Một đội thương nhân do "Cô Độc Mạch Khách" dẫn đầu, mang theo một đàn ngựa lớn, dừng chân bên ngoài một quán trọ chuyên về la mã (lừa ngựa) ở bờ nam sông Vô Định. Quán trọ này trông rất mới, quy mô khá lớn, gần như ngang ngửa với một trạm dịch. Trong quán có hơn mười người làm và trù nương, ngoài cửa còn có hai gã đầu trọc (khôn phát) đang hỗ trợ khách khứa trông coi trâu, dê, lừa, ngựa. "Hà thị lão điếm." Tạ Đồng ngẩng đầu nhìn, đọc được cái tên quán từ tấm biển hiệu bị gió tuyết che khuất một phần. Quán trọ la mã ở Hạ Châu thực sự quá nhiều! Hầu như quán nào kinh doanh dịch vụ ăn nghỉ cũng đều có một bãi cỏ rộng lớn và người chuyên trông coi gia súc, phí tổn lại chẳng đắt đỏ. Có lẽ đây chính là nét đặc trưng của vùng này chăng? "Khách quan lại có thể mua được nhiều ngựa như vậy sao?" Một người làm lớn tuổi bước ra tiếp đón, xuýt xoa đầy kinh ngạc.
Việc buôn bán ngựa vốn là mối làm ăn lớn của Linh Hạ. Ngân Xuyên của Ngân Châu, Vĩnh Thanh San của Phong Châu, và trại chăn nuôi Tây Sứ Thành ở Hội Châu mới lập đều là quốc doanh, người bình thường rất khó mua được chiến mã chăn nuôi trong đó, trừ khi có đường dây đặc biệt. Ngoài ba trại chăn nuôi lớn này ra, bạn chỉ có thể mua ngựa từ các bộ lạc thảo nguyên. Nhưng chuyện này còn tùy vào vận may, ngựa của họ thường đã có khách quen cố định đến thu mua. Nếu bạn đường đột tìm đến, không chỉ phải nhận lại những con ngựa người ta loại ra, mà số lượng cũng chưa chắc đáp ứng đủ nhu cầu. Thương đội này một hơi mua được sáu bảy mươi con, khiến người làm vốn dĩ "kiến đa thức quảng" cũng phải lấy làm lạ. Vận may này quả thực không tệ!
Tạ Đồng và Tạ Ngạn Chương không nói gì, những người khác tự nhiên cũng không dám nhiều lời, chỉ tùy ý giao thiệp với người làm. "Số tiền khách quan đưa, chỉ có thể mua cỏ khô cho chúng ăn thôi." "Sao lại đắt thế? Cho ăn thêm cám lúa mì, đậu không được sao?" "Nhiều nhất là trộn thêm củ cải (vô tinh), đào được trước khi có tuyết, vẫn còn ăn được." "Vậy mau lên đi." Đám tùy tùng cùng người làm đi ra bãi cỏ trống phía sau quán. Một luồng gió lạnh thổi tới, kèm theo những hạt tuyết to như hạt đậu, cứ đâm thẳng vào gáy người. Bên cạnh bãi cỏ dựng lên vài cái chuồng trâu, chuồng ngựa, có người chuyên cắt cỏ, cho ăn. Những người này cơ bản đều là nô lệ bỏ trốn từ thảo nguyên sang, làm việc ở các quán trọ này một hai năm, rồi kiên nhẫn chờ quan phủ lập hộ tịch cho họ. Chỉ cần có hộ tịch, thì đã có thân phận, tù trưởng trên thảo nguyên cũng không làm gì được họ nữa.
"Từ nay không còn Hạ Tuy trấn, cũng chẳng còn Định Nan quân nữa." Trong quán lại có thêm một nhóm khách thương, vài người vừa ngồi xuống đã bắt đầu trò chuyện. "Bốn trấn hợp làm một, mấy thứ thuế má phiền hà này nên giảm bớt đi mới phải. Định Nan quân, Chấn Vũ quân, Thiên Đức quân, Sóc Phương trấn, nhiều cửa ải như vậy, nên bãi bỏ bớt một ít. Nếu ít các trạm thu thuế đi, việc buôn bán của chúng ta cũng sẽ hưng thịnh hơn một chút." "Hồ Tam, nghe nói sang năm từ Diêm Châu đi Khánh Châu, các trạm thuế ở Thông Tắc Xuyên, Xa Sương Hạp v.v. đều sẽ bãi bỏ đấy." "Trạm thuế ở Khánh Châu cũng bãi bỏ ư? Bân Ninh trấn đâu phải là..." Nói đến đây, người thương nhân quyết đoán ngậm miệng. Có những chuyện, chỉ có thể hiểu trong lòng, không thể nói ra. Tiết soái Bân Ninh là Lý Diên Linh có lai lịch thế nào, nghe theo ai, người hiểu đều tự hiểu.
"Theo ta thấy, Linh Vũ quận vương thống lĩnh mười châu là chuyện tốt. Chúng ta làm buôn bán, không sợ nộp tiền, chỉ sợ bị tống tiền. Nếu có thể gộp các trạm thuế của các châu các trấn lại, bớt nộp những khoản tiền oan uổng, chúng ta có thể bán được nhiều gia súc hơn bao nhiêu? Chợ Đông Tuy Châu, chợ Nam Hạ Châu, một năm riêng tiền xác nhận thuế thôi đã có thể thu thêm hơn vạn quan, chẳng phải nhiều hơn chút tiền ở các trạm thuế đó sao?" "Sao có thể giống nhau được? Tiền ở các trạm thuế là của thuế lại, còn xác nhận thuế là của Đại soái, thuế lại cớ sao phải vì Đại soái mà cân nhắc?" "Cho nên Sóc Phương trấn này thiết lập rất đúng, đỡ rắc rối hơn nhiều!" Tạ Đồng lặng lẽ nghe, không lên tiếng. Tạ Ngạn Chương thì vô cùng bực bội, đứng dậy đi ra ngoài quán.
"Được lắm, cuối cùng cũng tóm được các ngươi!" Một tiếng quát tháo đột ngột vang lên, Tạ Đồng còn chưa kịp phản ứng đã bị vài cánh tay sắt kẹp chặt. "Nói, chỗ ngựa này mua ở đâu? Đã nộp thuế chưa?" Một thuế lại trung niên thở hổn hển chạy tới, chỉ vào Tạ Đồng hỏi. "Mua ở trên thảo nguyên, mang đến Hà Nam, thuế gì chứ?" Tạ Đồng có chút mơ hồ hỏi lại. "Ở thảo nguyên nào ta không hỏi, Đại soái có lệnh, mười châu Sóc Phương, ba châu Bân Ninh, thuế quá cảnh nội bộ bãi bỏ toàn bộ, chỉ đặt trạm thu thuế quá cảnh ở các cửa ải đường lớn thông ra ngoại trấn, các ngươi còn chưa xuất cảnh thì có thể không nộp thuế quá cảnh, nhưng tiền trừ mạch (thuế giao dịch) đã nộp chưa?" Thuế lại lớn tiếng quát hỏi.
Thể chế quốc triều quy định, Tiết độ sứ, Quan sát sứ các đạo ở các nơi hiểm yếu ven sông đặt thuế thu từ thương nhân, tính từ một ngàn tiền trở lên, cứ mười lấy một để sung vào quân tư tạp dụng. Nói trắng ra, có thể hiểu phiên trấn như một quốc gia, thương nhân khi đi qua hai phiên trấn, nếu mang theo hàng hóa giá trị vượt quá một ngàn tiền, thì phải nộp mười phần trăm thuế quá cảnh, thực chất chính là thuế quan. Có vài phiên trấn khá quá đáng, không chỉ thu một lần thuế quá cảnh, lập ba năm trạm thuế, mười phần trăm thuế đã bay mất một nửa. Ngoài thuế quá cảnh, còn phải đối mặt với sự tống tiền vô cớ của thuế lại, gánh nặng vô cùng nặng nề, mà những khoản tống tiền và thuế này cuối cùng đều tính vào giá thành, bắt người tiêu dùng cuối cùng phải chi trả.
Hiện nay bốn đạo phía bắc Quan hợp làm một, mười châu đất đai có thể coi là một thể thống nhất, thuế quá cảnh nội bộ quả thực có thể bãi bỏ, giữ lại rõ ràng không có lợi cho thương mại. Hơn nữa, Thiệu Thụ Đức còn đưa cả ba châu Bân Ninh tiếp giáp vào, mười ba châu này chính là một thị trường thống nhất, giữa các châu nội bộ không tồn tại thuế quan, chỉ khi "xuất nhập cảnh" mới cần nộp thuế quá cảnh —— được thôi, Thiệu Đại soái thậm chí còn đổi luôn cái tên "thuế quá cảnh" thành "thuế quan".
Tiền trừ mạch, thực ra chính là thuế giao dịch. Ban đầu mỗi quan thu hai mươi văn, thời Kiến Trung tăng lên năm mươi văn, sau đó lại giảm xuống hai mươi văn. Thực ra loại tiền này rất khó thu, thường chỉ có ở giữa các thị tứ mới có khả năng thu được, như thương đội của Triệu Thành trước kia bán đồ ở vùng quê Hội Châu, chắc chắn không thể thu được tiền trừ mạch. Nhưng nếu họ đến chợ búa trong thành phố bán, thì không chạy thoát được, mức thuế hai phần trăm là cái chắc. Ngoài loại thuế này ra, trong chợ còn có một loại thuế, đối lập với thuế quá cảnh, gọi là trú thuế, mỗi ngàn tiền tính ba mươi, tức là thuế suất ba phần trăm, thu đối với thương nhân ngồi bán cố định, thường thu khi vận chuyển hàng hóa vào chợ.
"Sáu mươi tám con ngựa, một con ta tính cho ngươi ba mươi lụa, tổng cộng hai ngàn lẻ bốn mươi lụa. Tiền trừ mạch phải thu của ngươi bốn mươi lụa tám thước." Thuế lại túm lấy áo Tạ Đồng, cười khẩy: "Dám giấu diếm hàng hóa, bị quan ty bắt được thì tịch thu một phần ba. Kẻ buôn bán mà không đi đường quan thì trị tội. Các ngươi không mua ngựa ở chợ, trốn tiền trừ mạch, nay phạt ngươi hai mươi ba con ngựa, có gì để nói không?" Đám thương nhân trong quán đều ngẩn người, ai nấy đều chột dạ. Trốn thuế, gần như ai cũng từng làm. Nếu thực sự truy cứu kỹ, không một ai thoát được. Ai chưa từng lén mua trâu dê ở thảo nguyên? Người thảo nguyên không hiểu giá cả, có thể mặc sức ép giá, sau khi mua được giá thấp, người tinh khôn chút thì không đi đường quan mà đi đường núi, bán sang tay, lợi nhuận kinh người. Đám thương nhân Hà Nam này cũng thật xui xẻo, sao lại bị tóm được cơ chứ?
"Chúng tôi nhận phạt!" Tạ Đồng phản ứng lại, dùng ánh mắt ra hiệu cho Tạ Ngạn Chương đừng manh động: "Chúng tôi nguyện dùng tiền lụa để chuộc lại số ngựa bị phạt. Sáu mươi tám con ngựa này, đều mang đi, mong ngài linh động chút." Thuế lại trầm ngâm một lát rồi nói: "Cũng được, nhưng tiền trừ mạch vẫn phải nộp."
"Đại soái, thương thuế do mạc phủ thu, chủ yếu là xác nhận thuế ngoài lợi nhuận từ muối, tức là năm hạng lớn: trà, tre, gỗ, sơn, sắt, mỗi năm hơn mười ba ngàn quan." Lương Chi Hạ, người được thăng từ Khổng Mục quan của Doanh Điền ty lên làm Phán quan của Hỗ Thị ty, báo cáo. "Hiện nay nếu muốn nghĩ cách từ thuế quan, tiền trừ mạch, trú thuế, thì phải làm ba việc." Lương Chi Hạ tiếp tục nói: "Một là, thu hút thêm nhiều thương nhân nhập cảnh, người đông thì thuế quan sẽ nhiều. Đất đai mười ba châu, hộ khẩu hơn triệu, hơn nữa có nhiều gia súc, dược liệu, da thú, mỗi năm đều có thương nhân ngoại trấn nhập cảnh. Nay bãi bỏ trạm thuế ở các châu quận nội địa, tạo điều kiện thuận lợi rất lớn cho thương nhân, khẩu khẩu tương truyền, nhất định có thể thu hút thêm nhiều người tới."
"Hai là, xây thêm chợ búa, khiến thương nhân vào trong giao dịch, thu tiền trừ mạch, trú thuế. Kẻ nào không tuân theo, có thể sai cơ quan hữu ty bắt giữ, chắc chắn có thể khiến bọn chúng khiếp sợ."
"Ba là, bãi bỏ thuế lại ở các trạm thuế, cấp ngựa, khí giới, lệnh cho họ đi tuần tra khắp các lối nhỏ trong núi, để răn đe lũ tiểu nhân muốn tìm cách đi đường vòng tránh đường quan." Thiệu Thụ Đức nghe xong khẽ gật đầu.
Mạc phủ Định Nan quân trước kia, về mặt thu nhập từ thương mại, chủ yếu là hai khoản: ao muối và mã hành quốc doanh. Bạn có thể nói chúng là "doanh nghiệp nhà nước", phần thu nhập này coi như là thuế lợi nhuận mà doanh nghiệp nhà nước nộp lên. Lợi nhuận từ muối mỗi năm khoảng hơn hai mươi vạn quan, doanh số bán hàng của mã hành trên lý thuyết có ba mươi vạn lụa, nhưng tiền chi vào việc di dân và các mặt khác nhiều, một năm còn dư hai mươi vạn lụa đã là tốt rồi. Phần thu nhập này, các cơ thiếp trong phủ cũng ghi sổ, Thiệu Thụ Đức quy nó vào "Công nghiệp thu nhập". Tiền thu được từ bán đất hàng năm, quy vào "Công sản thu nhập". Thương thuế thực sự, xét vào thời điểm hiện tại, vẫn là hơn mười ba ngàn quan xác nhận thuế đó. Tiền trừ mạch, trú thuế, thuế quá cảnh các loại, việc trốn lậu nghiêm trọng, thu nhập rất ít, và chủ yếu đến từ hai thị trường lớn là chợ Đông Tuy Châu và chợ Nam Hạ Châu. Mà muốn phần thu nhập này tăng mạnh, việc chấn chỉnh lại chế độ phường thị đã đổ nát nhiều năm, thiết lập thêm nhiều chợ búa là điều bắt buộc. Hơn nữa phải nghĩ cách khiến nhiều người vào chợ giao dịch hơn, nếu không ngươi thu tiền thế nào?
"Đại soái ——" Lương Chi Hạ không nhịn được nói: "Thực ra những khoản tiền này không nhiều, mà tiêu tốn tinh lực lại quá mức..." "Không!" Thiệu Thụ Đức ngăn Lương Chi Hạ lại, nói: "Lương Phán quan, dưới quyền ta có hơn một triệu tám trăm ngàn dân, cuộc sống ổn định, không có loạn binh cướp bóc, đối với thương nhân vẫn có sức hút. Dù là hành thương (thương nhân đi lại) hay tọa cổ (thương nhân ngồi cố định), đều sẽ không từ bỏ việc làm ăn với chúng ta. Nhãn quang phải nhìn xa trông rộng, sau này cuộc sống của bách tính trong trấn sẽ ngày càng tốt hơn, họ sẽ có nhiều tiền hơn để mua đồ. Thương thuế, sẽ dần dần nhiều lên, nhiều đến mức ngươi không dám tin."
"Có những quy củ, tốt nhất là nên lập ra ngay từ đầu. Đợi đến khi thương nhân ngoại trấn thậm chí là Hồ thương tới, lúc đó mới cuống cuồng lập quy củ, sai sót đầy rẫy, thì lại không hay." Thiệu Thụ Đức lại nói: "Chỉ dựa vào chuyên bán xác nhận thuế, không phải là kế lâu dài. Nuôi quân không dễ, hơn bảy vạn tướng sĩ cơ mà, phía sau còn phải chinh chiến, việc tài chính thuế má không làm cho tốt, quân dụng không đủ, làm sao có thể đánh trận?"
Lo xa, chính là ý này. Thiệu Thụ Đức cảm thấy, có những việc làm bây giờ, lợi ích liên quan còn chưa quá phức tạp, độ khó không cao. Nếu thực sự đợi đến khi kinh tế hàng hóa phồn vinh rồi mới làm, thì sẽ phiền phức hơn nhiều. Mười mấy châu Sóc Phương trấn, ông có lòng tin có thể thu hút thêm nhiều thương nhân tới. Bãi bỏ thuế quan nội bộ, thiết lập thị trường thống nhất, đây là một lợi lớn đối với các thương nhân. Môi trường tương đối ổn định, không có chiến loạn, đây cũng là một lợi lớn đối với thương nhân. Nằm ở vị trí then chốt kết nối thảo nguyên, Tây Vực, Thục Trung, điều này càng là lợi thế đối với các thương nhân. Ông nhớ trụ cột tài chính của triều Tống hậu thế chính là thu nhập từ thương thuế, việc này chắc chắn là có tiềm năng rất lớn, dù bây giờ có lẽ chưa thấy được manh mối đó.
