Thiền Thị Nhất Chi Hoa

Lượt đọc: 625 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tắc Thứ Sáu Mươi Tư: Triệu Châu Đội Ngược Dép Cỏ Trên Đầu

❊ ❊ ❊

Cử: Nam Tuyền Thiền sư lại nhắc lại lời trước hỏi đệ tử Triệu Châu Tòng Tẩm, Triệu Châu liền cởi dép cỏ đội trên đầu rồi đi ra. Nam Tuyền bảo: "Nếu con ở đó, thì vừa vặn cứu được con mèo."

Đội dép cỏ trên đầu là một chữ "đảo" (ngược) trong đảo điên. Đem lời của Nam Tuyền Thiền sư nói ngược lại, thì cứu được con mèo.

Dân gian Trung Quốc thích kiểu chơi chữ này. Như trong "Tùy Đường diễn nghĩa", Dương Nghĩa Thần gửi thư cho ai đó, chỉ tặng hai quả táo tàu (táo), một lượng đương quy và một lượng đường, ý muốn bảo người đó "tảo tảo quy Đường" (sớm về với nhà Đường). Lại như trong "Tinh trung Nhạc truyện", Tạ Thạch giỏi đoán chữ, thấy người đứng cạnh ngọn núi, cho đó là chữ "Tiên" (người trên núi). Tất cả những loại hình này đều là sự đắc ý về mặt trí tuệ của dân gian Trung Quốc. Việc Triệu Châu đội dép cỏ trên đầu cũng cho thấy sự gắn kết của Thiền tăng với dân gian Trung Quốc.

Triệu Châu là đem lời của Nam Tuyền Thiền sư nói ngược lại. Nam Tuyền giảng Thiên đạo, Triệu Châu tiếp lời liền giảng Nhân sự. Đệ tử của Vương Dương Minh là Vương Long Khê có ba câu rằng: Chúng nhân ứng, quân tử dị ứng, thánh nhân địch ứng.

Ví dụ như thầy giảng quẻ Càn, đệ tử bình thường cũng theo đó mà giảng quẻ Càn, nhưng nếu bạn là đệ tử chân truyền, thì nên giảng quẻ Khôn. Thầy giảng quẻ Khôn, bạn tiếp theo đó nên giảng quẻ Truân. Càn là phản (ngược), Khôn là thành, còn Truân là sơ sinh. Như vậy, lý luận mới có sự phát triển, có sự nhảy vọt. Mỗi giai đoạn của lịch sử đều phát khởi từ Thiên đạo, thành tựu ở Nhân sự. Nam Tuyền Thiền sư giảng Thiên đạo, có thể không phân biệt thị phi khúc trực (đúng sai ngay thẳng), mà Triệu Châu ứng đối bằng Nhân sự, tức là phải nói đến thị phi khúc trực.

Thế nhưng cũng không dựa vào Nam Tuyền Thiền sư, cũng không dựa vào đệ tử Triệu Châu. Không dựa vào Thiên ý, không dựa vào Nhân sự. Mà là đứng ở giữa Thiên ý và Nhân sự. Đứng ở giữa Thiên ý và Nhân sự, tức là con mèo đó, muốn chém cũng được, không chém cũng được, đó chính là có chỗ cứu được vậy. Nam Tuyền Thiền sư nói "Nếu con ở đó, thì vừa vặn cứu được con mèo." Chữ "vừa vặn" này là vừa vặn cứu được, chỉ thiếu chút nữa là không cứu được. Thiên ý và Nhân sự trong lịch sử chính là như vậy. Hạng Vũ tàn phá Hàm Dương, cũng muốn tàn sát Nội Hoàng, đều nhờ một lời của đứa trẻ ở Nội Hoàng mà được miễn. Tào Tháo thảo phạt Đào Khiêm, đi đến đâu tàn sát đến đó, cũng muốn tàn sát Từ Châu, Thái Sử Từ cùng Lưu Bị cứu nó mà chỉ vừa vặn được miễn. Đều là vừa vặn cứu được, chỉ thiếu chút nữa là không cứu được. Thiền tông là dạy người ta phải ngộ được cái cơ "vừa vặn" này ở bất cứ đâu và bất cứ lúc nào.

Muốn hiểu rõ công án này, mấu chốt vẫn nằm ở bài tụng của Tuyết Đậu Thiền sư:

Công án tròn trịa hỏi Triệu Châu

Thành Trường An mặc tình nhàn dạo

Dép cỏ đội đầu không người biết

Về đến nhà mình liền dừng nghỉ

Người lớn dắt trẻ nhỏ ra ngoài, nó lại đột nhiên dở chứng, nói muốn về nhà, người lớn đành bó tay không làm gì được. Nó muốn về, là vì muốn xem mèo con, con mèo hoa trong nhà ba ngày trước đã sinh mèo con rồi. Đáng tiếc con mèo ở chùa Nam Tuyền đã bị Thiền sư chém chết. Thiền sư chém cũng hay, mà đệ tử Triệu Châu của ông ta dở chứng cũng hay. Hai người thầy và trò này, không ai đúng ai sai, bởi vì thực sự là tri kỷ.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.