Thiền Thị Nhất Chi Hoa

Lượt đọc: 625 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tắc Thứ Mười Sáu: Cảnh Thanh Tốt Trác

❊ ❊ ❊

Cử: Tăng vấn Cảnh Thanh thiền sư: "Học nhân tốt, thỉnh sư trác." Cảnh Thanh vân: "Hoàn đắc cát dã vô?" Tăng vân: "Nhược bất cát, tao nhân quái tiếu." Cảnh Thanh vân: "Dã thị thảo lý hán."

Khi trứng gà muốn nở, gà con ở bên trong tốt (mổ vỏ từ trong), gà mẹ ở bên ngoài trác (mổ vỏ từ ngoài). Cơ duyên tốt trác này cũng là phương pháp giáo dục tốt nhất của thầy đối với đệ tử. Tốt và trác đều là hữu tình, mà tốt trác đồng thời chính là cảm. Phải tốt trác đồng thời mới là cơ.

Tỷ như sự phát hiện trong toán học, cũng là trong tự nhiên có một thứ gì đó giống như chú gà con đang tốt, nhà toán học cảm giác được, rồi lấy nó làm đối tượng nghiên cứu, mà trác ở bên ngoài. Mà thường thì tốt và trác không đồng thời. Nếu tốt và trác đồng thời, thì sẽ phá xác mà ra, đạt được sự phát hiện. Sự phát hiện hạt nhân trong vật lý học cũng là như thế phải không.

Lại như vẽ tranh, thứ bạn vẽ cũng đang tốt trong đại tự nhiên, mà bạn trác ở bên ngoài, tốt trác đồng thời thì chỉ cảm thấy vẽ ra một cách rất sảng khoái, như thể có trời giúp thần phù. Kỳ thực chính là vẫn còn có một kẻ tốt, không chỉ một mình bạn, cho nên tác phẩm hay thường cảm thấy không phải do sức người.

Lại như tôn giáo. Cũng sinh ra từ cơ duyên tốt trác này. Đại tự nhiên có một thứ không có tên tuổi đang tốt, bạn gọi nó là thần. Gọi nó là thần, là vì không thể gán tên tuổi của muôn vàn thứ trên đời vào được. Mà bạn đã cảm nhận được. Thế là bạn đến trác. Nếu tốt trác đồng thời, bạn sẽ nhìn thấy ánh sáng, hơn nữa còn nghe thấy tiếng của thần đang gọi.

Lại nữa chính là cách mạng. Trong lịch sử có thiên mệnh đang tốt, còn các bậc anh hùng hào kiệt chính là trác. Người cách mạng muốn gọi dậy quần chúng, người cách mạng với quần chúng kỳ thực chính là sự giao cảm giữa anh hùng và thiên mệnh, đồng thời tốt trác. Ở đây có khoảnh khắc thành bại của thời đại, cho nên Cảnh Thanh thiền sư mới cẩn thận hỏi: "Còn sống được không?"

Hãy nghe bài tụng của Tuyết Đậu thiền sư. Hai câu đầu:

"Cổ phật hữu gia phong, đối dương tao biếm bác," là nói tranh luận vốn nên là tốt trác, không phải vì thắng thua. Thắng thua không phải là mục đích. Thắng thua chỉ là uy lực của tốt trác, cảm của gió xuân và khí của sương thu là một. Cậu tôi thích chơi cờ vây, ông kể cho tôi nghe sau khi Mộc Cốc Thật qua đời, phóng viên báo chí mời Ngô Thanh Nguyên nói cảm tưởng về ván cờ tranh chấp thuở xưa với Mộc Cốc Thật, Ngô đáp: Hoàn toàn không giống như lời người khác nói là bi tráng thê thiết trước cường địch, thà rằng giống như hai người đang bàn bạc thử nghiệm. Ngô và Mộc Cốc Thật trọn đời là bạn thân, ván cờ tranh chấp của hai người năm xưa thà lấy trời làm đối thủ. Trời đang tốt, nơi này đang trác.

Thế nhưng Tuyết Đậu thiền sư tiếp lời xoay chuyển một cú: "Tử mẫu bất tương tri, thị thùy đồng tốt trác?" Tôi và chị ba ngẫm nghĩ câu này, ngẫm hồi lâu, chị ba bỗng cười nói: Cậu đây đâu phải đang tham thiền, ngược lại giống như đang xin xăm trong miếu vậy, xin xăm là không hỏi quá khứ tương lai. Tuyết Đậu cũng thật tinh quái, tôi liền xin giải thử một câu xem sao. Tôi nói là "Tử mẫu tuy bất tương tri, đại biểu dĩ tương cảm." Tôi thấy nói như vậy chưa đủ cụ thể, bèn bảo cậu mang chuyện đánh cờ ra giải thích kỹ hơn.

Ba người đúc kết lại là: Tỷ như đánh cờ, duy chỉ có nước đi đầu tiên là thử nghiệm. Là thăm dò, những nước đi tiếp theo sau đều là vừa hỏi vừa đáp, vừa hô vừa ứng, mà hai người lúc nghĩ nước đi tiếp theo đều hoàn toàn không biết gì về nhau, sự không biết này mới là hay. Lại nói tốt trác giữa mẹ và con đương nhiên là con tốt trước. Tiếng tốt đầu tiên của gà con trong vỏ trứng, liền giống như quân cờ đầu tiên hạ xuống là để thăm dò. Gà mẹ cảm nhận được liền trác ở ngoài vỏ trứng. Những lần tốt trác sau đó chính là hỏi đáp lẫn nhau, thường đổi chỗ làm chủ làm khách, sao có thể nói là tốt trác đồng thời chứ? Tuyết Đậu chính là dùng cách này để lật lại thuyết tốt trác đồng thời của Cảnh Thanh thiền sư. Bởi vì đã gọi là cơ duyên tốt trác, cơ tất phải là số lẻ, làm sao có thể đồng thời? Hơn nữa sự tốt trác của mẹ con tốt nhất là không biết gì về nhau mới hay.

Phần cuối bài tụng là: "Trác giác do tại xác. Trọng tao phác, thiên hạ nạp tăng đồ danh mạo." Tiếng mổ vỏ trứng này giống như tiếng gõ quân cờ vây. Giống như trong thơ Tô Đông Pha, đi đến bên ngoài phòng tĩnh lặng ở viện trúc, chỉ nghe tiếng quân cờ, không nghe tiếng người, Cảnh Thanh thiền sư đi cùng cũng không thể nói chuyện.

Tuyết Đậu và Cảnh Thanh, đúng thì đều đúng, sai thì đều sai. Ngôn Cúc Bằng nói: "Lưu Bảo Toàn hát đại cổ, giống như ở trên phách nhịp, lại giống như không ở trên phách nhịp." Tốt trác cũng có thể ví như tiếng hát với phách nhịp, giống như ở đồng thời, lại giống như không đồng thời.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.