trở thành quốc gia xã hội chủ nghĩa. Những người Đức sống ở phần lãnh thổ phía Đông nước Đức do quân đội Liên Xô giải phóng cũng đi theo con đường này. Trên vùng lãnh thổ phía Đông các đơn vị quân đội Liên Xô mong muốn bằng mọi cách để đất nước mau chóng vùng lên từ đống gạch vụn và nhân dân Đức đi theo con đường tự chọn có thể bắt đầu xây dựng nước Đức mới.

Đấy, vì sao phần lớn hành khách rất quan tâm và chăm chú nhìn qua các cửa sổ con như vậy, họ đang bay trên lãnh thổ Đức - trên các cánh đồng ở đấy những mầm non của vụ mùa mới, vụ mùa đầu tiên sau chiến trang đã nhú lên.

Cả Alexander Belov cũng nhìn qua cửa sổ con ấm lên vì ánh mặt trời. Trên chiếc áo va-rơi của anh, cũng như của các phi công trẻ tuổi, không có huân chương, huy chương. Và quân phục của anh cũng mới như của các phi công. Bộ tóc mới cắt với các vết mổ mới thay băng ở đầu, đôi mắt trũng sâu, những nếp nhăn đau thương bên môi, tóc bạc trên thái dương - tất cả những cái đó tự nhiên làm hành khách chú ý đến.

Xét theo tuổi, còn là lính chiến đấu. Nhưng không có một vật khen thưởng nào, tức là bị phạt. Mà có thể, nguyên nhân là tù binh bị đưa vào trại tập trung từ hồi đầu chiến tranh?

Khi người đại tá ngồi bên cạnh hỏi Belov ra mặt trận từ năm nào và tham gia các trận chiến đấu nào, anh hơi lúng túng, nhăn trán lại, sau đó giải thích:

- Thực ra thì tôi ở hậu phương…

Đại tá nhìn bộ ngực lép kẹp rất rõ của Belov và vẻ độ lượng cài cúc ở túi áo anh lại, nói giọng bậc thầy:

- Khi quá căng thẳng thì đồng chí biết đấy, toàn bộ chiến sĩ hậu dịch đều bị ép lại - ra tiền tuyến hết. - Và đã chiến đấu. - Nói thêm vẻ oai vệ: - Chính tự tôi đã đề nghị nhà nước khen thưởng nhiều người.

- Vâng, tất nhiên thế. - Belov đồng ý.

- Tức là, đã bị ở trong các trại tập trung của phát xít? - Đại tá đoán hỏi.

- Đành phải…

- Và đã chịu đựng được?

- Tức là, như thế, - Belov nói.

Đại tá quay ngoắt khỏi phía anh và không nói tiếp nữa.

Máy bay đi vào vùng mây. Trong cabin trở nên mờ đục, tối hẳn đi.

Belov nhìn lưng người đại tá và ngay lập tức nhớ đến Zubov, nhớ lại cảnh Zubov phàn nàn xé chiếc áo cổ cứng Đức trên lưng mình, cũng bắp thịt nở nang và to như thế này, đề nghị: “Nào, hãy ngó xem lưng tôi ra sao. Không nặng lắm chứ? - Và huênh hoang: - Hắn làm tôi bị thương, nhưng tôi không giết hắn, tự kìm được. Cậu hiểu không, thấy thương hại: vì rất còn trẻ”.

Chuyện đó xảy ra sau khi nhóm Zubov đến tấn công thường kỳ vào căn cứ chất đốt ở khu vực đường sắt. Nhăn mặt vì đau, nhưng mắt mỉm cười, Zubov ngập ngừng nói: “Thật thú vị nếu lấy bút chi tổng cộng xem nhóm tôi đã làm bọn Đức mất bao nhiêu chuyến bay. Chỉ đơn giản để thỏa mãn thôi”.

Còn sau đó, trước mặt Belov hiện ra khuôn mặt Zubov khi anh cúi người quẳng dù của mình xuống đường bay. Bắt gặp đôi mắt ngạc nhiên của Belov, Zubov nháy mắt động viên Belov và còn định nhún vai: ý nói rằng không làm khác được, phải thế thôi.

Nhưng kìa hình bóng Zubov như tan ra, biến mất và Belov nhìn thấy một khuôn mặt khác - già dặn, với mảng da bị lột trùm trên trán. Đó là bộ mặt Bruno. Và khi Bruno gặp mắt Weiss tràn đầy thất vọng, Bruno khẽ lắc đầu như lặng lẽ giải thích không bằng lời cho anh cũng như vậy: phải thế thôi.

- Có thể, đồng chí hút thuốc chứ? - Thiếu tá xe tăng trên áo cổ cứng đính huy chương sao vàng mới quay sang Belov nói. Vẻ quan tâm nói thêm: - Chắc nhớ thuốc Liên Xô lắm rồi chứ? - Đưa cả bao nói: - Cứ cầm lấy.

- Xin cám ơn, tôi cũng có.

- Tức là được phát cho đi đường, - Và thiếu tá báo tin: - Tôi cũng bị bắt nhưng chạy thoát. Có bị thương nhẹ, vừa tỉnh dậy, thế là chuồn. Thế mà không bị đưa ra tòa. Cái gì không có thì không có. - Vẻ chắc chắn, nói: - Nhưng nếu con người chuộc lỗi bằng máu… thì dù lồng ngực không có kim loại, nhưng tức là có ở trong tim. Bây giờ quan trọng là cái: con người có ích lợi hay không có ích lợi cho bước đi tiếp theo, đã không còn là việc nhà binh, mà của cuộc sống? Nỗi đau khổ của con người sẽ lành lại thôi, cuộc sống sẽ được thu xếp ổn thỏa, đã gầy yếu rồi. - Hất tay về phía cửa sổ con: - Tôi đã để lại hai em trai trên mảnh đất này. Trở về nhà một mình. Biết nói gì với mẹ? “Chào mẹ!” - “Thế mấy thằng kia đâu?” - “Không còn!” Mà tôi thì sống. Lẽ nào sau đó với ngôi sao vàng này tôi sẽ làm mẹ tôi vui sướng sao? Không.

•º•

- Đồng chí không đúng. - Belov phản đối. - Nếu như người của ta không làm nên chiến công chưa từng có thì sẽ còn hàng triệu các anh em, cha mẹ, con cái ta phải hy sinh.

- Đúng thế, - thiếu tá đồng ý. - Chiến công, thực chất, đó là cái gì? Một người làm được cái ngang sức với một số người. Tức là những người còn lại được sống. Cũng như là cứu thoát họ. Đúng không? - Thiếu tá rất xúc động. - Trong chiến đấu tôi đã nghĩ như thế: tôi không phá xe tăng của chúng, chúng sẽ phá của tôi. Thế là tôi đã phá. Khi lo ngại rằng người của anh sẽ hy sinh vì anh thì anh sẽ không sợ cho bản thân nữa.

Máy bay xuyên qua vùng mây mù, và mặt trời lại hiện ra. Từ buồng lái, phi công thứ hai đi ra, trang trọng tuyên bố:

- Thưa các đồng chí, chúng ta đang bay vào biên giới đất nước Liên Xô. - Chờ một lát, khẽ nói: - Chứ không thì một số chiến sĩ mặt trận lại giận khi chúng tôi không thông báo rằng đã về đến tổ quốc.

•º•

Belov không rời mắt khỏi cửa sổ con.

Đất đai ấm áp bao la của Tổ quốc bị cày xới lên bởi các vết loang lổ của chiến hào phòng ngự và những hố sâu của bom rơi đầy nước màu đen lấp lánh nằm hùng vĩ và mênh mông trên màu xanh êm dịu của rừng cây. Và Belov cảm thấy máy bay không tự hạ độ cao, mà đó là anh buộc máy bay đi gần hơn nữa lại mặt đất bằng sức hút của cả tấm thân mình.

Khi tiễn Belov ở sân bay Đức, Baryshev nói:

- Tức là thế này: trước hết đến Ban khen thưởng và chỉ sau đó, lúc mang đủ loại huân chương rồi, mới đến Cục. Cậu biết đấy: tôi là người hiếu danh, cán bộ của tôi là niềm tự hào của tôi. Và đừng quên, hãy nói với ông bố: nếu có đi câu cá thì hãy lấy mồi ở địa điểm mật của tôi.

Nadya gọi Belov ra một phía, mở túi xách và nghiêm nghị nhìn vào mắt anh, ra lệnh:

- Hãy nhớ kỹ: trong gói này có thịt gà, phía bên phải là bốn quả trứng luộc, bơ để trong hộp con, ca cao trong phích. Bố sai em chuyển lời cho anh: anh phải ăn uống điều độ.

Belov say sưa nhìn khuôn mặt của Nadya, cũng như mọi khi, hơi ngạo mạn, mũi ngắn thẳng, môi còn mọng như của trẻ con, mắt xám xanh dưới hàng mi rậm. Anh hỏi:

- Còn em?

- Em sao?

- Em sẽ về Moskva chứ?

Nadya ngạc nhiên động đậy vai:

- Thì gia đình em vẫn sống ở đó. - Đưa bàn tay nhỏ cứng ra. Rồi nhắc nhở: - Còn vitamin thì uống trước khi ăn. Nó để ở trong hộp đựng các viên nang con nhộng.

Heinrich nói:

- Tôi sẽ buồn vì thiếu cậu!

- Tôi cũng thế, - Belov buồn rầu mỉm cười.

Heinrich quay sang phía Baryshev:

- Có thể tự hào về những người Đức như Weiss!

- Không sao, - Baryshev nói, - Belov của tôi sẽ không chịu thua kém Johann Weiss đâu. Thế nào, xong! Thời gian!

Và Belov, để có thể không nhìn lâu hơn nữa các khuôn mặt quý giá đối với anh, anh đi giật lùi lên thang máy bay.

Còn bây giờ thì máy bay đang bay thấp dần xuống như trượt trên một mặt dốc bằng kính. Khi bánh xe chỉ vừa chạm mặt đất, bỗng biến ngay mất một trong số các hành khách đã vô hình đi trên máy bay - Johann Weiss.

Người này biến đi không nói một lời, không để lại một dấu vết. Không còn cái hai mặt của Alexander Belov nữa! Thiếu tá Belov còn lại một mình. Trong khoảnh khắc anh cảm thấy đơn độc. Nhưng cảm giác này cũng biến khỏi anh nhanh như nó xuất hiện.

Và không một ai, kể cả Alexander Belov, đứng mặc niệm cái chết của Johann Weiss! Không một ai!

Belov hăm hở và sốt ruột đảo mắt tìm trong số những người ra đón khuôn mặt của mẹ - người quan trọng nhất trên đời này đối với anh. Bà không chỉ là mẹ của Sasha Belov, mà còn của cả Johann Weiss, và vì bà không được biết điều này nên sự biến đi của Weiss cũng không làm bà buồn nhớ.

Thế là chấm dứt sự tồn tại của Johann Weiss, trưởng phân ban tình báo quân sự của phát xít Đức.

HẾT

❀ ❀ ❀

[1] Titan, tiếng Hy Lạp - trong triết học cổ Hy Lạp là tên gọi người khổng lồ, con cái của Ural (trời) và Gaia (đất) đấu tranh để làm chủ bầu trời. - ND.

[2] Percale: một loại vải dầy, chuyên dụng, không thấm nước, dùng trong ngành chế tạo máy bay. - ND.