Steinglitz vẻ thông cảm với những lý do mà Weiss trình bày về sự chậm trễ của anh.

- Có một tình nhân cố định vệ sinh hơn là mỗi lần chạy đến một ả mới.

- Nhưng, thưa ngài thiếu tá, tôi thấy mê thực sự cơ.

- Tính đa cảm, đó là mặt yếu có tính dân tộc của chúng ta.

Landsdorff hài lòng với các thứ mua được, nhưng nguyên nhân chậm trễ thì coi là không chính đáng.

- Đàn ông bịa ra người đàn bà để bào chữa cho những sự ngu xuẩn của mình.

Lão cất giọng bậc thầy:

- Chúng ta cần những con người lặng lẽ và kiên quyết, những con người biết đơn độc thỏa mãn với hoạt động lặng lẽ và là những con người thường trực.

Weiss sôi nổi đồng ý:

- Ôi những ý nghĩ tuyệt diệu này của Friedrich Nietzsche thật phù hợp với lý tưởng của tôi không gì bằng.

Và anh tự nghĩ: “Cũng thật là khéo léo! Mình khá thật, vì đã nhớ. Trước kia, không tin rằng nó sẽ có lợi gì ấy thế mà té ra, đã có ích”.

Bộ mặt xương xẩu của Landsdorff hình như trở nên đanh thép hơn. Lão tiến lại bên Weiss, ngắm nghía anh như định đo đạc cái gì ở anh.

- Anh yêu thích Nietzsche chứ?

- Nietzsche đã hòa thêm ớt vào máu chúng ta!

- Sao? Hãy nhắc lại xem nào! - Landsdorff giơ ngón tay khô gầy lên. - Khá lắm! Khả năng chỉ huy vô hạn và đồng thời khả năng phục tùng và vâng lời vô hạn, chính sức mạnh của dân tộc Đức là ở chỗ đó.

Weiss dập gót giày, hất hàm thẳng lên và xun xoe hỏi:

- Thưa ngài Landsdorff, ngài sẽ ra lệnh gì nữa ạ?

Còn Dietrich thì Weiss không kịp báo cáo về nguyên nhân chậm trễ vì lý do là, trong thời gian này hắn to tiếng với lái xe của mình, một tên nhóc xinh trai, mồm mép hay thay đổi, không tự chủ, nhưng bây giờ đã hòa giải rồi, và Dietrich chẳng có tâm trạng để ý đến Weiss. Kurt, lái xe của Dietrich, thu thập hành lý của đại úy, còn đại úy cũng bận rộn giúp đỡ hắn, rõ ràng là rất hài lòng vì đã hòa giải với nhau. Hắn bảo Weiss chuẩn bị để đi xa, và Kurt sẽ cùng đi với hắn và Weiss. Hắn, Dietrich, không chịu nổi cảnh đơn độc…

Trời mưa lẫn tuyết. Nhưng chỉ vừa kịp rơi xuống đất tuyết đã tan. Và tất cả nhầy nhụa trong bùn. Và bầu trời nặng trĩu mây đen thấp vẩn đục, và mặt đất đầy những vũng bùn lầy, và đường nhựa cũng nhầy nhụa trong bùn, và nước các dòng sông con cũng mang màu đất, và cả kính xe cũng bị bắn đầy bùn.

Dietrich ngồi cạnh lái xe, còn Weiss thì chễm trệ ngồi ở ghế sau. Ánh sáng lờ mờ xuyên qua các cửa kính lấm đầy bùn vào trong xe. Trời lờ mờ tối như ru ngủ. Và Weiss cũng vừa thiu thiu ngủ vừa nghĩ về người liên lạc của mình, mà anh phải mường tượng gọi là Elsa: quy tắc hoạt động bí mật đòi hỏi thế.

… Ô tô đuổi kịp đơn vị xe tăng. Xe tăng chạy cách nhau từng khoảng đều đặn. Các cửa nóc ở xe đều mở, trong đó lắc lư những chiếc đầu bọn chỉ huy xe. Weiss ép sát người vào cửa xe. Vừa nghĩ về Elsa, vừa hình dung nghe thấy tiếng nói thì thầm như vô thanh của Elsa, Weiss lại vừa ghi nhớ rất rõ số các chiếc xe, những dấu tượng trưng vẽ trên vỏ thép, số các vòng trắng trên nòng súng biểu thị số các mục tiêu đã hạ được.

Mũi xe tăng có ghép các cây gỗ. Tức là những xe tăng này sẽ tham gia vào các chiến dịch ở vùng đồng lầy.

Trong đoàn xe tăng Đức có hai chiếc “KV” của ta. Chúng mới được sơn lại, tức là vừa được sửa chữa. Trong các cửa nóc mở của xe “KV” nổi rõ những chiếc đầu đội mũ da có khía của Liên Xô, tức là những chiếc xe tăng Liên Xô này được dùng để tiến hành khiêu khích, phá hoại. Tất cả những điều này ghi nhớ một cách máy móc trong khi anh vẫn tiếp tục như do lực ý, nghĩ về người con gái.

Đồng thời Elsa đã kể cho anh nghe rằng ở nhà cô có tham gia nhóm thể dục mềm dẻo và bây giờ điều đó có lợi cho cô ở đây. Khi cô đến xin việc làm ở nhà hát nhạc nhẹ Đức, viên chủ rạp nói:

- Thử xem nào!

- Nhưng tôi không mang theo quần áo biểu diễn.

- Ồ, - hắn khinh bỉ nói, - cô có thể không phải e thẹn với tôi. Từ lâu tôi đã mất khả năng chiến đấu gần như gà sống thiến rồi.

Tay gõ đồng tiền lên bàn, hắn hát một bài hát trẻ con về thỏ và dê con, và theo nhịp bài hát này, Elsa múa bài mà cô đã từng tham gia trong các cuộc thi đấu, nhưng vì ngượng cô đã làm theo nhịp điệu quá cao.

- Thôi được, - tên chủ nói, - Tôi nhận cô. Nhưng cô hãy làm việc hết sức nghiêm chỉnh. Bớt thể thao đi mà phải “xiếc” nhiều vào. Cô hãy nhớ: hiện giờ trên các đường phố nhan nhản những phụ nữ đơn độc. Và nếu người đàn ông chịu bỏ tiền ra để được trông thấy người phụ nữ trên sân khấu thì người nghệ sĩ phải không được gợi cho họ những ký ức về ngày hội thể dục thể thao.

Elsa phàn nàn với Weiss:

- Mỗi ngày phải biểu diễn hai lần, thể lực bỏ ra rất lớn và vì thế lúc nào cũng thèm ăn. Ngay cả ban đêm, tôi cũng mơ thấy thức ăn. - bánh mì, hay khoai tây, hay sữa, mà đôi khi thèm tất cả. Theo phiếu mua hàng thì được quá ít… Thêm vào đó còn phải chia cho một bà người Đức. Bà ta bị coi là bất hợp pháp: con trai bị bắn vì phản chiến. Một phụ nữ bất hạnh như thế…

Weiss chăm chú nhìn bọn lính xe tăng đang từ cửa nóc hình tròn đưa mắt nhìn ra ngoài. Mặt chúng ướt bóng lên vì nước mưa mà trông như nhỏ bé một cách khó coi dưới những chiếc mũ to xù. Và rồi chiếc đầu đội mũ to xù cuối cùng trong xe tăng vụt biến mất. Chiếc ôtô vượt qua bức thành thép đang gầm rú làm rung chuyển cả mặt đất này, lao ra khoảng đường cái rộng và từ từ bon lên chiếc cầu bắc qua một con sông ảm đạm, bẩn thỉu, hai bờ thấp lầy bùn… mọc đầy cói và liễu. Và khi xe chạy trên chiếc cầu thép này, Weiss ước lượng cần phải đặt vào dưới xà cầu bao nhiêu chất nổ để có hiệu quả nhất nếu, thí dụ đi đến đây như một công nhân cầu đường được trao nhiệm vụ ghép sàn gỗ cho bộ binh.

Và mặc dù lòng sông hẹp, rộng chừng mười một mét, không, có lẽ chỉ mười mét, và lại không sâu, nếu xét theo bãi cát thì chỉ mét rưỡi, hai mét chứ không hơn. Nhưng đáy sông thì lầy bùn, nhầy nhụa, còn bãi lồi thì rộng, đầy vũng nước. Và nếu làm sập cầu thì phục hồi được việc qua lại ít nhất cũng hai tuần vì công việc không dễ dàng.

Weiss hạ kính và ném ra ngoài cầu tờ báo nhầu nát. Tên lính gác trông thấy nhưng không bắt xe có biển số của cơ quan tham mưu đỗ lại mà quay mặt đi để tỏ ra như là không trông thấy. Tên lính gác tuổi độ bốn mươi. Ở khắp mọi nơi các tuyến đường giao thông đều do bọn lính lớn tuổi lọc từ các đội nửa thương binh bảo vệ. Weiss được biết: có hàng loạt các tiểu đoàn thành lập gồm bọn lính mắt kém, tai nghễnh ngãng. Cũng phải tìm ra số hiệu các đơn vị này. Và, nói chung thì, khi thời tiết rất xấu cũng có thể phóng xe qua cầu với tốc độ nhanh và ném gói thuốc nổ xuống. Và không phải ném bừa bãi vào đâu cũng được mà là ném xuống bên cạnh thùng cát phòng hỏa kia. Gói thuốc sẽ được nằm kín đáo sau chiếc thùng, chỉ cần phải thông minh để cho gói thuốc rơi vào dưới thành thép, khi đó nó sẽ bị đổ vì sức công phá của động lực. Đúng là nhịp cầu sẽ còn nguyên vẹn, nhưng cả tàu hỏa và xe tăng đều không thể đi qua cầu được nữa, mà có thể, nhịp sẽ sập khi cả các khung trên cầu đổ đè lên nó. Và, trong khi tính toán khung trên cầu sẽ đổ sập ra sao, Weiss quên hết cả Elsa, cả bản thân, cả Zubov. Cái chính là anh lại làm việc, và nhận thức này đã gây nên cảm giác quan tâm sự vụ, nhưng đối với anh ở đây còn cái gì có thể tốt hơn?

Vượt qua đoạn đường nhựa, họ đi vào đường làng, xe bắt đầu lắc bên nọ sang bên kia, mấy lần sa lầy trong các vũng bùn sâu. Weiss đề nghị Kurt để anh lái thay. Và khi Kurt đổi chỗ sang ghế sau thì Dietrich cũng đổi chỗ theo hắn.

Mây mù thấp, dày đặc bao phủ vùng đồng bằng. Weiss bật đèn, nhưng hơi mây mù dày đặc làm lu mờ cả ánh đèn pha và không gì có thể xuyên qua được hơi mây mù này. Weiss lái xe như mò mẫm, đành phải mở cửa xe, nhoài người ra ngoài và một tay giữ cửa xe, một tay bẻ lái. Sau đó đường lên dốc, bắt đầu có những cánh rừng đen, ẩm ướt sặc mùi hầm nhà. Dưới gốc cây cối tuyết bao phủ thành một lớp mỏng trắng như mốc.

Weiss nhớ lại, một lần cũng vào thời tiết như thế này anh và các bạn cùng khóa về nông trường quốc doanh lao động xã hội chủ nghĩa. Gọi đây chỉ là “ngày lao động xã hội chủ nghĩa”, nhưng nó kéo dài hai tuần. Sinh viên đào khoai tây trên những cánh đồng ở bãi ven sông - các bãi này đã bị mùa thu lạnh lẽo, mưa rả rích và bùn đỏ biến thành vùng lầy lội.

Ẩm ướt và bẩn thỉu, họ đi đến nhà ăn sau giờ làm việc, ở đây họ được ăn cũng chính khoai tây do họ đào: món thứ nhất: xúp khoai tây đặc, món thứ hai: khoai tây rán bằng dầu thảo mộc mà họ mang từ Moskva đến. Còn ngủ thì tất cả nằm chung trên kho cỏ nóc chuồng bò.

Cậu Petya Makarov, trưởng lớp, lần nào cũng nồng nhiệt dõng dạc nói:

- Thưa các đồng chí! Các thanh niên nam và các thanh niên nữ!

- Tại sao lại “thanh niên nam” mà không nói đơn giản là “các bạn”?

- Thôi được, - Petya đồng ý, - thì thưa các bạn. Dù sao chúng ta cũng có trách nhiệm giữ vững ngọn cờ đạo đức Xô Viết và có tác phong lịch thiệp. Và phải hoàn thiện cái cá nhân của mình.

Alisa Bosonogova, cô gái đẹp nhất trường đại học, bởi thế dũng cảm khoác lên mình chiếc áo cổ chui và chiếc quần của bố, đỏng đảnh nói:

- Nhưng tôi thì không muốn hoàn thiện cái cá nhân của mình. Khi trăng lên, tôi khao khát tình yêu đến điên loạn. Và cho dù trăng có không tỏ, nếu như tập trung hết sức tưởng tượng thì khuôn mặt của Pashka Mokhov vẫn hoàn toàn có thể thay thế được trăng cho tôi. Lại đây, anh Mokhov, sưởi ấm cho em!

Mokhov, mặt đỏ hung như gấc, đầy tàn nhang, ngượng nghịu mỉm cười, bỏ qua các bạn đang nằm ngổn ngang trên cỏ khô rồi ngồi xuống bên Alisa.

Cô thành thạo hỏi:

- Anh mang theo vở ghi đấy chứ? - Và giải thích: - Môn sức chống đỡ của vật liệu là thuốc ngủ tốt nhất. Paul, anh đọc đi, em sẽ nằm bên anh và mơ điểm năm.

Cỏ đã khô nhưng bốc lên không phải là mùi cỏ khô mà chỉ có mùi bụi, đồng thời còn xông lẫn cả mùi cay cay và hăng hăng của chuồng bò. Sasha Belov lắng nghe mưa rơi lách tách, lắng nghe tiếng rầm rì đều đều của Mokhov và hơi thở dài của Alisa thỉnh thoảng bị ngắt quãng vì những câu nói rền rĩ:

- Em chẳng hiểu gì cả! Hãy nhắc lại một cách phổ biến và hãy dùng lời lẽ của mình…

Có cô gái nào đó cất giọng hỏi đầy hy vọng:

- Này các cậu, các cậu nghĩ sao, liệu kỳ lao động này chúng ta có được điểm tổng kết không? Nghe nói, đã cho môn toán - lý điểm tổng kết rồi…

Không ai đáp, còn Grishka Medvedev có bố lúc đó đang chiến đấu ở Tây Ban Nha trầm ngâm nói:

- Guadalajara. Mình cảm thấy như là nó đen. Và đỏ nữa, lại nóng bỏng như viên đạn nổ.

- Thế làm sao cậu biết được như viên đạn nổ?

- Lúc nào mình cũng nằm mơ thấy bố. Ở bên đó, ngoài trận tuyến. Chúng ta còn chưa trông thấy bọn phát xít, có chăng chỉ là trong các tranh biếm họa do Boris Efimov vẽ. Còn ở bên đó, ở Tây Ban Nha ấy, chúng đang chém giết người. Những người cộng sản đang đấu tranh chống lại chúng, bảo vệ cho nhân loại khỏi họa phát xít. Đó là cuộc sống chân chính. Còn ở đây chúng ta nằm trong tổ ấm, dưới mái nhà đàng hoàng, no nê và nói đùa với nhau, đùa bỡn với cuộc sống.

- Nhưng mà chúng ta có nhiệm vụ của chúng ta, - Sasha nói. - Bây giờ cái chủ yếu nhất đối với mình là bảo vệ được luận án tốt nghiệp. Trên trái đất này đó là nhiệm vụ chủ yếu của mình.

Nhưng anh đã không bảo vệ được luận án tốt nghiệp. Vì không kịp.

Ở cục an ninh quốc gia anh thi tốt nghiệp trước các chỉ đạo viên theo nhiều môn khác nhau và không có môn nào anh được học trong trường đại học, trừ tiếng Đức.

Thiếu tá, cán bộ giảng dạy tiếng Đức nói với anh:

- Có một lỗi trong cách phát âm. Và ở chỗ chấm câu người ta sẽ chấm dấu bằng chì. Vì thế không xứng đáng nhận điểm năm của tôi cũng như không xứng đáng để van xin kẻ thù tha chết cho mình…

Mà Sasha thì lại không có ý định nhận cái gì không xứng đáng.

Bây giờ họ ở đâu, những người bạn cùng khóa của anh? Có thể, đang chiến đấu ở nơi nào đó gần thôi. Không biết Alisa ở đâu? Khi ở trường đại học mọi người biết anh bỗng bỏ đi miền Bắc một vài năm thì Alisa tỏ thái độ thế nào với việc đó? Alisa luôn luôn khẳng định rằng cô rất ghét sự buồn rầu. Và cô đẹp chỉ vì hình như cô tượng trưng cho hạnh phúc của người thiếu nữ và khinh bỉ hết chỗ nói mọi sự buồn bã cá nhân của mình, vứt bỏ tất cả những gì không vừa ý, không nghĩ đến chúng.

Cô có hay khóc không? Có lẽ không! Nhưng trong tâm hồn cô thế nào, chẳng bao giờ có ai biết. Alisa biết tán chuyện một cách đáng yêu, cô nói về đủ mọi chuyện linh tinh, chỉ không bao giờ nhắc đến cái chủ yếu đối với cô, đến cái bí mật của cô. Mà cô có điều thầm kín. Một lần, sau khi tổ chức đón Năm mới, cô gặp Sasha ở cửa ra vào. Alisa thường hát trong các tối liên hoan của trường đại học: cô có giọng nữ trung rất hay, và nhiều người còn khuyên cô vào học nhạc viện.

Và bỗng nhiên bằng cái giọng đùa bỡn thường tình của mình, cô nói:

- Thế nào, chàng lười, hãy tiễn cô gái kiều diễm này về nhà, hãy kiếm lấy cho bản thân sự thích thú như vậy.

Và trên suốt đường đi Alisa chỉ nói đùa và đóng vai Sasha. Khi tới cổng chính nhà mình, Alisa lo sợ nhìn quanh, rồi ngửng mặt lên nói:

- Sasha, hôn em đi. - Và đề nghị thêm: - có thể hôn môi được.

Sasha vụng về hôn đôi môi mọng đỏ của Alisa. Sau đó cô buông tay khỏi cổ Sasha, biết lỗi thõng tay xuống thở dài.

- Anh phải biết là chúng ta sẽ không thế nữa.

- Không bao giờ? - Sasha hỏi.

Alisa nhìn anh bằng đôi mắt trong sáng và cương quyết nhưng khi nói giọng run lên:

- Nói chung, nếu anh muốn, em có thể sẽ là vợ anh. - Ngước mắt lên khi tính ra điều gì đó. - Ngày mồng hai tháng chín năm bốn mươi hai. - Và giảng giải: - Đó là ngày sinh của em, nếu…

- Nhưng tại sao lại hai?

- Vì em cần có thời gian để tin ở tình yêu của anh.

- Thôi được, anh sẽ ghi ngày tháng để không quên, - Sasha nói đùa, làm bộ như anh coi những lời của Alisa chỉ là những lời nói đùa bỡn.

Anh không thể hành động khác thế được, mặc dù anh hiểu, anh cảm thấy rõ tất cả những điều này rất nghiêm chỉnh đối với Alisa. Đúng thế, nói thực lòng, chính anh cũng không muốn nói đùa. Nhưng lúc đó anh đã được lấy vào trường chuyên môn và bắt đầu học ở đó. Nhưng tạm thời chưa bỏ trường đại học và cũng không biết số phận của anh sẽ ra sao. Và anh cũng không biết, anh có quyền ràng buộc ai, kể cả Alisa, với số phận còn mờ mịt này của anh hay không.

Alisa lấy cuốn sổ tay trong túi xách ra, rồi ra lệnh:

- Ghi đi!

Nghe giọng Alisa, anh hiểu rằng cô sẽ không bao giờ tha thứ cho Sasha vì lời nói đùa bỡn này. Và, mặc dù anh rất khổ tâm, anh vẫn tiếp tục đùa, với dáng điệu vui thích, anh ghi ngày tháng vào cuốn sổ tay và ký tên ở dưới.

Alisa xé tờ giấy này ra, xé nát tờ giấy và quẳng xuống vũng nước.

- Thế là hết! - Cô kiêu hãnh và giận dữ nói. - Thế là hết! - Rồi bỏ đi.