Thiền Thị Nhất Chi Hoa

Lượt đọc: 625 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 38

❊ ❊ ❊

[TIÊU HỀ]: Tắc thứ ba mươi bảy: Bàn Sơn tam giới vô pháp

Nhấc lên: Bàn Sơn Bảo Tích Thiền sư thưa lời rằng: "Tam giới vô pháp, hà xứ cầu tâm?"

Hai câu này là vấn đề thuộc về nền tảng của giáo lý Phật giáo. Kinh Phật từ trước đến nay chưa từng giải thích rõ ràng vấn đề này. Có pháp có tâm là điều mà người các nước cổ văn minh trên thế giới đều đồng thừa nhận. Chẳng hạn như Thích Ca, ngài tuy nói thực sự không một pháp nào có thể nói, nhưng một mặt vẫn nói: Pháp không một không hai, pháp không chờ chứng ngộ, pháp không đến không đi, pháp không sinh diệt tăng giảm cấu tịnh, cũng tức là ngụ ý rằng pháp vẫn là có. Sau đó, các luận sư dùng nhân minh để luận chứng "pháp" là không thể có được, bèn nói: Tam giới vô pháp. So ra, cách nói của Thích Ca có một vẻ phác phác thuần hậu tốt đẹp. Pháp không thể dùng nhân minh để luận chứng, mà phải bằng sự giác ngộ. Còn cách của các luận sư thì bị giới hạn ở việc dùng nhân minh để luận chứng. Các luận sư cũng từ sự tu hành đả tọa mà ngộ ra cảnh giới ban đầu của pháp; thế nhưng họ dùng nhân minh luận chứng nên cuối cùng vẫn phải phủ định pháp.

Nhưng pháp của Thích Ca cũng không tránh khỏi chỗ sơ sót thiếu hụt. Bởi vì người Ấn Độ tuy biết có không và sắc, mà không biết có âm dương. Người Ấn Độ chỉ nói nhân duyên, thế nhưng nhân duyên là hư huyễn giả dối. Thích Ca phá bỏ nó, mà thừa nhận ngoài nhân duyên ra vẫn có pháp. Các luận sư nối tiếp theo đó, lại càng phá tận nhân duyên, mà không cho rằng ngoài ra còn có thể có pháp. Huyền Trang sang Ấn Độ du học, đúng vào thời kỳ cuối của thời đại luận sư, ngài bèn vá víu điểm có pháp của Thích Ca với điểm vô pháp của các luận sư, kết hợp cả hai thuyết, đưa ra một chủ đề là "vạn pháp duy thức". Huyền Trang cho rằng mặc dù mười hai nhân duyên đều là vọng thức, nhưng tám thức không phải đều là vọng. Cho nên pháp vẫn có, nhưng pháp là một thể với A-lại-da thức. Thuyết duy thức của Huyền Trang là một cuộc cách mạng đối với Phật giáo Ấn Độ.

Thế nhưng nếu ải âm dương này không thông qua, thì vấn đề về pháp suy cho cùng cũng khó mà được giải đáp một cách viên mãn. Đến thời Thiền tông Trung Quốc, dùng "cơ" để giảng pháp, cơ không dựa vào nhân duyên, như vậy liền một hơi gỡ bỏ được sự khốn đốn bấy lâu nay của Phật giáo đối với nhân duyên. Mà khẳng định có cái cơ của vạn vật, cũng chính là khẳng định một cách cực kỳ rõ ràng về pháp. "Tam giới vô pháp" mà Bàn Sơn Thiền sư nói ở đây, không phải là có hay không có pháp theo cách nói của Phật giáo Ấn Độ, mà chỉ mang ý nghĩa rỗng rang khoáng đạt. Cho nên Tuyết Đậu Thiền sư tụng tắc này: "Mây trắng làm lọng, suối chảy làm đàn", đương nhiên là tam giới có pháp.

Pháp này, chiếu theo thuật ngữ của một bậc tiên tri thời hiện đại, chính là năm quy luật cơ bản của đại tự nhiên: Một, quy luật ý chí và nghỉ ngơi của đại tự nhiên. Hai, quy luật âm dương. Ba, quy luật thống nhất không gian thời gian tuyệt đối và tương đối. Bốn, quy luật thống nhất tính nhân quả và tính phi nhân quả. Năm, quy luật tuần hoàn. Thiền tông tuy không biết rõ ràng đến mức này, nhưng sự chưa giác ngộ đó cũng có cái hay của sự chưa giác ngộ.

Lại nói "hà xứ cầu tâm"? Các nước cổ văn minh trên thế giới đều biết có tâm. Tâm không phải là tim, mà là trung tâm ý chí của đại tự nhiên. Ý chí này là ý chí chưa có tên gọi. Vạn vật đều có trung tâm của nó, cũng tức là vạn vật đều có sự sống, đều có tâm. Dù như nước và đá, cũng là có sự sống, chỉ là có sự sống mà chưa có mệnh. Nước và đá cũng có tâm, là có thể cảm nhận, chỉ là chưa có thức. Còn như động thực vật thì vừa có sự sống lại vừa có mệnh. Mệnh là phần có nhân của tế bào, cho nên con người có đan điền. Đan điền gọi là mệnh môn, vị trí ở dưới rốn. Hơi thở ở đan điền, mà ý chí thì ở tâm. Vị trí của tâm nằm ở chính giữa trung tâm cơ thể con người, tương đương với chỗ quả tim, nhưng không phải là quả tim. Con người có cảm giác có nhận thức. Thức nằm ở toàn thân, mà quy tụ ở não. Cảm giác cũng nằm ở toàn thân, mà quy tụ ở tâm. Não là có mà tâm lại là không, chỉ có chữ không mới chế ngự được chữ có, chính là tâm đang chủ sử các hoạt động của não.

Đan điền và tâm đều không thể tìm cầu thông qua giải phẫu sinh lý, thế nhưng đan điền là thứ mà người luyện khí công võ thuật có thể đánh vào bụng để cho người ta thấy. Giọng ca của người hát kinh kịch cũng xuất phát từ đan điền. Đều là những chứng minh. Chỉ có nơi chốn của tâm là không thể chứng minh. Nhưng việc tâm là có thật, thì có thể được chứng minh. Ta và nước đá đều có thể cảm ứng lẫn nhau, đây là vì ta và nước đá đều có tâm. Năm thức trước của tám thức nằm ở mắt tai mũi lưỡi thân, thức thứ sáu là ý thức, nằm ở não. Thức thứ bảy mạt-na thức, nằm ở đan điền. Thức thứ tám A-lại-da thức thì nằm ở tâm. Thức cũng chính là cảm. Năm cảm giác đầu tiên của tám cảm giác nằm ở các dây thần kinh mắt tai mũi lưỡi thân. Giác quan thứ sáu nằm ở dây thần kinh não, giác quan thứ bảy nằm ở đan điền, không cần dây thần kinh, giác quan thứ tám nằm ở tâm, đương nhiên lại càng không cần dây thần kinh.

Người Trung Quốc lại nói hồn phách, mạt-na thức mà người Ấn Độ nói chính là phách, A-lại-da thức chính là hồn, Cổ sự ký của Nhật Bản nói kỳ hồn hạnh hồn, kỳ hồn chính là phách, hạnh hồn chính là hồn. Phách trú ở đan điền, hồn trú ở tâm. Đan điền là âm, mà tâm lại là dương. Chứng minh rõ ràng gọn ghẽ nhất của tâm, vẫn là văn tâm và thi tâm của văn minh Hán.

Cho nên nói "hà xứ cầu tâm", không phải là nói không có tâm. Toàn văn bài tụng khác của Tuyết Đậu gồm tổng cộng sáu câu:

Tam giới vô pháp, hà xứ cầu tâm?

Bạch vân vi cái, lưu thủy tác cầm.

Nhất khúc lưỡng khúc vô nhân hội,

Vũ quá dạ đường thu thủy thâm.

Đó vẫn là nói có pháp có tâm, có một vẻ phồn hoa nào đó.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.