Cử: Tăng vấn Triệu Châu Tòng Thẩm thiền sư: "Như hà thị Triệu Châu?" Sư vân: "Đông môn tây môn nam môn bắc môn."
Cái nhìn và ý nghĩ của Thiền tông đối với một sự việc hay một vật gì đó hoàn toàn khác biệt với những gì được dạy trong trường học hiện nay, có thể ví như lối hát của Côn khúc, Kinh kịch hoàn toàn khác với lối hát ca trong trường học. Thiền tông tự mang một nét mới mẻ riêng so với Trang Tử, và cũng có điểm khác biệt với Phật giáo Ấn Độ. Thế nhưng, Phật giáo đối với Thiền tông vẫn là một gánh nặng. Tiểu thuyết thời Minh Thanh rốt cuộc đã quên đi các danh mục của Thiền tông, cũng không nhắc gì đến Lão Trang, mà đem những suy nghĩ và cái nhìn của Thiền tông đối với sự vật, sự việc và con người thể hiện vào trong văn chương, thể hiện cả trong lời ăn tiếng nói thường ngày của vạn dân, cùng với kiến trúc, chế tác đồ vật và y phục, vốn là điều vô cùng tốt đẹp. Nhưng cũng không vì thế mà từ bỏ lý luận. Từ thời Minh Thanh trở lại đây, chỉ để Nho giáo nói về lý luận, cho nên mới thành vấn đề. Ngày nay, chúng ta lại muốn đem tư tưởng của Nho, Lão Trang và Thiền ra làm một đợt thanh lý, nhằm mang lại một nét mới mẻ cho thời đại.
Giống như công án tăng hỏi Triệu Châu này, đã phơi bày rằng việc hỏi và đáp của Thiền tông có cảnh giới riêng biệt, hoàn toàn khác với Nho gia và Lão Trang. Nho gia là có hỏi ắt có đáp, như Khổng Tử đối đáp với những câu hỏi dồn dập của Lỗ Ai Công, câu nào cũng rành mạch đâu ra đấy. Điều này dĩ nhiên là cần thiết, nếu không chúng ta sẽ chẳng có lấy một điểm tựa chắc chắn nào. Song Lão Trang lại có cái lý của Lão Trang. Lão Trang là có hỏi mà không biết phải đáp thế nào, như câu "Nhiết Khuyết hỏi Vương Nghê, bốn lần hỏi thì cả bốn lần không biết, Nhiết Khuyết liền nhảy dựng lên mừng rỡ khôn tả". Mà điều này lại vô cùng hay, bởi vì ở đây đang nói về thời điểm trước khi có sự khẳng định, là cơ tiên của vạn vật, có câu hỏi mà chưa thể có đáp án, cho nên câu hỏi chính là tất cả. Mà cơ tiên của vạn vật, có câu hỏi mà chưa thể có đáp án, cho nên câu hỏi chính là tất cả. Mà cơ tiên của vạn vật, lại nằm ngay trong những sự vật sự việc đã thành hình, đã được khẳng định. Cho nên từng tấc từng tấc đều là sự sáng tạo, là sự tự phản nghịch, là điều chưa biết. Lão Trang chính là có thêm một phong cảnh vô hạn bên trên sự tự khẳng định của Nho giáo. Còn các tăng sĩ Thiền tông thì lại lật giở những chiêu thức mới mẻ ngay giữa khoảng Khổng Tử đáp và Vương Nghê không đáp.
Chủ trương của Thiền tông là: Một, hỏi chính là đáp, đáp chính là hỏi. Hai, hỏi nằm trong đáp, đáp nằm trong ở hỏi.
Hai đứa trẻ con đang chơi ở sân trước, cả hai đều vừa mới tập nói, góc tường có một đóa hoa hồng trắng vừa chớm nở, một đứa trẻ thốt lên: "Hoa!" vẻ kinh ngạc rồi bật cười, đứa trẻ kia cũng họa theo: "Hoa!" Hai đứa trẻ nhìn trân trân vào nhau, vẻ kinh ngạc rồi bật cười. Sự kinh ngạc ấy ắt hẳn là câu hỏi, nhưng tiếng cười lại chính là lời giải đáp. Lại khéo léo đến mức khiến người ta không cảm thấy đó là một sự đáp lời. Đây chính là cái gọi là hỏi tức là đáp, đáp tức là hỏi.
Còn công án tăng hỏi thế nào là Triệu Châu, lại chính là dạy bạn cách hỏi nằm trong đáp, đáp nằm trong hỏi. Nếu có người đọc qua, giải thích rằng vị tăng hỏi rất huyền diệu, còn Triệu Châu đáp rất thực tế, thì cách hiểu này cũng được, nhưng lối giải thích như vậy có thể áp dụng cho rất nhiều công án khác, mà không làm nổi bật lên tính độc đáo của riêng công án này. Hoặc giả có người nói: Câu trả lời "cửa đông cửa tây cửa nam cửa bắc" của Triệu Châu có ý nghĩa Phật pháp thông suốt khắp chốn, như vậy là rơi vào cái khuôn sáo của câu chữ. Công án này không dạy bạn đáp án, mà dạy bạn cách thức để đáp. Câu "cửa đông cửa tây cửa nam cửa bắc" này, có thể xem là đã đáp trọn vẹn câu hỏi Triệu Châu là gì, mà rốt cuộc cũng chưa hề đáp hết. Hóa ra mọi tạo hình đẹp đẽ thảy đều là như vậy.
Nguyên văn còn có đoạn: "Tăng vân: Mẫu giáp bất thị vấn đích giá cái Triệu Châu. Châu vân: Nhĩ thị vấn đích nấp cái Triệu Châu?" (Tăng thưa: Con không phải hỏi cái Triệu Châu này. Châu bảo: Ngươi hỏi cái Triệu Châu nào?) Tôi viết văn cũng từng có trải nghiệm như vậy. Mỗi khi viết văn, tôi thường như rơi vào chốn tuyệt vọng, với tâm thế không tranh đua với đời, viết ra những câu chữ giản dị, ý tứ vẫn chưa trọn vẹn, nhưng rồi thôi, tự thấy như vậy là tốt rồi.
Cho nên hỏi tức là đáp, đáp tức là hỏi, chính là đỉnh cao của sự phát hiện. Tựa như các nhà vật lý muốn hỏi lý do vì sao hạt nhân lại có những hiện tượng ấy, nó vốn dĩ chỉ là như thế, câu hỏi của bạn chính là câu trả lời, và câu trả lời ấy lại vẫn là một mối nghi ngờ lớn, bạn chỉ có thể như sự kinh ngạc bật cười của hai đứa trẻ thơ. Còn sự việc "hỏi trong đáp, đáp trong hỏi" của bản tắc lại là đỉnh cao của tạo hình. Tuyết Phong thiền sư có bài tụng rằng:
Câu lý trình cơ phích diện lai
Thước già la nhãn tuyệt trần ai
Đông tây nam bắc môn tương đối
Vô hạn luân chu kích bất khai
Phàm là tạo hình tốt đẹp thảy đều ẩn chứa một bí mật lớn, rốt cuộc cũng không sao đập phá cho mở được. Thế nhưng lại là đáp trong hỏi, bốn cửa Triệu Châu xe ngựa người qua kẻ lại, mở rồi đấy! Mở rồi đấy!