Để đưa đi làm nhiệm vụ, các tốp nhỏ được thành lập. Tốp trưởng thường được chỉ định là điện báo viên, nhưng cũng có trường hợp tốp trưởng là tình báo đổ bộ.

Phần lớn học viên trường tình báo - điện báo viên trước kia chưa biết công việc điện báo. Khi bị bắt, các chiến sĩ tình báo Liên Xô đã kiên quyết giấu với kẻ thù về quân chủng của mình theo đúng nguyên tắc quy định. Ngay cả những kẻ đã phản bội trong số họ cũng thế, do những nguyên tắc khác, giấu không nói rằng mình là điện báo viên, và ở trong trường đều ít nhiều giả vờ như lần đầu học môn điện báo.

Ngay buổi đầu tiên đã tiến hành viết bài kiểm tra bằng tiếng Nga. Do trình độ văn hóa thấp, giả vờ hay đúng sự thực, một số học viên bị loại ngay và đưa vào trường tình báo đổ bộ.

Việc học tập tiến hành trong các lớp có thiết bị máy phát âm và ống điện thoại kẹp tai mỗi ngày bảy giờ. Hai tuần đầu dành cho việc nghe các chữ cái. Mỗi ngày trung bình học nghe hai chữ.

Sau một tháng học tập những ai không có khả năng hay giả vờ không có khả năng nắm được cách nghe chữ morse thì bị loại khỏi trường điện báo và đưa sang trường tình báo đổ bộ. Weiss cẩn thận nghiên cứu danh sách số bị loại này để nắm vững thực chất của từng người.

Giai đoạn luyện tập trong nhóm coi như kết thúc khi mỗi học viên đã có khả năng thu với tốc độ tối thiểu bảy mươi dấu chữ cái trong một phút.

Sau đó nhóm nghiên cứu hệ thống các tín hiệu, các quy tắc ghi mật mã và dịch mật mã. Nhóm chia ra từng đôi một, từ các lớp cạnh nhau trao đổi điện báo. Huấn luyện viên mở ống nghe kẹp tai của mình kiểm tra các cặp và phân tích sai sót khi buổi truyền tin kết thúc.

Sau đó chuyển sang làm việc ở máy điện đài. Học viên đi vào rừng và trong khoảng cách năm ba cây số từng nhóm liên lạc với nhau bằng vô tuyến điện. Các khu rừng nơi tiến hành học tập điện đài, có bảo vệ và chó săn tuần tra.

Mười ngày dành cho việc nắm được liên lạc ngắn.

Dạy nắm được liên lạc dài cũng là mười ngày. Phóng viên là một trong số các đài phát thanh Königsberg phân nhánh trung tâm gián điệp của cục tình báo Abwehr được chuyên môn hóa trong nhiều năm chỉ nghiên cứu phương Đông.

Thời hạn đào tạo điện báo viên thu thanh là từ ba đến bốn tháng, tùy thuộc vào khả năng và sự nỗ lực của học viên. Các nhóm điện báo viên có số hiệu chẵn, các nhóm gián điệp đổ bộ số lẻ.

Weiss cảm thấy ghê tởm nhất điện báo viên bí danh “Phase”.

Tên thanh niên tuổi mười chín này đúng là trước chiến tranh rất ham thích vô tuyến điện. Là đội viên dân quân Moskva, nhưng ở đây hắn xuất sắc không chỉ về khả năng radio. Bằng thái độ lịch thiệp khôn khéo và cách nịnh hót mềm mỏng, hắn đã có thể chiếm được cảm tình của nhiều tên lãnh đạo trong trường, hơn nữa chỉ trong thời gian ngắn ở trường, hắn đã nói được thành thạo tiếng Đức.

Hắn càn rỡ, suồng sã, trên bộ mặt gầy gò mũi nhọn của hắn luôn điểm nụ cười hài hước. Hắn tự cao trước các học viên khác và không thân với một học viên nào. Bài luận hắn viết theo đề tài bắt buộc, đặc biệt không những chỉ vì tính diêm dúa, khoe khoang mà còn vì những suy luận thích thú ca ngợi bộ luật phát xít mạnh về độc quyền của cá nhân.

Một lần được Weiss gọi lên nói chuyện, hắn tỏ ra xun xoe khúm núm không cần giấu giếm. Hắn giải thích một cách thông minh và có tính toán vì sao hắn đồng ý với các quan điểm già cỗi về phạm trù đạo đức. Hắn tuyên bố không có ý định đưa lên mức đạo đức cao siêu những khái niệm trừu tượng như tổ quốc, danh dự quân nhân vân vân. Hắn nói rằng, thực tiễn chỉ huy lý trí một con người lành mạnh và nếu như nước Đức phát xít thực tế đã chứng minh được là Đức mạnh hơn Liên Xô thì quyền tất nhiên của mỗi đặc tính tự do phải thuộc về phía kẻ mạnh.

Hắn trích dẫn bằng trí nhớ những điểm phù hợp với ý kiến của mình trong các sách chống Liên Xô mà học viên được cung cấp rất nhiều. Nhưng hắn trích dẫn với vẻ tin tưởng khiến Weiss không còn thấy mảy may nghi ngờ gì trước mặt anh không chỉ là một tên phản quốc được bọn Đức tuyển lựa mà còn là một loại khốn nạn hiếm có đã chân thành và hoàn toàn phản bội những niềm tin Xô Viết của mình. Sự thoái hóa tư tưởng nhanh chóng đó Weiss coi là tính nôn nóng, càn bậy mà tên này muốn dùng để được địa vị đặc quyền, đưa hắn lên trên các học viên khác.

Nghiên cứu thông báo từ các nguồn khác nhau đưa đến về mặt tốt của các học viên, Dietrich tách riêng Pha ra. Sau khi nói chuyện riêng với hắn, Dietrich thấy tên này xứng đáng được đặc biệt tin cậy, còn những khả năng mà Pha tỏ ra xuất sắc ở đây, rõ ràng đã cho những cơ sở để khẳng định hắn như một huấn luyện viên về radio.

Hiểu rằng việc nhận Pha vào thành phần cán bộ giảng dạy - huấn luyện của trường sẽ gây thêm cho anh những khó khăn gì, Weiss đã định phản đối Dietrich, nhưng tiếc rằng vô hiệu quả. Một điều làm Weiss ngạc nhiên là phó chỉ huy trường, thượng úy Gerlach lại ủng hộ sự phản đối của Weiss đối với việc đề bạt tên Pha.

Gerlach đã kinh qua con đường sống không dễ dàng. Bố hắn là thương binh, bần cùng hóa. Hồi còn thiếu thời, Gerlach đã từng làm chuyện ăn cắp quầy hàng nhỏ. Nhưng việc không thành, bị bắt. Hắn ngồi tù hết thời hạn đối với tội phạm vị thành niên. Ra khỏi tù một thời gian dài vẫn không có việc làm. Hắn đầu quân ra mặt trận vì lúc đầu bị cám dỗ bởi bộ quân phục nhà nước và những bữa ăn không mất tiền. Dần dần hắn cũng trở thành một tên tin tưởng mù quáng cũng như nhiều tên đảng viên quốc xã khác, luôn luôn sẵn sàng cống hiến cả đời mình vì quốc trưởng, không phải chỉ do trung thành với các lý tưởng của Hitler, mà còn do nhìn thấy ở quốc trưởng một con người cũng xuất hiện từ các giới cặn bã như chúng. Lòng căm thù người Do Thái và giới trí thức đã làm Gerlach giống với quốc trưởng của hắn. Hắn có thể trút hết sự tức giận của mình một cách vô tội vạ về tất cả những gì đã trải qua lên đầu dân Do Thái. Còn sự khinh bỉ giới trí thức, việc theo dõi họ như đã đặt hắn - một tên vô sản lưu manh - lên cao hơn những người có học, bắt họ phục tùng ý chí độc ác, mọi rợ của hắn.

Hitler đã thấy được toàn bộ những gì bẩn thỉu từ đáy xã hội lên. Những cặn bã đó đã nhìn thấy ở Hitler một vị giáo chúa, thủ lĩnh của mình. Người trong các quảng trường vẫn nói bằng tiếng nói của máu, của sự tàn phá và cướp bóc mà chúng rất hiểu rõ.

Còn đối với Dietrich - tên quý tộc ngạo mạn này - Gerlach vẫn có thái độ khó chịu ngấm ngầm.

Lúc đầu, lóa mắt vì chủ nghĩa xã hội dân tộc của Hitler, Gerlach cho rằng phong trào quốc xã sẽ động chạm đến giới quý tộc Đức, đến con cái của các vị địa chủ quý tộc hoặc con cái bọn trùm công nghiệp. Nhưng sự trừng trị thành Rem và những phi công của thành này tạo thuận lợi cho những yêu cầu của các trùm công nghiệp khu Rua và hội đồng tướng lĩnh quân đội quốc xã đã chứng minh rằng mơ ước của hắn chỉ là ảo tưởng. Hitler củng cố vững chắc địa vị cầm quyền của các giai cấp thống trị. Tuy thế lòng trung thành của Gerlach với quốc trưởng vẫn không giảm đi, ngược lại, nó chuyển sang sự khâm phục điên cuồng, mù quáng.

Hắn chỉ tin vào quốc trưởng và không tin ai hơn nữa.

Gerlach xuất sắc ở khả năng làm việc khác thường, hắn không trao cho ai việc gì hết, muốn tự làm lấy tất cả. Là kẻ đa nghi, cau có, ngang bướng, hắn không tin tưởng cả những tên cao hơn hắn về danh hiệu và chức vụ. Hắn dũng cảm bảo vệ điều mà hắn tin, hắn hiểu rõ ràng, quá khứ phát xít tuyệt vời của hắn là sự đảm bảo chắc chắn cho hắn.

Gerlach nguy hiểm đối với Weiss không những chỉ vì tính đa nghi cảnh giác của hắn. Ở đây, hắn là kẻ duy nhất trong trường tình báo phá hoại không chỉ đơn giản như làm nghĩa vụ quân sự, mà như việc phục vụ đặc biệt cho một đấng tối cao và quên mình hy sinh cống hiến tất cả sức lực cho công việc, ngoài công việc ra không thích thú gì khác.

Đối với tù binh Xô Viết, hắn có thái độ căm thù kiểu thú vật và thậm chí không cho phép có ý nghĩ là những sinh vật hạ đẳng này lại có thể phục vụ nước Đức được, không có lý do nào khác ngoài sự sợ hãi cái chết.

Vì thế hắn không tin rằng học viên Pha đáng tin cậy. Thế là hắn kết hợp những lý lẽ của mình với sự phản đối của Weiss.

Nhưng Dietrich kiên quyết giữ ý kiến riêng. Sự kiên quyết này rõ ràng sinh ra do thái độ khó chịu mà về phần mình hắn cũng cảm thấy đối với Gerlach - tên càn rỡ xuất thân trong đám thấp kém. Trước kia những kẻ như Gerlach chỉ ở địa vị mình để mà hoàn thành vai trò của một tên đao phủ tàn sát phong trào công nhân xã hội Đức - một mối nguy hiểm không nhỏ đối với chúng.

Chỉ huy trưởng trường tình báo là đại úy Gerd, con rể tên chủ nhà máy Wentling.

Một dạo, Gerd cũng như bố vợ hắn đã tin theo các quan điểm của chủ nghĩa quân chủ và cho tới năm ba mươi lăm hắn còn có quan điểm bảo thủ đối với Hitler. Sau đó hắn tin vào quốc trưởng như vị đứng đầu đế quốc thứ ba, một hoàng đế của nước Đức mới. Mặc dù có những lý do khác với Gerlach, nhưng hắn cũng như Gerlach, với lòng trung thành mù quáng đã hiến thân mình cho việc phục vụ quốc trưởng.

Sự xâm lược kiểu đế quốc của nước Đức phát xít đã hứa hẹn với công ty của Wentling khả năng chiếm địa vị độc quyền trong số các tên trùm tài chính mà các nguồn phụ thuộc nguyên liệu phương Đông lại là các món lời khổng lồ. Gerd, cũng như Gerlach làm việc nhiều và tận tâm. Đó chỉ là một nỗ lực kiểu quan chức đã mất hết mọi hăng say. Hắn nghĩ chỉ một điều là sao cho những báo cáo gửi về Berlin phải đường hoàng và trang trọng.

Gerlach biết rằng Gerd sẽ không muốn làm căng thẳng quan hệ với các sĩ quan phòng “S” thứ ba chỉ vì một học viên nào đó, và vì thế hắn đành phải nhượng bộ sự kiên quyết của Dietrich. Tuy thế hắn vẫn khuyên Weiss nộp báo cáo về những ý kiến của anh có liên quan đến học viên bí danh Phase.

Sau các buổi học tiến hành trên mô hình khối một thành phố Liên Xô và sau khi xem bộ phim tài liệu về khu liên hợp gang thép nằm trong thành phố này, nhà máy được ghi dấu là đối tượng của hoạt động phá hoại, học viên Khryashch đến bên Weiss và nói thầm rằng hắn có một tin mật.

Khryashch tự khai là con viên chủ trại nuôi ngựa trước kia ở thảo nguyên Salsk, trong những năm nội chiến đã làm sĩ quan tùy tùng của tướng Gnilorybov. Dưới chính quyền Xô Viết, Khryashch làm thú y sĩ của trại nuôi ngựa trên sông Đông. Hắn khẳng định rằng hắn là tên Cossack, mặc dù thực tế thì là con viên đồn trưởng cảnh sát ở Oryol, khi kiểm tra thì té ra hắn không biết đến ngành kỵ binh.

Là một tên hèn nhát, da trắng xạm, mặt đàn bà, mắt cừu trong sáng, lười biếng và ngốc nghếch. Sau khi vào trường tình báo phá hoại hắn ra sức vu khống với khả năng có thể. Nhưng học viên lại tránh xa hắn. Hắn làm học viên nổi giận vì thái độ suồng sã, vì lời than vãn, vì các ý định lỗ mãng dò hỏi những điều nghiêm cấm và có trường hợp, hắn bị châm chọc một cách kín đáo. Lời khai của Khryashch quá vụn vặt khiến Dietrich phải gạt ngay tên hắn ra khỏi danh sách bọn báo tin.

Thường thường cán bộ giảng dạy và huấn luyện viên nghe các lời khai báo trong một phòng riêng bên cạnh văn phòng. Đó chỉ là một gian nhà nhỏ kiểu như nhà kho, có cửa riêng ra sân. Khryashch báo với Weiss rằng hắn thấy học viên Ace trong khi nói chuyện với học viên Gvozd nói “Thà chết kiêu hãnh, đẹp đẽ vì sự nghiệp còn hơn đánh cố canh bạc cuộc đời mình bằng hành động bỉ ổi”. Và Gvozd đã đồng ý như thế. Và nói rằng sẽ suy nghĩ xem.

Weiss tin tưởng nói:

- Tôi cho rằng anh ta nói đến sự nghiệp của nước Đại Đức.

Khryashch co người lại, nhưng lấy được can đảm, hắn phản đối:

- Không đúng, hắn nghĩ hoàn toàn theo ý ngược lại. Và còn thì thầm với bọn khác nữa.

- Thôi được, - Weiss ngắt lời hắn. - Rõ. - Và ra lệnh: - Nếu còn được biết gì chỉ khai báo cho ta thôi. Ta tự giải quyết với Ace.

- Xin tuân lệnh! - Khryashch ngập ngừng một chút rồi nói nhỏ - Nhưng còn tên này nữa, thuộc loại trí thức, tên Phase… - Hắn giải thích như là Hít le đã ra chỉ thị cho phép toàn bộ dân cư vùng nước Nga đã bị chiếm đóng chỉ được học hết lớp bốn. Và còn nghiêm cấm không được tiêm chủng, tức là để trẻ con chết tự do. Như vậy sẽ điều chỉnh số dân cư ở đó, - Tóm lại tên Phase này đã gây cho tôi chủ nghĩa bi quan.

- Để làm gì?

- Để sau này chúng tôi buồn nhớ nhà thì hắn, một thằng đểu, sẽ thắng chúng tôi bằng sự sảng khoái cá nhân của hắn.

Weiss suy nghĩ rồi ra lệnh:

- Viết báo cáo về hắn cho ta!

Weiss ký tên dưới bản báo cáo của Khryashch khai báo về Phase, ghi ngày tháng rồi dắt vào kẹp hồ sơ báo cáo cho thượng úy Gerlach.

Dù sao anh cũng vẫn chưa chịu bỏ hy vọng là anh sẽ chọn được tên dự kiến khác thích hợp hơn lên chức chỉ đạo viên radio thay tên Phase. Còn về phần Ace thì phải cố gắng loại trừ anh ta ra khỏi trường càng sớm càng tốt. Weiss biết rằng Khryashch sẽ không chỉ bó hẹp việc khai báo cho mình anh, hắn sẽ còn nói lung tung cho tất cả cán bộ giảng dạy và huấn luyện viên khác nữa.

Lợi dụng lời khiếu nại của Ban chỉ huy trại giam thực nghiệm về vấn đề đại úy Dietrich sau khi lấy về trường hầu như tất cả gián điệp nội bộ trại đã đặt trại vào tình trạng rất khó khăn, với lý do này Weiss khuyên Dietrich trao trả Ace cho trại giam.

Trả lời câu hỏi của Dietrich, tên học viên này có giá trị không, Weiss nói:

- Thất thường về tâm lý, mắc bệnh nhớ nhà, thể lực quá kém. Chỉ có trại giam mới đúng là chỗ của hắn.

Dietrich ký lệnh và Weiss gọi Ace lên để căn dặn anh ta về việc phải làm để hoàn thành các chức năng của người gián điệp trong trại. Ace nhận được những ý kiến giới thiệu quan trọng của Weiss liên quan đến công tác của Liên đoàn tù binh.

Trước hết Weiss khuyên hãy ghi địa chỉ Berlin trên tất cả các truyền đơn mà Liên đoàn tù binh viết ra, như thế sẽ có ý nghĩa lớn. Phải ngụy trang nơi ở của tổ chức.

- Thiên tài! - Ace nói - Thật đúng là thiên tài!

Đối với những học viên mà Ace đề cử thay thế mình, Weiss đã chú ý từ trước và phấn khởi vì sự theo dõi của hai người trùng nhau.

Đưa tay ra từ biệt Weiss, Ace chân thành nói:

- Rất phục anh. - Im lặng giây lát, rồi nói thêm: - Tôi vốn không kính trọng ông anh của anh lắm, nhưng ở anh tôi đã thấy là một con người như thế nào rồi: sản phẩm của Đảng. - Nhếch mép cười: - Bây giờ ở đây tất cả chúng ta là những người tình báo chống phát xít, chính thức hay không chính thức, nhưng là tình báo.

- Thôi được, - Weiss nói. - Hãy giữ thân!

- Tất nhiên, - Ace hứa hẹn. - Bây giờ tôi đã là của quý của Nhà nước…

•º•

Thượng úy Gerlach quyết định dù sao cũng phải kiểm tra Phase và nghiên cứu thảo ra bản kế hoạch kiểm tra này tương đối khôn khéo. Hắn cho Phase vào thành phố chơi và cho mang cả súng lục báng vạt nhân, và đạn đã tháo hết thuốc. Hắn báo cho thiếu úy Flink để mụ đưa một gái đi theo dõi. Ngoài ra hắn còn trao nhiệm vụ cho một tên gián điệp đóng vai tù nhân chạy trốn khỏi trại giam muốn lôi cuốn sự thông cảm của tên học viên trẻ đối với mình. Sau khi chuẩn bị một cách có căn cứ như vậy, Gerlach nóng lòng chờ kết quả.

Nhưng kết quả đợt kiểm tra này lại trở thành một tai nạn đối với toàn bộ ban lãnh đạo trường.

Trên đường cái, người ta tìm thấy một người lái mô tô không vũ trang đầu bị súng lục bắn vỡ. Tên lái xe này phải chở Pha đến Warsaw, còn Pha thì biến mất, mang theo cả các bản mật mã vô tuyến điện. Rõ ràng là Pha đã cướp mang đi vì cho rằng các bản mật mã này không chỉ dùng để học.

Một đoàn điều tra từ Berlin đến. Weiss không biết gì về toàn bộ việc này. Vào ngày Ace bị đưa trả về trại giam, Weiss đi công tác xa. Anh được giao nhiệm vụ chọn trong kho chiến lợi phẩm các phim tài liệu Liên Xô có lợi cho việc đào tạo gián điệp để tung vào các thành phố và khu vực nhất định.

Ngồi trong phòng chiếu phim trống trải, hôi hám, sặc mùi bụi bẩn, Weiss xem phim ba ngày đêm. Cuộc sống của Tổ quốc lại diễn ra trước mắt anh. Đó là cảm giác xúc động không thể đo được. Anh trở về với cuộc sống thực, cuộc sống có khả năng duy nhất đối với con người, hiện thực duy nhất trên đời. Đó là sự bừng tỉnh sau cơn mưa nặng nề, mờ ảo.

Weiss biết rằng những thước phim này đối với nước anh đã là quá khứ rồi. Bây giờ tổ quốc anh đang gian khổ, nguy hiểm, căng thẳng trong cuộc đọ sức đầy bi thảm. Nhưng ở đây, trên màn ảnh, lại là đất nước Xô Viết, tổ quốc anh và anh vẫn là người như con người anh cách đây không lâu. Vì tất cả những cái đó anh đã sẵn sàng cống hiến cuộc đời mình như hàng triệu đồng bào anh đang cống hiến. Họ từ bỏ những cảnh hội hè phấn khởi đi ra mặt trận, xông vào cái chết.

Và cả những kẻ bước theo con đường phản bội tổ quốc cũng sẽ xem các cuốn phim này, để có thể làm hại nhân dân nhiều hơn, hại dân tộc mà chúng đã phản bội.

Đó là ba ngày đêm buồn khổ đối với Weiss. Anh trở về “Ban tham mưu Valia” gần như kiệt sức, kiểu như sau khi khỏi bệnh, khi mà cơn sốt và mê man làm kiệt quệ sức lực tinh thần và thể xác của con người tới mức không thể khóc nức lên vì chuyện viển vông, vì một lời nói không dịu dàng, vì tiếng ầm bất thình lình và rơi vào tình trạng loạn thần kinh nếu như chiếc cúc áo sơ mi không được cài.

Weiss được gọi ngay lên ngôi nhà ban tham mưu một chái để hỏi cung.

Các ủy viên điều tra ngồi sau bàn. Các lãnh đạo trường ngồi trên ghế tựa cách xa đó một chút.

Weiss không thể nhận ra bộ mặt dài thuỗn xanh xao của Dietrich ra sao, Gerlach vẻ chiến thắng thế nào, Steinglitz xúc động ra sao, còn Landsdorff lo lắng thế nào. Chỉ riêng có Gerd là ngồi trong tư thế thờ ơ, bình tĩnh, hầu như mọi chuyện xảy ra ở đây không liên quan gì đến hắn.

Dù việc chạy trốn của học viên Phase đối với Weiss có khó hiểu thế nào, nhưng trong đầu óc mệt mỏi, đau đớn của anh không thoáng có ý gì khác ngoài sự ngạc nhiên.

Anh không còn đủ sức để tự trừng phạt mình vì sự căm thù nóng nảy quá mức của anh đối với người thanh niên này.

Anh chỉ ngạc nhiên một cách đần độn, có thế thôi. Có lẽ sự hối hận, sự tức giận vì cái nhìn thiển cận của mình, vì việc thiếu tỉ mỉ trong việc thiếu quan sát, theo dõi sẽ đến chậm hơn, và nhất định sẽ đến… Nó sẽ cắn rứt anh không thương tiếc. Nhưng bây giờ anh chỉ thấy ngạc nhiên thôi.

Hình như tất cả mọi việc đã diễn ra trong giấc mơ. Chẳng muốn nghĩ ngợi gì cả. Thực ra trong toàn bộ câu chuyện về người thanh niên này, anh tuyệt đối trong sạch, và không đe dọa gì anh ta cả. Và cảm giác an toàn này như làm quên hết mọi tình cảm của anh.

“Thế vấn đề là ở đâu?” - Weiss uể oải suy nghĩ. Anh chẳng đã phản đối Dietrich, cùng với Gerlach cho rằng không nên đưa anh thanh niên này lên làm huấn luyện viên và báo trước cho chỉ huy trưởng của trường đó sao.

Vì người thanh niên này mà thời gian cuối đây đại úy Dietrich trở nên rất lạnh nhạt với anh. Bây giờ thì mặc cho hắn đền tội.

Phải, Dietrich sẽ đền tội, nhưng lẽ nào Dietrich không cần cho Weiss hơn nữa? Sẽ có kẻ khác đến thay thế hắn. Nhưng tên nào? Và hắn sẽ đối xử thế nào với Weiss? Còn Steinglitz dù sao hắn cũng tự coi là bạn của Dietrich, kết bạn với Dietrich hắn có lợi. Chuyện gì sẽ xảy ra với Steinglitz nếu như Dietrich bị truất? Mà lại còn Landsdorff? Lão vốn tốt với Dietrich và không phải vì lão nhìn thấy ở Dietrich một nhân viên có khả năng: lão đánh giá cao con người quý tộc Đức trong Dietrich. Kẻ nào thành công qua toàn bộ chuyện này? Gerlach, tên phát xít tin mù quáng, hăng say làm việc, kẻ có lợi nhất ở đây đối với trường. Mà đã là có lợi nhất, tức là nguy hiểm nhất đối với Weiss.

Những ý nghĩ này lúc đầu vụt qua trong đầu óc Weiss càng uể oải thì về sau càng sôi nổi hơn. Đó là ý nghĩ sáng suốt chính xác và căng thẳng theo thói quen đối với anh. Nó là sự suy nghĩ có tính chiến đấu mà anh định để mất vì cho rằng lúc này không cần đến nó cũng đã được phục hồi. Và giá như anh không có sự tập trung suy nghĩ, anh có thể đã mất hẳn cái mà anh chịu đựng bao lâu để tìm kiếm một cách mềm mỏng và nhậy bén đến khó tin trong việc gần gũi những con người này.

Weiss hất hàm, mắt lóe sáng và anh biết kìm mình, lãnh đạm nói với trưởng ban điều tra:

- Thưa ngài thiếu tá! Tôi công nhận là lúc đầu mình không có những tài liệu xấu về học viên bí danh Phase, nhưng đại úy Dietrich đã kiên quyết ra lệnh theo dõi hắn. Sau đó tôi nhận được lời khai của học viên Khryashch về học viên Phase và đã chuyển lên ngài thượng úy Gerlach, nhưng ngài thượng úy đã để bản tin này ở một chỗ không thèm chú ý đến. - Anh nhìn Gerlach nói tiếp: - Thượng úy, vì ngài bảo vệ quan điểm của mình đối ngược hẳn với các quan điểm của đại úy Dietrich nên tôi đành phải đồng ý với ngài như một người cấp dưới trực tiếp của ngài. - Anh nhìn lên thiếu tá, báo cáo: - Bản khai báo có đề ngày tháng và chữ ký chứng nhận của tôi hiện nằm trong cặp hồ sơ báo cáo cho thượng úy Gerlach.

Một tên SS theo lệnh thiếu tá ra khỏi phòng và mang cặp hồ sơ đến. Bản khai báo của Khryashch chuyền tay qua các ủy viên ban điều tra.

Bọn chúng nói với Weiss là tạm thời anh có thể được tự do.

Và anh cũng không bị gọi lên hơn nữa.

Gerlach rời khỏi trường dưới sự canh giữ của lính SS.

Nhưng chỉ có một mình Steinglitz tìm ra là có khả năng đánh giá công khai hành động của Weiss. Gặp anh ở ngoài hành lang, Steinglitz nháy mắt, vỗ vai anh thân mật, một ngón tay chạm vào trán anh, hắn nói:

- Trong chuyện này cậu có ẩn ý gì đó!

Đại úy Gerd trở nên rất lịch sự với Weiss trong đó ẩn giấu một sự đề phòng.

Landsdorff cười nói:

- Một cấp thấp cứu được sinh mạng một sĩ quan. Té ra anh cũng là một chàng Phổ tinh khôn đấy. Ta vẫn nghĩ là anh chất phác hơn.

Còn riêng Dietrich thì lại bắt đầu tránh gặp Weiss, và khi gặp nhau thì nhìn anh chăm chú tò mò không thân thiện và nghi ngờ bằng con mắt lạnh nhạt như muốn cho Weiss cảm thấy: dù chuyện có thế nào đi nữa thì hắn, đại úy Oskar von Dietrich, nhân viên phản gián cũng không tin vào bất kỳ chứng cớ nào tốt có tình người cả.

Weiss suy nghĩ rất nhiều đến thái độ không thân thiện của Dietrich, và anh muốn xác định nguyên nhân thái độ đó.

Có khả năng tên quý tộc tự cao tự đại hay khinh bỉ thấy kinh tởm điều hắn phải biết ơn cấp dưới đã cứu hắn. Cũng không loại trừ một khả năng khác: dùng lời nói dối, hắn thấy bị đè nặng bởi điều Weiss cũng như Landsdorff và Steinglitz trở thành người chứng kiến sự nhục nhã của hắn. Cũng có thể có cách nói khác: Dietrich bây giờ vì gắn bó số phận mình với Weiss nên hắn kinh tởm chờ đợi Weiss sẽ nhắc hắn về công ơn của mình và thậm chí hơn thế, có thể sẽ láo xược đòi tiền thưởng.

Nhưng thực ra Weiss không làm gì như thế cả. Anh chỉ nói với Ban điều tra rằng Dietrich có quan điểm đối ngược với quan điểm của Gerlach. Còn điều Dietrich được sự ủng hộ rõ ràng của Landsdorff và Steinglitz để có hăng hái nhảy ra lối thoát thì đó là chuyện riêng của Dietrich mà không liên quan gì đến anh cả.

Phải hành động như thế nào đây? Cho Dietrich cảm thấy như là anh sẽ không cho hành động của mình có ý nghĩa gì hơn và cũng không hiểu bậc thang danh vọng của đại úy có thể tụt dốc xuống bao nhiêu hay sao?

Không, thái độ cứu vớt đơn giản bây giờ đã bị loại khỏi ý nghĩ của Weiss. Anh đã củng cố vững chắc danh tiếng cho mình là một người biết suy nghĩ, thông minh đến mức trong trường hợp này một sự ngây thơ giả tạo cũng có thể có hại, phản bội anh.

Nghĩa là, tốt nhất hãy kiên nhẫn chờ đợi và luôn luôn cảnh giác, bằng thái độ thờ ơ lạnh nhạt, làm giảm cơn giận giữ của Dietrich.

Mấy ngày sau Weiss thấy trong hòm thư mật của Elsa có một bức thư anh chờ từ lâu. Đó là thư của vợ Gvozd gửi cho chồng do anh đề nghị với Trung tâm.

Lời giới thiệu của Ace và những quan sát trực tiếp về Gvozd đã củng cố vững chắc sự tính toán đúng đắn của Weiss là có thể bắt đầu công việc với con người này.

Gọi Gvozd lên nói chuyện về chính trị thường kỳ, anh gợi ý từ xa:

- Như nguyên soái Goering đã tuyên bố, vì lợi ích chính trị kinh tế lâu dài tất cả các lãnh thổ đã chiếm đóng ở phương Đông sẽ bị bóc lột như các thuộc địa bằng các phương pháp ở thuộc địa. Vì vậy những đại diện của các dân tộc phương Đông - những người đã cống hiến thân mình cho việc phụng sự nước Đại Đức - có thể tin tưởng vào một số đặc quyền so với người cùng bộ tộc mình.

- Rõ, - Gvozd nói. - Xin cảm ơn lời giảng giải, chứ như một số tên ngốc cho rằng người Đức chỉ chống chủ nghĩa Bolshevik. Nhưng hóa ra, các ông thông minh, suy nghĩ kiểu chủ nhân. Thuộc địa và chấm hết.

- Vì sự nghiệp giải phóng các dân tộc phương Đông khỏi ách Bolshevik, vì sự giúp đỡ như thế nước Đức phải nhận được sự bồi thường về kinh tế, và điều đó thật chính đáng, - Weiss nói, rồi bỗng nhiên hỏi nhanh và nghiêm khắc: - Anh tự nguyện đầu hàng làm tù binh đấy chứ?

Gvozd cảnh giác nhìn vào mắt Weiss. Trên nét mặt anh ta đã mất hẳn nụ cười thỏa mãn, các bắp cơ căng lên:

- Ở trong tình trạng mê man bất tỉnh vì chấn thương, tôi thấy rất khó xử hoàn toàn như một người chết còn sống.

Weiss khinh bỉ nói:

- Tức là đầu hàng, như một tên hèn nhát, - Anh nhắc lại vẻ giận dữ. - Như một tên hèn nhát!

Gvozd làm một động tác để nhổm dậy. Nhưng nhớ ra, hai quả đấm tay chùng xuống nhũn đi.

- Đúng. - Anh ta cúi người và hỏi: - Thế sao, ông muốn tôi là người dũng cảm à?

- Mong muốn thế!

- Thế với ý nghĩa gì? Tức là tôi sẽ đánh người của các ông ngoài mặt trận, sau đó là người của mình cũng bằng cách đó? Ngoài mặt trận người nào cũng cố gắng tiêu diệt quân các ông thì không bao giờ người đó động đến quân mình. Dù có xé xác người đó ra từng mảnh, người đó cũng không làm!

- Tức là, anh cho rằng ở đây tất cả đều là bọn hèn nhát?

- Không, sao lại thế được? Đó là những anh hùng. Còn gì hơn nữa! Không có nơi xa hơn nữa được!

- Không có?

- Không, tại sao, chỉ có địa chỉ sau đây - đến giá treo cổ.

- Ở đó và ngay đây? Thế anh coi ở đâu hơn?

- Ông đừng có bẫy tôi, không nên - Gvozd giọng kẻ cả đề nghị.

- Anh là đảng viên cộng sản?

- Xin chào! Muốn gói lại tất cả chắc?

- Còn Ace là đảng viên cộng sản?

- Đó là người thế nào?

- Ủy viên ban chấp hành liên đoàn tù binh.

- Tôi không biết ai và không biết gì hết.

- Thôi được, chúng ta sẽ nói cách khác vậy.

- Muốn tra tấn à? Cái đó không sao, có thể lắm. Sau khi ở trại tôi đã mất đôi chút thói quen rồi, tất nhiên thôi. Nhưng té ra mất thói quen là vô ích.

Weiss nói như không nghe thấy những lời này:

- Ace đã cho dẫn chứng là anh sẽ đồng ý hoàn thành nhiệm vụ của anh ta.

Gvozd cau có nhìn chân mình, rồi đề nghị:

- Này binh nhất, mày nói gì vậy, hãy bỏ cái chuyện bốc bụi mù ấy đi. Dùng lời lẽ cào cấu họng tao thế là đủ rồi, tao kiên quyết như vậy đấy!

- À ra thế, - Weiss mở bao súng.

Gvozd nhếch mép cười:

- Làm hoen ố nền nhà để làm gì cơ chứ? Chỉ huy của mày sau này lại sẽ không hài lòng.

- Đi, - Weiss ra lệnh.

Weiss dẫn Gvozd đến hàng rào sau khu nhà kho. Bắt đứng quay mặt vào tường gỗ, cẩn thận gí nòng súng vào gáy anh ta, nói:

- Thế nào, lần cuối cùng ta hỏi chứ?

- Nói đi, Gvozd trả lời. - Nói đi, tên lính Đức, đừng có chậm như rùa thế!

- Cúi xuống, - Weiss nói.

- Thằng khốn nạn, mày lại còn muốn tao cúi đầu trước mày cho tiện nữa cơ à? - Gvozd quay ngoắt người lại, và tức giận nhìn thẳng vào mắt Weiss đòi: - Nổ súng vào mặt tao đi! Thế nào?

Weiss bỏ súng vào bao.

- Tôi buộc phải dùng đến cách đó. - Chỉ vào tấm gỗ cạnh đó, anh đề nghị: - Ta ngồi chứ? - Rút bức thư cuộn tròn trong chiếc bót thuốc lá viết trên giấy thuốc lá ra, anh đưa cho Gvozd. - Đây là của vợ anh gửi. - Weiss giải thích. - Tôi tin rằng bây giờ anh sẽ không còn nghi ngờ gì nữa.

Gvozd không tin tưởng cầm lấy ống giấy, mở ra và bắt đầu đọc, và dần dần nét mặt anh ta mất hẳn vẻ khe khắt, mềm yếu đi. Sau đó anh run lên, và bỗng nhiên Weiss nghe thấy không phải tiếng ho, cũng không phải tiếng khàn khàn nức nở.

Anh đứng dậy và bỏ ra một chỗ.

Trên trời các đám mây đen tím xám, lưa thưa vì có tuyết tụ lại thành từng dải. Sao lấp lánh ở những chỗ không bị mây che. Mặt đất phủ tuyết ướt bẩn bốc mùi bùn chua.

Tường rào cao của nhà tù có mái che bằng gỗ cuốn dây thép gai tỏa bóng đen xuống như sát tường rào là vực sâu vô đáy. Im lặng như trong nhà mồ.

Gvozd tiến lại. Bộ mặt anh ta mấy phút vừa rồi trở nên hốc hác hẳn đi, nhưng mắt thì bừng sáng lên. Anh ta thì thầm hỏi:

- Anh cho phép tôi gọi anh là “đồng chí” chứ? Điều đó có được không. Hay là còn chưa nên khi mà tôi còn chưa chứng minh bằng điều gì đó?

Weiss đưa tay cho anh ta, giải thích:

- Vì những nguyên nhân anh đã rõ, đối với anh, tôi vẫn là binh nhất Weiss.

Gvozd bắt tay anh rất chặt.

- Thợ máy, lái xe, trung sĩ Tikhon Lukin.

- Thế chứ, trung sĩ Lukin, - Weiss thành thạo nói. - Nhiệm vụ thứ nhất: học sao để trở thành người xuất sắc về tất cả các môn. Về mặt học chính trị cũng thế. Không được kinh tởm toàn bộ chính sách chống Liên Xô này vì nó sẽ có lợi để chuyện trò với học viên khác. Đừng để như tôi nhận thấy, anh đang kinh tởm. Năm ngày nữa, sau giờ học anh sẽ hỏi tôi về vấn đề gì đó. Tôi sẽ gọi anh lên hỏi chuyện. Xong. Về nhà ở đi!

- Đồng chí, - bỗng nhiên Lukin đề nghị một cách đáng thương, - hay cho phép tôi ngồi đây một chút. - Rồi thú nhận vẻ biết lỗi, - Đôi chân nó cứ làm sao ấy, dù sao tôi cũng hồi hộp vì cái chết trong tay anh. Khi anh chĩa súng vào, toàn thân đã cứng lại. Nhưng bây giờ qua rồi, thế là tôi có yếu đuối.

- Thôi được, - Weiss đồng ý. - Hãy nghỉ một chút. - Dù sao anh cũng thứ lỗi cho tôi vì đã làm anh lo lắng.

- Thế thư của vợ tôi không nên giữ chứ? - Lukin hỏi giọng thì thầm, rên rỉ.

- Không, - Weiss nói. - Trong bất kỳ trường hợp nào cũng không được.

Weiss đốt mẩu giấy thuốc lá, dẫm nát tàn rồi bỏ đi không ngoái lại. Anh cảm thấy mặt anh bừng sáng trong đêm tối: niềm hạnh phúc bất ngờ xâm chiếm hồn anh. Vì hạnh phúc cứu con người khỏi cái kinh khủng nhất, khỏi cái sa ngã chết người. Niềm hạnh phúc của hoạt động do những quan sát tinh tế nhất mọi khía cạnh nhỏ bé của tình cảm con người, mặc dù đôi khi hình như người mà anh chú ý đến tự lật nhào xuống vực thẳm phản bội, như là ở đây không có những con người chân chính, chỉ một loại rác rưởi bỏ đi.

Đó là cuộc đấu tay đôi trên mũi nhọn chết người. Đó là cuộc đấu vì con người. Con người này đáng bị trừng phạt lắm, nhưng Weiss đã đấu tranh để cứu anh ta khỏi sự trừng phạt bằng cách tạo cho anh ta khả năng lập công chuộc tội lỗi của mình.

Chuyện này mới khó khăn làm sao. Đó là chuyện đột nhập vào tâm hồn con người đã bị đè bẹp bởi gánh nặng phản bội…

Còn anh thanh niên bí danh Phase… Mấy ngày sau khi chạy trốn anh ta bị bắt. Bọn đi truy lùng đuổi anh lên tận nóc nhà, nơi anh ẩn ở gác thượng. Pha bắn đến viên đạn cuối cùng rồi nhảy từ nóc nhà xuống đất như một con nhạn - giống như nhảy từ cầu nhảy xuống nước.

Chúng lôi anh, lúc này đã ngắc ngoải chết, lên hỏi cung. Anh im lặng. Thu hết sức nắm tay lại, nhưng anh không còn sức giơ tay lên đấm vào mặt tên phiên dịch đang cúi xuống. Và anh chết với các ngón tay co lại thành nắm đấm như vậy.

Weiss có cảm tưởng như anh có lỗi trong cái chết của người thanh niên này. Anh ta đã tự dấn thân vào việc ngụy trang kín đáo trong cảnh đơn độc khủng khiếp như vậy để dũng cảm, táo bạo trả thù quân giặc! Và Weiss đã không chọn lấy được dù chỉ một lời xa xôi, huyền ảo nói đến cái gì đã nảy sinh trong tâm hồn anh.

Các học viên được nghe tuyên bố là học viên Phase chuyển sang một trong các phân hiệu của trường.

Weiss thông báo cho Gvozd sự thật này và khuyên hãy cẩn thận kể lại cho tất cả những ai Gvozd coi là tin cậy. Weiss cũng báo tin cho Trung tâm về hành động anh hùng của Phase, anh dân quân Andrei Andreyevich Basalyga, sinh năm 1922, sinh viên trường Đại học tổng hợp Moskva, như sau này phát hiện ra qua hồ sơ cá nhân học viên.

Khi nghĩ về Andrei, Weiss cảm thấy nỗi đau lòng vì mất mát và tình cảm khâm phục trước người thanh niên tuyệt vời này. Con người có nghệ thuật giả vờ mà anh cảm thấy bất lực, không đoán ra được. Weiss cũng đã học lối giả vờ như vậy, ngày lại ngày ở đây anh đạt được mọi khía cạnh tinh tế của nó. Và như dưới ánh sáng rực rỡ mới, Weiss hiểu thấu nghĩa vụ của mình, còn ánh hào quang của cái riêng biệt của Weiss càng mờ nhạt đi thì hy vọng tìm thấy ở đây các bạn chiến đấu trung thành lại càng được củng cố vững chắc thêm.

Việc chạy trốn và “sự phản bội” của học viên Phase như vết nhọ bôi vào trường tình báo trung tâm điển hình thuộc “Ban tham mưu Valia”. Và kéo theo mình sự tăng cường theo dõi không những chỉ học viên mà cả thành phần giảng dạy, huấn luyện viên bằng đủ mọi phương pháp có được.

Dietrich cùng với bọn nhân viên của hắn thuộc phòng phản gián đã thảo ra cả một hệ thống các biện pháp tương ứng, và ngay cả những nhân viên có uy tín của Cục tình báo cũng phải qua thử thách kiểm tra.

•º•

Theo những chỉ thị nhận được của Weiss, Gvozd bắt đầu trội hẳn lên về kết quả học tập trong học viên. Việc hăng say đọc sách báo tuyên truyền chống Liên Xô đã cho anh khả năng ủng hộ rất rõ ràng chính sách của Hitler. Thêm vào đó bây giờ anh đã tỏ ra gương mẫu về sự sảng khoái và yêu đời, và điều đó sinh ra một cảm xúc dễ chịu nhất. Tất cả những điều đó là cơ sở để Gvozd được đề bạt làm trưởng nhóm tách riêng để thực hiện một nhiệm vụ tối mật.

Nhóm này được chuyển vào một nhà riêng. Ở đây viên sĩ quan Cục tình báo giới thiệu với học viên hai loại đạn nổ mới nhất của Đức để hoạt động phá hoại và nhẫn nại dạy học viên cách thức sử dụng chúng.

Loại thứ nhất dùng để phá đường sắt. Đó là một ống kim loại hình nón cụt, bắt đầu ở đáy bằng một chất keo dán bám chặt lấy bất cứ vật gì. Trên đỉnh ống là một chiếc nắp xoáy có gắn dây kíp nổ vào.

Mìn này phải gắn sát vào đường ray, còn sau đó, tháo nắp vặn ra, kéo dây và chạy thật nhanh đến chỗ ẩn nấp vì tiếng nổ sẽ phát ra gần như tức thời.

Loại thứ hai dùng để phá các cột điện thoại và cột dây điện trông giống như chiếc giò. Chất loại bột nhão, được gói trong giấy không thấm nước. Trước khi nổ chiếc kíp được đặt trên đầu cuối của dây ngòi dập vào “chiếc giò”.

Ngoài ra viên sĩ quan này còn giới thiệu với học viên bộ các chất thuốc cháy, thật đúng là các thợ lành nghề Đức đã tham gia vào việc chế tạo.

Tất cả những điều đó tiếp theo bằng việc nhóm này sẽ thực hiện các nhiệm vụ phá hoại.

Các bài thuyết trình hoàn chỉnh đã đọc xong: đã giải thích rõ tránh bị theo dõi ra sao, hành động ra sao khi bị bắt và bị hỏi cung.

Vấn đề hành động ra sao ở nơi bị giam giữ thì do viên thuyết trình đứng tuổi giảng, tên này thở khó nhọc vì quá béo. Hắn kể lại các tập quán nhà tù và các phương pháp thích ứng thật tuyệt đẹp, mĩ miều, với một sự hiểu biết sâu sát vấn đề, khoe khoang tài tháo vát và khéo léo riêng của bản thân khiến cho tự nhiên có ý nghĩa: hình như sống trong nhà tù, đó là những trang cuộc đời tốt đẹp nhất của tên này.

Nhưng khi hắn trả lời các câu hỏi thì có một sự quá mâu thuẫn. Một mặt hắn phải gây sảng khoái và hy vọng cho học viên và vì thế hắn không thể dọa dẫm học viên bằng các chế độ khắt khe của nhà tù. Mặt khác hắn phải dập tắt mọi hy vọng của học viên và làm học viên kinh khủng, vì tù tội và những khủng khiếp của nhà tù để họ coi việc tự sát tốt hơn là tự nguyện trình diện đầu thú. Vì vậy, để tránh trả lời thẳng, chủ yếu hắn ra sức quảng cáo các viên thuốc độc như một thành tựu tuyệt vời của nền công nghiệp hóa học Đức, tác động chớp nhoáng và tất nhiên, hầu như không đau đớn gì.

Bản điều lệ về cách sử dụng các giấy tờ giả mạo do một tên mặt nhỏ trông thiểu não, người gầy gò, đầu hói phụ trách. Răng của hắn đã bị rụng cả, phải lắp răng giả, và khi hắn nói xương hàm của hắn đập vào nhau như mỏ bẫy sập. Bọn Đức thả hắn ra khỏi nhà tù mà hắn bị giam trong thời hạn thường lệ vì tội đầu cơ ngoại tệ. Đó là nghề di truyền của hắn, và vốn gắn bó với nghề này, hắn đã nghiên cứu kỹ vấn đề sản xuất của các cơ quan hành chính Liên Xô.

Thiểu não nhìn cái bụng gầy nhom của mình, hắn lải nhải:

- Trong công lệnh các anh phải ghi ngày tháng vào: ghi sớm một ngày đêm trước khi bay. Thời hạn công tác - theo luật đang có hiệu lực - là mười lăm ngày. Vì vậy theo thời hạn đã qua phải ghi cẩn thận hết vào công lệnh mới.

Không được giữ các giấy tờ thường dân và quân nhân ở cùng một chỗ. Trong trường hợp gì đó trước hết phải thủ tiêu giấy tờ quân nhân. Nếu như bị phát hiện ra là giấy tờ thường dân của các anh là giả mạo, các anh có thể chối cãi rằng đã mua chúng để khỏi phải phục vụ trong quân đội. Cái lớn nhất là bị đưa ra mặt trận. Còn nếu bị phát hiện ra cả hai bộ giấy tờ - thường dân và quân nhân - thì thật khó mà chứng minh được rằng các anh không phải là người được ngầm cử đi. Khi nào tới các điểm cố định trước các anh trình sổ ở viên quân quản thành phố. Nhưng đừng có vội vã. Nếu như nhận thấy rằng viên trực ban hay hoạnh họe thì hãy chờ đến ngày hôm sau. Hãy tìm nhà tư mà ở, đừng ở khách sạn, tốt nhất là ở những nhà mụ góa. Việc thoát khỏi nghĩa vụ quân sự chỉ được phép với việc khám lại sức khỏe. Điều lệ thì các anh tự chọn lấy. Chỉ mong rằng các anh có các bệnh đó dù những dấu hiệu nhỏ. Nếu không thì hãy nhận các bệnh thần kinh, như giả vờ chẳng hạn. Ta sẽ có buổi trao đổi ý kiến thêm.

Hắn nói, miệng cười để lộ những chiếc răng lấp lánh hơi xanh:

- Riêng tôi đã làm có kết quả bệnh cuồng điên. Còn cả bệnh ung thư nữa, nhờ nó mà ăn ở các nơi bị giam không bao giờ phải cậy cục xin ăn kiêng. - Hắn kính cẩn nói: - Công nghiệp ấn loát Đức đang ở trên đỉnh cao vô địch, không ai có thể làm “đồ giả” khá hơn người Đức nữa. - Hắn thận trọng nói thêm: - Nếu như có thể kiếm được giấy tờ thật thì tôi nói: hãy bảo vệ thần giữ của. Riêng cá nhân tôi thì tôi khuyên đừng tin vào của hối lộ. Chúng sẽ lấy của, nhưng rồi các anh chúng cũng không tha đâu. Thực tiễn cá nhân tôi cũng có những trường hợp đáng buồn như thế.

Xưởng làm giấy tờ giả mạo đặt trong ngôi nhà không cửa sổ sau chiếc cửa bịt sắt. Lão thợ điêu khắc Babashkin nguyên là nhân viên nhóm sản xuất tập thể. “Đồng hồ, triện, con dấu” bị giam giữ ở đây. Lão ngủ trên chiếc giường gấp, ban ngày thu lại cất đi. Trong tay lão là toàn bộ kỹ thuật ghi đầy các giấy tờ và làm chúng phù hợp với các tài liệu cần thiết. Lão cũng tự tay ký tên vào các giấy tờ bằng các loại ngòi bút, mực và nét chữ khác nhau.

Mỗi học viên phải chụp ảnh ba lần: một lần mặc quân phục và hai lần mặc quần áo thường dân khác nhau để làm hộ chiếu và giấy chứng minh. Ảnh phải cho qua một chất hóa học để trên giấy tờ không có vẻ mới.

Weiss đã kiếm được bộ mẫu “nét chữ” của chiếc máy chữ dùng để in nội dung giấy chứng nhận, và phát hiện ra rằng các tấm thẻ Đảng giả mạo có bìa hơi sáng hơn, và nếu nhìn dọc theo bìa thì thấy hiện ra rất rõ ánh phản xạ lóe sáng. Anh còn nhận thấy rằng khi Babashkin cắt những tấm phiếu nhận tiền Đảng phí ra khỏi các quyển sổ thanh toán của thành phần đảng viên thì chiếc kéo nhỏ mà mà lão dùng để cắt đã để lại trên gáy sách các vết ngoằn ngoèo.

Tất cả những điều này và cả mẫu loại hồ để dán ảnh vào giấy tờ anh đều gửi theo đường thư mật về Trung tâm.

Trước khi trao giấy tờ cho học viên, đại úy Gerd tập trung cả nhóm lại để huấn thị lần cuối cùng.

Hắn nghiêm nghị nói rằng, hắn chờ đợi công việc làm chính xác. Nếu bịa đặt ra những tài liệu tình báo thật là vô lý, bởi vì mọi tin tức sẽ được kiểm tra lại. Bất kỳ ý định nào khai báo với Bộ nội vụ Liên Xô đều dẫn người gián điệp đến chỗ chết. Bộ chỉ huy Đức chịu tổn thất rất nhỏ bé.

Sau đó hắn đứng dậy, mỉm cười khoan khoái, đề nghị:

- Ai cảm thấy dao động hoặc sợ hãi thì ngay bây giờ hãy tuyên bố cho biết. Các anh được một khả năng cuối cùng là quyết định sẽ làm việc với chúng tôi hay là không. Nếu ai đó có từ chối thì sẽ không bị ai làm hại cả. Anh ta sẽ được đưa trả về trại hoặc một địa điểm mới mà công việc hợp với sức anh ta.

Hắn chờ mãi. Nhưng không có kẻ nào ngây thơ nhẹ dạ đi thú nhận như vậy.

Về toàn bộ sự việc này Gvozd đã được Weiss báo trước và do đó Gvozd đã chuẩn bị được hai người đáng tin cậy nhất cho nhóm của mình.

Mấy ngày trước khi lên đường nhóm này được thay trang phục. Họ được phát đồ lót ấm. Quần lót bằng vải bông trắng và bằng vải nilon màu da cam. Áo sơ mi màu xanh lơ. Áo len cổ lọ màu xám viền xanh ở cổ và vạt tay áo. Khăn bọc chân ấm của Liên Xô bằng vải flannel - chúng bị cắt làm đôi nên hình vuông. Quần thì trong kho chỉ còn lại loại của Hồng quân bằng vải chéo, còn áo choàng của loại chỉ huy Ủy ban cách mạng Hồng quân thì nói chung không khó. Giày ủng tuyệt đại bằng da giả.

Quần áo thường dân may kiểu nước ngoài: quần có hai túi sau, áo vest một đường viền vạt cắt rất tròn. Áo sơ mi nói chung không cổ. Đôi khi cổ được làm thêm ở trong xưởng lấy vải ở gấu áo để may, và do đó rất dễ nhận ra, còn nếu vải kẻ sọc thì đường kẻ sọc trên cổ áo không nằm ngang mà thẳng đứng.

Tất cả được nhận giày bán cao cổ bằng vải gai xám có mũi giày đen.

Quần áo và giày dép này không được phép mặc trong trại, ngay sau khi mặc thử tất cả đều phải cho đóng gói. Nếu như việc khởi hành của nhóm bị chậm lại thì quân trang phải nộp trả kho với nhãn hiệu nhỏ ghi thứ nào của ai.

Tất cả mọi chi tiết nhỏ bé này tưởng như không đáng kể đã được Weiss ghi dấu chính xác vì có ý nghĩa quan trọng. Đó là những chứng cớ xác nhận bọn tội phạm. Ngay cả việc bọn Đức không cho điệp viên của mình mặc quần áo này cũng có thể trở thành vết tích cho việc theo dõi tinh tường của người Xô Viết. Quần áo chưa mặc trong những năm chiến tranh và thiếu thốn, ít nhất đó là quần áo của bọn ăn cắp hoặc phản chiến.

Steinglitz hoài nghi theo dõi các thủ tục thử quần áo.

Trước khi tấn công vào Liên Xô, trong quá trình chiến tranh với các nước châu Âu, Hitler đã cho mở rộng thêm phạm vi các hoạt động quân sự gián tiếp và bỏ một số tiền đặc biệt vào đây. Hắn đặt hy vọng vào các điệp viên tự do và bị bắt buộc trong các giới cầm quyền của những nước này vào lòng người yêu danh dự cá nhân của chúng, vào lòng ham chuộng uy tín. Bọn trùm ngân hàng, trùm công nghiệp đã cộng tác có kết quả với các bạn hàng người Đức của mình trong các consortium quốc tế, do đó giàu lên nhờ nền độc lập của nước chúng.

Cho đến nay bộ chỉ huy Đức chú ý chủ yếu không chỉ đến những hoạt động quân sự trực tiếp, mà còn cả việc tấn công vào kẻ địch từ sau lưng bằng hình thức này hay hình thức khác.

Steinglitz biết rằng: trước khi Hitler bắt đầu chiến tranh từ chỗ dân chủ hóa và phá hoạt tổ chức của kẻ địch. Mục đích tối cao của chiến tranh là đầu độc, tiêu diệt ý chí đề kháng của kẻ địch.

Thế bọn gọi là “gián điệp” này là những kẻ nào? Loại rác rưởi. Loại xác thú bị đặt xuống dưới chân để xua đuổi vào công sự của kẻ địch như đàn súc vật vào các bãi mìn của kẻ địch. Cái chết của chúng phải giúp cho việc phát hiện ra những nguy hiểm bí mật trong doanh trại kẻ địch, phát hiện ra những chiếc bẫy ở đó.

Hắn nhớ lại những gián điệp có kinh nghiệm lựa chọn được ở các nước châu Âu phồn vinh. Và mặc dù bọn này cũng xa lạ với hắn, nhưng hắn luôn luôn tìm thấy tiếng nói chung với chúng để đạt được sự hiểu biết lẫn nhau. Vì bọn này và hắn đều có chung mục đích sống. Bọn này cũng như hắn nhìn thấy những món tiền lớn nhận được ở một nhà băng nước ngoài. Và nếu chúng phản bội thì không phải phản bội lợi ích riêng của chúng, mà phản bội chính phủ mình. Trong trường hợp thất bại quân sự thì sẽ chỉ có chính phủ phải thay đổi chứ không phải mục đích và bản chất cuộc sống mỗi tên muốn làm ra tiền bằng bất kỳ phương pháp nào.

Còn bọn này?

Thì chúng sẽ giết chóc, phá hoại, truyền các tài liệu gián điệp. Nhưng chắc gì chúng có khả năng đầu độc, làm suy yếu ý chí chiến đấu của kẻ địch, chiếm được sự thông cảm, ủng hộ của các giới Xô Viết nào đó? Khi nghiên cứu các tù binh Liên Xô, Steinglitz từ lâu đã nghi ngờ rằng, chiến lược chính trị của cuộc chiến tranh chống nước Nga đã được xây dựng trên điều kiện thiết yếu giả dối, trên câu chuyện hoang đường về sự tồn tại của phái thật sự đối lập với chế độ và chính thể ở Liên Xô.

Vì nếu như điều đó đáp ứng được thực tiễn thì các nhân viên cục tình báo đã đủ để phát hiện ra những người vừa ý chúng bằng phương pháp phù hợp trong khối tù binh Xô Viết. Nhưng tiếc rằng tất cả lại hoàn toàn khác.

Số chủ yếu đã lựa chọn được chỉ gồm bọn tư tưởng yếu đuối, những kẻ vốn bị chế độ nhà giam làm cho tàn tạ, coi con đường phản bội còn tốt hơn con đường đến nhà thiêu xác.

Ngay khi bắt đầu con đường công danh, hồi còn làm việc ở cảnh sát hình sự, Steinglitz đã hiểu rõ rằng, những viên gián điệp cảnh sát xuất sắc, đó là các nhân viên hình sự. Nhưng bọn này không cần thiết đào tạo lại như là những tên gián điệp chính trị được lựa chọn ở các nước tư bản khác. Và sự đảm bảo tính đáng tin cậy của chúng là ở điểm này.

Còn bọn ở đây?

Hắn khinh bỉ bọn này cũng như một nhân viên hình sự nhà nghề loại lớn khinh bỉ bọn ăn cắp vặt chỉ vì bị sự đe dọa trước tử thần chết đói thúc đẩy.

Steinglitz lặng lẽ, khinh bỉ theo dõi bọn gián điệp mặc thử quần áo. Và ngay cả những quần áo rẻ tiền này của chúng, những thứ không có vẻ hào nhoáng sang trọng kiểu châu Âu, cũng gây cho Steinglitz sự kinh tởm.

Chắc Landsdorff cũng cảm thấy như vậy. Lão quen biết Benito Mussolini ngay từ hồi những năm đại chiến thứ nhất, khi mà Mussolini hoạt động như một gián điệp thường của “Phòng nhì”. Hắn làm việc cho gián điệp Pháp, đồng thời vẫn giúp đỡ cả Landsdorff, một gián điệp quý tộc Đức giàu có được tiếp đón trong các nhà sang trọng nhất ở Paris, La Mã, London. Chính phủ Winston Churchill đã bắt đầu con đường công danh chính trị của mình từ một tay tình báo và làm thế nào biết được, nếu như Landsdorff, vốn đã quen biết hắn trong những năm đó, dự đoán được tương lai của hắn thì nhiều cái có thể khác rồi… Còn Hitler? Không phải ngẫu nhiên dưới triều hắn ngành gián điệp Đức được phồn vinh như thế này. Goethe đã viết luận án của mình sau khi cống hiến nhiều năm cho việc nghiên cứu hệ thống gián điệp toàn diện của Nhật, và sau đó hệ thống này đã được đưa sang đất quốc xã với quy mô toàn diện.

Trường hợp học viên Phase đã gây cho Landsdorff cảm xúc nặng nề. Lão không thể đoán ra được con người có ý chí mạnh mẽ này. Buổi nói chuyện với Phase đã gây cho lão niềm hy vọng là người thanh niên có nghị lực, có học thức này, con trai một bác sĩ, do tin tưởng vào các giáo lý phát xít sẽ có thể hoàn thành nhiệm vụ phức tạp. Và thế là lão bị lừa! Bây giờ, thấm thía linh cảm an toàn nghề nghiệp, lão tự từ bỏ mọi dự định mới tìm kiếm trong học viên một tình báo xuất sắc giống loại mà lão đã từng lựa chọn để dùng ở nhiều nước châu Âu.

Bây giờ Landsdorff hạn chế cả các báo cáo của đại úy Gerd, lão đòi hỏi Gerd những tin tức viết chứ không phải truyền miệng để trong trường hợp nào đó chỉ đưa ra những tài liệu đã lựa chọn đặc biệt và thủ tiêu những tài liệu có thể là bằng chứng không lợi cho lão.

Và chỉ có Dietrich giận dữ vì câu chuyện học viên Phase, hắn theo dõi quá chi li mọi quá trình đào tạo nhóm đặc biệt với một nghị lực khác thường đúng là bẩm sinh không thuộc tính hắn. Thế là hắn nhận thấy một học viên thử giày cẩu thả, và khi thủ kho bảo học sinh chú ý đến hình như đế một chiếc giày cao cổ hơi dài, thì tên này lại khinh xuất nói: “À, thôi được, không sao”. Và chỉ một điều đó cũng đủ để Dietrich loại tại chỗ học viên này ra khỏi nhóm đặc biệt.

Qua đây Weiss có thể kết luận là sự chú ý quá tập trung của Dietrich bây giờ trở nên rất nguy hiểm ngay cả đối với bản thân anh.

Anh cư xử với Dietrich bằng thái độ nghiêm túc dứt khoát, và tránh mọi câu chuyện không liên quan trực tiếp gì đến công việc.

Weiss cắt ngang những dự định của Dietrich muốn tìm hiểu thêm xem cái chết của học viên Phase đã gây cho anh cảm xúc gì bằng những lý lẽ bâng quơ:

- Tên nhóc thần kinh. Sợ công tác gián điệp, vì thế chạy trốn.

- Nhưng nó đã bắn đến viên đạn cuối cùng!

- Vì sợ sẽ bị trừng trị về tội chạy trốn. - Rồi anh nói thêm miệng cười nhạo báng: - Vì tuyệt vọng. Sợ bị tra tấn, có thế thôi.

Tù binh bí danh “Titmouse” là trưởng trại học viên. Đó là một tên người nặng nề, béo phì, quá hống hách và đòi hỏi quá cao với học viên.

Trong những năm chiến tranh thế giới thứ nhất hắn bị Đức bắt làm tù binh. Đến năm ba mươi là thành viên đoàn đại biểu thương mại Liên Xô, - hắn được trao nhiệm vụ mua các chất phẩm nhuộm cho ngành dệt - hắn đã ở lại Đức. Hắn được sự giúp đỡ về vật chất của Trung tâm bạch vệ khai báo cho Gestapo những kiều dân mang tư tưởng Xô Viết hóa. Bị quẳng làm gián điệp vào Liên Xô. Hắn trở nên nhút nhát. Tiền bạc hắn phung phí trong các tiệm ăn nhà chứa. Được gọi trở về Đức hắn bị giam vào trại tập trung, ở đây hắn khai báo về những người cộng sản Đức bị giam giữ bằng cách chiếm lấy lòng tin của họ. Hắn tự khai là công dân Liên Xô bị Gestapo bắt. Nhưng thất bại. Từ trại tập trung hắn được đưa về Cục tình báo như một chuyên gia về các vấn đề Nga. Hắn nhận ra không bị hỏi han gì đến. Rồi làm phiên dịch. Sau lấy một gái hư hỏng. Bị loại ra khỏi Cục tình báo vì chuyện vợ con không đứng đắn. Thế là sống bằng tiền vợ kiếm được. Khi vợ bị lăn lóc trong bệnh viện chuyên khoa hắn đi làm chân gác cổng cho một khách sạn đêm. Rồi lại đến sứ quán Liên Xô và bằng cách nào đó hắn đã lừa bịp được mọi người. Người ta thương hại hắn và cho phép hắn về nước. Hắn bị gọi nhập ngũ vào Hồng quân tháng Bảy năm 1941, hắn chạy sang với bọn Đức.

“Titmouse” nói với học viên:

- Dân Nga, đó là dân tộc của nông dân và binh lính, còn tướng lĩnh bao giờ cũng chỉ là người Đức. Người Đức đúng là không tâm hồn. Tâm hồn đó là ở chúng ta, người Slav cổ. Vì nó mà có chuyện viển vông và ngốc nghếch. Người Đức thích cái gì? Trật tự, Sạch sẽ, Gọn gàng - cái mà chúng ta không có. Hãy tuân theo thì sẽ được nguyên vẹn.

Là một tên lính lỗ mãng, ngốc nghếch, hắn lại mong muốn củng cố hơn nữa những phẩm chất này để chiếm lòng tin của bọn chỉ huy.

Đại úy Gerd coi “Titmouse” là loại kiểu mẫu của người Slav.

Sau khi trở nên đa nghi, Dietrich thấy nghi ngờ con người “Titmouse”. Một tên theo chủ nghĩa quân chủ Nga, theo những kẻ gắn bó với nước Nga thống nhất vĩ đại, theo những kẻ ngây thơ cho rằng chỉ cần nước Nga được thoát khỏi ách Bolshevik một cái là Nga hoàng sẽ lại bước lên ngai vàng ngay, còn người Đức sẽ tình nguyện bỏ đi. Dietrich cho rằng kiểu suy nghĩ như vậy sẽ đẻ ra những ảo tưởng không những chỉ vu vơ mà còn có hại nữa. Nước Nga, Ukraine, Caucasus, đó là những thuộc địa không thể bỏ qua của đế quốc Đại Đức. Và không có hình thức nào khác quản lý các lãnh thổ này có thể chấp nhận được. Ai có lối suy nghĩ khác sẽ bị nghi ngờ. Dietrich đã đặt sự theo dõi “Titmouse”. Hắn cũng không tin tưởng cả điện báo viên trạm phát thanh tham mưu nguyên là phi công chiến đấu Hakke. Hắn nghi ngờ tên này vì thái độ thương xót thành Rem bị quốc trưởng trừng phạt và những chỉ huy lái máy bay khác ngày 30 tháng Bảy năm 1934 chiều theo các yêu cầu của hội đồng tướng lĩnh Đức. Hakke là đảng viên đảng xã hội dân tộc từ năm 1930, hắn vẫn trung thành với Đảng quốc xã chẳng khác gì thượng úy Gerlach, nhưng phần nào thông minh hơn. Nói đúng hơn là hắn đủ đầu óc để hiểu được rằng sau khi các phi công làm xong cái công việc đao phủ đen tối nhất thì đã làm nhân dân Đức kinh hoàng và Hitler đã chinh phục được các tên trùm công nghiệp Đức thú nhận được lệnh của chúng chuẩn bị chiến tranh dưới sự đỡ đầu của Bộ tổng tham mưu, còn bọn quốc xã loại tốt đen thì chỉ được phân cho vai trò của những tên cuồng tín điên rồ không biết suy nghĩ, làm lực lượng chinh phạt phụ của quân quốc xã, không hơn không kém bằng các chiến công đẫm máu bẩn thỉu của chúng. Và vì thế Hakke cũng như Gerlach có thái độ cau có không thân thiện với Dietrich vì nhìn thấy ở tên đại úy một trong số những đại diện của giai cấp cầm quyền lâu đời của giới quý tộc quân sự Phổ.

Hắn cũng có thái độ như vậy với Gerd vì hiểu rằng, đối với Gerd việc cộng tác với đảng quốc xã chỉ là hình thức hoạt động có đi có lại của giới tư bản độc quyền với bọn trùm quốc xã mà thôi. Không có gì hơn.

Hắn cảm thấy mọi hy vọng của mình đều bị lừa dối. Là một tay lão thành trong phong trào quốc xã, hắn đã tính toán đến địa vị cao sang hơn địa vị mà hắn giành được khi bị đưa vào hàng ngũ cán bộ tình báo của một đảng quốc xã để theo dõi sự đáng tin tưởng về mặt chính trị của từng đảng viên quốc xã không kể bất kỳ chức vụ hay cấp bậc nào. Mọi ý định “bắt mạch” Weiss của hắn đều bị anh làm thất bại vì cách tiếp xúc rất thông minh. Là người hiểu biết sâu về lịch sử cổ Hy Lạp, Weiss đã kể rất hấp dẫn cho Hakke nghe những quy tắc lễ nghi nào và những điển hình nào mà đảng quốc xã rút ra ở người Hy Lạp và chúng có ý nghĩa gì ở hình thức ban đầu của nó. Điều này cho phép Weiss tránh khỏi những câu trả lời cho các câu hỏi và đồng thời phô ra được những tài thức sâu sắc của mình trong các khía cạnh của bản kinh phát xít.

Nhưng cuộc sống của Weiss ở đây không phải chỉ thu lượm mọi quan hệ có khả năng ở xung quanh anh mà anh còn dựa vào chúng để nghĩ ra sách lược hành động với từng tên một. Anh không thể tập trung mọi sức lực của mình và cả trong vấn đề đó chỉ là vì với nghĩa tổng quát đã hợp lại thành lao động của anh, một người tình báo, là thu thập, chọn lọc và lập thành tài liệu rồi truyền chúng về Trung tâm và đồng thời nghiên cứu cả những kẻ nằm trong tầm mắt của anh.

Để có khả năng thực hiện nhiệm vụ trực tiếp của mình, trước hết anh phải được thừa nhận là nhân viên Cục tình báo Đức. Và khi anh còn chưa là nhân vật chỉ huy mà chỉ là kẻ thừa hành mệnh lệnh, phục tùng nhiều kẻ khác thì rõ ràng anh phải hoàn thành không những chỉ là một phần công việc của những kẻ mà anh phải phục tùng. Và không chỉ đơn giản hoàn thành, mà phải hoàn thành xuất sắc với độ cực kỳ chính xác, như bọn nhân viên Cục tình báo vẫn nói, độ chính xác có trong dòng máu người Đức chính cống.

Weiss biết chỉ cần phạm một sai sót nhỏ bé nhất về công việc, dù bất kỳ tên nào cảm thấy là công việc không hoàn thành, anh sẽ bị thải ra mặt trận chứ không thoát đi đâu được. Weiss luôn luôn phải tỏ rõ sự cảnh giác gấp đôi: một mặt về ngành nghề, không phút giây nào anh được quên mình là nhân viên Cục tình báo Đức, mặt khác, sự cảnh giác của người tình báo Liên Xô mà kết quả công tác của anh phụ thuộc vào chính kết quả sụ phục vụ của anh trong Cục tình báo Đức.

Và thật rõ ràng, Weiss không thể coi nhẹ công tác này so với công tác kia vì quá bị vất vả theo một công việc. Ngược lại vừa mới nhận được nhiệm vụ theo một hướng, lập tức như chuyển động của con thoi, xuất hiện ngay một cách cân đối yêu cầu tăng cường hoạt động theo hướng ngược lại.

Tóm lại, nếu vứt bỏ những khoảnh khắc mang đặc tính tâm lý và không nghĩ đến những mục tiêu cao xa cuối cùng đã chỉ đạo Weiss thì các chuyên gia nghiên cứu vấn đề vệ sinh lao động dứt khoát sẽ đi tới kết luận là sự kết hợp hoạt động căng thẳng và nhiều hình thức như vậy đòi hỏi ở con người một sự chịu đựng kích động thần kinh rất cao mà thường chỉ những người trong cơn cảm hứng quên mình mới có.

Nhưng Alexander Belov lại hoàn toàn mất quyền có các cơn như vậy. Nguồn duy nhất mà anh dùng để thu thập sức lực dự trữ là tinh chất có lý trí bình thản, thận trọng.

Anh đã tự luyện ngủ không mơ màng để đầu óc có thể được nghỉ ngơi hoàn toàn dù trong khoảnh khắc. Anh cũng đã rèn luyện được, tất nhiên trong các trường hợp có khả năng như làm thế nào kìm hãm nhận thức của mình, biến thành chàng ngốc, ngừng kích động thần kinh trong một thời gian. Anh tự ngụy trang cho mình sự chăm chú làm ra vẻ kính cẩn lắng nghe những lời huấn thị dài dòng của bọn chỉ huy cấp dưới, nhưng bản thân anh thì lúc đó lại thích thú tự yếu mềm đi và không nghĩ gì hết, không nhớ lại gì cả để đầu óc được nghỉ ngơi.

Những lúc nghỉ ngơi như thế đã giúp cho Weiss vượt qua một cách xuất sắc, với độ chính xác cần thiết tính chất hai mặt trong cương vị của anh, và sự đòi hỏi toàn bộ sức lực anh.

Chỉ riêng trách nhiệm của người phiên dịch - huấn luyện viên đã chiếm mất của anh mỗi ngày chín mười giờ rồi, và chức vụ này không những chỉ mất thời gian mà còn hao tổn trí lực của anh nữa. Muốn hoàn thành có kết quả công tác này cần phải có sự sáng suốt không mệt mỏi. Hơn nữa phải cộng thêm vào các nhiệm vụ hành chính và kinh tế mà anh thường được trao, với sự cần thiết khi tiếp xúc với bọn đồng nghiệp, ở ngoài giờ làm việc phải sinh động, vui tươi và duyên dáng trong lời ăn tiếng nói như bất kỳ một người có giáo dục tốt nào.

Vì vậy mà những thời gian tự do thỉnh thoảng đến với anh, Weiss ép như ép chúng lại thành thức ăn khô, nén chặt một cách có suy nghĩ kỹ đến giới hạn tối đa.

Những chuyến đi Warsaw dù ngắn ngủi thế nào đi nữa Weiss cũng cố gắng sử dụng có lợi nhất, như một lần anh đã làm quen được với viên quan chức nhỏ của Đức trong nhóm thanh tra phối liệu ở Phủ thống sứ.

Weiss giúp viên quan chức này một việc nhỏ bằng cách thu xếp cho chiếc xe của lão ta được sửa chữa trong gara nhà binh.

Về phần mình, viên quan này rõ ràng mong muốn được đề cao trước con mắt của Weiss, đã huênh hoang khoe rằng nhiệm vụ lão được trao có một tầm quan trọng đặc biệt. Trước đây ít lâu chỉ chuẩn bị sẵn quân phục mùa đông cho các đơn vị vùng đất chiếm được. Nhưng bây giờ đã nhận được lệnh cung cấp đồ ấm cho tất cả các quân đoàn mặt trận phía Đông.

Điều này nói lên rằng, mặc dù Hitler và hội đồng tướng lĩnh của y đã hứa hẹn chấm dứt chiến tranh với nước Nga vào cuối năm 1941, nhưng Bộ tổng tham mưu vẫn chuẩn bị chiến tranh kéo dài.

Weiss đặc biệt chú ý đến tên thợ máy - chuyên gia về các máy tính - được cử từ Berlin đến để chỉnh lý chiếc máy ghi mật mã đặt trong khu nhà của đài phát thanh.

Các máy mật mã kiểu này do một công ty Thụy điển sản xuất, nhưng mấy năm trước đây bọn Hitler đã mua được bọn kiểm tra cổ phiếu và trở thành chủ nhân thực sự công ty này. Công ty đảm bảo cung cấp sản phẩm của mình cho nhiều ngành chuyên môn trên thế giới. Và thế là bỗng nhiên công ty từ chối không thay thế những bộ phận máy mật mã dự trữ chóng bị mòn đặt dùng ở các nước châu Âu mà Hitler chuẩn bị tấn công vào. Các máy này bị hỏng đúng vào lúc ngành chuyên môn các nước này cần đặc biệt ráo riết hoạt động.

Tên thợ máy tỏ vẻ quan trọng kiểu giáo sư đại học. Weiss đón hắn ở nhà ga Warsaw, chở hắn về doanh trại “Ban tham mưu Valia” và còn nhường cho hắn phòng riêng của anh để chỉ được quyền tối tối nói chuyện với hắn.

Weiss đã có một số khái niệm về kết cấu các loại máy kiểu này. Viện sĩ hàn lâm Linev cho rằng, dần dần chúng có thể được sử dụng như một bộ óc tích trữ tin tức loại khổng lồ, và khẳng định rằng tương lai vĩ đại thuộc về những máy này.

Trong khi nói chuyện với tên thợ máy, Weiss hài hước và độc địa nghi ngờ khả năng làm việc chính xác và liên hợp rất chặt chẽ của các loại máy giống loại mật mã, do đó ngầm làm tên thợ máy tức giận. Nhưng Weiss lại củng cố quan điểm bảo thủ của mình bằng sự hiểu biết sâu rộng về kỹ thuật. Và để đánh bại Weiss, tên thợ máy không những chỉ giới thiệu với Weiss một cách có cơ sở và tỉ mỉ về sơ đồ kết cấu máy mật mã, nhưng hắn giải thích trong lúc tranh cãi, chỉ vẽ gạch trên giấy chiếc máy này hình thành hệ thống dùng mật mã, việc máy tự kiểm tra các dấu mật mã ra sao và chính những chi tiết nào do làm việc không chính xác có thể làm hỏng độ đúng đắn của bản mật mã lẫn bản dịch và để giảng giải, hắn chỉ trên các hình mẫu sai hỏng ở đâu, nơi nào bị mòn.

Weiss lại truyền tất cả những chi tiết tản mạn này về Trung tâm. Ở đó đã tìm ra chìa khóa dịch mật mã này.

Thật đã rõ bí mật mã này được cất giữ trong chiếc tủ thép cùng một lúc mở được bằng hai chìa khóa do những người khác nhau giữ, ngoài ra, còn một bộ mật mã nữa cho chiếc chìa khóa thứ ba rất đặc biệt, thay đổi gần như hàng tuần…

Để đánh cắp những bí mật như vậy ở những ngành ngoại quốc khác, cục tình báo đã thảo ra các chiến dịch có áp dụng cả sự mua chuộc, ám sát, phá nổ, và có hàng nhóm các tình báo nhà nghề cáo già nhất tham gia. Không những chỉ có sự nhanh trí và tháo vát giúp Weiss, mà chủ yếu còn nhờ những khả năng toán học xuất sắc mà anh đã hy sinh cho môi trường hoạt động mới khó khăn này của mình nữa.

Và mặc dù mật mã thay đổi từng giai đoạn, nhưng trong khoảng thời gian nào đó, trong khi nó có tác động, thì trung tâm cũng đã có được khả năng dịch mật mã các bản tin của đài phát thanh “Ban tham mưu Valia”.

Tất cả những chuyện đó là lao động hàng ngày của chiến sĩ tình báo Alexander Belov, nó không tách khỏi lao động của binh nhất Johann Weiss. Vì ngoài công tác phiên dịch hàng ngày ở trường, anh còn phải thảo các báo cáo hành chính và nội dung tóm tắt với đủ các tin tức khác nhau về những vùng Liên Xô đã được dự kiến tung các nhóm phá hoại vào. Ngoài ra anh còn mất thời gian vào những nhiệm vụ của Ban chỉ huy từ việc gói bưu phẩm về cho gia đình cho đến những báo cáo tài chính anh phải viết thay cho viên phó chỉ huy trường phụ trách tài chính vật chất.

Thêm vào đó Weiss phải luôn luôn theo dõi những học sinh cho các mục đích của mình. Gvozd đã thận trọng tìm hiểu những ý nghĩ thầm kín của họ, nhanh chóng học được cách báo cáo ngắn gọn về họ cho Weiss trong các buổi gặp mặt trên đường đi từ bãi tập đến nhà ở.

Mặc dù công việc vô cùng nặng nề nhưng mọi việc ở Weiss diễn ra vẫn rất tốt: lệnh bất thường của đại úy Gerd ngồi vào xe với hắn để đi theo một nhóm đặc biệt đến sân bay gần mặt trận, đối với anh thật quá bất ngờ.

Gerd chỉ cho phép đi chuẩn bị trong giây lát: thay giày cao cổ bằng ủng và lấy mang theo một bộ quần áo lót ấm.

Weiss nhận thấy rằng, ngồi cạnh tên lái xe tải có thùng xe kín, trong đó là các điệp viên, là điện báo viên Hakke với nét mặt cau có. Và trong số điệp viên vì sao có cả trưởng trại “Titmouse” - tên này chưa được đào tạo để tung sang hậu phương Xô Viết.

Chỉ trong trường hợp hãn hữu tên đại úy mới tiễn các nhóm ra sân bay. Thường là một trong số các sĩ quan.

Hầu như suốt dọc đường hắn nói chuyện thân thiện với Weiss, thậm chí còn coi là cần thiết phải trao đổi với anh các ý kiến về vấn đề phục vụ trong trường tình báo có lợi ra sao. Chẳng hạn đối với hắn thì công tác này có lợi cho hắn nhiều mặt vì ở đây hắn tích lũy được kinh nghiệm quý báu mà dứt khoát hắn sẽ ứng dụng vào trong các hoạt động thương mại tương lai của mình. Và đúng là Weiss có được biết sự tồn tại của Phòng “N. V-7” của cơ quan tình báo kinh tế “IG. Farbenindustry” - nơi cung cấp cho consortium lớn nhất này khả năng nhận được tin tức trước tiên. Và kinh nghiệm hoạt động gián điệp của “Ban tham mưu Valia” đúng là sẽ làm giàu phương pháp của ngành tình báo thương mại, thiếu ngành này thì không một công ty lớn nào có thể phát triển một cách có kết quả được.

Và hắn thân thiện khuyên Weiss hãy chuyên môn hóa trong lĩnh vực gián điệp kinh tế, vì rằng trong trường hợp nếu nước Đức chiếm được toàn thế giới và sẽ không còn nước nào cạnh tranh nữa thì sẽ còn sự cạnh tranh giữa những consortium quốc tế của Đức, và các consortium này sẽ cần đến sự giúp đỡ của các tình báo giàu kinh nghiệm.

Weiss lơ đãng nghe đại úy nói vì anh còn bận tính toán xem những công việc gì chưa hoàn thành được trong chuyến đi bất ngờ này và điều gì sẽ xảy ra. Anh suy nghĩ đến cả sự bất ngờ này không phải ngẫu nhiên, mà hơn nữa, anh không thể phát hiện ra mục đích của nó, dù anh muốn lái câu chuyện sang đề tài đang làm anh phân vân như thế nào đi nữa.

Weiss chỉ hơi đề cập đến đề tài này lập tức Gerd trở nên lo lắng cau mặt và im lặng. Thái độ của Gerd đã buộc Weiss phải xác định rõ hơn sự phán đoán của mình: là sự bất ngờ của chuyến đi này đã được kẻ nào đó ước tính trước. Nhưng kẻ nào?

•º•

Xung quanh phủ toàn tuyết trắng. Đất khô và lạnh.

Tên đại úy mặc bộ quần áo hàng không có máy sưởi điện và dây dẫn được hắn nối vào các bộ phận ắc quy dự trữ đặt riêng trên sàn cabin.

Ngoài ra trên bàn kẹp còn có hai phích lớn đựng cà phê nóng. Nhưng mỗi lần rót cà phê cho mình Gerd lại quên không mời Weiss uống cũng như không chia sẻ cho anh bữa ăn sáng đã được đặt gọn trong bộ cặp lồng mang đi đường có các đĩa bằng nhựa và cả bộ thìa phóng xết, dao lẫn chiếc ép hoa quả kẹp chặt vào nắp.

Bắt đầu bão tuyết. Qua màn không khí trắng dày đặc đang chuyển động Weiss trông thấy nhân dân các làng xóm và thị trấn lân cận đang hắt tuyết sang bên đường dưới sự theo dõi của binh lính, và không phải tất cả đều có xẻng - một số hắt tuyết bằng các tấm gỗ.

Tên đại úy ngủ, bộ mặt hắn mềm nhũn, môi xệ xuống, và hình như đây không phải bộ mặt của người sống, mà là chiếc mặt nạ.

Tuyết rơi lả tả xạt vào cửa kính xe hơi. Hai chiếc gạt tuyết trên kính chạy đều đều giống như hai chiếc thước gạt sạch tuyết trên kính chắn gió. Chúng chuyển động gạt đi gạt lại đều đều giống như dao động của quả lắc đồng hồ đo thời gian dài dằng dặc và vô tận.

Chỉ lúc này trong tình trạng vô cùng rồi nghề, Weiss mới cảm thấy người bị mệt mỏi rã rời đến cực độ. Xung quanh trở nên yên lặng vì sự căng thẳng quá mức, vì sự suy nghĩ sâu sắc, tổng hợp giải những phương trình có nhiều ẩn số, nghiêm túc tự quan sát không mệt mỏi và chú ý một cách thận trọng, nhậy bén đối với sự việc. Toàn bộ những điều này giống như cuộc đấu rất căng thẳng của một với tất cả, kéo dài hết ngày này sang ngày khác và trong từng giây phút.

Và bây giờ, trên đường đi anh cố tình để mặc đầu óc được nghỉ ngơi, không suy nghĩ và hầu như mất nhận thức. Đó là tình trạng mất nhận thức thường xâm chiếm con người sau khi toàn bộ sức lực đã bị tập trung căng thẳng cực độ. Trong nhận thức của anh không còn có sức đề kháng với những ký ức đang vút qua. Trước đây anh không cho phép mình được như vậy, vì đó là sự nhượng bộ mềm yếu.

•º•

…Thế là cũng như lúc này, những bông hoa tuyết rơi lả tả. Chúng biến mất trên dòng nước sông Moskva không bị đóng băng màu trắng đục. Anh đi trên bờ sông cùng với Lina Lineva[1]. Cô nói với vẻ xúc động, kết luận:

- Nếu con người dũng cảm thì phải dũng cảm trong mọi trường hợp.

Anh ngắm bộ mặt Lina - khuôn mặt xương xương, đôi má mềm ướt và không thể nói khuôn mặt này đẹp được. Nhưng đôi mắt lúc nào cũng cởi mở, trong sáng, rực rỡ như vậy.

Anh nhìn và rất hiểu ở đôi mắt Lina. Đáp lại cái nhìn của cô, anh nói:

- Nhưng, - giá như em chứng minh được rằng, em đang yêu. Và không muốn nghĩ gì khác nữa.

- Khi đó em cũng không nghĩ gì cả, còn anh thì không có quyền nghĩ! Nhưng anh đã nghĩ.

- Chính thế, nghĩ đến em! Lẽ nào em không hiểu?

- Khi đó em muốn bắt anh suốt đời nhớ đến em. Em quyết định như thế và hết.

- Thậm chí nếu sau này chúng ta không ở gần nhau?

- Thế anh cho rằng, tất cả những chuyện đó là để anh sử dụng suốt đời à?

Belov không thích thú toàn bộ câu chuyện này. Và anh buồn rầu nói:

- Anh cảm thấy chúng ta không phải nói chuyện với nhau, mà đọc bài đối thoại nào đó của người khác.

Lina dừng lại. Đôi mắt cô trở nên hiền hậu. Cô sung sướng thốt lên:

- Có thế chứ, cuối cùng thì hiểu rồi đấy. - Và, thở mạnh một cái, cô thầm thì nói: - Sasha, anh biết đấy, tình yêu đòi hỏi sự lịch thiệp cao nhất… và sự thông minh.

- Anh có đọc thấy điều này ở đâu đó.

- Có khả năng như vậy. Nhưng em lại muốn tìm thấy ở anh như thế.

- Thôi được, - Belov giận dỗi nói. - Hãy đi mà tìm…

•º•

Một lần viện sĩ hàn lâm Linev nói với Sasha:

- Một nhà bác học thực sự phải biết tất cả những gì tồn tại trên trái đất trong lĩnh vực khoa học mà mình đã hiến thân vào, và tất cả những gì có khả năng về các bộ môn khoa học kèm theo. Nhưng nếu sau khi có tất cả các hiểu biết này mà nhà bác học không rút ra được những kiến thức thì đó không phải là nhà khoa học, mà chỉ là chiếc tủ sách. - Rồi ông nóng nảy nói: - Việc tầng lớp trí thức mới của chúng ta nắm được tiếng nước ngoài - đó không chỉ là vấn đề hiểu biết về công việc, mà còn là vấn đề tư tưởng. Biết một ngôn ngữ thôi - đó là dấu hiệu của sự hẹp hòi dân tộc hay là sự dốt nát.

Belov biết ơn sự đòi hỏi dứt khoát, khắc nghiệt của Linev vì sự hiểu biết tiếng nước ngoài một cách tuyệt vời của mình.

Linev nghiêm túc và cặn kẽ chơi nhiều môn thể thao, viện sĩ khẳng định:

- Một cán bộ khoa học phải có cơ thể thật khỏe mạnh. Ngày làm việc của nhà khoa học không có mức độ. Việc tập trung cả thể lực và trí lực rất toàn diện. Nếu như hoạt động của mình bị gián đoạn chỉ vì một sự khó chịu của cơ thể - thì đó thật là chuyện kỳ quặc đáng giận, không tha thứ được. - Ông trao đổi kinh nghiệm cuộc sống riêng của mình: - Chuyện vợ con tuyệt đối không được ở trong tuổi niên thiếu. Chỉ một lần và xong. Những chuyện va chạm yêu đương thường dẫn theo sự tiêu phí toàn diện năng lực thần kinh không hoàn lại được.

- Ba! - Lina trách móc thốt lên. - Nhưng mà ba lại hoàn toàn không như vậy. Con đã đọc những thư trước kia ba viết cho mẹ.

- Tức là, có bằng chứng khẳng định là ba đúng, - viện sĩ nói, hoàn toàn không bị lúng túng. Quay về phía Belov, ông giải thích: - khi theo đuổi người vợ tương lai của mình, lúc đó còn là nữ sinh nhạc viện Petrograd, tôi, một thanh niên hoàn toàn không có khả năng gì và rất dốt về âm nhạc. Tôi đã tiêu phí rất nhiều thời gian quý báu để nghe các buổi hòa nhạc và thậm chí còn định học đánh đàn thập lục nữa. Anh tưởng tượng được không? Đàn ông đi chơi đàn thập lục! Đó là mức cao nhất của sự chiều chuộng người yêu. - Vẻ ngờ vực liếc nhìn con gái, đầu hất về phía Belov, ông hỏi: - Thế nào, Belov vẫn còn chịu đựng được tiếng đàn dương cầm thao thức canh khuya của con chứ?

- Nhưng mà anh ấy yêu âm nhạc.

- Ba không biết, ba không hiểu anh ấy yêu gì, - viện sĩ bực tức và tinh quái bổ sung thêm: - Nhưng hồi trước ba không những chỉ thích nghe người vợ tương lai của mình biểu diễn, mà còn thích ngắm người yêu để mơ ước cảnh yên lặng của hai người bên nhau nữa.

- Nhưng ba cũng thích thú khi con chơi đàn đấy thôi!

- Ba đã có được phản xạ tự vệ rồi.

Một lần Lina nói với Sasha:

- Ba em cư xử với anh chẳng khác gì một huấn luyện viên đối xử với người học trò của mình mà ông ta đang đào tạo để lập kỷ lục thế giới. Ba em hiếu danh và mơ ước học trò của mình sẽ vượt lên trên cả chính ba em.

Viện sĩ rất thích thú khi nào Belov ở lại ăn cơm trưa với gia đình ông. Khi lau tay, viện sĩ tuyên bố:

- Tôi là người sùng bái phong tục xưởng thợ thời trung cổ, khi các thợ cả nhận học trò vào chỗ mình nuôi dạy.

Trong bữa ăn thường diễn ra câu chuyện nghiêm chỉnh:

- Vladimir Ilyich[2] là nhà bác học vĩ đại nhất, - một lần viện sĩ nói. - Do đó mà cách mạng tháng Mười không mang đặc tính của sự ngẫu nhiên về chính trị. Tôi cho rằng trong chính trị cũng như trong khoa học, chủ nghĩa chủ quan - đó là kết quả của sự ngu dốt rất nguy hiểm và của ý kiến cá nhân kiêu căng. Tôi tin chắc chủ nghĩa chủ quan cả trong chính trị và khoa học đều xa lạ với chủ nghĩa Bolshevik và chỉ mang lại tác hại rất lớn…

… Belov không đủ can đảm để rẽ vào từ biệt gia đình Linev trước khi anh đi xa Moskva. Chỉ trong đầu óc anh mới tưởng tượng nổi cái tin này - học trò của việc sĩ, do tính non trẻ sau khi bỏ trường đại học bỗng nhiên đi đến một nơi không biết - lên miền Bắc - sẽ gây cho viện sĩ Linev sự khinh bỉ và tức giận như thế nào. Còn Lina? Cô nghĩ gì về anh?

Bây giờ trong cảnh không hoạt động trên đường đi, Weiss mới cho phép mình tự do tưởng tượng như vậy, giống như tặng cho chính mình sự nghỉ ngơi, anh đã để lại một số phần tiểu sử của đời mình, chẳng khác gì nghe băng ghi âm những phần đó.

Anh nhớ lại bộ mặt trắng bệch, lạnh nhạt, ngửa ra phía sau với đôi mắt không cử động, đôi môi hầu như chết lặng đi, nóng hổi, run lên, mềm ra, đôi tay Lina uể oải, bất lực. Còn anh thì không dám kiên quyết. Không, anh đã kiên quyết. Anh đã kiên quyết tránh sang bên và thở hổn hển, cố kìm mình, anh hỏi: - Lina, em hiểu chứ? - Anh rung vai Lina. Em hiểu chứ?

Lina im lặng. Cô nhổm dậy, sửa lại tóc, ngồi xuống bên gương và nhìn Sasha qua gương, cô nói dằn từng tiếng:

- Em lúc nào cũng hiểu và nhớ tất cả - đó là thiếu sót của em. Nhưng em hứa với anh rằng: không bao giờ, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, từ nay em sẽ không quên những thiếu sót này của em với anh. Anh có thể tin được. - Và hứa hẹn vẻ trả thù - Bây giờ anh không còn bị đe dọa bởi nguy hiểm đã hành động vô đạo đức, không khai giá thú kết hôn nữa.

- Lina, - anh thốt lên trách móc.

- Vô liêm sỉ không phải là điều em nói, mà là ý định của anh muốn làm em hiểu rõ. - Rồi đưa mắt nhìn xuống, Lina âm thầm rầu rĩ nói: - Rõ ràng là ngay cả chuyện này con người vẫn không gần gũi đến cùng với nhau, - Nheo mắt nhìn vào nắm tay Sasha: - Ôi, bây giờ anh mới xa cách em làm sao! Và bé nhỏ như người tí hon, nhưng, - cô nhạo báng nói thêm, - thật đường hoàng và thông minh.

Chuyện đó xảy ra đúng vào ngày Belov được báo là phải chuẩn bị cho người thân thiết biết chuyện anh phải vắng mặt dài hạn, và như đồng chí chỉ huy thể hiện rất tế nhị “nếu như anh không chịu trách nhiệm về đạo đức trước người nào thì không cần thiết phải nhận về phần mình cái chưa hoàn thành vào trước lúc đi công tác đặc biệt dài hạn”.

❀ ❀ ❀

[1] Lina Lineva là con gái viện sĩ Linev, thầy học của Sasha Belov - ND. (tr.371)

[2] Vladimir Ilyich tức Lenin - ND. (tr.375)