Bầu trời đột nhiên đổ xuống những hạt mưa lớn.

Thiệu Thụ Đức ghì chặt dây cương chiến mã, thân binh cũng ào ào dừng lại, tựa như chỉ một người.

"Đậu dưới đất đều đã gieo hết rồi chứ?" Thiệu Thụ Đức lộn người xuống ngựa, bốc một nắm bùn đất, tỉ mỉ quan sát lớp đất màu mỡ đã ngấm no nước.

Định Nan chư châu, không phải mảnh ruộng nào cũng có kênh rạch tưới tiêu. Có nơi cần đào giếng, có nơi cần người gánh nước, ông trời giáng thêm chút mưa, dân chúng có thể nhàn nhã hơn đôi chút.

Năm nay đánh trận suốt mấy tháng ròng, bách tính Phàn Hán ở các châu Linh, Diêm, Hội, Hựu, Phong quá đỗi vất vả. Ruộng vườn trong nhà đều trông cậy vào người già, vợ con cày cấy, có thể tưởng tượng được sản lượng sẽ giảm sút, con người cũng vô cùng mệt nhọc.

"Đại soái, tháng Tám đã gieo xong rồi." Lý Nhân Phụ đáp.

"Năm nay tám huyện Linh Châu có thể sản xuất được 1,6 triệu hộc lương đậu không?" Thiệu Thụ Đức lại hỏi.

Không ai trả lời được.

"Chắc chắn là không rồi!" Thiệu Thụ Đức vứt bùn đất đi, nói: "Có được 1,3 triệu hộc đã là tốt lắm rồi."

Năm vạn tướng sĩ, xuất chinh bảy tháng, cho dù toàn ăn lương thực, không tính thịt, sữa, cũng chỉ tiêu hao hơn ba mươi vạn hộc mà thôi. Bởi vì việc trưng tập phu dịch dẫn đến cày cấy ở đồng ruộng bị ảnh hưởng, sản lượng lương thực giảm sút, đây thực ra cũng là chi phí, thậm chí còn vượt quá cả sự tiêu hao của quân sĩ, chiến mã, súc vật dịch vụ.

Đánh trận không phải là chuyện đơn giản, cần phải cân nhắc quá nhiều thứ.

Thiệu Thụ Đức không thể tưởng tượng nổi bách tính các châu Quan Đông sống như thế nào. Chiến tranh họ trải qua thường xảy ra tại "bản địa", chốc thì địch đánh tới, chốc thì mình đánh qua, giằng co lặp đi lặp lại. Còn chiến tranh do Định Nan quân phát động, hầu như lần nào cũng tiến hành trên địa bàn của địch, tính phá hoại đối với hậu phương đã bị đè xuống mức thấp nhất.

Hắn nhớ tới chuyện Chu Toàn Trung phái Chu Trân đi trấn Truy Thanh chiêu mộ binh sĩ. Theo truyền ngôn, Chu Toàn Trung ngàn dặn vạn dò, bảo Chu Trân nhất định phải trở về trước khi thu hoạch lúa mạch, để đề phòng người của Tần Tông Quyền tới cướp đoạt lương thực mà họ phải dựa vào để sống sót.

Chiến tranh, thực ra đánh chính là kinh tế!

"Đại soái, thực ra không cần phải lo lắng như vậy, Định Nan chư châu, so với Quan Trung, Quan Đông, Giang Nam có một điểm khác biệt lớn, chính là súc vật nhiều." Lý Nhân Phụ nói: "Còn nhớ mấy năm trước, bách tính khốn khổ, chẳng mấy nhà có súc vật. Đại soái bắc chinh giặc Thao, tây chinh Hựu Châu, sau đó lại thảo phạt Đảng Hạng Hà Tây, thu được vô số trâu dê, khiến giá súc vật ở Hạ Châu sụt giảm mạnh, dê Yết từ bốn trăm tiền một con giảm xuống còn hai trăm hơn, khi đó dân chúng mới bắt đầu mua dê..."

Thiệu Thụ Đức hiểu ý ông ta. Đất đai mấy chục vạn cây số vuông, mà chỉ có hơn một triệu nhân khẩu, đất rộng người thưa.

Hơn nữa thời đại này lượng mưa còn khá ổn, phá hoại môi trường cũng nhỏ, đồng cỏ đông đảo. Mà những đồng cỏ này, thực ra chính là "van xả áp" của xã hội Định Nan chư châu, một khi thu hoạch ngoài ruộng giảm sút, còn có thể cầu viện nơi đồng cỏ. Chăn thả cần ít nhân lực hơn cày cấy, có thể khiến bách tính những lúc mấu chốt không đến nỗi bị chết đói.

Người ít, súc vật nhiều, không ngờ còn có lợi ích như vậy. Thiệu Thụ Đức nhớ rõ, thời Càn Long triều Thanh, chỉ riêng một phủ Ninh Hạ đã có tới hơn 1,3 triệu nhân khẩu kinh người, địa vực của nó cũng gần như Linh Châu ngày nay. Mà thời Càn Long, vẫn chưa thoát khỏi khí hậu Tiểu Băng Hà, lượng mưa còn không bằng bây giờ, môi trường cũng ác liệt hơn, một khi phát sinh thiên tai, hẳn là không có van xả áp nào để dùng.

Tám huyện Linh Châu dưới sự cai trị của Thiệu đại soái, hiện nay mới chỉ hơn mười vạn người, vẫn còn dư địa xả áp rất lớn.

Mô hình nông nghiệp bán mục bán canh vẫn có điểm đáng lấy.

"Đại soái, phụ lão Linh Châu đã đợi ở phía trước khá lâu rồi." Lý Nhân Phụ lại khẽ nhắc nhở.

"Đi thôi."

Trong cơn mưa thu lất phất, đại đội nhân mã chậm rãi tới gần Linh Châu.

Nơi nghênh đón ở gần Đông Thương Thành, Thiệu Thụ Đức xuống ngựa từ trước, tới trước mặt Lý Thiệu, quan sát kỹ lưỡng rồi nói: "Lý Bộc xạ vẫn thần thái sáng láng như ngày nào."

"Việc ở Linh Châu, nằm ở chỗ khẩn hoang, nằm ở xây dựng, nằm ở công tượng. Ba việc này, đều có người chuyên trách, lão phu chỉ cần thỉnh thoảng hỏi han, đốc thúc mà thôi. Cách làm quan thế nào, ta vẫn biết." Lý Thiệu đùa.

"Công lao của Lý Bộc xạ, ta ghi tạc trong lòng." Thiệu Thụ Đức nói.

Sau đó, hắn lại lần lượt gặp mặt với kỳ lão, quan thân ở Linh Châu.

Hắn cũng rất phiền những nghi lễ rườm rà này, nhưng ở thời đại này, họ chính là đại diện cho "dân tâm", ngươi lạnh nhạt với họ, chính là tàn bạo vô đạo, chính là đảo hành nghịch thi, dù sao thì quyền phát ngôn cũng nằm trên miệng những kẻ này.

Sau một hồi khách sáo, cuối cùng cũng đuổi khéo được họ đi, Thiệu Thụ Đức lại đi tới trước mặt Lý Thiệu đang tán gẫu với Phù Tồn Thẩm, cười nói: "Lý Bộc xạ chắc hẳn biết ta luôn canh cánh chuyện gì."

Lý Thiệu ha ha cười, lấy một xấp công văn từ tay mạc liêu, đưa vào tay Thiệu Thụ Đức, nói: "Biết ngay đại soái quan tâm chuyện này, tất cả đều ở trong đây rồi."

Thí điểm chế độ luân canh ba vụ, năm Quang Khải thứ nhất bắt đầu làm lần đầu, năm nay đã là năm thứ ba, tháng trước vừa thu hoạch xong, lúc này chắc đã thống kê ra sản lượng rồi.

"Sáu mươi khoảnh đất, thu lúa mạch một vạn lẻ chín trăm hộc..." Thiệu Thụ Đức cẩn thận tính toán một chút, một mẫu đất đại khái thu được hơn một hộc tám đấu.

Lại xem xét lượng hạt giống sử dụng, mỗi mẫu một đấu rưỡi, tỷ lệ thu hoạch hạt giống đại khái là 1:12. Được, tỷ suất lợi nhuận này có thể chấp nhận, thậm chí có thể nói là rất khá!

Còn nhớ hồi năm Quang Khải thứ nhất, tỷ lệ thu hoạch hạt giống chỉ có 1:8.5, đây là tăng sản tới tận 40%. Liên tục hai năm dùng lượng lớn phân trâu bón ruộng, dùng cỏ linh lăng, đậu để cố định đạm, cuối cùng đã đạt được thành quả này, thật đáng mừng!

"Có thể thử trồng mật độ dày rồi, một mẫu đất nếu gieo hai đấu hạt giống, có thể thu lúa mạch hai hộc bốn đấu." Thiệu Thụ Đức vỗ đùi cái bốp, thần sắc phấn chấn nói: "Có lẽ sẽ ít đi một chút, nhưng sản lượng mỗi mẫu hơn hai hộc là không thành vấn đề."

Hai hộc bốn đấu, nếu là lúa mì, đổi sang trọng lượng đời sau, chính là 253.44 cân; nếu là hạt kê, thì là 236 cân.

Sản lượng này đúng là quá cao!

Sản lượng mỗi mẫu đời Đường, có cao có thấp, quân đồn ở khu vực Tây Bắc kinh thành, cơ bản đều là mỗi mẫu khoảng một trăm cân. Cân nhắc đến quân đồn là kiểu kinh doanh thô phóng, quản lý đồng ruộng không tốt, nếu canh tác tinh tế, hẳn sẽ cao hơn một chút. Nhưng chỗ đó người ta cũng là đất trinh nữ mà, bao nhiêu năm tích lũy độ phì nhiêu cũng không thể chỉ có sản lượng trăm cân, tối đa là 150 cân.

Chỉ có Hà Nguyên quân của Hắc Xỉ Thường Chi, lúc quân đồn "khai khẩn doanh điền hơn năm ngàn khoảnh, mỗi năm thu hơn một trăm vạn thạch", sản lượng mỗi mẫu là hai thạch. Đệt, đất Thiện Châu lại màu mỡ đến vậy sao?

Nếu xét trên bình diện toàn quốc, thì chỉ có một thạch.

Đời Tống cũng đại khái như vậy. Hơn nữa từ thế kỷ 11, khí hậu phương Bắc chuyển lạnh, thế kỷ 12 càng lạnh hơn, vả lại rừng núi đồng cỏ phương Bắc bị phá hoại càng kịch liệt. Đáng hố hơn là, còn có yếu tố nhân tạo, đùa nghịch Hoàng Hà, mấy lần vỡ đê. Cho nên, dù kỹ thuật nông nghiệp so với đời Đường có phát triển, nhưng sản lượng mỗi mẫu lại chẳng tăng thêm được bao nhiêu!

"Phạm Văn Chính Công Tập" quyển tám ghi chép: Trộm nghĩ ruộng trung bình mỗi mẫu một thạch, lấy hạt kê không quá một hộc.

"Tống Sử · Thực Hóa Chí": "Đại khái năm trung bình mỗi mẫu một thạch."

Một thạch này, là sản lượng mỗi mẫu trung bình một vụ kê lúa mạch phương Bắc đời Tống. Loại cao đương nhiên có loại vượt quá một thạch, ví dụ như từ Vị Nguyên đến Thành Kỷ ở Tần Châu, "dọc sông năm sáu trăm dặm, trị ngàn khoảnh (thượng điền), mỗi năm được ba mươi vạn hộc". Thượng điền này sản lượng mỗi mẫu có thể đạt tới ba thạch, chủ yếu ở dải đất dọc sông Vị Châu, Tần Châu. Nhưng đừng quên, còn có lượng lớn hạ điền sản lượng mỗi mẫu thấp hơn một thạch!

Thạch đời Tống so với thạch đời Đường hơi lớn hơn một chút, nhưng cũng chẳng lớn hơn là bao, sản lượng lương thực này đúng là đủ hố.

Sản lượng của nước Kim cũng chẳng tiến bộ gì. Năm Hưng Định thứ ba đời Kim Tuyên Tông: "Ruộng quân dân Hà Nam, tổng cộng hơn một trăm chín mươi bảy vạn khoảnh, phần đang canh tác hơn chín mươi sáu vạn khoảnh, thượng điền có thể thu một thạch hai đấu, trung điền một thạch, hạ điền tám đấu... mỗi năm được chín trăm sáu mươi vạn thạch."

Vẫn là sản lượng mỗi mẫu một thạch.

Đừng nói tới Đường Tống, cho dù tới đời Thanh, Dân Quốc, sản lượng mỗi mẫu lúa mì trung bình ở phương Bắc cũng chỉ có hơn một trăm cân, kỹ thuật nông nghiệp có tiến bộ, nhưng không có sự tiến bộ về bản chất, cường độ lao động trái lại còn lớn hơn thời Đường, nhưng sản lượng mỗi mẫu không có sự nâng cao mang tính căn bản.

Chế độ luân canh ba vụ có thể nâng sản lượng mỗi mẫu lên hơn hai trăm cân, tương đương với việc biến ruộng bình thường thành thượng điền, chỉ riêng hạng mục này thôi, đã có thể khiến sản lượng lương thực bùng nổ.

Thiệu đại soái nhờ việc này, cũng có thể cày đầy uy vọng trong trấn, không ai dám phản. Kẻ nào phản, cả đám cùng xông vào giết.

"Lý Bộc xạ, toàn cảnh Linh Châu nhân rộng, cần bao nhiêu trâu?" Thiệu Thụ Đức có chút kích động hỏi.

"Đại soái, một mẫu đất cần một con trâu để bón ruộng, không có trâu, các loại súc vật lớn khác cũng có thể tạm dùng, nhưng không biết hiệu quả thế nào."

Phù Tồn Thẩm đứng ở một bên, nhìn chằm chằm Thiệu Thụ Đức.

Linh Vũ Quận Vương vừa tới đã trực tiếp hỏi chuyện nông sự, trực tiếp quên mất ông, nhưng ông không hề thấy khó chịu, trái lại còn có chút cảm khái.

Trọng nông, dù sao vẫn tốt hơn là đắm chìm trong hưởng lạc.

Ông nhìn ra được, Linh Vũ Quận Vương là thật lòng muốn nâng cao sản lượng mỗi mẫu, đây tất nhiên có yếu tố tranh bá thiên hạ, nhưng cuộc sống bách tính chẳng phải cũng được nâng cao sao? Cần gì phải phân chia rõ ràng như vậy?

Những việc làm của Linh Vũ Quận Vương, đã vượt xa các tướng soái khác trong thiên hạ. Nói một câu đại bất kính, con người như vậy, mới xứng đáng với thiên hạ.

"Một mẫu cần một con trâu, một vạn khoảnh cần một triệu con trâu!" Thiệu Thụ Đức ngẩn ra, cái quái gì này biết đi đâu tìm nhiều trâu thế?

Nhà bách tính chắc chắn có không ít trâu, nhưng so với con số một triệu này thì còn kém quá xa, hơn nữa sau khi triển khai toàn diện, nhu cầu rất có khả năng không chỉ là một triệu.

Hắn biết hiện nay trên thảo nguyên, tỷ lệ trâu dê đại khái là từ 1:4 đến 1:5. Có một triệu con trâu, nghĩa là ít nhất có bốn năm triệu con dê, nhiều súc vật thế này, phải cần bao nhiêu đất đai mới nuôi nổi?

Dù sao hắn biết địa phận Tuần kiểm sứ Địa Cân Trạch hiện nay, các bộ lạc do Ngôi Tài thị đứng đầu đại khái có hơn mười vạn người, hơn một triệu con súc vật. Mục dân bình thường, nhà cũng chỉ có mấy chục con súc vật lớn nhỏ, nhưng người như vậy không nhiều. Phần lớn đều là kẻ nghèo hèn, chăn thả cho tù trưởng bộ lạc, địa vị thấp kém. Tính trung bình nghiêm ngặt, một người trong bộ lạc cũng chỉ chia được hơn mười con súc vật.

Mua sạch trâu ở địa phận Địa Cân Trạch, cũng chỉ được hơn hai mươi vạn con.

Bình Hạ Đảng Hạng đại khái mười mấy vạn người, tuyệt đối không quá hai mươi vạn, tính theo trình độ này, cũng chỉ khoảng hơn hai trăm vạn con súc vật, trâu nhiều nhất là ba mươi vạn con.

Mục dân Đảng Hạng Hà Tây đang nằm dưới sự kiểm soát của mình, trong tay nhiều nhất chỉ có mười vạn con trâu.

Âm Sơn Phàn bộ, nhiều nhất cũng chỉ có ba mươi vạn con trâu.

Hoành Sơn Đảng Hạng, cộng lại cũng chỉ hai mươi vạn con trâu, có thể chỉ có hơn mười vạn, dù sao họ không hoàn toàn chăn thả, cũng có làm ruộng.

Nghĩa là, tất cả Phàn bộ do mình kiểm soát, dâng hết trâu ra, không giữ lại một con, phần lớn cũng chỉ có thể gom góp được khoảng một triệu con.

Nhưng không thể để họ giao ra không công! Thực tế cái chi phí này cũng không nên do Mạc phủ gánh vác, chỉ có thể thông qua phương thức giao lưu thương nghiệp để hoàn thành.

Một con trâu thịt thảo nguyên, hiện nay có thể bán ba đến bốn mân tiền, đại khái trị giá bảy tám hộc lương thực. Nhưng trừ gia thuộc quân sĩ ra, rất ít bách tính có thể một lần xuất ra nhiều tiền hoặc lương thực đến thế.

Nếu có một ngân hàng trâu thịt có thể cho họ vay thì tốt biết mấy, sau khi thu hoạch dùng lương thực hoàn trả. Nhưng ngân hàng cần vốn gốc, vốn gốc này sẽ là ít nhất một triệu con trâu, lấy từ đâu ra đây?

Chẳng lẽ, lại phải làm lại nghề cũ... cướp?

Hoặc là, lôi kéo các tù trưởng bộ lạc, để họ làm cổ đông ngân hàng? Thông qua phương thức cho vay trâu thiến, chia sẻ lợi nhuận từ việc tăng sản nông nghiệp của người Hán?

Thiệu đại soái sai người khiêng ghế dựa tới, lẳng lặng ngồi xuống suy nghĩ.

Lý Nhân Phụ cầm một cây dù lớn che ở phía trên, không động đậy.

Phù Tồn Thẩm, Lý Thiệu cùng những người khác lặng lẽ nhìn Linh Vũ Quận Vương đang trầm tư.

Trong doanh trại không xa, bách tính từ Trung Nguyên tới đang kiễng chân lên muốn nhìn xem vị đại soái mới của họ trông dáng vẻ thế nào.

Trong gió xiên mưa bụi, dường như có ai đó đang quyết định vận mệnh của họ.