Thiền Thị Nhất Chi Hoa

Lượt đọc: 625 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tắc Thứ Mười: Mục Châu Vấn Tăng Thậm Xứ

❊ ❊ ❊

Xướng: Mục Châu thiền sư vấn tăng: "Cận ly thậm xứ?" Tăng tiện hát. Châu vân: "Lão tăng bị nhữ nhất hát." Tăng rựu hát. Châu vân: "Tam hát tứ hát hậu tác thậm ma sinh?" Tăng vô ngữ. Châu tiện đả vân: "Giá lược hư đầu hán."

Biểu anh của tôi không thích tiếng hát (quát) của các thiền tăng, anh ấy có câu rằng:

Bất thụ thiền tăng hát tinh tinh, yếm văn Tích Hạ ngôn hưu binh, tiêu lai thiên tế xuất huệ tinh. Hỉ dữ Huệ Sĩ tịnh kim thế, nhàn Chu Ôn tề hương thân, trân trọng kim niên khán hoa nhân.

Biểu anh của tôi yêu mến Trang Tử, anh ấy mong mỏi các tướng lĩnh của Trung Cộng quay đầu quy chính. Thế nhưng tôi nói: Tôi muốn đến hát, một tiếng hát chính là nhịp phách xuất binh phản công đại lục.

Hóa ra tăng nhân Ấn Độ vốn không có tiếng hát, trong kinh Phật chỉ có nói "Thiện tai! Thiện tai!" Tiếng hát là nét chỉ có ở thiền tăng Trung Quốc. Tiếng hú của người thời Ngụy Tấn, tiếng hát của thiền tăng sau này, cùng với tiếng luyến giọng của Kinh kịch, đều phát ra từ khí hải ở đan điền, chứ người Tây phương không hề có. Bởi vì trung khí sung túc, cho nên tiếng hú thì dài mà tiếng hát thì ngắn, lại đều có thể dư âm văng vẳng không dứt. Người Trung Quốc yêu thích một âm, ví như đánh chuông đánh khánh cũng đều là một âm, tiếng hú và tiếng hát cũng là một âm.

Một âm mà có thể dư âm văng vẳng không dứt, cho nên ý nghĩa của tiếng hát có rất nhiều loại. Một loại là khai mở. Giả như bạn bước vào sơn môn của thiền lâm, yết kiến đường đầu đại hòa thượng, vừa mới ngồi định, bạn muốn cất lời, mà lại chưa cất lời, không dưng bỗng nghe thấy vị hòa thượng kia quát lớn một tiếng, tiếng quát làm cho hồn bay phách lạc, ngay lúc đó bạn chỉ cảm thấy từ thiên địa miếu mạc, cho đến con người bạn, cả chiếc chén trà chiếc kỷ trà trước mặt đều vỡ nát, đâu còn có thể có tình cảm tư tưởng nào nữa. Nhưng đây là có danh đường của nó, tiếng quát ấy chính là đưa bạn đến thuở hồng hoang của trời đất. Tiếng quát này giống như tiếng động khi mầm mống cỏ cây nứt vỏ vươn lên.

Lại một loại tiếng hát nữa là sự cảm kích ngợi khen, bạn tưởng rằng tiếng hát là phủ định bạn, nào ngờ lại là khẳng định, nhưng mà lại không phải là khẳng định điểm nào của bạn. Có đôi khi hai vị hòa thượng đối hát, giống như hai đứa trẻ con chơi đùa, nhìn nhau, í éo gọi nhau từng tiếng một, chỉ có trẻ con mới có âm cao sung túc và triệt để đến thế, mà đó là vì sự kinh ngạc và vui mừng trước sinh mệnh. Bạn muốn hỏi có ý nghĩa gì sao? Chẳng có ý nghĩa gì cả. Thế nhưng thế này chẳng phải rất hay sao?

Lại một loại tiếng hát nữa là phủ định, vị ấy thực sự nổi giận, mang chỗ sai của bạn ra mà chấn uy quát mắng. Hơn nữa không chỉ vì chỗ sai của bạn, tiếng quát ấy chính là sự kiếp hủy của một thế giới, đôi khi cũng là sự oan uổng, giống như anh hùng trong lịch sử giết nhầm người vô tội, mỹ nhân trách lầm người yêu mình, ông trời cũng dung túng cho người đó. Thế nhưng vị ấy tuyệt không để lưu cơn giận qua đêm, sau cơn mưa dông vị ấy liền lại cười như ông thợ tạo hóa.

Mà vẫn còn một loại tiếng hát nữa giống như Nhược Khiết chê không hay. Nhược Khiết mới chỉ là một bé gái hai tuổi, thiên hạ đứa trẻ nào cũng đáng yêu, thế mà ít thấy đứa nào có vẻ nũng nịu đáng yêu, mà lại hào sảng không điệu nghệ được như con bé. Con bé cực thân với dì Lý, dì Lý là bạn học của mẹ Nhược Khiết. Bạn gọi: "Nhược Khiết! Dì có ngoan không nào?" Con bé đáp: "Ngoan." Bạn nói: "Nhược Khiết, dì với mẹ ở trong bếp kìa." Con bé học nói theo: "Ở trong bếp kìa." Lại hỏi: "Dì sắp đến rồi, có ngoan không nào?" Con bé lại bảo: "Không ngoan." Trêu thêm con bé: "Nhược Khiết! Nhược Khiết có ngoan không nào?" Con bé bảo: "Nhược Khiết không ngoan." Tiếng hát của thiền tăng đều là gan góc mạnh mẽ, đương nhiên không giống kiểu nói năng nhỏ nhẹ thế này, nhưng cũng có điểm tương tự với Nhược Khiết. Tên của Nhược Khiết thật là hay nha. Cuộc đối thoại giữa dì Lý và Nhược Khiết thật là hay nghe, cái ngữ điệu giọng điệu ấy, bạn chỉ cảm thấy hai người cùng một sự non nớt như nhau; sự dịu dàng của cô Lý, chính là dịu dàng tinh tế rạng ngời y hệt như Nhược Khiết, giống như một đoa hoa. Thế nhưng cũng có tiếng chấn uy quát mắng của thiền tăng nào giống thế này chăng?

Nghe cuộc đối thoại giữa dì Lý và Nhược Khiết, khiến tôi nhớ lại cuộc đối thoại giữa Hán vương và Trương Lương cũng là như thế, hai người đều non nớt như nhau. Hai người đều khăng khít vô gian như thế, thoạt nhìn như không phân chủ khách, hoặc thay phiên làm chủ khách, kỳ thực lại vừa phân định chủ khách rõ rệt. Mà như thế mới có thể hiểu được câu nói "Lâm Tế chủ khách lịch nhiên". Lại nghe Lâm Tế thiền sư bảo các chúng đệ tử rằng:

"Ta nghe các ngươi đều học ta hát, ta tạm hỏi ngươi: Đông đường có tăng ra, Tây đường có tăng ra, hai người cùng hạ hát, cái nào là khách, cái nào là chủ? Ngươi nếu phân biệt chủ khách không được, sau này không được học lão tăng."

Ý trong câu nói này của ngài cũng không khó hiểu. Cuộc đối thoại của dì Lý và Nhược Khiết, dì Lý là khách, Nhược Khiết là chủ. Cuộc đối thoại của Hán vương và Trương Lương, Trương Lương là chủ, Hán vương là khách. Chủ khách rõ rệt hóa ra lại là chủ khách giả lập. Long Trung đối của Gia Cát Lượng và Lưu Bị cũng là như thế. Cho nên Tuyết Đậu tụng rằng: Ngươi nếu thực sự mang ra phân định cho dứt khoát, cả hai đều thành kẻ mù. Lời lẽ về chủ khách là cần phải mang ra trước thiên hạ để người ta nhìn nhận như thế.

Ở đây lại nói "Mục Châu thiền sư vấn tăng: Cận ly thậm xứ? Tăng tiện hát. Châu vân: Lão tăng bị nhữ nhất hát. Tăng hựu hát." Tôi xem xong liền phì cười. Tôi nói với chị ba rằng vị thiền sư này có chút gì đó giống tôi, tôi là giỏi nhất khoản nhận thua nhận kém. Hễ tôi vô tình đọc được bài văn của các bạn học nam và bạn học nữ, nhìn thấy điểm hay, tôi đều vừa đọc là lập tức đem bản thân ra so sánh, cảm thấy mình không bằng người ta. Lại như tôi nếu vô duyên vô cớ bị người ta quát hết lần này đến lần khác, thì phản ứng đầu tiên của tôi là nghĩ chắc mình có lý do để bị quát. Thế nhưng trong những hoàn cảnh thế này, đối phương phần lớn lại giống như Trình Giảo Kim chỉ có ba búa đầu tiên. Vị tăng kia chính là đến cùng bị Mục Châu hỏi cho cứng họng không nói được gì. Điều mà Mục Châu hỏi chính là: "Tam hát tứ hát hậu tác thậm ma sinh?"

Cũng có người nói: "Mặc kệ người ta nói tam hát tứ hát làm cái gì? Tăng kia chi bằng cứ quát mãi lên, quát thẳng cho đến khi Di Lặc Phật hạ sinh." Thế nhưng kẻ nói những lời thế này, lại không biết rằng tiếng quát của thiền tăng phải giống như Lỗ Trí Thâm, mượn ngay tiếng quát "Trúng!" ấy mà giáng một gậy thiền xuống, mà vị tăng kia lại không có cây gậy thiền ấy. Không chỉ thế thôi đâu, còn phải biết chuyển hóa cơ hội. Tỷ như cuộc đối thoại giữa cô Lý và Nhược Khiết:

"Nhược Khiết, dì có ngoan không?"

"Ngoan."

"Dì ở trong bếp."

Nhược Khiết cũng học nói theo: "Dì ở trong bếp kìa."

"Dì sắp ra rồi, Nhược Khiết có ngoan không?"

"Nhược Khiết không ngoan."

"Dì ra chơi con rùa vải với Nhược Khiết, có muốn không?"

"Muốn." Vừa nói Nhược Khiết vừa ôm con rùa làm bằng vải từ trên ghế xuống. Dù gọi là con rùa nhỏ, kỳ thực nó to bằng người con bé, hơn nữa lại rất nặng, dạo trước con bé còn chưa ôm nổi nó cơ.

Ba câu nói của Nhược Khiết đã có tới hai lần chuyển ý, đều là sự cơ biến. Mà trong lịch sử thời Sở Hán, Lịch Sinh thuyết khách Hán vương: "Phong con cháu sáu nước thì hay nha!" Hán vương đáp: "Hay." Tiếp đó Trương Lương yết kiến, nói: "Phong con cháu sáu nước thì không hay đâu!" Hán vương cũng nói: "Không hay đâu!" Liền bảo đừng khắc ấn nữa. Hán vương cũng chỉ có sự cơ biến như thế. Ông ta hoàn toàn mặc kệ chuyện người ta nói lệnh vua ban ra như nước đổ đầu chèo không thể thu hồi. Hán vương ông ta vừa mới mắng Tiêu Hà, Tiêu Hà lại đề cử phong Hàn Tín làm đại tướng, ông ta liền phong Hàn Tín làm đại tướng.

Câu hỏi khó "Tam hát tứ hát tác thậm ma sinh" của Mục Châu thiền sư, hóa ra dễ dàng được giải khai như thế. Giống như Nhược Khiết, giống như Hán vương, vốn dĩ hoàn toàn không có những vấn đề như thế. Hóa ra đạo lý của đại tự nhiên là phàm những gì không thể đảo ngược thì đều có thể đảo ngược, tự tương phản đối, cho nên việc đời cũng có thể có sự cơ biến. Bằng không thì một câu nói thốt ra khỏi miệng, một việc làm rời khỏi tay, liền không thể thu hồi lại được, từ xưa đến nay biết bao nhiêu người chính là vì thế mà thất bại trong cảnh cưỡi hổ khó xuống. Cho nên trong bài tụng của Tuyết Đậu mới nói: Cưỡi trên đầu hổ đại khái là kẻ mù, nếu như một câu nói đã thốt ra khỏi miệng, một việc làm đã rời khỏi tay, tức là thành không thể thu hồi, đó là bản thân từng bước từng bước tự định đoạt lấy túc mệnh luận của mình. Con người ta có thể làm từng việc một cách tuyệt đối, nhưng không thể để từng việc một đều là định mệnh đã an bài. Nước trong đại dương có dòng thuận dòng nghịch, tôm binh cua tướng trên sân khấu có thể lộn nhào một mạch tiến về phía trước.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.