Thiền Thị Nhất Chi Hoa

Lượt đọc: 625 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tắc Thứ Sáu Mươi: Vân Môn Gậy Thiền Hóa Rồng

❊ ❊ ❊

Cử: Thiền sư Vân Môn giơ gậy thiền lên bảo chúng: "Cây gậy thiền này hóa thành rồng, nuốt chửng cả càn khôn rồi. Sơn hà đại địa, lấy ở nơi nào?"

Người Ấn Độ và người Trung Quốc đều biết có một tự nhiên cứu cánh, cho nên khí khái còn lớn hơn cả trời đất. Phật kinh nói thế giới Diêm Phù Đề ở trong tự nhiên cứu cánh, chỉ như một bọt nước trong biển lớn. Thế nhưng người Ấn Độ chủ về tịch diệt, không bằng người Trung Quốc chủ về hành động. Trong *Tây Du Ký*, Tôn Hành Giả lừa tiểu yêu, nói hồ lô của mình có thể chứa được trời, cùng với kế "man thiên quá hải" của Từ Mậu Công trong *Tiết Nhân Quý chinh Đông*, đều có một sự vui vẻ hoạt bát. Gậy thiền của thiền sư Vân Môn hóa rồng nuốt chửng vũ trụ cũng giống như thế, là tư tưởng động, không phải của Phật giáo Ấn Độ.

Tư tưởng bao trùm trời đất của người Trung Quốc, không phải nói trời đất nhỏ, mà là nói khí khái con người lớn. Nếu trời đất nhỏ, ngươi dù lớn hơn trời đất cũng chẳng đáng nói. Trời đất lớn, khí khái càng lớn hơn, như thế mới thành thơ. Trong bài thơ *Quan Thương Hải* của Tào Tháo có câu hay thế này:

"Nhật nguyệt chi hành, nhược xuất kỳ trung.

Tinh thần xán lạn, nhược xuất kỳ lý."

Khiến người đọc chỉ cảm thấy biển lớn chính là sự khoáng đạt trong tâm cảnh của mình. Nếu là người phương Tây, dù có đi tên lửa rời khỏi trái đất, cũng không có sự khoáng đạt tâm cảnh như vậy.

Thế nhưng gậy thiền của thiền sư Vân Môn hóa rồng nuốt chửng càn khôn, không bằng đứa trẻ coi cây gậy ấy là ngựa tre để cưỡi, nô đùa với càn khôn, đáng yêu hơn nhiều. Thiền sư Vân Môn nói càn khôn đã bị nuốt chửng rồi, thì sơn hà đại địa lấy ở nơi nào? Cũng không bằng thơ Lý Bạch nói chuyện san phẳng núi Quân. Thơ Lý Bạch: "Sạn khước Quân Sơn hảo bình phô Tương Thủy lưu. Ba Lăng vô hạn tửu túy sát Động Đình thu."

Hai cái so sánh với nhau, là Vân Môn ở trong cảnh Phật, không bằng Lý Bạch ở chốn nhân gian.

Lại xem bài tụng của thiền sư Tuyết Đậu: "Trụ trượng tử, thôn càn khôn, đồ thuyết đào hoa lãng bôn. Thiêu vĩ giả bất tại nã vân tước vụ, bộc tai giả hà tất táng đảm vong hồn. Niêm liễu dã, văn bất văn? Trực tu sái sái lạc lạc, hưu cánh phân phân vân vân. Thất thập nhị bổng thả khinh thứ, nhất bách ngũ thập nan phóng quân." Thiền sư đột ngột cầm gậy thiền xuống tòa, đại chúng nhất thời giải tán.

Thiền sư Tuyết Đậu có lẽ cũng có cảm giác giống tôi, cho nên mấy câu "càn khôn" vân vân, chỉ nói một câu là lướt qua. Mà chỉ lấy điểm "gậy hóa rồng" để lấy cái náo nhiệt. Khi hoa đào tháng ba nở, nước sông Hoàng Hà sóng cuộn trào dâng, nhiều cá chép nhảy ngược dòng ở hẻm núi Long Môn, trong đó có con nhảy một cái hóa rồng, bị sấm lửa thiêu cháy cái đuôi, có con bị cuốn xuống bãi cạn, mang lộ ra vảy bị thương.

Giống như Kinh kịch *Bạch Xà Truyện* diễn đoạn "Thủy Mạn Kim Sơn", nhiều tôm binh cua tướng cùng thiên binh thiên tướng theo sóng cuộn trào xuất hiện, trên sân khấu có múa cờ lớn, những binh tướng đó người thì từng người một, cũng có người hai người một, lại có người ba người bốn đối xông, đều lộn nhào một đường mà tới, ngay trong cái vung cờ quét đất đó lại lộn một vòng qua đi, thực sự là kẻ thành công bị sấm lửa thiêu cháy đuôi, kẻ thất bại mang lộ vảy trầy. Lại xem đoạn chiến đấu đó, thiên tướng đao chém giáo đâm roi quất, tôm binh cua tướng liền thuận theo thế đao thế giáo mà tung người nhảy cọp, đánh một cái xoay tròn trên mặt đất, lại theo thế roi, eo lưng như xoay vòng quanh cái roi đó mà lộn nhào, liên tiếp mấy roi, chính là liên tiếp mấy vòng lộn nhào. Hóa ra bảy mươi hai gậy một trăm năm mươi roi của Tuyết Đậu cũng chẳng phải trách phạt, mà lại là thành toàn. Nói tư tưởng không bằng nói phong cảnh, trong bài tụng của thiền sư Tuyết Đậu chính là chỉ có phong cảnh, ngay lập tức giải tiêu vấn đề "nuốt chửng càn khôn" vân vân. Như kịch phương Tây, khán giả xem xong là mang vấn đề về nhà. Kịch Trung Quốc xem xong, thì không có vấn đề gì, nhưng lại có cái khiến người ta suy ngẫm vô cùng. Cho nên thiền sư Tuyết Đậu cầm gậy thiền xuống tòa, đại chúng có thể nhất thời giải tán.

Nói lý tất yếu phải dùng thơ, giải thơ tất yếu phải dùng cái "vô".

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.