Nhắc lại: Thiều quốc sư ở đỉnh Liên Hoa núi Thiên Thai giơ gậy phốc-sơ bảo chúng rằng: "Người xưa đến đây vì sao không chịu ở?" Chúng không nói năng gì. Ngài tự đáp thay rằng: "Vì đường sá của họ không đủ sức." Lại bảo: "Rốt cuộc thế nào?" Lại tự đáp thay rằng: "Gánh ngang cây róc rách chẳng màng người, thẳng vào ngàn vạn hòn non đi."
"Người xưa đến đây vì sao không chịu ở?" Dùng lời của Quốc phụ "Cách mạng chưa thành công, đồng chí vẫn cần nỗ lực" để đáp là hay nhất. Mà hiện nay có rất nhiều người ngạc nhiên hỏi: Cách mạng chẳng phải đã thành công rồi sao, sao còn phải cách mạng nữa?
Lời của Thiền tông tương ứng với cách mạng, ngược lại lại có khoảng cách với Phật giáo Ấn Độ. Mặc dù kinh Kim Cương có câu "Ưng vô sở trụ nhi sinh kỳ tâm", nhưng đó là nói ý nghĩa "không thể đóng cọc vào hư không, tạm lập hóa thành", chứ không phải nói là còn phải đi đến ngàn vạn hòn non. Thiền tông Trung Quốc có lẽ đã kế thừa chữ "hóa" của Trang Tử, sinh sinh chuyển v luân lưu.
Căn nhà tôi ở hiện nay, tường phủ đầy dây leo xanh mướt mãi cho đến tận mái nhà, còn bò lên tận đầu tận cùng của khung ăng-ten trên mái. Những chiếc mầm tua và lá nhỏ ở đầu ngọn dây leo vẫn còn dư lực chưa hết, đang phấp phới trong gió giữa không trung. Nhờ có dây leo này mà diện mạo của ngôi nhà trở nên tao nhã hơn rất nhiều, mùa hè cũng mát mẻ. Thế nhưng ông Quách đã dạy tôi loại dây leo này gọi là trinh mướp (bò tường), tường cao bao nhiêu là bò cao bấy nhiêu. Thật là một cái tên dữ dội. Lưới cửa sổ trong phòng tôi đã vạch bớt thưa ra một chút đối với những đám dây lá che kín mít, giống như gạt một góc đám bèo tơi trên ao thì mới nhìn thấy bầu trời xanh và mây trắng dưới đáy nước.
Dây leo này liền dùng để đáp lại câu hỏi của Thiều quốc thiền sư: "Người xưa đến đây vì sao không chịu ở?" Nó vẫn còn muốn bò lên nữa. Tô Thức năm mươi tuổi cùng em theo cha rời Tứ Xuyên, thuyền xuất phát ở Gia Châu, thơ có câu "Ý đi mênh mông vô bờ", tôi thích nhất. Dây leo bò có chỗ tận cùng, thuyền đi có lúc cập bến, thì cũng vẫn là ý đi mênh mông vô bờ. Điểm đầu của sinh mệnh chính là một chữ "hưng" của Kinh Thi. Một sinh hai, hai sinh ba, ba sinh vạn vật, vạn vật từng cái một đều có âm dương, dương là khởi động, âm thì theo đó mà thành, mà điểm đầu của cái được thành lại làm dương khởi đầu mới. Cho dù thành hòn đá không động đậy nữa, thì cũng vẫn có ý động. Vạn vật cho đến hòn đá thảy đều là đến đây không chịu ở, cho nên mới có thần có thế; nếu như đến đây mà chịu ở lại, thì hòn đá kia cũng sẽ chết.
Thiều quốc sư bảo chúng rằng: Người xưa đến đây vì sao không chịu ở? Là vì đường sá của họ không đủ sức. Trên con đường của toán học gặp phải số vô lý không thể giải quyết, chính là không đủ sức. Trên con đường của vật lý học, thuyết ether đã dẫn dắt đến lý thuyết về trường điện từ, sau đó thuyết tương đối lại phủ định sự tồn tại của ether, thế nhưng đến ngày nay lại cảm thấy sự tồn tại của ether không phải là dễ dàng mà có thể bị phủ định như vậy. Những điều này đều vì đường sá của học vấn không đủ sức. Hơn nữa ngày nay lại cảm thấy dùng phương pháp của vật lý học thì rốt cuộc cũng không thể nào hiểu được cái lý do vì sao của hiện tượng hạt nhân, lại một lần nữa tiếc nuối cho con đường của vật lý học không đủ sức. Đây chính là đến đây có muốn ở cũng ở không được.
Đời người có thể từng bước đều là tuyệt đối, mà ngẫm lại mỗi lần đều cảm thấy là sai lầm. Quốc phụ lãnh đạo cách mạng, như trận Huệ Châu, trận Hoàng Hoa Cương, đều là không đủ sức, cho đến cuộc khởi nghĩa Tân Huyễn cũng không đủ sức. Sau đó trên con đường Bắc phạt và cuộc kháng chiến chống Nhật, đều là ý trời trong lịch sử thì tuyệt đối, mà việc người thì không đủ sức. Cho nên có muốn ở cũng ở không được. Vì đường sá của họ không đủ sức, đó là nỗi bi thương xót xa của bậc nhân nhân, tiến xa hơn nữa là sự quyết liệt của chí sĩ.
Sai lầm vốn dĩ cũng không phải không tốt. Đạo lý tự nhiên, có chính có sai, có thể ví như có âm có dương, dương khởi đầu tức là phản, tức là sai, có thể nói là động tức vướng lỗi, thế nhưng nó diễn dịch mà thành âm chính. Anh hùng suốt dọc đường sai lầm, giai nhân cũng là suốt dọc đường đều sai, bị người đời chê trách, trời lại tác thành cho nó thành lịch sử. Thế nhưng đường sá có biết bao nhiêu sự không đủ sức. Chỉ khiến tôi kinh ngạc là, cái đạo lý tự nhiên như thế, là điều mà các nhà toán học và nhà vật lý học của thế kỷ này thể nghiệm được, cùng với đạo lý mà các nhà cách mạng thực tế thể nghiệm được, sao các vị tăng sĩ thiền định không có sự thể nghiệm như thế mà cũng có thể hiểu được? Ngài ấy chính là đang ngồi chơi nước ở nguồn cội sông Hoàng Hà, chỗ một mạch suối trong trên núi.
Hãy nghe Tuyết Đậu thiền sư tụng rằng:
Cát bụi trong mắt đất trong tai
Ngàn vạn non cao chẳng chịu ở
Hoa rơi nước chảy quá mịt mờ
Nhấc cao lông mày đi chốn nào