[TIÊU DỀ]: Tắc thứ bảy: Pháp Nhãn hỏi Huệ Siêu
[THUYỀN SƯ VIÊN NGỘ THUYỀN XUẤT]: Lời trước tiếng, ngàn thánh chẳng truyền.
Ngoại đạo Ấn Độ cổ có thuyết về âm thanh, Phật phá rằng: Âm thanh là vật vô thường, do vọng thức tạo ra. Thiền tăng Trung Quốc lại không phủ nhận âm thanh theo cách đó, mà là muốn truy cứu đến câu trước tiếng.
Thật ra người xưa đặt ra vấn đề về âm thanh là một điều vô cùng vĩ đại, ví như trong Kinh Thánh cũng có câu: "Ban đầu có Lời." Thuyết của ngoại đạo cũng không phải là sự sáng tạo của một phái, mà là truyền thống cổ xưa của dân tộc Ấn Độ. Âm thanh do hơi thở mà thành. Nghe tiếng oa oa khóc chào đời mà biết có sự sinh ra của con người, trên đời không có gì làm cho người ta kinh ngạc vui mừng hơn thế. Âm thanh là hơi thở trở thành khí hô hấp mà phát ra. Âm thanh là hơi thở thốt ra.
Muôn vật đều do hơi thở của tự nhiên mà thành. Thế nhưng như nước và đá thì có hình mà chưa có tiếng. Nước và đá có hơi thở, nhưng chưa thành khí hô hấp. Nước đá va đập vào nhau thì có âm hưởng, nhưng âm hưởng không hẳn là âm thanh. Phát ra tiếng thì động vật mới có. Thực vật vốn đã có hô hấp, nhưng chưa thể phát ra tiếng. Cho nên tiếng khóc đầu đời của trẻ sơ sinh là chuyện kinh thiên động địa, mà tiếng "tách! tách!" khi hạt giống thực vật nứt vỏ hay khi nụ hoa nở lại là âm hưởng. Âm hưởng này cũng kinh thiên động địa.
Muôn vật đều có hình, nhưng không phải đều có tiếng, cho nên hình có trước tiếng. Hôm qua ở cửa hàng văn phòng phẩm nhìn thấy một chiếc bảng đen nhỏ màu xanh và phấn không bụi, cảm thấy mới mẻ độc đáo, bèn mua về treo ở kệ tường trong phòng khách dưới lầu. Đường muội tan học về cùng mấy bạn học và tôi liền cùng nhau vẽ vời viết lách trên chiếc bảng đen nhỏ mới này, viết các chữ trong Lục thư lên. Mọi người đều là kiến thức nửa vời vừa học được trong lớp văn học, cũng đáng yêu như chiếc bảng đen mới này. Sáng nay các cô bé đều đi học cả, một mình tôi ở căn phòng trên lầu nhìn bóng cây ngoài cửa sổ sát lưới, chợt hiểu vì sao Lục thư lại tượng hình trước hài thanh, hóa ra là đạo lý này. Lại nghĩ cách tạo chữ của Trung Quốc sao có thể liên kết âm thanh và hình tướng lại với nhau, điều này quả thực là có bản lĩnh.
Trong lịch sử tiến hóa, là có bích họa trước, sau đó ngôn ngữ mới phát đạt. Thế nhưng cái gì lại là "câu trước tiếng"? Trước tiếng là hơi thở, nhưng chưa thành một câu. Đạo lý này càng khó giải thích. Mà điều này hôm nay tôi cũng chợt hiểu ra.
Thuyết âm thanh của ngoại đạo Ấn Độ không phải có thể bị phủ nhận hoàn toàn, chỉ là thuyết ấy có chỗ chấp trước. Thích Ca phá thuyết âm thanh, giá trị của ngài nằm ở chỗ ngài đặt ra nghi vấn lớn đối với âm thanh, chứ không phải phủ nhận nó; nếu ngài phủ nhận âm thanh thì điều đó không còn ý nghĩa lớn nữa. Kinh Thánh nói ban đầu có Lời, Lời ở cùng Thượng Đế, mà ở Nhật Bản gọi là "ngôn linh", đây đều là sự giải đáp cho mối nghi ngờ lớn này. Còn Lão Tử nói đạo có trước lời, thì lại càng đặt ra vấn đề về nguồn gốc và sự sinh thành của lời. Mà Thiền tông giải đáp cho việc này chính là cơ duyên trước tiếng.
Muốn truy tìm câu trước tiếng cũng không quá xa xôi, chỉ ở ngay cái cơ duyên lúc ban đầu tạo câu ấy. Đầu mối của cơ duyên này, lại còn hiển hiện khắp nơi trong những câu văn hay đã thành hình. Muốn hỏi thuở chưa có trời đất thì thế nào? Đáp: Là ở ngay trong vạn vật hiện hữu.
Con của chị tôi mới hơn một tuổi, thằng bé biết tự tạo ra ngôn ngữ, nhìn thấy xe hơi, nó nói "bồ bồ". Nó chơi đùa trong lúc đứng ngồi, bỗng nhiên bên ngoài trời đổ mưa, nó kinh ngạc, bảo với bà ngoại "bạch đát bạch đát", nó biết gọi tên muôn vật như thế. Mẹ nó lấy đĩa trên lò sưởi, làm rơi vỡ mất một chiếc, đứa bé này liền hết lần này đến lần khác bảo với bà ngoại và tôi. Nó dùng cử chỉ bên lò sưởi và trên mặt đất để mô phỏng, nói "cạp đả ba!" một cách mãnh liệt, lặp đi lặp lại, đang nói chuyện mẹ làm rơi đĩa. Câu "cạp đả ba!" và cử chỉ mô phỏng này của nó, hiện tại làm tôi nhớ đến phép hài thanh trong Lục thư, âm thanh kết hợp với tượng hình. Nghĩ đến sự nhọc nhằn của người xưa khi tạo ra Lục thư, ngắm nhìn sự sáng tạo và hình tướng mới mẻ của đứa trẻ, thì quả thực đúng như lời Viên Ngộ thiền sư đã nói trong thượng đường:
Xưa nay công lao chiến trận không ai biết, chỉ cốt trọng bàn công nghiệp lừng lẫy thiên hạ.
[CỬ PHÁP]: Tăng hỏi Pháp Nhãn thiền sư, Huệ Siêu thưa hỏi hòa thượng: Thế nào là Phật? Pháp Nhãn thiền sư đáp: Ngươi là Huệ Siêu.
Bạn có muốn biết công lao chiến trận của người xưa không? Hôm nay chính tự thân bạn xuất trận là rõ. Tuyết Đậu thiền sư có bài tụng rằng:
Gió xuân nước giang nam thổi không dậy, chim gà gừng kêu ở trong hoa sâu.
Ba đợt sóng cao cá hóa rồng, kẻ si ngốc còn múc nước ao đêm.
Hai câu trước là nói trong lịch sử đong đầy tin tức. Hai câu sau là nói bạn cũng không cần tìm Phật, bạn hãy cứ lo lấy chính mình.
Thế nhưng nếu bạn không coi Phật là thầy, mà là oan gia, thì tưởng nhớ Phật, mộ mến Phật chính là sự thân thiết đối với chính bản thân bạn. Có hai câu thơ của Lý Thương Ấn vô cùng làm cho người ta đau lòng, rằng:
Thủy tiên đã cưỡi cá chép đi, một đêm hoa sen lệ đỏ nhiều.
Phật đi rồi, chỉ còn lại bạn. Mà bạn ở đây cũng chính là ý nghĩa của Phật rồi, đại sự sau này phải dựa vào bạn đấy! Bạn nếu là hoa sen, bạn hãy nở rộ trong nước mắt đỏ và sương thanh khiết nhé!