Trường gián điệp Đức ở Warsaw cũng như một số phân hiệu của nó được thành lập tháng Mười năm 1941. Nó trực thuộc bộ máy tình báo phá hoại hoạt động ở mặt trận phía Đông quy ước gọi là “Ban tham mưu Valia”. Trường nằm cách Warsaw hai mươi mốt cây số về phía Bắc, gần vùng dân cư Rombertovo và ga đường sắt Milosna, ở khu vực Sulejowek trên đường Padarevsky. Ở đây còn có một phân hiệu của “Ban tham mưu Valia” và một đài phát thanh cực mạnh thuộc ban tham mưu này.

Phân hiệu của Ban tham mưu bộ máy gián diệp và ban lãnh đạo trường chiếm một tòa nhà trắng bốn tầng trước là nơi ở của các bà già. Nhà ở tập thể của bọn tình báo và các lớp học dược dành riêng những ngôi nhà gỗ làm sẵn ở trong rừng thông. Khu vực trường và phân hiệu “Ban tham mưu Valia” cách nhau bởi đường phố Padarevsky, các nhà ở tập thể của tình báo đổ bộ và tình báo điện tín viên có hàng rào quây xung quanh. Các sĩ quan Đức và binh lính đội tuần tra ở gần đó, trong ngôi nhà gạch trước kia thuộc Pilsudski và trong hai trường trước dành cho trẻ em.

Xung quanh có sáu cột anten của đài phát thanh mạnh. Nếu nhìn toàn cảnh từ trên máy bay xuống thì chỉ có Ban tham mưu cơ quan gián điệp là đáng chú ý: ngôi nhà của cơ quan này nổi bật hẳn lên vì kích thước lớn và mái ngói đỏ. Còn những ngôi nhà khác thì nằm ẩn vào các rặng cây.

Trong ngôi nhà gỗ nằm cách Ban tham mưu ba mươi mét về phía Bắc là công nhân lấy từ tù binh lên gồm lái xe, thợ máy, thợ đóng giày, ở đó có đặt các kho thực phẩm và đồ đạc. Sân được quây quanh bằng hàng rào gỗ. Ở giữa phần sân kề sát với ngôi nhà gỗ này là ngôi nhà kho một tầng nhỏ chứa đồ đạc riêng của tù binh và quần áo dùng cho bọn phá hoại chuẩn bị nhảy dù sang hậu phương Liên Xô. Ở quá về phía tây của trường cũng còn mấy ngôi nhà nữa.

Ba ngôi nhà xanh xây theo hình chữ “U” giữa đám thông cao hướng về phía đông. Trong ba phòng của ngôi nhà phía nam chứa được năm mươi người, dùng làm nhà tập thể của gián điệp điện báo viên.

Hai phòng của ngôi nhà phía bắc đủ cho ba mươi người dùng làm nhà tập thể cho gián điệp đổ bộ, còn phòng thứ ba dùng làm nơi học.

Cả ba phòng ngôi nhà giữa dùng làm lớp học cho điện báo viên, mỗi lớp có thể đủ cho mười học viên.

Cạnh các ngôi nhà này là một ngôi nhà đá xám hai tầng - ở tầng hai của ngôi nhà này có một xưởng chuyên làm giấy tờ giả mạo để trang bị cho các gián điệp được quẳng sang hậu phương Liên Xô. Ở đây làm đủ mọi thứ cần thiết: triện, dấu, cả phòng làm ảnh.

Ngôi nhà của ban tham mưu có ba cửa vào, từ mặt phố phía nam là cửa chính có các cột sơn trắng, qua cửa này đi vào phòng tuần tra và từ đây vào nhà bếp và sân. Vào nhà bếp còn có thể đi bằng một cửa khác từ sân. Cạnh cửa này là một nhà gỗ dùng làm bếp dã chiến. Nhưng ở đây hầu như chỉ dùng cửa thứ ba, cửa ở góc nhà, từ sân vào, nó dẫn đến cánh nhà phía tây xây bằng gạch đỏ. Ở tầng một của ngôi nhà này là bếp và nhà ở của lính, trên tầng hai là kho, tầng ba nhà sĩ quan và hạ sĩ quan.

Chính ban tham mưu cơ quan gián điệp chiếm ngôi nhà trắng. Đó là nơi làm việc của các sĩ quan. Trên các cửa phòng làm việc có các biển đề họ tên. Ở hai tầng dưới mỗi tầng có mười hai phòng. Ở chái nhà tầng ba là trạm điện đài. Có cả một rạp nhỏ một trăm năm mươi chỗ ngồi.

Để đảm bảo cho mạng lưới điệp viên quẳng sang hậu phương Liên Xô các giấy tờ giả mạo, “Valia 1” lập ra một đội đặc biệt “1-G”. Trong đội này có bốn năm tên Đức. Thợ khắc và vẽ sơ đồ và một tù binh Nga biết công việc sản xuất quốc dân và quốc phòng Liên Xô do Cục tình báo chọn lọc.

Đội “1-G” cũng được giao nhiệm vụ tập họp, nghiên cứu và làm các huy hiệu khen thưởng, con dấu, triện. Đội này nhận từ Berlin các huân chương và các bản mẫu giấy tờ khó làm, những loại như hộ chiếu, thẻ đảng viên.

Ngoài ra đội “1-G” còn có trách nhiệm ra chỉ thị cho các gián điệp về quy tắc lập và trao giấy tờ trên lãnh thổ Liên Xô.

Các kho, xưởng may và đóng giày đảm bảo cung cấp cho gián điệp quẳng vào Liên Xô quân trang, quân dụng và quần áo thường dân.

Phòng “Valia 2” lãnh đạo các hoạt động phá hoại và khủng bố ở các đơn vị và cả hậu phương Xô Viết. Phòng này có các kho vũ khí, chất nổ và mọi thứ phá hoại khác đặt ở điểm Sulejowek, nơi có ngôi nhà Pilsudski. Phòng “Valia 3” lãnh đạo hoạt động phản gián. Phòng này có nhiệm vụ chống lại các tình báo Xô Viết, phong trào du kích và hoạt động bí mật chống phát xít ở hậu phương quân đoàn và sư đoàn thuộc lãnh thổ Liên Xô do Đức chiếm.

“Ban tham mưu Valia” được bổ sung cả một đội máy bay riêng gồm bốn đến sáu chiếc dùng để quẳng gián điệp vào hậu phương Liên Xô.

Trường Warsaw thuộc “Ban tham mưu Valia”, nơi đào tạo gián điệp lành nghề là tù binh Liên Xô được coi là trường trung tâm điển hình. Vì thế trường còn dùng để giới thiệu với các nhân viên cơ quan gián điệp Đức các phương pháp tổ chức trường gián điệp và đào tạo điệp viên. Số hòm thư dã chiến của trường là 57.219.

Cơ quan tình báo Đức đặc biệt coi trọng việc lựa chọn điệp viên vào trường Warsaw. Các đại diện của cục tình báo sau khi nhận ra trong trại tù binh có người thích hợp, trước khi tuyển lựa, chính bản thân đi nghiên cứu toàn diện học viên dự bị và thu thập các tài liệu về người này qua tình báo nằm ở trại.

Trong đại bộ phận các trường hợp thì kẻ được lựa chọn không biết trước chúng được dùng làm gì. Chỉ khi học trong trường tình báo chúng mới rõ điều này. Chúng còn được nhận quân trang chiến lợi phẩm của Pháp hay Tiệp và bí danh thay cho tên thực.

•º•

Landsdorff ở trong một căn phòng của “Ban tham mưu Valia” với đầy đủ các tiện nghi. Nền nhà và ghế đi văng phủ bằng các tấm thảm xù lông. Qua lần cửa kính của chiếc tủ trông thấy rõ gáy sách nhiều loại của Anh và Pháp, hai góc nhà có đặt hai giá đỡ đèn, và tất cả những thứ này, đặc biệt chỗ nào cũng có hoa, làm cho căn phòng trở nên rất đầy đủ. Vừa báo cáo Weiss vừa nồng nhiệt ngắm nhìn bộ mặt khô khan của Landsdorff, nhưng anh không nhìn thấy đôi môi mỏng mím lại, cũng không thấy chiếc mũi thon lẫn đôi má hóp hơi tím lại sau khi cạo râu, cả chiếc trán dựng đứng quá hói nữa. Anh chỉ khôn khéo theo dõi xem đôi mắt lồi trắng dã ra theo tuổi già nhưng còn chưa mất vẻ sinh động thể hiện ra sao.

Landsdorff nằm trên đi văng tay đặt gối đầu, và không thay đổi tư thế nằm khi Weiss vào. Lão mặc bộ pyjama và chiếc áo choàng ấm kiểu Anh làm bằng len lạc đà, chân đi giày lông ấm trong nhà của Thụy điển. Đèn trần không bật và chiếc đèn giá sáng chói chỉ chiếu rõ mặt Weiss. Anh hiểu rằng không phải ngẫu nhiên chiếc ghế Landsdorff mời anh ngồi lại để ở dưới giá đèn, và mặc dù ánh sáng làm nhức mắt anh vẫn không nghĩ đến việc di chuyển ghế.

Lối tiếp tương đối thô thiển so với một gián điệp đáng kính trọng như Landsdorff, Weiss có nhận xét như vậy. Vẻ phiền muộn và lãnh đạm mà Landsdorff tỏ ra bằng cách không chú ý nghe Weiss và cả những nhận xét hài hước nhân việc anh báo cáo cũng thật là đơn sơ. Anh chàng binh nhất lại quá ngây thơ khi khâm phục hoạt động của đại úy Dietrich, sự thông minh và suy nghĩ sâu xa của đại úy. Tuy nhiên lão không cắt ngang lời Weiss khi anh quàng cho Dietrich những suy đoán gì đó dễ phát hiện rõ phản ứng của Landsdorff đối với tên này.

Anh nói rằng, đại úy Dietrich đã tỏ rõ đầu óc quan sát tinh vi, sâu sắc và đại úy hoàn toàn đúng khi cho rằng những tù binh Nga dễ dàng đồng ý làm kẻ phản bội Liên Xô thì chúng cũng có thể dễ dàng phản lại nước Đức. Sự hèn nhát, thấp kém của chúng không phải là sự đảm bảo chắc chắn lắm, chắc gì có thể làm cho những tù binh này trở thành các điệp viên sẵn sàng làm tất cả mọi việc. Chỉ nên lựa chọn những tên thích hợp thôi, đó là con đường đúng đắn nhất. Nhưng con đường này không phải bao giờ cũng dẫn tới đích.

- Thế anh đề nghị gì? - Bằng giọng nói đều đều và khàn khàn Landsdorff cắt ngang lời.

- Tôi à? Không có gì cả. Tôi chỉ nói những điều tôi nghe thấy thôi.

Weiss phải căng óc suy nghĩ nói những lời này để bằng cách nào gây cho Landsdorff tin tưởng hơn rằng, trừ những kẻ do Gestapo giới thiệu, các nhân viên tình báo phải tự lựa chọn tù binh thích hợp hơn vào học trường tình báo phá hoại. Trong trường hợp này Weiss sẽ phần nào dễ dàng hơn trong việc tìm kiếm đưa vào trường những người anh cần để bắt đầu công việc nguy hiểm nhưng rất cần cho tổ quốc anh. Anh phải loại trừ tội ác của bọn gián điệp Cục tình báo và cứu những người sẵn sàng chiến đấu, có khả năng lập chiến công.

Weiss nói không rõ ràng lắm để thăm dò cơ sở:

- Đại úy Dietrich có cho biết dự kiến tránh sự trừng phạt của các tù nhân khác một số cần phải tránh gặp gỡ với chúng ta. Đó chỉ là một hình thức ngụy trang đặc biệt, mà muốn như vậy cần phải suy nghĩ, chịu đựng và khắc phục. Cần lựa chọn những tên có phẩm chất phải có ở người tình báo.

Landsdorff ngẩng ngay đầu lên, nhìn chằm chằm vào Weiss nói rít qua kẽ răng:

- Có thể đó là điều đặc biệt. Trong bất kỳ trường hợp nào cũng không được rập khuôn… Lão đăm chiêu suy nghĩ. Nhưng rồi lại không muốn tỏ ra rằng, lão chú ý đến ý kiến này của Weiss. Landsdorff mệt mỏi khép mi mắt trắng lại, phàn nàn: - Cái thời tiết hay thay đổi này, lúc thì băng giá, lúc thì ấm lên, làm cho ta yếu hẳn đi. Vào cái tuổi của ta, con người trở nên nhạy cảm với mọi sự thay đổi. Rồi lão co vai vì lạnh và với vẻ mệt mỏi ngã đầu xuống gối. Nhưng trong lòng lão đang xao xuyến, không yên tâm.

Vừa qua lão tự hỏi cung một số sĩ quan tù binh Liên Xô gần như đồng tuổi với lão. Tù binh là một người hơi gầy, cao, nét mặt cứng cỏi, bình tĩnh. Cái nhìn sắc sảo của đôi mắt xám hơi lóe sáng của người tù binh đã thu hút sự chú ý về mình. Người sĩ quan này bị dẫn từ quân y viện đến chỗ Landsdorff. Ở quân y viện các bác sĩ đã kịp vá những vết thương cho người sĩ quan này chỉ cốt để cho đi lại được. Việc tiếp máu và tiêm ven các loại thuốc trợ lực trong thời gian ngắn ngủi đã phục hồi thể lực cho người sĩ quan trước đó đã mất hoàn toàn sức sống. Thể lực của ông yếu vô cùng. Tuy nhiên ông ta thể hiện sự tự chủ ngắn ngủi bằng cả sự căng thẳng thần kinh, và khó mà nhận ra rằng chỉ mới có một ngày đêm trước đây con người này còn nằm trên bàn mổ.

Người tù binh không từ chối cả cốc rượu cognac lẫn thuốc lá mà Landsdorff đưa mời.

Người sỹ quan tỏ ra đầy thế tự chủ, bình tĩnh khiến cho có thể coi đó là sự càn rỡ nếu như trong thái độ của mình cảm thấy dù chỉ có một nét nhỏ bé nhất dáng điệu thoải mái.

Ông ta kiên quyết từ chối không cho một tin tức gì. Ồng nhún vai, nhếch mép cười nói:

- Tôi cảm thấy tôi đã làm quá mệt mỏi trước những viên dự thẩm trẻ tuổi, có năng lực hơn ông, những kẻ đã giới thiệu với tôi toàn bộ các phương pháp kỹ thuật của Gestapo. - Rồi ông hỏi: - Hay ông muốn áp dụng một cái gì đặc biệt? Nếu vậy thì đừng để mất thời gian nữa.

Landsdorff nhìn đồng hồ.

- Bốn mươi phút nữa anh sẽ bị bắn. - Lão nhã nhặn giải thích: - Tôi cởi mở với anh như vậy chỉ vì anh là một sĩ quan, tôi coi trọng lòng dũng cảm mặc dù sĩ quan nào cũng có lòng dũng cảm đó.

- À ra thế! - Người tù binh nhếch mép cười, hỏi khiêu khích: - Ông không nhận thấy rằng như thế thật rất giống đầu hàng hay sao?

- Về phía ai?

- Tất nhiên về phía ông.

- Không cần phải hào hùng.

- Thế tại sao?

- Thì dù sao cũng chết. Đó là cái duy nhất cần phải xem xét nghiêm chỉnh.

- Ồ, ra ông có khuynh hướng trừu tượng.

- Còn anh?

Người tù binh hất đầu về phía phiên dịch, hỏi Landsdorff:

- Ông muốn rằng, sau này anh ta sẽ sung sướng kể lại với cấp dưới của ông về những suy tính tầm thường à?

- Của nhà ngươi? - Landsdorff bực mình phản đối. - Chính là của nhà ngươi! Chết vì tổ quốc thì còn gì tầm thường hơn!

- Như vậy là - người sĩ quan nói tiếp - ông sẽ có thể tránh khỏi cái tầm thường lúc chúng tôi hỏi cung ông đấy!

- Anh tin vào sự hồi sinh à?

- Thôi được, cứ đợi đến lúc người của chúng tao sẽ hỏi cung các người.

- Thế anh thực sự cho phép cái ức thuyết kiểu đó tồn tại à? Tôi thật rất biết ơn anh nếu anh giải thích cho biết có những khả năng gì thực hiện nó.

- Thôi đi, thôi đi! - Người sĩ quan nghiêm nghị nhắc lại hai lần - Thật là một phương pháp ấu trĩ.

- Thì cứ cho là như vây. - Landsdorff lại nhìn đồng hồ, chỉ ngón tay vào mặt số, rồi hỏi - Như vậy có đáng không? Có thể, anh sẽ còn suy nghĩ nữa? - Landsdorff hứa hẹn giọng kính trọng: - Tôi có thể đồng ý. Thậm chí nếu anh không khai báo điều gì cơ bản đi nữa. Tôi thật hân hạnh được đảm bảo sinh mệnh anh.

- Để làm gì?

- Vì hôm nay tâm trạng tôi rất vui, mà tôi không muốn buồn chút nào.

- Ông làm việc đó thô thiển đấy. - Người sĩ quan xỉ mắng rồi khinh bỉ nói thêm: - làm việc theo lối bịp bợm cổ lỗ sĩ.

Landsdorff nhắc.

- Còn mười phút.

- Có lẽ đồng hồ của ông hơi chậm? - Người sĩ quan nói, tay chống vào bàn để đứng dậy.

Tên phiên dịch giương khẩu súng lục mà hắn vẫn luôn luôn để trong tay.

Landsdorff nói với người sĩ quan:

- Đừng vội. - lão nói giọng ngọt ngào. - Như vậy là anh cho rằng, chúng tôi sẽ cho phép anh chết như một người anh hùng à? Anh ngây thơ đấy. Các giấy tờ hỏi cung anh đã ghi đầy và trên tờ cuối cùng có sao lại lý lịch anh rất rõ ràng. Và chúng tôi sẽ đọc những lời anh cung khai cho một số bạn đồng ngũ của anh, nếu như họ không tìm ra xu hướng giúp đỡ chúng tôi. Chúng tôi vẫn đảm bảo an toàn tính mạng của họ và thậm chí sẽ giúp cho người nào đó trong họ chạy trốn và vượt qua trận tuyến. Còn việc anh phản bội, dù là chuyện phản bội do chúng tôi bịa đặt ra, ở bên nước anh họ sẽ rõ. - Landsdorff ngả người trên ghế bành, rồi hỏi với vẻ căm thù lạnh nhạt: - Mà anh đã cho rằng, chúng tôi sẽ chỉ bắn anh như một sĩ quan tù binh à? Chúng tôi sẽ thủ tiêu anh như thủ tiêu một con người.

Sắc mặt người sĩ quan trở nên xám lại, những giọt mồ hôi nhỏ tuôn từ trên thái dương ra, đôi môi mím lại run lên, tái nhợt đi.

Theo dõi người sĩ quan, Landsdorff cất giọng thỏa mãn:

- Thế chứ! Tôi cho rằng đối với những người như anh thì các phương pháp tác động về cơ thể không có hiệu lực. Tôi hy vọng, anh không nghi ngờ gì về việc chúng tôi sẽ hành động như vừa báo cho anh biết chứ?

Người sĩ quan im lặng. Mắt ông nhíu lại, hơi thở không đều, mạch máu ở cổ căng lên. Với sức cố gắng phi thường ông nhấc chiếc chân lành bắt chéo sang chiếc chân què rồi rung chân. Và bỗng nhiên ông cất giọng khàn khàn:

- Thế nào?

- “Thế nào” nghĩa là sao? Landsdorff nghiêm nghị hỏi.

- Hết bốn mươi phút rồi.

- Tôi cho anh thêm mười phút nữa - Landsdorff từ từ mở cặp tài liệu ra, rồi với động tác chậm chạp lão rút ở đó ra mấy chiếc ảnh - một phụ nữ và mấy đứa trẻ. Lão đưa cho người sĩ quan. - Anh quen những người này chứ? - Lão hứa hẹn: - Họ sẽ xấu hổ vì anh. Cuộc đời anh sẽ là sự nhục nhã đối với họ.

Người sĩ quan say sưa ngắm ảnh trong giây lát. Mắt anh sáng lên, gần như rực lửa. Và ngay lúc đó anh ngả người ra lưng ghế, thở dài nhẹ nhõm.

- Họ sẽ không tin! - Anh nhắc lại vẻ chiến thắng. - Họ sẽ không tin! - Và định đứng dậy.

Landsdorff bấm nút chuông ở dưới bàn.

Hai tên bảo vệ chạy vào, lao vào người sĩ quan. Ông đánh khuỷu tay vào mặt một tên và quay tránh tên kia. Thần kinh tên phiên dịch không giữ vững nữa, - một phát súng nổ.

Khi xác người sĩ quan đã được khiêng đi rồi, Landsdorff nói với tên phiên dịch:

- Hãy truyền đạt cho thiếu tá Steinglitz biết rằng trong trường hợp này tôi không thể coi đề nghị của thiếu tá là hợp lý được. Rõ ràng là tên sĩ quan này vững chắc tới mức áp dụng thủ đoạn này với hắn không có ý nghĩa gì cả.

Và cho tới lúc hết ngày làm việc Landsdorff vẫn có cảm giác như là lão vô cớ bị làm nhục vì phải thừa nhận hành động xấu xa. Lão thấy khó chịu về cảm giác này và khó chịu hơn khi nghĩ tới vấn đề tổ chức các tình báo viên mà lần đầu tiên lão đã để mất tính thực tiễn đơn thuần vốn quen thuộc đối với Landsdorff mà tính thực tiễn này lão thường coi là cơ sơ vững chắc để chọn lọc.

Ngay những năm còn trẻ, trước khi bùng nổ đại chiến thứ nhất, Landsdorff đã cộng tác thân thiết với một sĩ quan Pháp. Lão cung cấp cho tên này tài liệu mật và nhận lại cũng những tài liệu tương tự. Việc này làm cho cả hai bên dễ dàng tiến lên trên môi trường hoạt động mà chúng lựa chọn: một tên ở Bộ tổng tham mưu Đức, một tên ở Bộ tổng tham mưu Pháp. Và, cần phải nói rằng không bao giờ hai tên này lừa dối nhau, không để mất danh dự sĩ quan của mình và tất cả tin tức mà chúng trao đổi đều có giá trị và ý nghĩa như nhau. Cho đến tận bây giờ Landsdorff vẫn không hề có trong đầu óc ý nghĩ là lúc đó lão hành động không chân thực. Dũng cảm, nguy hiểm? Đúng, về mặt này lão đồng ý. Nhưng chỉ có thế thôi.

Mọi ý nghĩ của Landsdorff lại trở về với người sĩ quan Liên Xô. Lão tức giận về những ý nghĩ này. Lão cảm thấy bị lừa dối. Mà không phải bị người sĩ quan này, không, lão hình dung về dân tộc này hoàn toàn theo cách khác. Nếu không thắng họ thì sự tồn tại của nước Đức quốc xã sẽ không vững chắc. Và lần đầu tiên trong những năm gần đây Landsdorff cảm thấy có điều không tin tưởng. Tuy nhiên lão tự biện bạch cho đó là sự mệt mỏi do tuổi tác và do sự không an tâm xuất hiện sau cuộc nói chuyện mới đây giữa lão và Canaris.

Quốc trưởng đã mấy lần nói cho Canaris biết sự không hài lòng của mình, vì rằng Liên Xô là nước duy nhất mà mọi dự định thành lập “cột Năm” ở đó đều không có kết quả. Khi Canaris kể lại điều này với Landsdorff, lão cũng không có ý định báo cáo với Canaris rằng, trong các trận phòng ngự ở Orsha có cả các tù nhân nhà tù Orsha tham dự và chỉ có vài tên chạy sang phía Đức. Sau đó khi các trận tấn công của quân Đức đã bị bẻ gãy, tù nhân lại bị đưa vào nhà tù. Tuy nhiên, tư lệnh sư đoàn Liên Xô vẫn đề nghị cho phép mình thành lập các tiểu đội biệt lập trong số tù nhân. Landsdorff biết được điều này quyết định đưa số đã chạy về phía Đức vào đơn vị này để hoạt động phá hoại, những binh lính nguyên là tù nhân, đã lặng lẽ bóp cổ giết hết bọn này bằng mũ sắt.

Đó thật là điều bất ngờ đối với Landsdorff, vì rằng các nguồn tin có cơ sở khẳng định chắc chắn rằng ở nước Nga sau khi tước ruộng đất của các nông dân khá giả và sau mọi sự đàn áp khác nhau liên quan đến nhiều người thì tạo ra một cơ sở khá thuận lợi để cắm chặt các đơn vị đặc biệt có khả năng tiến hành hoạt động phá hoại rộng lớn.

Và mặc dù Berlin đã cho các chỉ thị cụ thể về vấn đề trước nhất phải xét những hồ sơ lý lịch của tù binh khi tuyển lựa gián điệp, song những chỉ thị này thường không ăn khớp với thái độ người Nga trong lúc hỏi cung, làm cho các nhân viên Cục tình báo rơi vào tình trạng khó khăn.

Vì thế sau khi nghĩ kỹ những lời của viên binh nhất thông minh, Landsdorff quyết định: trong trường hợp ngoại lệ có thể cho phép nhân viên phòng Một Cục Tình báo lựa chọn để tuyển lựa vào các trường tình báo cả những tù binh ở trong các trại không tỏ ra phản bội công khai, và trong các trường hợp như vậy được tự ý giải quyết không cần phải xin ý kiến Gestapo.

Nhưng, tất nhiên, lão không coi việc trao đổi với Weiss những ý kiến này của lão là cần thiết.

Ngay ngày hôm đó lão ra chỉ thị nhận binh nhất Weiss vào đơn vị “Ban tham mưu Valia” làm phiên dịch, tuy biết rõ rằng kiến thức tiếng Nga của người binh nhất này cũng có hạn thôi, vì rằng Weiss không biết những cái tỉ mỉ của từ vựng thuật ngữ Liên Xô và chưa làm quen với nhiều cách cấu tạo mới hiện đại của ngôn ngữ Nga Xô Viết chuyên môn.

Đó là điều tất nhiên đối với một người Đức miền Baltic học tiếng Nga qua một kiều dân Nga trắng. Và khi giao thiệp với các phiên dịch, Weiss tuyệt đối cảnh giác theo dõi ngôn ngữ của mình, suy nghĩ kỹ từng từ Nga một trước khi nói. Cái công việc trí óc khó khăn này đòi hỏi sự chính xác quá mức, nhưng sinh mệnh của Weiss lại phụ thuộc vào nó, tất nhiên cũng như phụ thuộc vào nhiều hoàn cảnh mới mà anh phải nhớ không được mệt mỏi.

Lịch sử tình báo của các nước tư bản còn giữ lại những báo cáo huênh hoang về các chiến dịch vũ bão có thể coi như là sự ăn cắp thô sơ: rửa sạch máu và bùn cho chúng và trước mắt ta đã là một tiểu thuyết cổ tráo trở. Cái khác nhau chỉ ở chỗ các nhân vật ở đây đi mất hết sức linh động của đầu óc tưởng tượng và bị hạ thấp thành những kẻ thừa hành nhỏ bé một ý đồ mà chúng không biết.

Thí dụ như tháng giêng năm 1940 bọn thủ lĩnh quốc xã phát xít quyết định đã đến lúc tiến hành giai đoạn chiến tranh “đùa giỡn” và “đồ chơi” với Pháp, một phi công Đức được lệnh vào ngày trời mây mù hạ cánh xuống lãnh thổ Bỉ. Phi công này đã thi hành mệnh lệnh, và trên người tên này có tìm thấy một túi tài liệu chứng minh rành rành rằng nước Đức, sẽ lặp lại kế hoạch Schlieffen đã từng được thử thách trong chiến tranh thế giới thứ nhất, nghĩa là sẽ tấn công vào Bỉ.

Và các chỉ huy quân sự Anh - Pháp đã tin vào trò giả tạo thô sơ này. Quân Đức chọc thủng phòng tuyến ở vùng Sedan, còn quân đồng minh sa vào bẫy. Những sự mô tả các chiến dịch ác liệt này có thể tìm thấy ở các tập phiếu ghi tên sách của mọi cơ quan gián điệp thế giới. Đó là việc đọc sách tương đối thú vị. Nhưng sứ mệnh rơi vào Weiss lại không dễ dàng như vậy. Không phải cuộc đấu chớp nhoáng với mọi quá trình xác định trước, mà là sự thử thách cao nhất độ bền vững về tinh thần của mọi niềm tin, của các khái niệm đạo đức và của việc biết không mất niềm tin đối với cả những người bị cướp mất tổ quốc và danh dự, lương tâm bị vấy máu. Đó là cái anh phải trải qua, là cái đang chờ đợi.

Weiss phải vượt qua những khó khăn lớn như vậy. Đó là khó khăn của một người được trao nhiệm vụ thuyết phục các thương binh mới đưa từ mặt trận về và đang quằn quại trên bàn mổ trong một lều bạt của quân y viện dã chiến. Phải làm sao để họ ngay lập tức trở lại đội ngũ, hoặc là thuyết phục các lính đào ngũ đã quay súng bắn lại phải có chiến công ngay.

Trước mắt Weiss phải làm việc với những người là vật hy sinh của các trận chiến bại nhưng lại không chết ngoài trận địa. Họ là những người không còn bầu trời nữa.

Bầu trời của họ đã bị đảo lộn, bắn phá, dầy xéo trong bùn nhơ. Đó là chỗ mà xác những người hy sinh trong chiến đấu đã tự gắn bản thân mình vào bề mặt hành tinh đã bị chiến tranh làm cho tan nát. Đó là chỗ ngổn ngang những xe tăng bị cháy đen biến thành đống sắt vụn, bị nổ tung bởi đạn trái phá và vỏ thép thủng lỗ chỗ của chúng phủ đầy gỉ sắt xám. Nơi đó còn ngổn ngang những khẩu súng nòng chĩa lên không trung bị nứt toác, vỡ tung vì quả đạn cuối cùng đút vào miệng súng đã nóng đỏ lên. Nơi đó chiến hào là những nấm mồ, còn hầm công sự là lăng mộ, ngang dọc cuốn đầy những cuộn dây thép cứng xám bị đứt. Nơi đó trên mặt đất chôn đầy mìn giống những con rắn xanh nằm cuộn tròn hình xoáy ốc phẳng, lửng lơ mây mù ẩm ướt đầy thán khí, mùi thối của nitơ. Nơi đó tất cả bị bao phủ bằng lớp mồ hóng đen, béo và dính do chất nổ cháy tạo nên. Nơi đó cây cối bị đạn bắn sứt sẹo và nhấp nhô những gốc cây cao, tuyết tan đọng đỏ hung xông mùi gỉ sắt hăng hắc, và đất bị cháy xém đi lẫn đầy mảnh đạn mìn.

Ở nơi đó đã là bãi chiến trường và không có bầu trời.

Bầu trời đang phụt tắt đi trên đầu những người mà số phận cay nghiệt của trận chiến bại biến họ thành chiến lợi phẩm của kẻ thù.

Trong các trại tù binh của Hitler xây dựng một hệ thống nhằm giết chết mọi cái mang tính người trong con người. Trong số nhiệm vụ của trại có cả việc tiêu diệt hàng loạt về thể lực tù nhân, do kế hoạch kinh tế quốc xã nghĩ ra trước. Những trại tập trung này có trang bị thiết bị kỹ thuật tương ứng do các công ty lớn nhất của Đức đặt vào đúng các kỳ hạn định trước.

Weiss suy nghĩ về những cái đã trông thấy ở nhiều trại tù binh, với cảm giác phức tạp và dày vò. Anh biết rằng hàng nghìn người Xô Viết đang ngầm tiến hành đấu tranh ngấm ngầm ở đó để không bị mất phẩm giá con người. Đó là thứ đối với họ còn quý giá hơn cả sinh mệnh. Nhưng trong số những người mà trước mắt Weiss phải có quan hệ với họ trong trường gián điệp phá hoại Đức, lại có những người tư tưởng cao và trong sạch, ý chí vững vàng.

Có các loại người khác nhau vào trường này học mà phần lớn là những cặn bã được chọn lọc cẩn thận, với vẻ hèn kém thờ ơ đến kinh tởm tự giới thiệu trước kẻ thù. Ngay trong ý nghĩ Weiss cũng không thể đặt ngang chúng với những tù binh mà trong các điều hiện bị hủy diệt mọi tính người họ vẫn là những người Xô Viết, vẫn giữ được phẩm giá và tỏ rõ chủ nghĩa anh hùng vĩ đại nhất, chủ nghĩa anh hùng vô danh. Họ dũng cảm đấu tranh để kéo dài sự tồn tại không phải để cứu lấy bản thân, mà là để không chịu khuất phục, sống làm người Xô Viết cho tới giờ chết và khẳng định cái bất tử của mình bằng chính cái chết.

Còn những kẻ khác chỉ là xác thú vật.

Và lòng căm thù những thây người sống này thiêu đốt tâm hồn Weiss. Anh phải nén mối căm thù của mình và đồng thời không tỏ ra độ lượng thương xót những kẻ đã trở thành vật hy sinh của sự thờ ơ cá nhân.

Và nhiều lần anh nhớ lại lời Felix Dzerzhinsky: “Con người chỉ thông cảm với sự đau khổ chung nếu như thông cảm với những đau khổ cụ thể của từng người”…

Tất nhiên, trong số bọn phản bội chắc chắn là có những kẻ bất hạnh ngoan ngoãn đầu hàng, không tìm được trong mình sức mạnh đối kháng. Lẽ nào anh cũng thông cảm với bọn hèn nhát hay sao?

Nhưng lẽ nào tấm lá chắn của tổ quốc lại không xòe rộng ra che đỡ cho cả những người đã mất đi hết thảy mọi thứ, nhưng không phải mất hết hy vọng và có thể còn được trở về cho tổ quốc. Và tấm lá chắn này đã trao cho anh, cho Vai xơ. Nhưng ở đây thật khó khăn không gì sánh được và khó khăn hơn cả việc nắm chắc thanh kiểm trừng phạt, nhưng anh phải sử dụng thành thạo để không trao cho kẻ thù một cách vô ích. Những người đã bị lâm nguy nhưng còn có thể vùng dậy được nếu đưa tay ra cứu họ. Thế là chỉ còn vấn đề anh có đủ sức lực, lòng quyết tâm giúp đỡ người bị treo lơ lưng trên miệng vực thẳm khỏi bị rơi xuống hay không.

Hồi còn học ở trong trường nhiệm vụ đặc biệt Belov đã nắm được sáng suốt cần thiết đối với người tình báo. Anh hiểu chắc chắn rằng, những kiến thức này sẽ trở thành vũ khí đáng tin cậy trong cuộc đấu tranh trước mắt. Weiss tin rằng những kiến thức này sẽ giúp anh vạch trần mưu đồ của kẻ thù, kẻ đã tuyên đọc tư tưởng “bạo lực không hạn chế” và đã tuyên bố rằng trái đất - đó chỉ là giải thưởng luân lưu dành cho kẻ chiến thắng có dấu chữ thập trên cờ.

Anh thuộc thế hệ thanh niên Xô Viết mà trái tim đã bùng cháy vì những sự kiện ở Tây Ban Nha, và những trận chiến đấu của những người cộng hòa Tây Ban Nha. Cuộc chiến đấu của các binh đoàn tình nguyện chống các cánh quân phát xít Franco, Mussolini, Hitler đã để lại dấu vết không phai mờ trong người họ, đã khêu gợi lòng quyết tâm không gì lay chuyển nổi cống hiến đến cùng cuộc sống mình cho cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa phát xít, chiến thắng và tiêu diệt chủ nghĩa phát xít.

Alexander Belov đã chọn lấy con đường hy sinh và bỏ môi trường hoạt động khoa học. Chắc chắn rồi anh có thể đạt được điều gì đó dưới sự hướng dẫn đầy thiện ý của viện sĩ hàn lâm Linev. Anh đã tự chuẩn bị cho mình sự đã chọn đầy gian khổ. Nhưng vì từ bỏ được nhiều cái nên anh cũng khước từ bản thân quyền độ lượng với những kẻ trước cơn phong ba vì lý do này hay khác đã suy sụp ý chí.

Những quan điểm tương tự của Weiss đã hình thành dưới ảnh hưởng của các khái niệm về phẩm chất mà người tình báo phải có. Do nắm vững nghĩa vụ cao cả nên đã giúp anh khắc phục được những tản mạn về tâm lý. Anh coi mình như một nắm đấm, bắt tất cả mọi hành động, suy nghĩ phải phục tùng ý chí. Làm thế nào hoàn thành tốt hơn nghĩa vụ trước Tổ quốc.

Phải, cho đến nay Belov tự coi mình đã được vũ trang đầy đủ. Nhưng còn hình thức hoạt động anh sẽ trải qua trong “Ban tham mưu Valia” tổ chức gián điệp phá hoại của phát xít này thì anh rối loạn hẳn lên.

Anh phải có quan hệ không phải với bè lũ Hitler, mà với lũ tay sai của chúng. Những người cùng tổ quốc với anh. Bọn chúng đã lớn lên trong lớp vỏ bi thảm và bẩn thỉu của sự đê tiện, của tâm hồn yếu đuối. Phải thế nào xuyên qua được lớp vỏ bọc này đi vào những tâm hồn xa lạ một cách kiên nhẫn, bí mật để kiểm tra xem bên trong bị thối rữa rồi hay chỉ bị đen sạm ở màng ngoài như máu trên vết thương con người! Vì chỉ có thể trả lại cho những con người này niềm tin vào cuộc sống, nếu như bắt họ lại bước lên con đường đấu tranh mà họ đã lảng tránh.

Weiss nhớ lại những năm sinh viên của anh, những cuộc tranh luận về Dostoevsky. Anh thật là ngây thơ khi quá tự tin khẳng định rằng, việc đào bới tìm kiếm những tâm hồn què quặt trong buổi hoàng hôn lầy bùn ở dưới lòng đất là một ý định khoái lạc vô nghĩa lý và không còn gì hơn nữa! Có thể, điều này có ý nghĩa gì đó trong thời đại Dostoevsky. Còn trong con người chúng ta ngày nay không có và không thể có gì tương tự thế.

Ấy thế mà bây giờ anh phải bới tìm trong đống bùn lầy những tâm hồn con người, phân loại chúng để cứu vớt, kéo thoát chúng ra khỏi bàn tay trói buộc của kẻ thù. Và, đối với anh, nhiệm vụ không cho kẻ thù khả năng sử dụng bọn phản quốc đã dễ dàng rồi. Anh cho rằng, để làm việc này phải có đủ phương pháp và điều kiện. Ở đây lại hoàn toàn thích hợp, hơn nữa Trung tâm cũng sẽ giúp đỡ anh tổ chức một cách tốt nhất và thảo ra kế hoạch hoạt động chính xác, tin tưởng nhất.