Thiền Thị Nhất Chi Hoa

Lượt đọc: 625 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tắc Thứ Sáu Mươi Ba: Nam Tuyền Trảm Mèo

❊ ❊ ❊

Cử: Tại Nam Tuyền tự ở Trì Châu, một ngày nọ, hai đường Đông và Tây tranh nhau một con mèo. Thiền sư Phổ Nguyện, phương trượng của chùa, trông thấy cảnh ấy liền nhấc con mèo lên và nói: "Nói được thì không chém". Chúng tăng không ai đáp lại. Thiền sư bèn chém con mèo làm hai đoạn.

Tắc này thoạt nhìn rất khó hiểu, phải xem bài tụng của Thiền sư Tuyết Đậu mới thấu suốt được. Thiền sư Tuyết Đậu tụng rằng:

"Lưỡng đường câu thị Đỗ thiền hòa,

Bát động yên trần bất nại hà.

Lại đắc Nam Tuyền năng cử lệnh,

Nhất đao lưỡng đoạn nhậm thiên phá."

Trọng tâm ở đây nằm ở ba chữ "nhậm thiên phá" (mặc cho thiên lệch).

Các hòa thượng ở hai đường tranh cãi om sòm vì một con mèo. Nếu rơi vào tay quan tòa hay những nhà đạo đức học, họ sẽ bắt đầu làm rõ xem con mèo này lúc đầu là ở viện Đông hay viện Tây? Hay là viện nào vẫn thường cho nó ăn? Rồi lần này rốt cuộc vì đâu mà tranh chấp? Trong chúng tăng hai đường, ai là kẻ khởi xướng? Ai là kẻ hung hăng nhất, đánh mất phong thái của người xuất gia? Cứ thế mà liệt kê ra. Còn Thiền sư Nam Tuyền chẳng cần tra xét rõ ràng, chỉ chém một con mèo để dập tắt sự tranh cãi của chúng tăng hai đường, há chẳng phải là không phân định thị phi đúng sai, phạm vào sự thiên lệch sao? Hơn nữa, cũng chẳng phải lỗi của con mèo, ông không đi xử lý chúng tăng hai đường đã phạm thanh quy sơn môn, lại đi chém con mèo, há chẳng phải càng mất đi sự công bằng ư?

Thế nhưng Thiền sư Nam Tuyền cứ mặc cho thiên lệch. Bởi vì cái cần lúc này là "đương cơ lập đoạn" (quyết đoán ngay tức khắc), dập tắt khói bụi tranh chấp.

Phàm mọi việc đều có một cái "cơ" (thời cơ/cơ duyên). Ví như tiết khí bốn mùa, một khi mùa hè đã đến, mùa xuân phải thu xếp dọn dẹp, bất kể hoa cỏ đã nở hay chưa, kịp hay không kịp. Lại một khi mùa thu đã đến, mọi thứ đều phải là mùa thu; một khi mùa đông đã đến, một khi mùa xuân đã đến, mọi thứ đều phải là mùa đông, là mùa xuân; những lý do vụn vặt của mỗi người trong lúc đó đều không thể bận tâm đến. Đây chính là sự quyết đoán của thiên đạo, cho nên ông trời đôi khi cũng bị người ta cho là bất công.

Không nhớ rõ là câu chuyện của nhà nào, có một vị thế tử được vua cha lệnh cho trị mối tơ vò, người đó rút kiếm chém đứt rồi nói: "Kẻ loạn thì đáng chém". Trong lịch sử đã có bao nhiêu lần đại sự, kẻ kháng mệnh đều bị tru di, kẻ đầu hàng đều được xá tội, chẳng phân biệt tình tiết cá nhân. Ngươi chỉ nên đứng trên lập trường của thiên đạo, không được đứng trên lập trường của kẻ bị tru di hay kẻ được xá tội. Đây chính là điều Thiền sư Lâm Tế gọi là "Tùy xứ tác chủ, lập xứ giai chân" (nơi nào cũng làm chủ, đứng đâu cũng đều là chân thật). Thiên đạo và lịch sử chính là chân thật như vậy.

Đoạn con mèo bị chém, ngươi cũng chỉ nên đứng trên lập trường của Thiền sư Nam Tuyền, không được đứng trên lập trường của con mèo. Bởi vì nếu xét theo nhân sự, con mèo đó có thể nói là kẻ chịu tội thay cho chúng tăng hai đường, nhưng nếu xét theo thiên đạo, thì không thể gán cho nó loại tình cảm tôn giáo như vậy. Đến đây, ta lại một lần nữa thấu hiểu sự cao quý của Thiền sư Tổ Nguyên. Hai câu trong kệ của ngài: "Trân trọng Đại Nguyên tam xích kiếm, điện quang ảnh lý trảm xuân phong" (Trân trọng thanh kiếm ba thước thời Đại Nguyên, trong ánh chớp chém đứt gió xuân), chính là lúc ngài thoát khỏi lập trường "ngọc đá cùng cháy" (ngọc thạch câu phần) khi triều Tống bị quân Nguyên tiêu diệt, để xoay người đứng trên lập trường của thiên đạo. Con mèo đó, cũng chỉ tựa như ngọn gió xuân bị chém trong ánh chớp mà thôi.

Trẻ con vấp ngã, mẹ liền đánh đất để dỗ nó nín khóc, bảo là tại đất không tốt nên đánh đất; nếu đất mà có tri giác, nó cũng sẽ không cảm thấy oan ức, con mèo kia cũng đừng nên cảm thấy mình đã làm vật hy sinh.

Lời thùy thị (thùy thị - lời chỉ dạy) của "Bích Nham Lục" về công án này viết: "Ý lộ bất đáo, chánh hảo đề tê; ngôn thuyên bất cập, nghi cấp trước nhãn. Nhược dã điện chuyển tinh phi, tiện khả khuynh thuỵu đảo nhạc." (Đường ý chẳng đến, đúng lúc đề khởi; lời nói chẳng kịp, nên gấp để mắt. Nếu cũng như chớp giật sao bay, liền có thể nghiêng hồ đổ núi). Đoạn Thiền sư Nam Tuyền trảm mèo chính là dạy cho người đời muôn thuở một chữ "cơ" của thiên đạo.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.