Nước Đức quằn quại như một bệnh nhân sốt rét. Đội quân Đức đang tháo chạy đã lùa khỏi Đông Đức rất nhiều người trước đây đã bỏ các vùng miền Tây để tránh khỏi bị ném bom.

Hàng nghìn binh lính trước đây là công nhân bị rút khỏi mặt trận và đưa vào các nhà máy quân sự, nhưng mấy tuần sau lại bị đưa ra mặt trận.

Các đoàn quân bị đưa từ mặt trận phía Tây sang phía Đông. Những người cửa nhà tan nát vì bom bị lùa về nông thôn dưới sự áp tải của các đảng viên quốc xã tích cực và bị bắt phải làm việc cho các chủ trại chỉ để được miếng cơm ăn.

Những người không quý giá đối với quốc xã và không có các đồ quý giá để sinh sống bằng giá chợ đen thì bị đuổi hết khỏi thành phố. Và chúng tổ chức các cuộc ruồng bố vào hàng chục vạn gia đình không có nhà cửa khốn quẫn này: một cuộc động viên toàn diện do các quan chức quốc xã cấp dưới tiến hành, lùa vét hết đàn ông còn lành lặn dưới sáu mươi tuổi. Chúng bắt cả thiếu niên và biên chế thành các tiểu đội “sói trẻ”.

Không gì có thể bẻ gãy, phá vỡ bước đi chính xác của bộ máy quan liêu khổng lồ của nước Đức quốc xã. Dù con người ở trong trạng thái nào, và dù ở đâu ngay lập tức cũng bị ghi vào sổ, dưới sự theo dõi ý chí và sự suy nghĩ của con người cũng bị cưỡng bức. Hệ thống cảnh sát luồn lọt vào khắp nơi dưới đủ mọi hình thức khác nhau lùng bắt người lung tung.

Một lần, ở một trong các phố ngoại ô Berlin, Weiss nhìn thấy bà Dietmar đang đứng xếp hàng dài để lấy nước. Weiss không thể nhận ngay được ra bà. Với thời gian bà Dietmar đã thay đổi quá nhiều, gầy rạc, già hẳn đi, lưng hơi còng. Bà vô cùng phấn khởi khi nhận ra Weiss, và vội mời anh vào chỗ ở rất nhỏ bé của bà. Chủ nhà, như bà phàn nàn, đối xử với bà và con trai Friedrich của bà như với kẻ xâm chiếm.

Trong thời gian ném bom Peenemünde, Friedrich bị cụt hai chân. Hắn được đưa về quân y viện Berlin. Khi xuất viện, là một kẻ tàn phế hắn có khả năng đến ở nhà người khác. Đúng là căn phòng quá nhỏ bé, thậm chí không phải căn phòng nữa, gần như một ngăn kho. Nhưng chủ nhà vẫn căm thù Friedrich về sự đột nhập này. Và căm thù vì mặc dù hắn bị tàn phế, nhưng còn sống. Mà các con trai của chủ nhà thì đã hy sinh ngoài mặt trận.

Weiss vào phòng theo sau bà Dietmar.

Tất cả ở đây đã được thích ứng cho sự sống của một người, không chân: chiếc bàn chân cắt ngắn cụt, ghế cũng thế.

Friedrich đón tiếp Weiss không thân thiện, mặc dù trước đây đã từng viết thư cho anh.

Đứng trên sàn nhà, đầu hắn chỉ cao tới ngang hông của Weiss. Mặt hắn mềm nhũn, xanh xao. Đúng là không bao giờ hắn đi ra khỏi căn kho ảm đạm này, mà ngồi lì trong nhà như bị giam cầm.

Rõ ràng bộ quân phục sĩ quan đã gây áp lực đối với bà Dietmar. Bà tỏ ra rụt rất rụt rè, xu nịnh và thậm chí không dám nhắc Weiss rằng có hồi anh đã là người thuê nhà của bà.

Weiss cũng không định ở lại lâu, anh ghi địa chỉ và bỏ đi ngay. Cũng ngày hôm đó qua Franz anh đã cố gắng chuyển bà Dietmar tới một trong các ngôi nhà của những gia đình giàu có để lại được điệp viên SĐ giữ dưới quyền kiểm tra trong bất kỳ tình huống nào.

Căn nhà rộng rãi, đủ tiện nghi, trang bị tốt. Trong các tủ treo đủ loại quần áo, trong bếp có dự trữ đồ hộp và rượu ngọt.

Friedrich đã hơi mất vẻ lạnh nhạt và kể đôi điều về bản thân cho Weiss nghe. Hắn bảo rằng không quân của địch sẽ không bao giờ phát hiện ra cứ điểm của hắn nếu như trên bãi cát không để lại “các bàn trượt” của hệ thống phóng đạn bay.

- Tù binh Nga, bọn có trách nhiệm thu dọn mọi vết tích của vũ khí sau các loại đạn đã cố ý để lại các bàn trượt này. Vào đúng ngày mưa rào, và bảo vệ không đi kiểm tra, và tất cả những tên nào trong bọn chúng còn sống sót sau trận ném bom thì đều bị treo cổ, - Friedrich nói, táo tợn nhìn thẳng vào mắt Weiss. - Về quan điểm của bọn Nga thì đó là một chiến công.

Weiss cũng nhìn chằm chằm vào hắn.

- Thì đã sao, có thể vấn đề có như thế.

Sau câu nói này, Friedrich đã can đảm hẳn lên và kể cho Weiss nghe về công việc của hắn ở Peenemünde. Để kết luận hắn đăm chiêu nói:

- Về thực chất chúng ta là lũ giết người. Đạn bay của ta được dùng để tiêu diệt nhân dân chứ không phải quân đội của kẻ địch. - Nhìn vào vết sứt sẹo trên người, hắn lầu bầu nói: - Chỉ khi đầu tôi đã gần kề sát đất tôi mới bắt đầu nghĩ rằng, đất, đó không phải là nấm mồ khổng lồ bay trong vũ trụ của tất cả mọi thế hệ loài người đi trước đã hy sinh trong các cuộc chiến tranh, mà là cái nôi nhiều cạnh của tất cả các thế hệ sẽ nối tiếp chúng ta và vĩnh viễn sẽ nói cái “không” của mình để chống chiến tranh.

- Tại sao lại sau chúng ta? - Weiss hỏi. - Tôi hy vọng rằng điều đó sẽ xảy ra trong một thời gian không xa lắm.

- Anh là người mơ tưởng thôi. - Friedrich mỉm cười qua đôi môi.

Không có đủ quân phục cho bọn lính xung kích mới. Bọn này được cấp áo đồng phục cũ của nhân viên bưu điện, đường sắt, bán vé xe điện và xe điện ngầm, quân phục của bọn quan chức nhỏ các Bộ đã nộp từ lâu vào kho giúp đỡ mùa đông. Các đội xung kích mới tuần hành trên đường phố chân đi giày bọc cao su. Đó là cuộc tuần hành của các thây ma mệt mỏi đang giễu cợt cái hùng cường lỗi thời của đế quốc đệ tam. Và Goebbels khi đưa chúng ra mặt trận đã rít ầm ỹ trong các loa phóng thanh: “Nhà mơ tưởng Đức phải tỉnh giấc ngủ say lâu ngày của mình nếu người này không muốn mất cả cuộc sống của mình cùng với tự do cá nhân”.

Bọn SS có chó săn đi kèm đã áp tải các đội lính xung kích mới như một đoàn tù đến tận các đoàn xe lửa.

Còn Goebbels thì gào thét trong các loa phóng thanh đặt ở những ngôi nhà sụp đổ của các ga:

“Một thiếu niên mười bốn tuổi với vũ khí chống tăng trong tay đang rình chờ và chống lại kẻ thù bây giờ quý giá đối với dân tộc hơn hàng chục “nhà thông thái” muốn chứng minh cặn kẽ rằng mọi khả năng chiến thắng của chúng ta đã tụt xuống con số không”.

Bọn Gestapo tóm gọn các “nhà thông thái” này và treo cổ trên cột đèn đầu tiên gặp phải, dù bọn này trước là ông gì đi nữa, kể cả là thương binh, bản thân đã chịu đựng toàn bộ sức nặng không tránh được của các đòn tấn công của quân đội Liên Xô.

“Giờ chiến thắng cuối cùng đang đợi chúng ta, - Goebbels gào thét. - Chúng ta sẽ tiến tới giờ này bằng giá của máu và nước mắt. Tuy nhiên nó sẽ trả phần thưởng cho chúng ta vì những hy sinh chúng ta phải chịu… Kết cục của cuộc chiến thanh này sẽ được quyết định chỉ trong một giây trước mười hai giờ”.

“Hàng triệu người Đức sẽ tiến hành cuộc chiến tranh du kích”, - bằng giọng của viên quan tòa đang long trọng tuyên đọc án tử hình các loa truyền vang đi. Các buổi truyền thanh do phát thanh viên nổi tiếng Berlin Gegenhelm đọc, và không có chỗ để tránh phải nghe cái giọng trầm hùng của hắn.

“Mỗi người chúng ta trước khi chết sẽ cố gắng tóm theo mình xuống mồ năm hay mười tên thù…”

Gegenhelm, kẻ có vẻ ngoài của nữ giới và giọng hùng tráng, trước đây vốn là tình nhân của Rem. Sau khi xử tử Rem hắn bị đầy vào trại tập trung, nhưng không phải trại đàn ông mà trại đàn bà để bằng cách này tăng thêm mức trừng phạt.

Bọn Hitler nhớ tới Gegenhelm chỉ khi cần tới giọng nói vang hùng tráng tựa như từ trong giếng khơi của hệ thống cống rãnh. Bằng giọng nam trầm hùng hắn đã kêu gọi ông già và thiếu niên, những người lập thành các tiểu đoàn xung kích mới xông vào cái chết.

Từ trên con tàu đế quốc đệ tam đang chìm đắm bọn Hitler còn quăng người vào vực thẳm chiến tranh như thời cổ đại người ta vẫn ném nô lệ ra khỏi hầm tàu nếu như tàu bị hạm đội của nước đang chiến đấu với bọn buôn nô lệ đuổi theo.

Đó là những cơn động kinh của đế quốc đệ tam. Chủ nghĩa phát xít đã bắt ép con người cầm vũ khí, những người vì tuổi già hay còn nhỏ tuổi không thể làm đủ đội ngũ quân Đức đã bị hao hụt: những đội xung kích mới chỉ là giá đỡ quá yếu ớt cho các đoàn quân đang rút lui. Và khi hy sinh, những ông già suy yếu và những thiếu niên chưa đủ lông cánh này không biết rằng quốc trưởng sẽ nói về họ với lòng căm thù và khinh mệt. “Nếu nhân dân Đức nhút nhát và yếu hèn như thế này thì họ không xứng đáng được gì khác ngoài cái chết nhục nhã… Không cần thiết phải chú ý đến việc bảo toàn những cơ sở tối thiểu của sự sống dân tộc. Ngược lại, tốt nhất là phải tiêu diệt các cơ sở này”.

Hệ thống phòng không thực tế đã bị bỏ, các đơn vị máy bay, pháo cao xạ và ngành quan sát bị đưa sang mặt trận phía Đông. Và các “pháo đài bay” của Mỹ “Halifaxes” và “Lancaster” của Anh gần như tự do trút khối nặng giết người của chúng xuống các thành phố Đức. Các đội cứu chữa và cứu hỏa cũng đã bị đưa ra mặt trận phía Đông từ lâu.

Cho xe chạy theo các đường phố Berlin bị bom tàn phá, Weiss lại thấy rõ hơn: tù binh Liên Xô khi làm việc trong khói lửa đã đưa trẻ em, phụ nữ, người già từ dưới đống gạch đá bị đổ nát ra như thế nào.

Đen xạm đi vì mồ hóng, hình như bị trát đầy than, những con người này vẫn cẩn thận tay khênh trẻ em bị thương hay trong khi cửa nhà sụp đổ như mang những báu vật quý nhất trên đời. Và trẻ em không muốn buông những cánh tay nhỏ bé của chúng đang ôm lấy những chiếc cổ gầy còm của người cứu chúng, hình như lúc này đối với chúng trên đời này không có gì gần gũi bằng, như là những con người này có thể che chở cho chúng khỏi sợ hãi và đau khổ.

Một lần dừng xe lại bên ngôi nhà bị sụp đổ một nửa, Weiss nhìn thấy một phụ nữ Đức đang kêu khóc: tóc bị cháy rơi lả tả xuống đất phía các tù binh, vẻ kết tội thét lên!

- Khi nào thì quân của các người sẽ đến? Khi nào? Trời phù hộ cho nhanh lên.

Và một người trong đám tù binh an ủi bằng tiếng Đức:

- Sẽ đến, sắp rồi!… - Quay nhìn đồng đội, người này nói bằng tiếng Nga: - Nghe thấy không? Té ra, chúng ta có lỗi…

- Tôi không hiểu! - Người phụ nữ thốt lên.

Người tù đề nghị bằng tiếng Đức:

- Mong chị đừng gào thét, chị chẳng thấy chúng tôi đang làm gì sao!

Người đàn bà lầu bầu qua tiếng nức nở:

- Thế tại sao các người cứu chúng tôi?

- Chúng tôi cũng là con người như nhân dân Đức, - Người tù nói.

- Còn sau này tất cả chúng tôi sẽ đi Siberia?

Người tù mỉm cười bằng khuôn mặt bóng loáng vì các bết bỏng đã mọc da non:

- Không, không đâu. Đất của người Đức là nhà của người Đức. Đất của chúng tôi là nhà của chúng tôi. Có thế thôi. Chúng không là bọn phát xít…

•º•

Heinrich đã chụp được ảnh tấm bản đồ cất trong tủ thép của Willie Schwarzkopf. Khi trao phim chụp cho Weiss, Heinrich nói:

- Nhưng tôi đã nghĩ ra sơ đồ khác để chụp ảnh. Rất đặc biệt. Và thế là thành công.

- Khá lắm. - Weiss tán thưởng. Và nói thêm: - Có lẽ, cái đó là thừa kế của cậu, nhà phát minh, thật giống cha.

- Cậu nghĩ sao. - Heinrich hỏi. - Nếu như bố tôi còn sống liệu ông cụ sẽ có thái độ ra sao với việc tôi trở thành tình báo Liên Xô?

- Sẽ xúc động, hồi hộp như bố tôi. - Weiss buồn rầu nói. - Và sẽ tự hào về con trai như bố tôi đang tự hào. - Anh hứa: - Nhất định tôi sẽ giới thiệu cậu với bố tôi.

Nhưng khi Weiss chuyển được ảnh chụp bản đồ cho giáo sư thì té ra tên các địa điểm đặt cơ sở mật cho các nhóm khủng bố không trùng với những tài liệu anh lấy được trong các giấy tờ của Dietrich. Weiss bối rối nói:

- Tức là, hoặc bản đồ được ghi mật hiệu, hoặc tài liệu. Mà có thể cả bản đồ lẫn tài liệu. Và không có chìa khóa thì tất cả đều vô dụng.

- Anh chỉ đúng một nửa, - giáo sư nhếch mép cười. - Các tài liệu mà Dietrich cho anh xem đúng là ghi mật hiệu, vì vậy hắn cho phép anh nhìn thấy. Còn bản đồ là chìa khóa cho mật hiệu. Không sao, các chuyên gia của ta sẽ tìm ra, - ông an ủi Weiss. - Họ đã từng giải những bài toán phức tạp hơn thế nhiều. Tất cả đâu vào đấy rồi. - Ông đặt tay lên tấm bản đồ, suy nghĩ đôi chút. - Về thực chất, tất cả những cái đó có nghĩa là các hành động khủng bố mà bọn phát xít còn sống sót dự định tiến hành sẽ bị loại trừ. Chúng ta sẽ cứu sống nhiều binh lính và sĩ quan của ta và cả một số lớn người Đức, những người sẽ xây dựng nước Đức mới. Vì vậy anh có thể coi. Anh và Heinrich Schwarzkopf bạn anh đã làm việc cho tương lai của nhân dân Đức. Mà anh không coi việc đề nghị khen thưởng của chính phủ là cần thiết à?

Mặt mày Weiss bừng sáng.

- Hãy soạn mật mã, - giáo sư thành thạo nói. - Nó sẽ được truyền đi.

•º•

Suốt mấy ngày đêm liền Berlin bị không quân đồng minh oanh tạc không ngừng. Vào một đêm khủng khiếp như vậy ngồi xe trở về phố Bismarck, Weiss nhìn thấy Zubov. Anh đang từ từ đi trên phố theo hướng tiến về nơi có ngành mật vụ. Một sự vi phạm nguyên tắc hoạt động bí mật không thể tha thứ được! Zubov không có quyền xuất hiện chẳng những ở đây mà cả ở các phố lân cận đây nữa.

Weiss cho xe chạy nhanh hơn và khi đuổi kịp Zubov, anh hé cửa xe nói:

- Lên xe!

Không chào, Zubov ngoan ngoãn ngồi vào xe.

Weiss cho xe chạy với tốc độ rất lớn để mau chóng ra xa khu vực này. Anh im lặng nhưng sôi lên vì giận dữ. Còn bỗng nhiên Zubov quát:

- Chạy đi đâu? Hãy về nhà tôi! - Và đòi hỏi: - Nhanh lên. - Sau đó vẫy tay một cái. - Mà bây giờ thì cũng thế thôi. Chả đi đâu mà vội.

- Cậu sao thế? Say à? - Weiss hỏi rít qua kẽ răng. - Người cậu nồng nặc mùi rượu.

- Có thể có mùi rượu nồng nặc, - Zubov đồng ý.

- Tức là cậu say?

- Cũng muốn đấy, nhưng mà không say rượu.

- Thế chuyện gì xảy ra với cậu?

- Brigitte… - Mãi Zubov mới cất lên lời. - Hai ngày còn sống thoi thóp, nhưng sau đó thì chết. Mà, hoàn toàn chết, cậu hiểu không? Không. Suốt ngày đêm tôi đã ngồi bên cạnh giường. Nhưng sau đó thì không thể được nữa. Lúc đó giá như có thể… - Thì thầm nói, - Bởi vì cô ta không chết một mình, mà cùng đứa trẻ. Chỉ còn hai tháng nữa và bọn mình sẽ có con trai, hay con gái. Cô ta đau khổ nhất không phải vì bản thân sẽ chết, mà vì đứa trẻ sẽ chết. Cậu hiểu không, cô ta rất muốn sống để đẻ. Tôi đã ra lệnh cho cô ta: “Vắng anh không được đi ra phố, không được đi lại”. Còn cô ta thì nói: “Không đi lại có hại cho em”. Một mảnh bom rơi vào, chỉ như một mảnh dao cạo con. Bác sĩ lấy ra, quẳng vào hộp sắt, thậm chí hoàn toàn không nhận ra.

Đã đến nhà Zubov, hai người lên phòng ở.

Brigitte nằm trong quan tài đặt trên chiếc bàn ở căn phòng thứ nhất.

Zubov thì thầm hỏi:

- Này, có nên giấu đi để sau này đưa về không?

- Về đâu?

- Còn về đâu, về nhà chúng ta… Cậu hiểu không, tôi đã suy nghĩ mãi: phải giải quyết chuyện này ra sao. Có thể được không?

Mặt Zubov tái nhợt. Weiss quyết định một việc không thể dung thứ được: gọi điện thoại cho giáo sư Stutthof và đề nghị ông tới ngay.

Khi giáo sư vừa vào tới phòng và nhìn thấy Zubov, nét mặt nghiêm khắc của ông dịu đi ngay. Ông ngồi xuống bên cạnh, chú ý, không cắt ngang, lắng nghe xem Zubov lầu bầu điều gì, và hoàn toàn đồng ý. Sau đó rút ống tiêm và tiêm vào tay cho Zubov. Anh ta như không nhận thấy điều đó, nhưng mắt dần dần nhíu lại, mí hạ xuống, đầu cúi gục.

Giáo sư đề nghị Weiss giúp ông đưa Zubov đang ngủ sang divan và nói:

- Nếu như giấc ngủ say không có hiệu quả và Zubov không thể cứng cỏi lại, anh sẽ phải đưa cậu ta đi một nơi nào đó. Mà còn tốt nhất là nói cậu ta đã phản bội tất cả chúng ta.

Sáng dậy, Weiss nhắc lại cho Zubov nghe những lời này, Zubov chỉ lặng lẽ giật đầu đáp.

Và Zubov đã đứng vững trong suốt quá trình tang lễ, sau đó nhận sự chia buồn của họ hàng và người quen của Brigitte.

Một ngày sau Weiss lại đến thăm Zubov. Nhìn các đầu mẩu thuốc lá quăng vung vãi xung quanh ghế ngồi thì Zubov đã ngồi mãi không đứng dậy, có thể, suốt đêm và một phần ngày.

Zubov đứng dậy, cầm lấy ba lô ở sàn nhà, nói:

- Đi thôi!

- Đi đâu?

- Tôi sẽ không bao giờ về ngôi nhà này nữa, - Zubov giải thích.

- Không, - Weiss phản đối, - Cậu phải sống ở đây.

- Để làm gì?

- Tôi ra lệnh, - và Weiss nói thêm mềm dẻo hơn. - Alyosha, làm thế cần cho tất cả chúng ta. Cần thiết, cậu hiểu không? Và vì Brigitte nữa. Bởi nếu cậu bỏ chạy khỏi nhà của cô ta ngay sau khi cô ta chết thì cậu sẽ xúc phạm đến kỷ niệm của cô ta.

- Đúng như thế, - Zubov đồng ý. - Cậu đã nói đúng chỗ. Tôi phải ở lại. Đúng. Bây giờ tôi sẽ không bỏ đi đâu xa cô ta cho tới lúc chết. Cậu hiểu không, cô ta đã biết…

- Cái gì?

- Thì tất nhiên. Không phải tất cả, nhưng biết tôi là ai.

- Tại sao cậu nghĩ thế? - Weiss hỏi.

- Cậu hiểu không, - Zubov hấp tấp nói. - Trước đây, tôi như không đoán ra, nhưng chỉ đôi khi cảm thấy là cô biết. Nhưng khi thần chết đã tiến đến bên, Brigitte giơ tay bảo tôi cúi sát xuống, và như mỉm cười, bằng toàn nét mặt với tôi và thì thầm bằng tiếng Nga. “Tốt lắm, cảm ơn, xin chào!”. Đôi mắt ngay lập tức, mở rộng ra đến kinh khủng, - Và thế là hết. Những chút tàn lực của cái sống đã trôi đi với Brigitte như vậy để, tức là nói với tôi rằng cô ta đã biết. Có thế thôi. Đã sống và đã biết. - Giơ nắm đấm trước mặt Weiss đe dọa: - Mà là giá như trước tôi biết được rằng cô ta đã rõ cả thì tôi thật là người hạnh phúc nhất trên đời. Còn không thì cứ vẫn khổ tâm như tôi giả tạo với cô ta, - mà tôi thì yêu cô ta thực sự. Hiểu không?

- Cậu định ra nghĩa trang? - Weiss hỏi.

- Ừ.

- Tôi sẽ đi với cậu.

- Ta sẽ đi, - Zubov nói. Và bổ sung. - Cám ơn cậu.

Ở mộ Brigitte, Zubov hỏi:

- Sau này sẽ có thể viết trên bia đá bằng tiếng Nga là Brigitte Zubova được chứ?

- Tất nhiên rồi, - Weiss tán thành, - sao lại không được. Vì Brigitte là vợ cậu…