Thiền Thị Nhất Chi Hoa

Lượt đọc: 625 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Công Án Thứ Năm Mươi: Cầu Đá Triệu Châu

❊ ❊ ❊

Cử: Tăng vấn Triệu Châu Tòng Tẩm thiền sư: "Cửu hưởng Triệu Châu thạch kiều, đáo lai chỉ kiến lược bạc." Châu vân: "Lâm Nhị chỉ kiến lược bạc, thả bất kiến thạch kiều." Tăng vân: "Như hà thị thạch kiều?" Châu vân: "Độ lư độ mã."

Cầu đá Triệu Châu là cây cầu nổi tiếng thiên hạ lúc bấy giờ, mà lược bạc thì chỉ là một tấm gỗ vắt ngang mặt nước làm đường qua, thậm chí không đủ tư cách để gọi là cầu. Có vị tăng từ phương xa đến hỏi Triệu Châu Tòng Tẩm thiền sư rằng: "Từ lâu đã nghe danh cầu đá Triệu Châu, đến nơi chỉ thấy lược bạc." Câu này cố ý hạ uy thế của đối phương, nhưng không có ác ý. Trong các bài dân ca có cảnh nam nữ đối đáp, người nữ cố ý trêu chọc, tỏ ý coi thường, rồi đến lượt người nam đáp ca để trả đũa, chê cô gái nhà quê có đủ thứ buồn cười, nhưng thực chất trong lòng hai người lại đem lòng yêu mến nhau. Một số câu hỏi đáp của Thiền tông cũng giống như lối hỏi đáp trong dân ca kiểu này. Vị tăng nọ nói chỉ thấy lược bạc, lại hỏi Triệu Châu thiền sư rằng: "Đây là thế nào?" Mà Triệu Châu cũng không chịu nhượng bộ, đáp rằng: "Ngươi chỉ thấy lược bạc." Ý nói ngươi có mắt chó coi thường người, có mắt ngỗng nhìn người nhỏ bé, cho nên mới không thấy cầu đá. Ở đây, thay vì nghiên cứu ý nghĩa lời nói của hai người, chi bằng trước tiên hãy biết thưởng thức sự cơ trí linh hoạt ấy, mà sự cơ trí linh hoạt đó chính là ý nghĩa rồi.

Màn hỏi đáp hiệp đầu tiên giữa Triệu Châu thiền sư và vị tăng đó là sự đối chọi cơ phong gay gắt lẫn nhau. Thế nhưng đến hiệp hỏi đáp thứ hai, tăng hỏi: "Thế nào là cầu đá?" Châu đáp: "Chở lừa chở ngựa." Câu trả lời bình dị nhường ấy lại chính là sự cởi bỏ ngay lập tức thế giằng co của cơ phong, đạt đến cảnh giới quên đi cơ tâm. Điều này lại biến chuyển vô cùng nhanh chóng, vì linh hoạt nên mới được tự tại. Giống như thời kháng chiến thắng lợi, phía Trung Quốc đã thể hiện sự tự tại của đạo lớn hòa bình đối với Nhật Bản.

Công án tương tự với điều này có "Quán Khê phích tiễn cấp". Tăng hỏi Quán Khê Chí Nhàn thiền sư: "Quán Khê từ lâu đã nghe danh, đến nơi rồi, chỉ thấy một cái đầm ngâm đay." Khê đáp: "Ngươi chỉ thấy đầm ngâm đay, không thấy Quán Khê." Tăng hỏi: "Thế nào là Quán Khê?" Khê đáp: "Mũi tên bay vụt." Màn hỏi đáp này từ hiệp thứ nhất cho đến hiệp thứ hai đều là sự đấu khẩu cơ phong đến cùng, không có nhiều dư địa xoay chuyển như Triệu Châu thiền sư, không phải là dùng một cơ phong đi đến cùng, mà là trong sự quên cơ lại hàm chứa cơ tâm mới.

Cho nên Tuyết Đậu thiền sư tụng rằng:

Cô nguy bất lập đạo phương cao, nhập hải hoàn tu điếu cự ngao

── Cự ngao phải lấy sự quên cơ làm lưỡi câu.

Kham tiếu đồng thời Quán Khê lão, giải vân phích tiễn diệc đồ lao

Giống như lời ca nam nữ trêu chọc nhau trong dân ca, tức là không thể cứ mãi đấu khẩu cơ phong gay gắt đến cùng, bởi vì vốn dĩ là để yêu mến nhau. Dây câu và dây thả diều đều phải có lúc thu lúc thả. Không liên tục thì mới là cơ diệu.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.