Tất cả những ngày cô gái ở chơi nhà nam tước phu nhân, Weiss làm công việc nghiệp vụ bình thường của mình ở doanh trại “Ban tham mưu Valia”.

Trong số các học viên vừa mới được đưa đến các đây không lâu có những người được tổ chức bí mật của trại giới thiệu. Nhưng bây giờ Weiss đã có khả năng không giao tiếp với họ trực tiếp. Để làm việc này anh có một liên lạc viên bí danh là “Knife” anh chàng lính thủy đánh bộ, người đã tự thu xếp có kết quả mọi trách nhiệm đặt ra cho mình và bản thân cũng lại có liên lạc viên.

Khi một trong các sợi dây cáp trên cột anten cao tầng của đài phát thanh của Ban tham mưu bị đứt vì băng phủ thì bọn lính Đức tỏ ra bất lực trong việc khắc phục sự hư hỏng ấy. Được phép của Weiss, Knife đã leo lên chiếc cột cao gần ba mươi mét và làm như nghệ sĩ nhào lộn dưới mái vòm rạp xiếc đưa được dây cáp lên và vặn chặt vào cột. Điều đó đã cho Weiss khả năng đưa Knife lên chức vụ cố định của người thợ sửa chữa. Knife được bọn Đức thích vì lòng dũng cảm, táo bạo của anh. Khi Dietrich hỏi cung, anh đã giải thích các nguyên nhân mà anh quyết định sang phục vụ bọn Đức như sau:

- Tôi là diễn viên xiếc, - và cho sờ vào các bắp cơ tay chắc nịch của mình, - Lực sĩ cỡ quốc tế. Mà ở bên chúng tôi người ta không dám đánh giá bắp cơ, mà chỉ gắn huy hiệu hay huy chương, có thế thôi. Còn bên các ông nghe nói sau mỗi lần biểu diễn là có những món tiền lớn, - rồi đề nghị: - Ông hãy làm ơn thu xếp cho tôi vào rạp xiếc, tôi sẽ làm lâu dài, và để đền ơn, tôi đồng ý trích số phần trăm nhất định để biếu riêng ông.

- Một tên vô cùng bẻm mép. - Dietrich hài lòng nhận xét.

Sáu học viên trong nhóm phá hoại đã chết trong khi học tập vì tiếng nổ bất ngờ của đạn phá. Knife nói với Weiss mắt nhíp lại vẻ bịp bợm:

- Còn tôi có trách nhiệm gì? Tôi không có mặt ở đó, họ không tuân theo kỹ thuật an toàn, và có thế thôi. Còn sau đó tiếc rẻ gì họ, bọn khốn kiếp. Tôi đã tuyên truyền thử, không ăn thua gì cả, thôi trời trừng phạt họ.

- Tức là ông trời này đã khéo léo hơn nên đặt chất nổ sao cho chúng nổ trước thời gian quy định chứ gì?

- Điều đó thì cái ông trời cũng có cân nhắc! Nhưng thay vào đó tôi đã giác ngộ được thêm hai người.

- Bằng cách nào?

- Rất đơn giản. Tôi nói với người này về người kia: “Cậu hãy mò mẫm xem đồ đạc của hắn, đặc biệt miếng lót đệm giày cao cổ. Tìm được cái gì hãy báo cáo”. Và người kia tôi cũng trao nhiệm vụ như vậy. Sau đó, cả hai báo cáo “không có gì hết”. Tất cả đã rõ. Những người có triển vọng.

- Thế là thế nào.

- Thì chính tự tay tôi đặt truyền đơn vào giày của họ. Thế mà té ra cả hai đều nói dối tôi. Tôi nện cho mỗi người một trận. Tất nhiên là dè dặt để không làm bị thương. Không ai nhận cả. Và lúc đó tôi mới thú nhận. Họ vui mừng lắm. Tôi nhận họ vào người của mình.

Weiss đã đưa được những người may mắn phát hiện ra như vậy đưa đến các trường khác. Cứ ba người có một liên lạc được trao nhiệm vụ giữ mối liên lạc qua đường thư bí mật. Đó là công việc tỉ mỉ, vô cùng chính xác, đòi hỏi sự đúng đắn một cách chi li và theo dõi thường xuyên. Khó hơn cả, có lẽ là thực hiện được sáng kiến tự hoạt động. Họ phấn khởi là bỗng nhiên lại có thể chiến đấu với quân thù, nên hay nôn nóng lao vào đấu tranh.

Với Gvozd cũng đã xảy ra như vậy. Cuối cùng thì anh ta đồng ý đi nằm viện. Dietrich bị ám ảnh bởi ý nghĩ phát minh mới của mình với vẻ nỗ lực của kẻ cuồng dại đã thuyết phục được Gvozd đi chữa chân, mặc dù Gvozd cũng đã rõ quân y viện đang đe dọa anh cái gì. Và anh còn nói thẳng điều đó với Dietrich. Nhưng Dietrich không hề bối rối.

- Đó sẽ là phương pháp ngụy trang thiên tài. Điệp viên phá hoại là người tàn tật! Vĩ đại lắm! Chưa bao giờ có chuyện đó. Tôi đề nghị anh. Trường hợp như vậy rất xứng đáng được ghi vào các trang lịch sử.

Weiss cũng đã nói được để Landsdorff nghiêm cấm việc thực nghiệm nguy hiểm. Anh nói rằng, kết quả là để mất một điệp viên quý giá đã được kiểm tra. Con người khi trở nên tàn phế, sớm hay muộn sẽ nhận ra cái tầm thường của bản thân, và sau khi mất sự ổn định tâm lý chỉ nhìn thấy vẻ thương hại của những người xung quanh, nhất định sẽ đầu thú.

Nhưng Weiss đã đến muộn. Khi anh đến quân y viện với lệnh của Landsdorff trong tay thì gặp Dietrich đứng bên giường Gvozd. Tên đại úy vô cùng hài lòng trước sự dũng cảm của Gvozd, chịu được ca mổ và cả trước tâm trạng sảng khoái của Gvozd sau khi mổ. Thân mật vỗ vai người cấp dưới của mình một cái rồi hắn bỏ đi tìm bác sĩ giải phẫu để cám ơn vì ca mổ thành công.

Còn lại một mình với Gvozd, Weiss buồn rầu hỏi:

- Tikhon Lukich! Tại sao anh lại cho phép mình thành người tàn tật như vậy? - Hai tay anh cầm lấy bàn tay nặng nề, mệt mỏi của người đồng chí.

- Không phải toàn bộ là khối thịt dăm bông - Tikhon Lukich nói, - Tất cả chỉ có từ đầu gối trở xuống thôi. Cẩn thận để lắp chân giả - Anh nói thêm vẻ đăm chiêu: - Mà trong số bọn Đức cũng có vấn đề. Bọn Gestapo bắt hai bác sĩ đi vì họ từ chối không chịu cắt chân tôi. Mãi mới tìm người thứ ba có vẻ nhượng bộ hơn, - Lukich mỉm cười. - Còn Dietrich thì hắn cũng nhượng bộ. Tôi khuyên hắn: “Ông hãy quăng tôi đi cùng với vết thương chưa lành hẳn. Tôi sẽ mò mẫm đến một bệnh viện nào đó, nằm đó độ một tuần lễ, sau đó ra viện với giấy tờ chứng nhận. Giấy má hẳn hoi. Chứ không phải loại giả của Đức”. Thế là hắn đồng ý. Và nói rằng, đầu óc tôi làm việc khá lắm, biết suy nghĩ. Dietrich đã giữ lời hứa. Hắn đã đến thăm. Hắn ra lệnh cho ăn khẩu phần sĩ quan. Bia, rượu vang, thuốc lá. Để nằm phòng riêng. Hứa sẽ cậy cục cho chiếc huy chương. Như vậy tôi cho rằng đã kiếm chác được rồi. Tôi sẽ đeo ở nhà. Lật mặt trái chữ thập sắt lên, còn trên mặt phải tôi sẽ khắc: “Các tử sĩ Đức tỏ lòng biết ơn. Tặng Tikhon Lukich làm kỷ niệm.” Khôi hài chứ?

Weiss nhìn Tikhon Lukich. Vì đâu tự nhiên má anh ta giật giật lên. Thái dương hõm xuống. Nhưng nét mặt nói chung vẫn bình thường, trông rất bình tĩnh, và đôi mắt bừng sáng vẻ hy vọng thật sự và lòng hăng say nữa. Tikhon Lukich nói với Weiss:

- Ở đây đối với chúng tôi anh là ai? Là chính quyền Xô Viết. Tôi đã hiểu anh là người thế nào rồi, đã làm cho chúng tôi sống lại. Những đồng chí hiện giờ là nhân viên của chúng ta, họ cũng gọi tôi là chính quyền Xô Viết. - Anh nói vẻ đau xót: - Một người của tôi bị thất bại. Trong lúc thực tập công việc làm nổ đã ăn cắp thuốc. Chúng bắt anh ta tra tấn rất dữ ở phòng Dietrich. Treo ngược người lên sát tủ. Sau đó mang đi. Dietrich gọi tôi lên, hắn nói: “Thế là bắt phải thú nhận rồi”. Tôi lạnh cả người. Tên phiên dịch đọc: “Đã ăn cắp thuốc nổ nhằm mục đích ban đêm làm nổ chết nhóm trưởng bí danh Gvozd ngay trên giường vì tội phản quốc”. Một con người như thế đấy. Cái chết đã đập ngay vào mắt anh ta mà anh ta chỉ nghĩ sao cho uy tín của tôi đối với bọn Đức càng được vững chắc thêm. Và anh ta đã làm được! Anh ta bị treo cổ! Xin anh hãy điện về cho anh ta. Một anh hùng!

- Chân thế nào?

- Chân tay gì cơ? Con người không phải là súc vật. Con vật không chân thì khổ. Còn con người, cái chủ yếu là lương tâm. - Anh ta buồn rầu nói: - Đó là điều tôi luôn luôn nghĩ tới. Anh hiểu không. Chúng cắt đi một khúc chân, ấy thế mà tôi vẫn luôn cảm thấy nó, và thậm chí gót chân cũng đau, cái gót không còn nữa. Nhưng có những kẻ đã quên hết mọi kỷ niệm về Tổ quốc. Mà Tổ quốc - đó dù sao cũng chính là bản thân anh, dù anh có ở đâu đi nữa thì Tổ quốc vẫn có và biết đau ngay cả khi không có Tổ quốc. Bọn chúng là ai, lũ quái thai này? Những kẻ căm thù, những kẻ yếu đuối về tinh thần, hay chỉ là bọn khốn kiếp? - Im lặng giây lát, anh phàn nàn: - Tôi có đủ tinh thần để nhìn vào tận mắt bọn Đức. Nhưng nhìn cái lũ này thì tôi không chịu nổi. Tôi còn nhớ, lúc ném lựu đạn vào thân sau máy bay. Lúc đó tôi thích thú vô cùng. - Rồi bảo vẻ tin tưởng: - Tôi đã thu thập được cả một bầy khốn kiếp vào nhóm.

- Chỉ có điều là anh đừng có nóng tính.

- Tất cả sẽ rất cẩn thận. Tôi đã hiểu.

Và Tikhon Lukich không bao giờ, thậm chí chỉ bóng gió thôi cho phép mình than vãn là đã trở thành nạn nhân của một mưu đồ tàn ác. Anh còn thấy phấn khởi ngầm là, sẽ xách mũi được Dietrich, kiểu như tóm được Dietrich ngay trong cạm bẫy của hắn. Anh kể với Weiss:

- Tôi nói với con trùng lây bệnh này: “Ông đã nghĩ ra được điều rất hay về chuyện cái chân tôi. Có thể, bây giờ ông sẽ được tặng chữ thập sắt. Vì ông hầu như đã tổ chức ổn thỏa việc đào tạo hàng loạt điệp viên phá hoại tàn tật”. Và tôi đã giới thiệu với hắn những tên khốn kiếp nhất để làm việc này. Hắn ghi các bí danh. Và hứa tiếp tục thí nghiệm nếu như mọi chuyện với tôi đều sẽ trôi chảy. Bọn khốn kiếp, mọi người sẽ biết chúng buôn bán Tổ quốc ra sao!

Trên đường cùng Dietrich ở quân y viện trở về, Weiss nghe hắn ca ngợi Gvozd:

- Đó là tên Ivan Nga chính cống, - Dietrich nói: - Nhẹ dạ, cả tin. Tôi cũng muốn có tên tay sai như vậy. Nhưng chân tay phải trọn vẹn cơ. Hắn còn nói với tôi về sự ngây thơ kiểu Nga của mình là sống một chân sẽ rẻ tiền hơn, vì chi phí cho giày dép ít đi một nửa. Tôi thật rất hồi hộp, vì hắn không giận dữ gì tôi cả. Và tôi đã tặng hắn một chai rượu rum.

Weiss nhìn chiếc gáy hẹp của Dietrich, chiếc cổ trắng trẻo của hắn, đôi vai gầy giơ xương nhô ra của hắn, anh phải khó khăn lắm mới giữ được sự bình thản.

Nén được mình, anh suy nghĩ liên miên về Tikhon Lukich và về những con người cũng giống như Tikhon. Tại đây họ đã nhìn thấy ở Weiss một đại diện của chính quyền Xô Viết.

Còn những kẻ xứng đáng bị trừng phạt… thì không thể tránh khỏi bị trừng phạt. Trong một số trường, các nhân viên của Weiss đã học được kỹ thuật đặt kíp nổ cho lựu đạn và đạn phá tác động tức thời. Các nhóm phá hoại được trang bị các kíp nổ này đã bị nổ tung trước khi dùng vũ khí ở hậu phương Liên Xô.

Còn những điệp viên phá hoại bị quẳng sang hậu phương Liên Xô cùng với những giấy tờ giả mạo do Weiss hay người nào đó trong đội ngũ của anh bố trí đến một địa điểm nhất định những giấy tờ này sẽ được châm kim, và không phải chỉ có thế, bất kỳ người cán bộ tổ chức nào cũng mong muốn qua những công tác của Weiss và các đồng chí giúp việc của anh trong hồ sơ của cơ quan phản gián Xô Viết sẽ nhận được những tài liệu thật tỉ mỉ liên quan tới các điệp viên phá hoại này.

Còn khi kết nạp một người mới vào nhóm, như trường hợp Gvozd chẳng hạn, thì nhóm này phải nằm im một thời gian dài không hoạt động, phải đặt thuốc nổ an toàn vào những nơi và những lúc do các chiến sĩ tình báo chỉ bảo. Cả cái ban tham mưu tình báo rất phức tạp của Cục tình báo Đức đã phân tích nghiên cứu các bản báo cáo của nhóm. Những báo cáo này đã được các chiến sĩ tình báo kiểm soát. Những bản báo cáo viết toàn tin giả mà từ đó mạng lưới bẫy cứ từ từ xiết chặt lại sẽ có ý nghĩa không kém sự tàn phá lặng lẽ của cả một sư đoàn địch.

Các chiến sĩ tình báo đã có nhã ý cung cấp cho bọn gián điệp Cục tình báo Đức những tài liệu như thế này, những bản vẽ được chuẩn bị rất chu đáo do những công trình sư xuất sắc của Liên Xô phải tốn nhiều thì giờ vắt óc suy nghĩ mới ra. Những tài liệu ghi chép, phần thép bọc xe tăng Xô Viết mới được chế tạo sao cho đáng tin cậy nhất và có tính kỹ thuật nghiêm ngặt nhất chứng minh loại thép này rất yếu, rất mỏng manh. Sau đó đạn phá tăng của Đức thay nhau nện tới tấp một cách cẩn thận và khi trúng đích vào đúng những phần này, nhưng lại không có kết quả.

Bảng liệt kê những tác phẩm của ngành tình báo Xô Viết có thể còn được kéo dài vô tận. Nhưng điểm đầu tiên, điểm xuất phát cho cả quá trình sáng tạo vô cùng phức tạp này lại là công trình của những người như Weiss.

Không phải lúc nào Weiss cũng được biết về kết quả cuối cùng những tác phẩm đầu tiên của mình. Nhưng anh biết rằng, bản tin đầu tiên mà chính xác sẽ là cơ sở cho việc khởi thảo các chiến dịch mà hàng trăm chuyên gia các ngành kiến thức khác nhau đều góp sức vào.

Weiss trao cho Knife, qua một trong những người cộng sự của anh ta, việc đặt liên hệ với ông già khắc dấu Babashkin đang làm giấy tờ giả mạo trong xưởng của “Ban tham mưu Valia”. Sau một tuần lễ, Knife báo cáo rằng thoạt đầu ông già tỏ ra là một hạt dẻ cứng. Lão trả lời như chửi vào mặt:

- Tôi là cái gì? Tôi chỉ làm giấy tờ giả mạo cho những kẻ lừa dối. Còn cả đời tôi chỉ đi chữa đồng hồ của các hãng nước ngoài khác nhau cho mọi người. Tôi cho rằng, không có đồng hồ của Liên Xô tôi cũng chẳng sao. Có thể sửa chữa những cái đó. Nhưng chúng ta cũng đang sản xuất ra đại bác và máy bay của mình. Tôi đã xét tới sự kiện đó và làm công việc sửa chữa những đồ vật cũ, hỏng. Thế còn những đại bác và máy bay của ta ở đâu mà để cho bọn Đức mang đại bác, máy bay và cả đồng hồ của chúng, những thứ, xin nói thật chứ, còn tồi hơn cả loại Moser, tôi không nói đến P. Buhr, sang chiếm hết các thành phố của ta, bắt hết người của ta như anh chẳng rõ rồi đấy sao?

Và điều đó làm tôi ngạc nhiên và giận chính quyền Xô Viết hơn là giận viên thanh tra tài chính trong thời gian chính sách kinh tế mới đã đánh thuế tôi như một ông chủ xí nghiệp cơ khí. Còn cái xưởng máy của tôi chỉ gồm có một chiếc máy tiện con để tiện các trục đồng hồ mà có đặt nó vào chiếc hộp đựng đầu mẩu thuốc lá cũng được.

Suốt cả đời mình, tôi đã từ chối mọi đơn đặt hàng bất kỳ thứ “hàng giả” nào. Thế mà bây giờ tôi trở thành tên lưu manh chuyên nghiệp làm “đồ giả” cho bọn ăn cướp. Tôi đang lừa dối chính quyền Xô Viết và trung thực phục vụ bọn Đức để lấy tiền công, kéo dài cuộc sống của mình như sở hữu riêng của tôi. Vì thế đừng có lừa dối đầu óc và lương tâm tôi nữa.

Nhưng dần dần ông già cũng dịu đi.

Việc tìm kiếm con gái Babashkin và người anh em họ xa của lão - cũng là một ông già - đòi hỏi ở các chiến sĩ tình báo nhiều công sức. Và hai người này cũng viết thư cho Babashkin đầy công phẫn và khinh bỉ.

Theo đề nghị của một trong số các cộng tác viên của Knife, sau khi đọc xong bức thư này, lão đặt bức thư trên chiếc đèn cồn, lão thổi tàn bay tung tóe rồi hỏi một cách tự nhiên:

- Này đồng chí, vậy vấn đề ra sao? Tôi có thể làm lợi gì cho các đồng chí được?

Từ hôm đó trở đi, tất cả mọi giấy tờ qua đôi tay kỹ xảo của người thợ khắc đều trở thành những chứng cớ rõ ràng nhất chống lại những kẻ sử dụng chúng.