Tại huyện Hồi Nhạc, Linh Châu, Thành Nhuế và Hàn Kiến hai người đang ở trong phòng hồ sơ chép lại tư liệu. Ừm, trình độ văn hóa của hai người họ có hạn, đương nhiên là dựa vào đám văn thư cấp dưới chép hộ rồi.

Thành Nhuế đã từ bỏ cái tên giả Quách Vũ, dù sao đó cũng là tên sửa đổi lúc phạm sự năm nào, nay đã đến Linh Hạ, không ai có thể truy cứu trách nhiệm nữa, không khôi phục bản danh thì đợi chi?

Được Linh Vũ Quận Vương đánh giá cao, Thành Nhuế được bổ nhiệm làm Diêm Châu Thứ sử, chủ trì việc khẩn hoang tại Diêm Châu, ý đồ biến châu quận "nội địa" bị bỏ bê nhiều năm nay trở thành một căn cứ tiền lương có năng lực sản xuất lương thực nhất định.

Linh Vũ Quận Vương đã nói, nền tảng Diêm Châu bình thường, không cần phát triển tốt đến mức nào, chỉ cần làm xong việc nên làm, đừng để hoang phế diện rộng như bây giờ là được. Phương thức kinh doanh nông nghiệp là canh tác và chăn nuôi song hành, nhưng không thể giải quyết nguồn cung bò thịt cho họ, vì đều đã vận chuyển tới Linh Châu rồi, phải tự nghĩ cách.

Thành Nhuế đã nhậm chức hơn bốn tháng, ông đi khắp các thôn làng, đồng cỏ lớn nhỏ tại Diêm Châu, tỉ mỉ tìm hiểu tình hình dân chúng nơi đây. Đối với phương thức "canh mục tịnh cử" (trồng trọt và chăn nuôi cùng phát triển) mà Đại soái đề xuất, tuy ông là lần đầu nghe tới, nhưng sau khi ngẫm kỹ, thấy rất thích hợp với tình hình dân chúng Tây Bắc.

Đất rộng người thưa, đất nhiều người ít, vốn dĩ phải là như thế.

Thực ra, tinh canh tế tác là rất khó thực hiện, nếu không thì năng suất trung bình một mẫu cũng chẳng chỉ có một hộc. Trừ phi nhà ngươi chỉ có vài mẫu hoặc hơn mười mẫu đất, có thể bỏ ra tinh lực lớn để chăm sóc hoa màu, bằng không thì căn bản không có tinh lực đó, chỉ có thể kinh doanh theo lối thô phóng, gieo trồng rộng rãi mà thu hoạch chẳng bao nhiêu.

Đầu triều đại, đinh nam được cấp một trăm mẫu ruộng, trong đó hai mươi mẫu là vĩnh nghiệp điền, đây là triều đình ban cho ngươi, có thể tự do mua bán. Tám mươi mẫu còn lại là khẩu phân điền, sau khi chết chính phủ thu hồi, cấp cho người khác. Một trăm mẫu đất, ngươi bảo ta làm sao tinh canh tế tác? Dẫu cho tới niên hiệu Thiên Bảo, hộ khẩu tăng mạnh, nhưng xét về phía Bắc, đinh nam bình quân có từ bốn mươi đến sáu mươi mẫu ruộng là hiện tượng phổ biến, vẫn không thể nào tinh canh tế tác được.

Cũng chỉ có ở Giang Nam, ví dụ như Chiết Tây (vùng Tô Nam, Chiết Giang), niên hiệu Nguyên Hòa mỗi hộ bình quân mười tám mẫu đất, khi đó mới có khả năng tinh canh tế tác, một năm thu hai vụ, một vụ lúa và một vụ lúa mì, cộng lại sản lượng mỗi năm cũng chỉ có năm sáu hộc mỗi mẫu. Nhưng nhân lực hao phí quá lớn, dựa vào tinh canh tế tác để nâng cao sản lượng, xét vào thời điểm này là không thực tế.

Nhưng quản lý hoàn toàn thô phóng cũng không được, như vậy năng suất mỗi mẫu có thể hạ xuống chỉ còn vài đấu, hơn nữa khi thu hoạch cũng phiền phức, căn bản làm không xuể.

Vì vậy, giữa tinh canh tế tác và kinh doanh thô phóng, có một điểm cân bằng, tức là điểm thu nhập tối ưu, đó là mỗi hộ khoảng sáu mươi mẫu. Một năm thu sáu bảy mươi hộc thóc mì, ba mươi dư hộc lương thực phụ, thu nhập gần tương đương với hơn mười mẫu ruộng tinh canh tế tác, nhưng người lại nhàn hạ, đồng thời lại cao hơn nhiều so với kiểu kinh doanh thô phóng gieo rộng thu mỏng.

"Hàn sứ quân, vụ lúa mì năm nay của ba trăm hộ trang dân ở Linh Châu thu hoạch thế nào?" Thành Nhuế ngồi trước bàn, trên bàn có một bình trà đã đun xong, trông vô cùng nhàn nhã.

"Theo lời Lý Bộc xạ, mỗi mẫu thu lúa mì hai hộc ba đấu, hai mươi mẫu ruộng mì, thu gần bảy mươi hộc." Hàn Kiến nói.

Liên tục hai năm cao sản, đã chứng minh mô hình này khả thi. Sáu mươi mẫu đất, hai mươi mẫu trồng lúa mì, thu bảy mươi hộc, sau khi thu hoạch mùa thu còn có thể trồng chút lương thực phụ, lại có thể thu khoảng mười lăm hộc; hai mươi mẫu đậu, thu hai vụ, được hơn hai mươi hộc; hai mươi mẫu cỏ linh lăng Đại Uyển nuôi bò, lượng sữa sản xuất một năm không phải là con số nhỏ, nông gia chế biến rất nhiều lạc, ngoài tự dùng ra, còn có thể bán để kiếm lời. Chưa kể đến, bản thân con bò đã là tài nguyên, giết mổ một con, đối với thu nhập gia đình mà nói, đều là một khoản thu lớn.

Nông sản có dư thừa lượng lớn, có thể cung dưỡng nhóm người không trực tiếp tham gia lao động nông nghiệp trong thành phố, đây là nền tảng tiền đề để phát triển công thương nghiệp.

"Các huyện Hồi Nhạc, Bảo Tĩnh, Hoài Viễn, năm nay đã có một vạn hộ thực hiện phương pháp luân canh này rồi chứ?" Thành Nhuế lại hỏi.

"Có. Theo tiết lộ của liêu tá trong mạc phủ, thực ra có hơn một vạn bảy ngàn hộ. Số dư ra là thân nhân quân sĩ, quân hiệu, quan lại nhà có dư tiền, trực tiếp mua bò từ các bộ lạc trên thảo nguyên." Hàn Kiến thở dài: "Nếu không phải đất gần thảo nguyên, sao có thể có nhiều bò như vậy?"

Thành Nhuế gật đầu tán đồng. Ông ta ở Kinh Nam bị Lý Khản bắt sống, vốn dĩ nên chém đầu, nhưng Linh Vũ Quận Vương đích danh muốn ông, thế là cả nhà được đưa tới đây. Vùng đất Kinh Nam, lúa mì luân canh, một nhà mệt đến chết đi sống lại cũng chỉ đủ chăm sóc hai mươi mẫu ruộng, một năm thu hơn trăm hộc lúa mì, tương đương với sản lượng của ba trăm hộ trang dân kia. Nhưng người ta một năm còn được nhiều sữa, mỗi năm giết mổ thêm hai con bò, lại được nhiều thịt, sừng bò, gân bò, da cũng có thể bán lấy tiền, thu nhập này lại vượt qua cả Giang Nam rồi.

Tái thượng Giang Nam, danh bất hư truyền!

Linh Vũ Quận Vương, thật cũng đủ kiên nhẫn. Đầu tiên tốn ba năm thời gian, thử nghiệm gieo trồng ở phía trang dân Long Hưng Tự. Sau khi thành công, lại chậm rãi phổ biến ở Linh Châu và những nơi khác, thế mà còn cần tới năm thứ ba mới thấy hiệu quả.

Thật sự là có kiên nhẫn! Làm việc cũng thật sự chắc chắn, một lòng vì dân, đáng được——ừm, thần khí.

Gần kênh Bạc Cốt Luật ở phía đông nam Linh Châu, Tạ Đồng nhìn những cánh đồng nông nghiệp trải dài, tâm tình phức tạp.

Sau khi được đón về Biện Châu, Chu Toàn Trung đối với ông vô cùng nhiệt tình, thường xuyên yến tiệc, ban thưởng rất nhiều. Nhưng nói thế nào nhỉ, bên cạnh Ngô Hưng Quận Vương đã không còn vị trí cho Tạ mỗ nhân nữa rồi. Mưu sĩ số một là Kính Tường, mưu sĩ số hai là Lý Chấn, còn về phần Tạ Đồng ông, thì nhận được chức quan Bạc Châu Đoàn Luyện Sứ, nhưng đây chỉ là chức quan nhàn rỗi mà thôi.

Để thể hiện giá trị của bản thân, Tạ Đồng tự tiến cử, đề xuất đến Linh Hạ điều tra một chuyến, thăm dò nội tình của Linh Vũ Quận Vương, xem thử tiềm năng của kình địch này như thế nào.

Chu Toàn Trung sau khi do dự một chút thì đồng ý, còn chọn ra một số tinh nhuệ từ Đạp Bạch Đô, gia nhập vào một đội thương buôn, đi tới Linh Hạ do thám tình báo.

Họ đi từ Quan Trung, trạm dừng chân đầu tiên chính là Diêm Châu. Tuy nhiên dọc đường chẳng có gì đặc sắc, bò cừu thì không ít, ruộng nông nghiệp lại rất hiếm, hộ khẩu cũng không dồi dào, điều này khiến Tạ Đồng hơi yên tâm một chút.

Tuy nhiên sau khi tiến vào Linh Châu, thế giới quan của ông đã chịu sự thách thức cực lớn.

Những cánh đồng nông nghiệp chỉnh tề vô cùng vốn trông rất bắt mắt, nhưng trong đó luôn có một phần trồng "cỏ". Tạ Đồng cũng không biết đó là loại cỏ gì, chỉ biết là cho súc vật ăn.

Chuồng súc vật xây ngay bên cạnh ruộng nông nghiệp, dùng hàng rào thấp vây lại, bên trong nuôi hai mươi con bò.

Lúc này vừa đúng giờ Thân, các hộ gia đình mở cửa gỗ chuồng bò. Không cần họ xua đuổi, từng con từng con bò thong thả đi vào ruộng "cỏ", ăn uống ngấu nghiến.

Có con còn vừa ăn vừa ị, ăn rất khoái chí, ị cũng rất khoái chí.

Phân bò, Tạ Đồng vẫn biết, khá có giá trị. Ngô Hưng Quận Vương điều hành Mã chính ở Hà Nam, phân ngựa sản xuất từ các bãi chăn thả, xưa nay là khoản thu lớn của các quan viên lớn nhỏ trong Mục Giám, đến mức bị người ta chê cười là "ăn phân". Nhưng kiếm tiền mà, không có gì là nhục nhã cả.

Tạ Đồng ra hiệu một cái, Tạ Ngạn Chương đang bán hàng ở đầu đường hiểu ý, kéo một nông hộ hỏi: "Dám hỏi loại cỏ trong ruộng này là vật gì?"

"Cỏ linh lăng Đại Uyển." Nông hộ vừa chọn lựa lụa là vừa nói: "Cỏ này tốt, một năm mọc ba lần, phải được mấy ngàn cân ấy. Cũng lạ thật, mọc nhiều cỏ thế này mà đất cũng không cằn, hai năm sau trồng lúa mì, một mẫu đất thu hơn hai hộc."

"Hai hộc?" Tạ Đồng nghe xong hơi kinh ngạc, hỏi: "Thật sự có thể thu nhiều như vậy?"

"Trang dân Long Hưng Tự hai năm nay đều thu hai hộc ba bốn đấu, thu xong lúa mì lại trồng chút lương thực phụ, còn có thể thu không ít. Chúng ta mới trồng năm đầu, ba năm sau thu hoạch thế nào chưa biết, nhưng hẳn là không kém đâu." Nông hộ không ngẩng đầu nói.

"Đây là đạo lý gì?" Tạ Đồng hơi không bình tĩnh, truy vấn.

"Thấy đống phân kia không?" Nông hộ cuối cùng cũng ngẩng đầu lên, nói: "Phân của hai mươi con bò, nếu vun thành đống, rồi đưa vào ruộng, đất này sao có thể không màu mỡ?"

Tạ Đồng hơi hiểu ra, nhưng lại cảm thấy không chỉ có vậy, phần nhiều còn có lý do khác.

"Đây là phương pháp do vị đại tài nào nghĩ ra?"

"Tự nhiên là Linh Vũ Quận Vương." Trên gương mặt đầy nếp nhăn của nông hộ cuối cùng cũng hiện lên chút biểu cảm, chỉ nghe ông ta nói: "Người nhà quê chúng tôi chỉ trông chờ vào đất để ăn no. Linh Vũ Quận Vương được thần nhân thiên thụ, nghĩ ra phương pháp này, chỉ cần hiệu quả, chúng tôi hận không thể lập sinh từ cho ngài ấy."

Thần nhân thiên thụ, đương nhiên là nói nhảm. Phương pháp này cũng không phải do Thiệu Thụ Đức vỗ đầu nghĩ ra, mà là sản vật tích lũy bùng phát vào thời kỳ cách mạng nông nghiệp châu Âu thế kỷ 16-18 hậu thế.

Dựa vào phương pháp này, sản lượng nông nghiệp khu vực Tây Âu trong hơn trăm năm đã tăng gấp ba, bí quyết nằm ở việc hưu canh liên tục hai năm và cây họ đậu cố định đạm từ khí quyển, bổ sung thêm nguyên tố nitơ cho đất. Đồng thời thông qua phân bò, đưa các dưỡng chất mà hoa màu đã hấp thụ khi sinh trưởng, trả lại một phần đáng kể về ruộng đất.

Hơn nữa hưu canh này, không phải là hưu canh theo nghĩa đen, thực tế thông qua việc trồng đậu và cỏ linh lăng, có thể thu hoạch thêm, đồng thời đất lại tăng thêm nguyên tố nitơ, có thể nói là nhất tiễn song điêu.

Ngoài ra, luân canh các loại nông sản khác nhau, còn có thể giảm bớt bệnh sâu hại, nâng cao năng suất hơn nữa. Nông dân cũng có thể dựa theo giá cả của các loại nông sản mà điều chỉnh hợp lý tỉ lệ trồng trọt các loại cây, chứ không phải độc canh lương thực, đã có chút hương vị của nông nghiệp hàng hóa hướng tới thị trường rồi.

Cuối cùng còn có một lợi ích nữa, đó là khi gặp thiên tai, phương thức nông nghiệp kinh doanh hỗn hợp có năng lực chống chịu mạnh hơn.

"Sáu mươi mẫu đất, thu hoạch lương thực đậu không ít hơn so với trồng toàn thóc mì, còn có thịt, sữa sản xuất..." Sau khi nông hộ đi, Tạ Đồng miệng lẩm bẩm.

Hà Nam, Hà Bắc hai đạo, đất đai gần như toàn trồng thóc mì, năm nào cũng trồng, một khắc không nghỉ ngơi. Đất càng trồng càng bạc màu, có thể duy trì năng suất mỗi mẫu một hộc, đã là vô cùng không dễ dàng. Vùng đất Linh Hạ, phong tục lại khác biệt như vậy!

"Tạ sứ quân, nếu việc này là thật, có thể thử ở Hoài Tây không?" Tạ Ngạn Chương đi tới, hỏi.

"Sợ là không được. Một ngôi làng, đều không tìm ra mấy con bò cày. Ngô Hưng Quận Vương còn đang phiền lòng vì việc huy động bò quan cho vay, không thể làm được mức độ như Linh Hạ thế này." Tạ Đồng lắc đầu, nói.

Hai người đang nói chuyện, trong làng đột nhiên nhộn nhịp hẳn lên, hóa ra là một hộ gia đình sắp giết bò. Nghe nói lúc mua từ trên thảo nguyên về đã là bò già, đã đến đại hạn rồi.

Tạ Đồng nghe xong muốn cười, nhưng ngẫm lại cũng bình thường, người có đại hạn, bò đương nhiên cũng có đại hạn.

"Đi thôi, đi xem thử." Tạ Đồng kéo Tạ Ngạn Chương rẽ vào một con đường đất, hướng về phía ngôi làng đi tới.

Bên trái con đường đất là một mảnh chuồng bò. Gia đình này có vẻ khá cầu kỳ, cắt cỏ linh lăng ngoài ruộng về cho bò ăn. Con bò vừa nhai vừa dùng đôi mắt vô tội nhìn hai người họ Tạ.

Bên phải cũng có một hộ gia đình, đang hỏi thăm hàng xóm có hạt giống củ cải đỏ hay không. Củ cải đỏ mùa đông vẫn có thể sinh trưởng chậm rãi, sau khi thu hoạch lương thực phụ gieo xuống, có thể giảm bớt tình cảnh khốn cùng do thiếu thức ăn cho bò cừu.

"Nông dân Linh Châu, thật sự là tận dụng đất đai đến mức cực hạn." Tạ Đồng thầm nghĩ.

Hai người nhanh chóng đi tới giữa làng, mới xem được chừng một nén hương, phía xa đột nhiên có người hét lớn một tiếng: "Linh Vũ Quận Vương ban sư rồi!"

Vù một cái, lũ trẻ vây quanh hiện trường giết bò đều chạy về phía đầu đường. Chúng có đứa tay vẫn còn cầm phô mai, lớn lên trông như những con bê nhỏ, tranh nhau ùa ra đầu đường xem đại quân đi ngang qua.

Tạ Đồng, Tạ Ngạn Chương hai người cũng quay người nhìn lại. Chỉ thấy chân trời phía xa, đại đội kỵ binh đi đầu mở đường, phía sau cờ xí rợp trời, đao thương như rừng.

"Đây là Thiên Trụ Quân!" Một đứa trẻ nói.

"Hồ đồ, đây là Nghĩa Tòng Quân!" Một đứa trẻ lớn hơn một chút nói.

"Nghĩa Tòng Quân chẳng phải đều là người Đảng Hạng sao? Tại sao không cạo đầu?" Đứa trẻ nhỏ lúc trước cãi lại.

"Quân sĩ Đảng Hạng cũng phải để tóc, ngươi không hiểu." Đứa trẻ lớn khinh thường nói, sau đó lại quay đầu nhìn những kỵ binh càng lúc càng gần kia, ánh mắt tập trung, biểu cảm ngưỡng mộ vô cùng.

Lớn thêm mấy tuổi, liền đi ứng mộ làm Nha Quân, mặc lên bộ đồ này, lượn một vòng trong làng, chẳng phải muốn cưới cô vợ nào thì cưới cô đó sao?

Đại quân tiến bước suốt dọc đường, không hề dừng lại.

Tạ Ngạn Chương toàn thân căng thẳng, dường như nhìn thấy thiên địch vậy.

Từng đội quân sĩ từ bên cạnh dịch đạo đầu làng đi về phía Bắc, không ai xông vào làng cướp bóc, thậm chí liếc nhìn về phía này một cái cũng không có.

Trên mặt các quân sĩ phần nhiều có vẻ phong trần, nhưng có lẽ do gần nhà, tinh thần rất tốt. Không ai ồn ào, đội ngũ chỉnh tề, các đội đầu cắm nhận kỳ sau lưng không ngừng nhắc nhở quân sĩ bản đội chú ý đội hình, hai bên có kỵ binh du dãng, còn có tháp kỵ đi lại truyền đạt mệnh lệnh, mọi thứ đều đâu vào đấy, bận rộn mà không loạn.

Sau khi hơn ngàn bộ kỵ đi qua, một cây đại Độc xa xa hiện ra.

Lũ trẻ phát ra một trận reo hò nhiệt liệt, có đứa làm rơi cả phô mai trong tay. Không hoảng, nhặt từ dưới đất lên tiếp tục ăn.

"Đám trẻ ranh này, đến cả cờ Độc cũng nhận ra, võ phong Linh Hạ lại thịnh hành đến mức này sao?" Tạ Đồng cười, nhưng trong miệng hơi đắng chát.

Linh Hạ và Hoài Tây, gần như là hai thế giới, phong tục, nông nghiệp đều khác biệt rất lớn.

Một chiếc xe ngựa trang trí bằng tượng lộ chạy tới, hai bên theo sau tám kỵ sĩ tay cầm phủ việt, vòng ngoài nữa, là hàng trăm thân binh vệ sĩ giáp trụ tinh lương.

Đây hẳn là tọa giá của Linh Vũ Quận Vương rồi. Tạ Đồng và Tạ Ngạn Chương liếc nhìn nhau, ăn ý cúi đầu xuống. Họ không phải trẻ con, cứ nhìn chằm chằm sẽ bị cho là mưu đồ bất chính, lúc này vẫn đừng tự tìm rắc rối thì hơn.

Sau khi xe giá đi qua, lại là đại đội bộ binh vô biên vô tận. Nhìn cờ hiệu, hẳn là Thiết Lâm Quân.

Hiện nay ai cũng biết, Thiệu Thụ Đức không lập thân quân, nhưng Thiết Lâm Quân chính là thân quân trên thực tế của hắn. Bộ đội khởi gia, trang bị cũng tinh lương hơn một chút, quân sĩ lại càng vô cùng tin phục thống soái của họ. Sau này nếu binh nhung tương kiến, đội quân này cần đặc biệt lưu tâm, phần nhiều là không dễ đánh.

Phía sau bộ binh, lại là từng xe từng xe tài vật, tiền đồng, lăng la, liêu bố, đồ vàng bạc chất đầy thùng xe.

Lũ trẻ gần như đồng loạt phát ra một tiếng kinh ngạc.

Mỗi lần xuất chinh, đều có tài vật, bò cừu lượng lớn được chở về, bây giờ đến cả bọn trẻ cũng biết lợi ích của việc xuất chinh đánh trận.

Văn chiến tắc hỉ, đại khái nói chính là chuyện này nhỉ.