Khác với các đơn vị thông thường của quân đội Đức, tư cách bọn sĩ quan cục tình báo không có sự khác nhau giữa lúc làm việc và ngoài giờ làm việc. Cũng không có tính kỷ luật hay quy định nào đó nhấn mạnh trong khi làm việc, hơn nữa lại còn tỏ ra quá càn bậy vượt ra ngoài cả giới hạn phục vụ nữa. Bọn lính phần lớn xuất thân trong thành phần trí thức và biết rất rõ ranh giới giữa sự kính trọng và nửa suồng sã.

Các sĩ quan cùng cấp thì trong giờ làm việc hay ngoài giờ làm việc đều gọi nhau theo tên và xưng hô “anh” “tôi”. Đối với sĩ quan cao cấp từ tướng trở lên và đôi khi kể cả đại tá nếu viên này giữ chức vụ của thiếu tướng thì gọi theo cấp hiệu và thêm từ “ngài” vào, còn theo công việc phục vụ gọi theo ngôi thứ ba. Ngoài giờ làm việc gọi theo ngôi thứ hai, đặc biệt nếu không phải lần đầu tiên thấy chỉ huy và câu chuyện không phải là theo nghi lễ chính thức. Điệp viên gọi sĩ quan các cấp chỉ theo cấp hiệu, không cần nhắc đến họ tên cũng không thêm từ “ngài”. Chào nhau theo kiểu nhà binh - đưa tay ngang mũ chứ không theo kiểu Đảng như ở SĐ, SS và Gestapo tay giơ thẳng ra phía trước.

Thực chất, tất cả bọn này là các chuyên gia lành nghề - những tay nhà nghề đã chai mông ra rồi vì phục vụ lâu năm trong một ngành như vậy. Trong bọn này, những tên tháo vát hơn đã bỏ sang SĐ, Gestapo hoặc sau khi trở thành tay chân tin cậy của Canaris thì đóng đô vững chắc ở Berlin. Một số tên ngay lúc còn thanh niên đã thực tập qua ngành mật thám, một số khác - bọn này chiếm đa số - có kinh nghiệm cơ bản từ những năm đại chiến thứ nhất trong công tác gián điệp: tình báo và phản gián.

Bọn chúng là những chuyên gia phạm vi hẹp, nên mỗi tên đều tin tưởng trong lĩnh vực của mình rằng ngành tình báo luôn luôn được bọn cầm đầu nước Đức tôn trọng. Bọn chúng tự coi là những người thuộc phái đặc biệt và sự đồng nhất của phái này tạo nên giữa chúng một không khí tin tưởng và tôn trọng lẫn nhau.

Vì vậy việc xuất hiện của Weiss - một tay mới trong lĩnh vực của chúng đã gây nên một sự không tin tưởng, hoài nghi, không những chỉ ngờ vực chính trị mà còn hàng bao nhiêu vấn đề đạo đức nữa. Ngoài luật lệ có giáo dục của sĩ quan ở đây còn có luật lệ đạo đức nghề nghiệp. Nó chính là ở chỗ không được gọi mọi thứ, theo tên của mình.

Những biện pháp, phương pháp bỉ ổi nhất, những mục đích kỳ quái, dã man được gọi bằng các thuật ngữ nghề nghiệp rất mỹ miều và được xét với một vẻ lãnh đạm. Ngay cả những kẻ sau khi thực tập ở ngành cảnh sát hình sự đã hoàn toàn nắm được tiếng lóng của bọn hình sự chuyên nghiệp, của gái làm tiền, ở đây cũng không dám sử dụng vốn ngôn ngữ truyền miệng phong phú này và cố gắng nói bằng giọng tế nhị.

Dù có ngạc nhiên thế nào đi nữa, song với môi trường có giáo dục cao như đã làm phức tạp hơn mà ngược lại, nhiệm vụ của Weiss càng dễ dàng hơn.

Những kiến thức xuất chúng của anh, những sự hiểu biết về văn học cổ điển Đức, về triết học, về các tác phẩm của những nhà bác học kỹ thuật, về các tác phẩm của những nhà sử học và luật gia cổ, cũng như các sách về đủ mọi lĩnh vực kiến thức khác nhau viết trước thời Hitler đã là nền tảng vững chắc để xem anh như một người xa lạ với những tập tục tầm thường của bọn quốc xã điển hình và đồng thời lại như một người tinh tế và hiểu biết nhiều để không tỏ ra là kẻ có tri thức hơi lỗi thời.

Ngay trong các buổi gặp gỡ đầu tiên với bọn đồng nghiệp mới, Weiss đã cho chúng hiểu rằng “chủ nghĩa bảo thủ Đức” của anh - đó chỉ là dấu vết cuộc sống ở ngoài nước Đức, ở vùng Baltic, nơi sự gắn bó với Tổ quốc chỉ được biểu hiện bằng sự gắn bó với mọi cái mà dân tộc Đức đã tạo nên trong cả quá trình lịch sử của mình. Sự thừa nhận này đã gây nên một cảm xúc đúng đắn nhất.

Weiss thấy cần thiết phải tuyên bố rằng, nước Đức theo chế độ mới, khi mà anh sống ở nước ngoài, theo anh hiểu thì rất cao siêu, lãng mạn. Anh thấy mình có trách nhiệm trước quốc xã và vì vậy bất kỳ công việc nào được trao ở đây, anh cũng sẽ thực hiện với sự cống hiến toàn bộ sức lực của mình, bởi vì anh hy vọng rằng những cán bộ có công và giàu kinh nghiệm hơn sẽ không từ chối chân thành khuyên bảo và giúp đỡ anh. Và để đáp lại, về phần mình, anh sẵn sàng đền ơn họ bằng bất kỳ giá nào.

Sự khiêm tốn và cầu tiến bộ này đã tác động không ít đến việc làm cho thành kiến trong quan hệ đối với anh mất đi, còn thái độ nhã nhặn sẵn sàng thực hiện các trách nhiệm của người khác được coi là có ý tốt.

Với tấm huy chương và việc nhắc đến sự quen biết những nhà hoạt động nhất định của Gestapo và SĐ cũng là cách báo trước vị trí của anh. Rõ ràng là mặc dù Weiss, một thanh niên tốt bụng - nhưng anh không phải là kẻ tầm thường đi tìm sự giúp đỡ và che chở cho kẻ khác. Anh thuộc loại người vươn lên đạt kết quả trong công tác nghiệp vụ, nhưng lại chỉ muốn cái mà anh có thể đạt được thôi.

Sự nhanh nhẹn, có đầu óc suy nghĩ và khả năng làm việc của Weiss trong những ngày đầu tiên thành lập trường đã nhận ra ngay và đập vào trí nhớ con người. Anh đã rất sốt sắng cống hiến sức mình cho các công tác tổ chức trường. Sau khi nghiên cứu hồ sơ cá nhân, theo sáng kiến cá nhân anh lập một ban hồ sơ tóm tắt đặc biệt, trong đó dùng các màu xác định để chỉ mức độ đáng tin cậy của từng tên được tuyển lựa. Việc này rất thuận tiện cho bộ phận chỉ huy vì rằng nó cho phép xác định ngay được giữa một nhóm người với muôn màu muôn sắc.

Trong trường hợp thay đổi phần nhận xét tư cách phải đổi dấu hiệu màu quy ước thì hoàn toàn chẳng khó khăn gì. Chỉ cần phải đính thêm bằng chiếc cặp ghép một miếng màu nhỏ vào hồ sơ mà thôi.

Tập hồ sơ do Weiss lập không có tính chất chính thức và chỉ được dùng trong nội bộ ngành nghề mà thôi. Vì loại hồ sơ chính thức lập theo khuôn khổ quy định rất cồng kềnh. Weiss đặt làm một bộ ảnh phụ để có tập hồ sơ riêng, vì việc đặt làm này không thể đưa vào khoản sổ lương được nên Weiss trả tiền công cho tên thợ ảnh bằng tiền của anh. Còn việc trong tay anh có bộ ảnh thứ hai thì có thể coi đó là phần thưởng tặng cho đầu óc tháo vát và như một loại chiến lợi phẩm. Đúng, Weiss vẫn coi việc đặt bộ ảnh thừa trước mặt tên thợ ảnh là cần thiết vì thế anh gói chúng bằng báo cũ. Đây chỉ là phương pháp tương đối đơn giản, vì rằng báo cũ anh dùng để gói không phải ảnh bọn học viên, mà là một tập giấy bóng, có độ chặt cũng tương đương giấy ảnh.

Chính bằng cách này, Weiss tránh được cho bản thân sự cần thiết phải thực hiện vai trò họa sĩ, làm lại một việc làm có kết quả để cung cấp cho Trung tâm các tin tức tài liệu.

Weiss quyết định chọn phòng của thượng úy Hagen, một sĩ quan có những quan hệ thân thiết nhất làm nơi cất giấu bí mật tập ảnh. Anh suy nghĩ đôi chút, lấy băng dán túi đựng ảnh vào mặt sau của chiếc gương lớn treo trên chậu rửa mặt.

Tất cả những việc làm đó là sự khởi đầu rất có triển vọng cho con đường mới của Weiss với chức trách là phiên dịch, chỉ đạo viên thuộc “Ban tham mưu Valia” gián điệp và phá hoại.

•º•

Ở đây, ban đêm tĩnh mịch như nằm dưới vực sâu. Và, màn đêm cửa sổ cũng nhớp nháp, lạnh như bùn lầy. Ngay cả đàn chó canh phòng cũng đã được tập luyện để không sủa ầm ĩ. Chúng chỉ lặng lẽ lao vào người thôi.

Trên giá treo bộ thường phục và chiếc áo choàng quân nhân của Weiss. Weiss nằm trên giường, nhìn những bộ quần áo Đức mà cảm thấy thiếu tự do. Anh vẫn không được nghỉ ngơi, bắt đầu ngủ rất kém. Mà anh cần được ngủ đẫy giấc, dù thế nào đi nữa.

Vì ngay cả khẩu súng nếu lúc nào cũng để ở trong tư thế chiến đấu, lò xo mổ cò sẽ yếu đi, và có thể bắn hụt.

Lò xo yếu đi vì căng thẳng thường xuyên. Còn con người?

Hầu hết nhân viên “Ban tham mưu Valia” ở đây có lối sinh hoạt rất đúng giờ giấc, điều độ và vệ sinh. Vì sĩ quan là những tên đứng tuổi, nên chúng rất cẩn thận chăm lo sức khỏe cá nhân. Kiêng khem đủ thứ. Trước khi ngủ đi dạo một mình trên bãi tập, chân bước đều từng bước. Nếu gặp nhau chỉ nói những vấn đề nhẹ nhàng không làm mệt đầu óc. Lúc đi dạo chơi trò chuyện là như vậy.

Về công việc thì chúng chỉ nói đến trong lúc làm việc. Ngoài giờ làm việc nói những câu chuyện như thế không những là điều lạ mà còn bất lịch sự nữa. Đối với bọn này những hoạt động mà chúng lựa chọn chỉ có tính chất lành nghề mà thôi. Có lẽ chỉ có tình cảm mang tính chất đoàn thể phát triển mạnh hơn ở những ngành khác. Kinh nghiệm nhiều năm đã luyện cho chúng có quan hệ như vậy đối với bọn gián điệp do chúng đào tạo. Quan hệ của các ông thầy quá cầu kỳ đối với học sinh lấy kỷ luật là chủ yếu. Giáo học pháp, phương thức đào tạo được hình thành do hàng chục năm thực hành rộng lớn và đã được kiểm tra bằng các hoạt động ở nhiều nước của những tình báo do chúng đào tạo. Một số bẩm sinh hiếu danh sư phạm, và chúng tự hào nhớ lại những tên được chúng đỡ đầu có các chiến công đã được ghi vào văn tuyển gián điệp Đức.

Những sĩ quan kỳ cựu như vậy của Cục tình báo từng quen làm việc với hệ thống gián điệp người Tây Âu - tuyển lựa trong số bọn có chức trách, có nhiệm vụ nổi tiếng hoặc có địa vị cao trong lĩnh vực thương mại. Và có được địa vị này, đôi khi cũng nhờ vào tình báo cho nên những tên gián điệp lão thành như vậy coi nhiệm vụ đào tạo điệp viên từ đám tù binh chỉ là công việc nhỏ mọn, không đáng kể, là sự coi khinh trình độ lành nghề của chúng, và sử dụng người không đúng chức năng.

Sau khi xem hồ sơ cá nhân tù binh - những gián điệp tương lai, chúng than phiền là trong số này chẳng có kẻ nào đã từng có địa vị cao sang, đáng kính ở bên Nga hoặc chức vụ sĩ quan cao cấp. Theo quan điểm nhà nghề của chúng, đây là bọn người thấp kém nhất và không vững chắc. Bởi lẽ nếu những cá nhân này đã không đạt được nhiều cái ở nước mình, tức là chúng không có các khả năng và chúng không có những tư liệu cần thiết đối với gián điệp tình báo nhà nghề. Trong bọn chúng không có những tên có triển vọng lớn có phẩm chất riêng biệt có thể cài lại lâu dài và có khả năng luồn sâu vào các cơ quan Xô Viết quan trọng đối với ngành tình báo.

Khi đọc phần tiểu sử ghi lại những tai họa và tổn thất khác nhau do chính quyền Xô Viết gây ra, bọn chúng nhún vai cho rằng, một người có đầu óc và khôn khéo thì dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, dù ngay cả khi có thái độ thù địch với chế độ đang tồn tại, cũng có thể tìm thấy cho mình hàng nghìn cách để không rơi xuống đáy, mà nổi lên trên mặt nước.

Tên “Nhím” - nguyên tội phạm hình sự có kê khai tất cả những điều khoản và thời hạn tù mà hắn bị kết án, kể cả những hoàn cảnh mà hẳn bị đẩy vào. Tên này bị coi là một nhân vật ít triển vọng, bởi vì nếu hắn luôn luôn hoạt động tức là hắn mất khả năng tổ chức. Mà tất cả các nhân viên hình sự nhà nghề loại lớn ở châu Âu từ lâu đã nắm chắc được thực tiễn phân phối lao động phải tiến hành bằng tính kỷ luật và tổ chức nghiêm ngặt nhất.

Ernst Hagen giọng bậc thầy nói với Weiss:

- Weiss, anh hãy nhận xét xem, bọn Nga phần lớn bị mất tính thực tiễn và sự thông minh tối thiểu về đời sống. Cũng may mà đặc điểm này Dostoevsky đã nhận xét một cách rất tài ba còn bọn Bolshevik thì lại phát triển nó quá mức. Ở đây chúng ta cho bọn người này những tri thức nghề nghiệp nhất định. Việc giáo dục tiếp theo sẽ làm chúng có ích đối với ngành nghề ở mức độ nào đó. Tính chất đặc biệt của ngành nghề là ở chỗ không cần thiết có các khái niệm đạo đức khác nhau. Tôi muốn nói rằng, chúng đang thoát ra khỏi những quy định đặt ra làm cho cá nhân gắn chặt với các khái niệm về tổ quốc, nghĩa vụ, danh dự, vân vân…

Một người được tuyển lựa ở nước này để sử dụng cần thiết cho nước khác phải thoát khỏi sự gắn bó dân tộc, ý thức chính trị và phải trung thành phục vụ hơn ai hết những lợi ích riêng của chính bản thân.

Chính sự giác ngộ trách nhiệm của mình như vậy vốn sẵn có trong các gián điệp xuất sắc do chúng ta tuyển lựa ở nhiều nước châu Âu. Còn bọn Nga này đang trải qua một tấn bi kịch gì đây. Chúng không ngủ, đầu óc căng thẳng, và hoàn toàn không phải vì chúng sẽ bị nguy hiểm khi quẳng chúng vào hậu phương Liên Xô. Không, chúng đang tìm cách tự bào chữa. Trong vấn đề gì? Có lẽ là vấn đề logic của hoàn cảnh. Chúng đã hành động có lý trí với tư cách kẻ chiến bại đi phục vụ cho người chiến thắng!

Anh phải biết, rất ít tên trong bọn chúng hỏi đến các hình thức thưởng công. Lúc đầu tôi thấy nghi ngờ điều này, nhưng sau đó tôi hiểu ra rằng, bọn chúng bị ám ảnh bởi những ký ức cảm động một cách bệnh tật về quá khứ của mình đến nỗi mất khả năng tỉnh táo, thiết thực quan tâm đến tương lai của mình, mà cả việc đánh giá rõ ràng địa vị hiện nay đầy ưu thế của mình so với địa vị của đồng bào chúng hiện ở trong các trại tập trung của chúng ta nữa. Chúng không có khả năng hiểu rõ và làm cho bản thân thấy rằng trong những hoàn cảnh tương tự thì bất kỳ một con người bình thường nào sẽ có ý nghĩ gì trong đầu óc. Nếu như chúng đã đồng ý thoát khỏi trại tập trung, tức là chúng ta đã cứu chúng khỏi chết. Như vậy sinh mệnh của chúng thuộc về chúng ta. Chúng đã mất quyền sở hữu sinh mệnh cá nhân là kẻ phá sản mất quyền sở hữu. Nhưng chúng ta đang trả lại cho chúng sinh mạng, cả quyền sở hữu cá nhân, mà chỉ giữ lại quyền sử dụng chúng một cách có lý trí và hợp lý thôi.

- Thế anh đã nói cho chúng hiểu như vậy chưa? - Weiss thích thú hỏi.

Hagen đăm chiêu trả lời:

- Đã. Tôi có nói với một tên theo tinh thần này, nhưng tôi cảm thấy nó nghe tôi nói như một con chiên nghe tên thầy tu giảng đạo.

- Xin lỗi, tôi không hiểu. - Weiss nói, mặc dù anh hiểu rõ câu đó, nhưng anh muốn làm rõ những lời của Hagen. - Vì phần lớn chúng là bọn vô đạo.

- Tôi dùng từ “con chiên” không theo nghĩa đen, mà theo nghĩa bóng - cũng như từ đồng nghĩa của chữ cuồng tín.

- Thế anh nói với tên nào?

- Tôi không nhớ rõ. - Hagen lảng tránh trả lời và nghiêm nghị nói thêm: - Điều đó nói lên rằng, có bao nhiêu tên hiếm có rơi đến đây thì cũng có bấy nhiêu tên không cần thiết.

- Tôi dám phản đối anh đấy. - Weiss nói. - Trong bọn chúng có những tên rất khá, những kẻ thù địch không đội trời chung của chế độ nhà nước Xô Viết.

- Anh định nói đến bọn ở các trường đào tạo Belchinskaya, Breitenfurt và Neukuren đưa đến trường ta ấy à?

Weiss gật đầu.

Hagen lại trầm ngâm suy nghĩ.

- Những tên quý giá nhất trong bọn chúng thuộc kiểu dân da trắng, đó là bọn dân tộc chủ nghĩa. Tư tưởng của chúng là thứ chất nổ tác động nhất để chúng ta nô dịch dân tộc mà chúng là đại biểu. Phương pháp chia để trị đã được thí nghiệm của nước Anh khẳng định chân lý này. Nhưng, thực chất, tất cả bọn chúng đều là lũ mơ tưởng mù quáng.

- Tại sao lại là lũ mơ tưởng?

Hagen lên giọng bậc thầy giải thích:

- Bởi vì những phần tử dân tộc này hiện giờ cần cho chúng ta chỉ là để sử dụng chúng ở các vùng đã chiếm được. Chúng ta dùng chúng để làm tan rã kẻ địch, làm suy yếu sự thống nhất của kẻ địch. Nhưng sau đó, sự tồn tại của bọn dân tộc chủ nghĩa sẽ không phù hợp với chủ nghĩa Đức hóa và thuộc địa hóa các lãnh thổ dân tộc, ngay cả trường hợp nếu như chúng ta xem xét các lãnh thổ này chỉ như là khu vực xuất cảng, nơi cung cấp nhiên liệu hoặc ở đây đã tuyệt đối tự do như các chư hầu.

Điều này cũng liên quan với các tu sĩ và những người cho rằng nhờ có quân đội Đức ở nước Nga sẽ phục hồi chính quyền dân chủ tư sản kiểu Kerensky.

- Nhưng tại sao lại có thể không?

Hagen tức giận trả lời:

- Đó là vì Liên bang Xô Viết bao gồm các dân tộc mà trên thực tế nhận thấy cái lợi của Liên bang này. Các dân tộc đã quen tính toán sức mạnh và sự vĩ đại của mình bằng cách tổng hợp nền kinh tế chung và do sử dụng lợi ích của nền kinh tế tổng hợp này, họ đã quen với mức sống nhất định, và có quyền bình đẳng.

- Thế thì sao?

- Cho nên nếu chặt nhỏ chúng ra với hy vọng những mảnh nhỏ ấy sẽ không kết lại với nhau nữa thì chỉ giống như định dùng trâm cài đầu mà phá bể chứa nước.

- Vậy có thể có con đường nào?

- Tôi cho rằng. - Hagen cứng cỏi nói tiếp: - Bằng con đường duy nhất mà chúng ta đã lựa chọn đối với nước này. Nếu như một số người đã cho rằng, thái độ của quốc trưởng trong việc giải quyết vấn đề này trước kia là quá thẳng thắn, thì bây giờ chúng ta đã thấy rõ: không có và không thể có con đường nào khác. Chỉ có áp dụng bạo lực với mức độ cao nhất mới có thể giữ được các lãnh thổ này cho quốc xã. Cần phải phá tan tành và phải phá một cách kiên quyết nhất cái kho người khổng lồ này. Sau đó những gì còn lại ở dưới đáy sẽ sử dụng như một lực lượng lao động phụ, điều chỉnh mức sinh đẻ sao cho trong tương lai không có gì có thể đe dọa lật đổ chúng ta. - Hắn nói thêm giọng bậc thầy: - Anh bạn trẻ của tôi, hãy hiểu một điều: Các dân tộc ở lâu dưới ảnh hưởng của chế độ Xô Viết và được nuôi sống bằng thành quả của chế độ này thật giống như Romulus và Remus được sói cái nuôi. Có thể giết được sói cái, nhưng nó đã bú sữa rồi. Và những kẻ khi rơi vào tay chúng ta gọi sói cái là thú dữ, kêu gọi giết sói đi sẽ hành động hung ác đối với những kẻ coi sói cái là mẹ. Cho nên chỉ cần dựa vào từng tên riêng biệt mà không được dựa vào cả bộ lạc.

- Thế thì chúng ta dựa vào ai?

Hagen mỉm cười một cách độ lượng, nhấn mạnh tính hơn hẳn trong logic của hắn:

- Chúng ta dựa vào bọn dân tộc chủ nghĩa bằng cách ủng hộ các ảo tưởng của chủ nghĩa tự phát riêng lẻ của chúng và sự phục hồi chế độ dân chủ tư sản, dựa vào những kẻ đã nhúng vào vụ đã giết hại đồng bào mình, để chúng trọn đời gắn chặt với chúng ta. Đó là những loại chúng ta phải cộng tác làm việc.

•º•

Những điều gì trong sự phán đoán của Hagen là kết quả của suy luận riêng của hắn, còn cái gì là sự giả dối là thói quen nhà nghề hai lòng và là sản phẩm của thói quen một cách máy móc bắt nọn kẻ tiếp chuyện dù người đó là ai. Nhưng tất cả những điều này đã mở rộng khái niệm của Weiss về bọn đồng nghiệp của mình, đưa lại cho anh những phương pháp quanh co qua tiếp chuyện với bọn đồng nghiệp.

Dù sao Weiss cũng phát hiện ra những điểm yếu trong bộ máy tinh thần của Hagen dù được bảo vệ chắc chắn bằng bộ giáp dè dặt nhà nghề. Tính hiếu danh của hắn lại chính là điểm dễ bị lợi dụng.

Hagen coi mình là nhà lý luận khoa học về tình báo. Hắn cho rằng sự ham muốn hiểu biết - đó cũng là một dạng đặc biệt của hoạt động tình báo. Sự vững chắc của chính quyền nhà nước phụ thuộc vào mức độ chân rết của hệ thống tình báo, và mối nguy hiểm có thể đe dọa chế độ đang tồn tại chỉ khi nào hệ thống tình báo không đột nhập được vào. Đây là quan điểm ăn cắp trong học thuyết gián điệp toàn diện của Nhật mà hệ thống của nó đã được Hess nghiên cứu ở Nhật và đưa nó kết quả về đất quốc xã đệ tam.

Hagen bị viễn thị, y cầm bản thảo ở tay duỗi ra rồi cao giọng đọc cho Weiss nghe những đoạn chọn lọc. Trong khi đọc, bộ mặt xanh xao, mềm nhũn của hắn trở nên rất trang nghiêm nom giống chân dung bức tượng Nero vừa nặn bằng thạch cao.

Hagen đọc huênh hoang theo giọng của người ngâm thơ:

- Một người dẫn dắt được tất cả là một người có đủ quyền lực biết rõ kẻ địch thì coi như đã dành được một nửa thắng lợi.

Chân lý này thật tiến bộ và chung nhất. Cũng như việc để cho những sinh vật hạ đẳng phục tùng sinh vật cao cấp tức là con người thì nhất thiết phải dùng đến các phương pháp động lực như gây cảm giác đau đớn. Chỉ khi nào hệ thống các ngành mật báo vững chắc mới đảm bảo cung cấp cho những người cầm quyền những tin tức bí mật của xã hội do họ lãnh đạo và làm tăng thêm cho họ sức bền vững của triều đại.

Weiss hỏi vẻ ngây thơ:

- Nhưng dường như quốc trưởng không có người thừa kế thì phải?

- Đúng. Hagen đồng ý. - Quốc trưởng có đức tính chính trị vĩ đại nhất nên mọi thứ người đều có sự hy sinh.

Weiss nhận xét vẻ rất nghiêm chỉnh.

- Những nhận định của anh đang mở ra những điểm sâu sắc trong hoạt động của chúng ta, chứng minh rằng hoạt động này rất có triển vọng bất ngờ làm tôi rất sửng sốt. - Rồi Weiss khiêm tốn nói thêm: - Rất tiếc là tôi không có tri thức đầy đủ để đánh giá ý nghĩa những điều anh vừa nói.

Hagen cảm động vì lời ca ngợi của người tiếp chuyện chất phác. Hắn hứa hẹn:

- Tôi sẽ giúp anh đôi chút. Tôi cho anh quyền sử dụng thư viện của tôi.

Những buổi nói chuyện về sách mà Weiss lấy ở chỗ Hagen đã cho phép anh tăng thêm kiến thức về các phong cách, thủ đoạn mà tình báo Đức áp dụng.

Đối với trường tình báo đào tạo gián điệp phá hoại là tù binh Liên Xô, bọn chỉ huy tình báo Đức đã ra lệnh đặc biệt cho những viên lãnh đạo trường này, giảng viên và chỉ đạo viên phải thu xếp công việc của mình sao cho chinh phục được niềm tin hoàn toàn của học viên. Nhằm mục đích này nên có lệnh là trong khi tiếp xúc với học viên phải nhã nhặn, yêu cầu cao, những phải chính đáng để gây được cảm xúc nhân đạo và có văn hóa cao. Cần làm cho học viên tin rằng, người Đức đang thực hiện một vai trò người trung gian giúp đỡ các Trung tâm hải ngoại chống Liên Xô để giải phóng Liên bang Xô Viết khỏi ách Bolshevik. Phải gây cho học viên ý nghĩ họ là những đứa con quý giá của đất nước mình trong chế độ mới. Họ đang tình nguyện hoạt động theo sự mong muốn riêng mà người Đức không can thiệp vào cuộc sống nội bộ của họ, mà chỉ giúp đỡ cho họ có đủ sức lực thôi.

Sách lược hai mặt - cái gậy và củ cà rốt hay sự lai giống tên đao phủ với người làm bánh kẹo, giống chó rừng với cáo là những chuyện không xa lạ gì với Weiss. Theo các cuốn sách chuyên môn biên soạn từ những lời thú tội của các gián điệp bị sa lưới, Weiss nghiên cứu về cái trường đê tiện của tình báo quốc xã. Anh biết được khá rõ những quỷ kế theo phương pháp hệ mà ngành tình báo dùng đối với gián điệp của mình. Anh thấy rõ bọn săn bắt những con người quá mệt mỏi với kỹ thuật tinh vi của sự lừa dối xảo quyệt thực hiện sách lược của mình ra sao. Weiss thấy rõ công việc hàng ngày hàng giờ của bọn đao phủ trước khi hành hình đã trổ tài nhã nhặn với các nạn nhân của chúng.

Cần có những lời truyền đạt buổi nói chuyện “chí tình” của Hagen với tên có đôi mắt chết, ngừng hoạt động trên bộ mặt vàng bủng, phù thũng.

Trong trại có tên bí danh là “Goga” từ chối không chịu đạp đổ chiếc ghế ở dưới chân người bị kết tội treo cổ. Hắn bị đe dọa kết tội treo như thế, song hắn lại từ chối. Lúc đó người đã bị dây thòng vào cổ nghiêm khắc ra lệnh:

- Không được chịu chung với tôi! Tự nguyện nhận lấy cái chết tức là làm việc cho bọn chúng. - Rồi anh đề nghị: - Bình tĩnh lại, đồng chí ơi!

“Goga” đã làm được cái việc mà người bị xử tử thấy cần thiết cho cuộc đấu tranh với bọn phát xít và xứng đáng nhất. Nhưng tù nhân không tha thứ cho “Goga”. Hắn hèn yếu, tụt xuống làm trưởng nhà giam. Và bây giờ hắn ở đây, làm học viên.

Hagen vuốt ve giảng giải cho những con người có cái nhìn đã tắt rằng, nếu như những người cộng sản không lập các tổ chức hoạt động bí mật trong tù binh và tù binh phục phục tùng tất cả mọi nội quy thì ở trại đâu cần phải dùng bảo vệ bằng quân đội, đâu cần phải dùng chế độ hình phạt, vì tất cả những việc này mâu thuẫn với tính đa cảm bẩm sinh ở người Đức gây cho những người thi hành án mọi đau khổ tinh thần, thêm vào đó là những đau khổ nặng nề hơn cả về thể xác của những kẻ vi phạm nội quy.

Còn khẩu phần ăn của tù nhân bị hạn chế thì điều đó giải thích rất đơn giản. Nước Đức nhận lấy sứ mệnh nuôi sống tù binh Liên Xô, nhưng sự phá hoại ngầm của các công dân Liên Xô trong những vùng chiếm đóng đã làm Đức mất khả năng thu được ở đó số lượng lương thực đủ để cung cấp cho tù binh. Vì thế mà chính các người Xô Viết ở trong các vùng chiếm đóng phải chịu trách nhiệm để tù binh Liên Xô đang chết dần vì đói.

Hagen nói tất cả những điều này bằng giọng khàn khàn, thỉnh thoảng nhìn vào đôi mắt chết của “Goga”.

“Goga” ngồi trước mặt Hagen trên chiếc ghế đẩu, người vươn thẳng như theo lệnh “nghiêm”. Hắn để đôi tay ngoan ngoãn trên đầu gối, mẩu thuốc hút dở cháy xém vào sát môi nhưng hắn không nhận thấy. Nét mặt hắn vẫn lãnh đạm và chỉ có chân phải run lên bần bật, rõ ràng là bằng chân này hắn đã đạp đổ ghế ở dưới chân người đồng chí bị kết án treo cổ.

Hagen cúi người về phía “Goga”, miệng mỉm cười ngọt ngào:

- Dân tộc Nga là một dân tộc tuyệt vời. Họ có tâm hồn tốt đẹp và bình dị, có những bài ca rất hay. Đó là những người dân cày tốt, yêu lao động. Chúng tôi rất yêu quý dân tộc Nga. Và chúng tôi sẽ giúp đỡ cho mục đích của các anh để nước Nga lại trở nên đầy đủ như ngôi nhà gỗ thân yêu đối với các anh. - Hắn nhắc giọng ngọt ngào: - Bên các anh đã từng có nữ hoàng Catherine đệ nhất và cả đệ nhị. Những phụ nữ Đức - ôi! Các nữ hoàng đã lo cho nhân dân Nga ra sao! Còn nhân dân đã gọi các nữ hoàng là “Mẹ”, tức là mẹ hiền. Thật đẹp đẽ biết bao! - Hagen đảo mắt, sau đó cất giọng nghiêm nghị, buộc tội: - Tất nhiên người Đức chúng tôi có lỗi trước các anh là đã không vạch trần đúng lúc trước thế giới những tính chất tội lỗi của hệ tư tưởng Mác. Các anh đã trở thành nạn nhân của hệ tư tưởng này. Và bây giờ chúng tôi chịu trách nhiệm về việc Mác đã sinh ra trên đất nước chúng tôi nên chúng tôi buộc phải cứu vớt các dân tộc khác khỏi những tư tưởng độc hại này. Những người lính Đức dũng cảm sẽ giúp đỡ chúng ta trong việc này. - Hắn quan tâm hỏi: - Anh hiểu tất cả chứ?

“Goga” vùng đứng dậy, tư thế nghiêm:

- Rõ! - Nhưng đôi mắt chết của hắn như Weiss nhận thấy, trong giây lát nào đó lóe sáng lên vẻ độc ác và nhạo báng, song lại mờ đi và chết ngay.

Khi “Goga” đi rồi, Hagen đề nghị Weiss mở cửa sổ con của văn phòng, kinh tởm nói:

- Lũ súc sinh này sặc mùi chó con. - Rồi hắn hỏi vẻ sôi nổi, giọng khoe khoang: - Anh nhận thấy tên này cảm động ra sao khi tôi nói điều thích thú về bộ lạc của hắn không? - Rồi hắn tuyên bố: Chúng ta phải biết rõ: lịch sử nước chúng và kích động các bản năng lành mạnh của bọn đồng hương.

Mỗi tên trong số lãnh đạo, giáo viên và huấn luyện viên của trường đều có các khả năng sành sỏi riêng để hoàn thành một cách tốt nhất lệnh mật về việc chinh phục lòng tin của học viên.

Trong những đêm tĩnh mịch, khi mà ở đây tất cả bất lực trước sự im lặng chìm đắm trong cảnh chết thì những ý nghĩ nóng bỏng lại thiêu đốt đầu óc Weiss làm anh mất ngủ.

Anh có cảm giác như mình bị rơi vào bẫy của cái lệnh giảo quyệt này. Nó làm anh mất khả năng tìm ra con đường tiến lại gần với học viên. Nếu như bọn lãnh đạo, giáo viên và huấn luyện viên tuân theo lệnh này sẽ chinh phục được niềm tin của học viên bằng thiện ý giả dối thì tất nhiên, sớm hay muộn ở những con người cần cho Weiss sẽ xuất hiện thái độ không tin tưởng sâu sắc ở những tên Đức đang tìm cách gần gũi họ theo con đường như thế. Đối với Weiss con đường đó không dùng được. Tất cả những gì anh dự định làm sẽ là cạm bẫy đối với những người còn đang hy vọng thoát ra ngoài tự do.

Cần cho những người mà anh đã dự định chọn dùng hiểu rằng, tất cả cảm tình thắm thiết của bọn Đức không phải cái gì khác ngoài cạm bẫy. Nhưng làm thế nào? Muốn thế anh phải chiếm được lòng tin của họ trước đã. Nhưng khi tất cả bọn Đức ở đây cũng đều mong muốn điều này, thì những người anh lựa chọn làm thế nào có thể phân biệt được lòng mong muốn chân thành của anh với lòng mong muốn của bọn nhân viên Đức?

Và còn một điều nữa rất quan trọng, Weiss có tài thể hiện lại, sau khi đã chuẩn bị trước, anh buộc mình phải thể hiện lại thành một người Đức, trở thành một tên Đức, trong khi đó anh vẫn là anh, không thay đổi. Khi đóng vai này anh luôn luôn hoàn thiện nó, rút ra một cách dễ tiếp thu ở những kẻ xung quanh các nét nhỏ bé nhất cần thiết cho anh. Những nét này anh luôn luôn ghi nhớ và tập họp lại tỉ mỉ. Sau khi đoán đúng tâm lý những kẻ mà anh phải giao thiệp, anh đã tái hiện lại một cách chính xác như máy những câu nói nguyên tắc hóa về tư tưởng của chúng, vì những câu này là bùa hộ mệnh của anh, là bộ giáp tuyên truyền có thế lực của suy nghĩ. Tất cả những điều này anh đạt được một cách khá chắc chắn. Nhưng đột nhập được vào tâm hồn kẻ đã phản bội Tổ quốc, phải tự đặt mình vào địa vị của tên này để cẩn thận theo dõi xem cái gì mang tính người còn lại trong người hắn ở những hoàn cảnh như vậy, còn những cái gì đã chết hẳn, thì điều này Weiss không làm được.

Anh còn có thể hình dung ra một người đã quá mệt mỏi bị đánh đập tàn tệ, ý chí bị yếu đi, vào lúc thất vọng đã định lần đầu tiên nhượng bộ kẻ thù “với tư cách thỏa hiệp tạm thời có ý chí” và bị cuốn vào vòng nước xoáy thứ nhất. Sau đó rơi xuống càng sâu hơn, cuối cùng bị các vòng nhỏ hút xuống đáy chết.

Anh phải hiểu con người như vậy và phải có khả năng tìm ra logic thuyết phục để gây cho con người đó lòng dũng cảm đã bị mất đi một cách nhục nhã, rồi sau đó gây hy vọng, làm cho họ tin tưởng rằng nếu lập được chiến công, họ lại có thể trở về với nhân dân mình.

Cũng cần phải nghĩ rằng, nhiều người đã trải qua con đường sa ngã như thế. Nhưng trong số bọn đã phản bội vì sự yếu hèn cá nhân lại có những kẻ khác bây giờ đang phạm tội phản bội còn thô bỉ hơn. Bọn chúng nhẹ dạ ngập đầu vào những lời hứa giả dối mà bọn phát xít đưa ra. Những tên hèn nhát này dám hy vọng sẽ trở thành kẻ tòng phạm tin cậy cắt xé theo lối ăn cướp tổ quốc của chúng ra từng mảnh. Chúng tin tưởng rằng mỗi mảnh như vậy dưới sự bảo hộ đầy thiện ý của Đức quốc xã sẽ trở thành khu vực cấm riêng, của tất cả những gì cổ xưa, thủ cựu và nước Đức sẽ quan tâm đến các dân tộc nông nghiệp được bảo hộ đến các nguồn cung cấp nguyên liệu của Đức.

Weiss không thể tìm được chìa khóa mở nhận thức những con người như vậy vì anh không hiểu chúng. Mà lại có những kẻ đặc biệt trong số bọn được đưa từ các trường đào tạo dự bị tới là bọn được các trung tâm tư sản dân tộc chống Liên Xô nuôi dạy. Bọn chúng mang đầu óc ngoan ngoãn, phục tùng của dân tộc mình, ngược lại lịch sử của các thời kỳ xa xưa, thủ cựu, đầu óc sống an phận dưới mái nhà lợp rạ, đầu óc tồn tại “tự nhiên”. Và để được như thế, chúng sẵn sàng bắn giết nhân dân mình, nhân dân đã đoàn kết lại trong gia đình các dân tộc Liên Xô lập nên một quốc gia xã hội chủ nghĩa vĩ đại nhất. Nhưng đồng thời cũng không thể không nghĩ rằng, ngoài những kẻ mà quan điểm của chúng bị kẻ thù trói buộc đã gắn liền với xương máu chúng, còn có những kẻ khác với các quan điểm trên chỉ có thể là lớp sơn bảo vệ, là cách hộ thân thôi.

Mỗi học viên trong giờ học thường kỳ phải viết luận về đề tài “Vì sao tôi là kẻ thù của chính quyền Xô Viết”.

Một mặt bài luận này phải trở thành một kiểu văn tự như tiền đặt cọc của kẻ đã bán mình cho giặc, mặt khác phải cung cấp tài liệu để điều tra theo dõi. Nhưng qua bài luận này có thể xét được sự phản bội được thực hiện gắn bó với các suy luận của tên phản bội về tổ quốc mình đến mức nào.

Dù những suy luận này rất ghê tởm, nhưng Weiss cũng dành nhiều thì giờ cho chúng. Anh tập trung, chăm chú phân tích từng câu, tìm kiếm trong các ý ẩn, ý đối ngược hay sự tháo vát khi dùng nó để tránh được sự cần thiết làm nhục cái thiêng liêng nhất đối với con người. Anh còn mong muốn hiểu thấu cả sự ngốc nghếch có chủ tâm mà đằng sau có thể ẩn giấu sự ràng buộc với quê hương mình còn chưa bị mất hoàn toàn. Những phiên dịch khác không nắm được tiếng Nga tới mức này trong khi đọc bài luận, nên không thể nào nắm được ý ẩn của bài luận một cách hoàn thiện và vì thế không có khả năng hiểu thực được ý nghĩa của các câu văn trong đó mà Weiss tìm ra chủ ý, ý kép cũng như ý ẩn.

Còn sự tức giận một cách ngốc nghếch vì bị mất quyền sở hữu cá nhân và hy vọng sở hữu cá nhân này sẽ được hoàn lại thì các phiên dịch Đức lại coi như ý đồ càn rỡ của nô lệ đòi phần mà chủ nô cướp được. Và bọn này được đánh dấu như những kẻ đau khổ vì các ảo tưởng hão huyền.

Ở đây mỗi tên đều được khuyến khích may cho mình bất kỳ lá cờ gì bằng giẻ rách bẩn trong đống rác tuyên truyền chống Liên Xô, học viên được phép coi mình như đồng minh bí mật của quân quốc xã, nhưng chúng chỉ là lũ chuột đen bị quẳng vào tàu chiến của kẻ địch để chúng ăn nát tất cả những gì vừa răng chúng trong hầm tàu.

Tìm hiểu tâm hồn bọn gián điệp qua việc chúng thổ lộ bằng luận văn, các nhân viên cục tình báo với thái độ tích cực kiểu quan chức cứ tính tổng số các câu thể hiện chống Liên Xô rõ ràng với những câu còn đáng ngờ vực. Nếu cân đối nghiêng về phía học viên thì học viên được ghi điểm tốt, còn ngược lại, thì bài luận phải viết lại.

Weiss cũng có sổ riêng. Anh ghi nhớ trong óc bí danh những học viên mà trong các bài luận của họ có thể ghi dấu ý khéo lảng tránh hoặc cả chi tiết như viết hoa “Tổ quốc” và nhiều nét tinh vi khác. Có khả năng đó là một ẩn ý gì đấy, mà cũng có thể đó là cách viết máy móc của thói quen còn chưa bị mất.

Sự tức giận một cách ngốc ngếch vì không tìm kiếm được chứng cớ đặc biệt để chứng minh sự sẵn sàng ngoan ngoãn thi hành ý chí của kẻ mạnh. Khi báo cáo với Landsdorff về những tên viết luận kiểu đó, Weiss nhấn mạnh sự trùng nhau trong lý lẽ của bọn chúng và thận trọng nói bóng gió rằng, bọn này không gây được cho anh lòng tin tưởng. Anh nghi ngờ lòng chân thành của chúng vì bằng chứng là lặp lại một cách máy móc chỉ mỗi một loại các ý chống Liên Xô.

Landsdorff khen ngợi anh về sự sáng suốt.

•º•

Hagen đã nghiên cứu xong chiến thuật đưa bọn phá hoại vào Liên Xô. Hắn đề ra ý kiến cùng một lúc đưa hai nhóm đi, phân chia chức năng của chúng: một nhóm có nhiệm vụ trực tiếp thi hành nhiệm vụ, còn nhóm thứ hai tiến hành theo dõi kiểm tra song song theo nhóm một và trong trường hợp nhóm này không hoàn thành nhiệm vụ thì tiêu diệt nó đi.

Weiss cũng viết xong bản báo cáo tương tự như vậy. Trong đó các đề nghị của anh đều trùng với phần nghiên cứu của Hagen, nhưng một thời gian ngắn sau mới trao cho Landsdorff bản báo cáo anh viết tỉ mỉ tại sao anh coi báo cáo của mình là sai lầm.

Trước hết Weiss đưa ra lý do về kinh tế: làm giảm các phương tiện giao thông, tiêu hao nhiên liệu, vũ khí và các phương tiện liên lạc. Thứ hai, sự chính xác trước Berlin. Nếu như để hoàn thành mỗi nhiệm vụ đều đưa số điệp viên đi gấp đôi mà kết quả công tác lại chỉ xác định bằng hoạt động của một nửa số điệp viên này thì hiệu quả công tác của trường sẽ bị giảm đi một nửa. Và lý do thứ ba: nguyên tắc của quốc trưởng là gián điệp toàn diện. Muốn thấm nhuần nguyên tắc này, cần phải tung đi hàng loạt gián điệp. Nguồn dự trữ để làm việc này rất lớn và thậm chí sẽ có một số nào đó bị rút, thì chúng cũng sẽ không thoát khỏi cái chủ yếu. Đó là các chỉ thị của quốc trưởng.

Landsdorff tiếp nhận lời tự phê của Weiss, đồng thời không cho thực hiện báo cáo của Hagen. Lão tuyên bố rằng, chiến thuật do Hagen đề ra chỉ sử dụng đến trong trường hợp có các nhiệm vụ rất quan trọng.

Thế là Weiss đã chuẩn bị được cơ sở để có khả năng làm tê liệt hoạt động của các nhóm được đi trong các trường hợp nếu ở trong nhóm sẽ có một người nào đó có khả năng kiểm tra điệp viên và khi cần thiết sẽ cho thủ tiêu chúng. Ngoài ra Weiss còn làm cho Landsdorff đồng ý với vấn đề là từng nhóm riêng lẻ không thể hoàn thành được nhiệm vụ. Nhưng sự thất bại này sẽ không có ý nghĩa đặc biệt vì rằng số người trong các nhóm đưa đi càng ngày càng tăng lên.

Nhằm mục đích này, Weiss xuất phát từ niềm tin không gì lay chuyển nổi của mình: Anh cho rằng ngay cả ở đây, một số kẻ phản quốc trong hàng ngũ tù binh về bản chất không đáng kể và khi lựa chọn người cần thiết, các nhân viên cục tình báo sẽ thu thập không những bọn này, mà còn cả những tầng lớp tù binh Xô Viết vẫn giữ được lòng trung thành với tổ quốc, còn nếu thông báo cho những tổ chức hoạt động bí mật ở trại, thì những người đến các trường đào tạo này sẽ do chính các chiến sĩ bí mật cử đi để lập chiến công.

Weiss còn dùng cả đến lý luận chủng tộc để gây cho bọn đồng nghiệp ý nghĩ là các đại diện của chủng tộc thấp kém không có khả năng hoàn thành các nhiệm vụ tình báo phức tạp. Sự hèn kém về tinh thần, sự thô thiển về tâm lý đặt ra trước bọn này những chướng ngại vật không thể vượt qua được.

Còn Hagen thì anh an ủi, nói rằng, thậm chí nếu một số nhóm nào đó có bị thất lạc hoặc chạy sang phía kẻ địch thì điều đó sẽ chỉ làm cho bọn Nga kém cảnh giác đi và sẽ tạo nên những điều kiện thuận lợi tức thời để cho các nhóm khác hoạt động.

Hagen đồng ý với Weiss gọi đó là chiến thuật nhử mồi. Hắn còn nói rằng, chiến thuật như vậy là một vấn đề mới trong các điều kiện hoạt động đặc biệt đảm bảo cung cấp cho một số lượng lớn tài liệu, không phải trả công như trước vẫn phải trả trong môi trường chiến tranh Tây Âu.