Ngày xửa ngày xưa, có một vị Nữ hoàng già vốn là một tay phù thủy, và con gái bà là thiếu nữ kiều diễm nhất trần đời. Thế nhưng, mụ đàn bà ấy chỉ nhăm nhăm tìm cách lừa gạt loài người vào đường chết; mỗi khi có cầu hôn giả đến ngỏ lời, mụ lại tuyên bố rằng kẻ nào muốn cưới con gái mụ thì trước tiên phải hoàn thành một thử thách, nhược bằng không phải bỏ mạng. Không ít kẻ từng bị lóa mắt bởi nhan sắc tuyệt trần của nàng công chúa mà liều mình thử sức, nhưng chẳng một ai làm nổi những điều mụ yêu cầu. Khi ấy, mụ chẳng mảy may động lòng thương xót, bắt họ quỳ xuống và chém đầu. Một vị hoàng tử nọ, sau khi nghe đồn về nhan sắc của nàng thiếu nữ, liền tâu với vua cha rằng: “Xin cha cho con đi đến đó, con muốn cầu hôn nàng.” Vua cha đáp: “Không đời nào! Con mà đi chẳng khác nào tự nộp mạng vào cõi chết.” Nghe vậy, hoàng tử buồn rầu ngã bệnh nặng, nằm liệt giường suốt bảy năm trời chẳng thầy thuốc nào chữa khỏi. Đến khi nhận ra mọi hy vọng đã cạn kiệt, nhà vua với cõi lòng nặng trĩu mới bảo con: “Con hãy cứ đi và thử vận may xem sao, vì ta chẳng còn cách nào khác để cứu chữa cho con nữa rồi.” Nghe lời cha, hoàng tử bèn gượng đứng dậy, bỗng nhiên khỏe mạnh hoàn toàn và vui sướng lên đường.
Chuyện kể rằng khi chàng đang cưỡi ngựa qua một bãi hoang, từ đằng xa chàng thấy vật gì trông như một đống cỏ khô lớn nằm trên mặt đất. Lúc tiến lại gần hơn, chàng nhận ra đó là cái bụng của một người đang nằm dài ở đó, và chiếc bụng to lớn ấy trông chẳng khác nào một quả núi nhỏ. Khi gã béo nhìn thấy lữ khách, hắn liền đứng dậy cất tiếng: “Nếu ngài cần người giúp việc, hãy thu nhận con.” Hoàng tử đáp: “Ta làm sao dùng được một kẻ to béo thế này?” Gã béo thưa: “Ôi dào, có đáng là gì đâu, khi con vươn người ra hết cỡ thì con còn béo hơn gấp ba nghìn lần ấy chứ.” Hoàng tử liền bảo: “Nếu vậy thì ta có thể dùng được ngươi, hãy đi theo ta.” Thế là gã béo bước theo hoàng tử, và đi một quãng thì họ lại bắt gặp một người đang nằm rạp xuống đất, áp tai sát vào thảm cỏ.
“Ngươi đang làm gì ở đó vậy?” hoàng tử hỏi. “Con đang lắng nghe,” gã kia đáp. “Ngươi đang chú ý lắng nghe cái gì thế?” “Con đang nghe những chuyện đang diễn ra trên thế gian này, chẳng có gì lọt qua được tai con đâu; con nghe được cả tiếng cỏ mọc đấy.” Hoàng tử bảo: “Hãy nói cho ta hay, ngươi nghe thấy gì ở cung điện của bà Nữ hoàng già có người con gái đẹp?” Hắn liền đáp: “Con nghe thấy tiếng xé gió của thanh gươm đang chém đứt đầu một kẻ cầu hôn.” Hoàng tử bảo: “Ta có thể dùng được ngươi, hãy đi theo ta.” Họ tiếp tục lên đường, đoạn trông thấy một đôi bàn chân và một phần cẳng chân nằm lì trên đất, nhưng chẳng thấy phần thân đâu cả. Đi một quãng đàng xa nữa, họ mới tới chỗ thân mình, và cuối cùng cũng tìm thấy cả cái đầu.
Hoàng tử thốt lên: “Chà, ngươi đúng là một tên cao kều đích thực!” Gã cao kều đáp: “Ôi, có bõ bèn gì đâu; khi con thực sự vươn duỗi chân tay, con còn cao gấp ba nghìn lần, vươn tận lên trên cả ngọn núi cao nhất trên đời. Nếu ngài chịu thu nhận, con xin hết lòng phục vụ.” Hoàng tử bảo: “Hãy đi theo ta, ta có thể dùng được ngươi.” Họ lại lên đường và bắt gặp một người đang ngồi bên vệ đường với tấm vải băng kín đôi mắt. Hoàng tử hỏi hắn: “Mắt ngươi bị yếu nên không nhìn được ánh sáng à?” Gã kia đáp: “Dạ không, nhưng con không thể tháo dải băng này ra được, bởi vì bất cứ thứ gì con nhìn vào bằng đôi mắt này đều sẽ vỡ tan tành, ánh mắt con lợi hại lắm. Nếu ngài dùng được khả năng ấy, con rất sẵn lòng phục vụ.” Hoàng tử đáp: “Hãy đi theo ta, ta có thể dùng được ngươi.”
Họ tiếp tục hành trình và tìm thấy một người đang nằm dưới ánh nắng chói chang, toàn thân run lẩy bẩy đến mức không một phần cơ thể nào yên chỗ. Hoàng tử ngạc nhiên hỏi: “Trời nắng ấm thế này mà sao ngươi lại rét run lên được thế?” Tên kia rên rẩm đáp: “Khổ nỗi tạng người con khác hẳn thiên hạ. Trời càng nóng thì con càng lạnh, băng giá thấm sâu vào từngh khúc xương; còn trời càng lạnh thì con càng nóng. Giữa đống băng giá con không chịu nổi hơi nóng, mà giữa lò lửa con cũng chẳng chịu được cái lạnh.” Hoàng tử bảo: “Ngươi quả là một kẻ kỳ lạ, nhưng nếu muốn phục vụ ta, hãy đi theo ta.” Họ lại lên đường, và nhìn thấy một người đang đứng rướn cổ ngóng nhìn tứ phía, có thể phóng tầm mắt vượt qua mọi ngọn núi.
Hoàng tử hỏi: “Ngươi đang chăm chú nhìn cái gì thế?” Hắn đáp: “Con có đôi mắt tinh anh đến mức có thể nhìn thấu mọi khu rừng, đồng ruộng, đồi tranh cho đến thung lũng ở khắp muôn nơi trên thế gian này.” Hoàng tử bảo: “Nếu ngươi muốn, hãy đi theo ta, vì ta vẫn đang cần một người như thế.”
Giờ đây, hoàng tử cùng sáu người hầu đã đến thị trấn nơi vị Nữ hoàng già ngự trị. Chàng không tiết lộ thân phận thực sự của mình mà chỉ nói: “Nếu ngài ban cho tôi người con gái kiều diễm, tôi sẽ hoàn thành bất kỳ thử thách nào ngài đặt ra.” Ả phù thủy vô cùng đắc ý vì tóm được một chàng trai khôi ngô tuấn tú vào tròng, liền đáp: “Ta sẽ giao cho ngươi ba thử thách, và nếu vượt qua tất cả, ngươi sẽ trở thành phu quân và chủ nhân của con gái ta.” “Thử thách đầu tiên là gì?” “Ngươi hãy vớt hộ ta chiếc nhẫn tao đã đánh rơi xuống Biển Đỏ.”
Thế là hoàng tử trở về chỗ đám gia nhân và bảo: “Thử thách đầu tiên không hề dễ dàng chút nào. Phải lấy được một chiếc nhẫn từ đáy Biển Đỏ cơ đấy. Nào, hãy tìm cách đi các ngươi.” Bấy giờ, gã có thị lực tinh tường liền lên tiếng: “Để con xem nó đang nằm ở đâu,” rồi hắn nhìn xuống dòng nước và bảo: “Nó đang mắc kẹt kìa, nằm ngay trên một hòn đá nhọn.” Gã cao kều bèn cõng bọn họ đến đó và nói: “Con sẽ vớt nó lên được ngay nếu như nhìn thấy nó.” “Ôi dào, tưởng chuyện gì!” gã béo cất tiếng, đoạn nằm rạp xuống, ghé miệng sát mặt nước. Lập tức, mọi con sóng đều cuồn cuộn chảy tụt vào miệng hắn như thể một cái xoáy nước khổng lồ, và hắn uống cạn sạch cả vùng biển cho đến khi trơ trọi như một đồng cỏ. Gã cao kều cúi xuống một chút rồi dùng tay nhặt chiếc nhẫn lên. Hoàng tử mừng rỡ khôn tả khi cầm được chiếc nhẫn trong tay, bèn mang dâng lên vị Nữ hoàng già.
Bà ta ngạc nhiên thốt lên: “Phải, đúng là chiếc nhẫn ấy rồi. Ngươi đã vượt qua thử thách đầu tiên một cách an toàn, nhưng giờ thì đến thử thách thứ hai đây. Ngươi có thấy cánh đồng trước cung điện của ta không? Ba trăm con bò mập đang gặm cỏ ở đó, ngươi phải ăn sạch chúng từ da, lông, xương cho đến sừng, không sót thứ gì; và ở dưới hầm rượu của ta có ba trăm vò rượu, ngươi cũng phải uống cạn sạch sẽ. Chỉ cần sót lại dù chỉ một cọng lông bò hay một giọt rượu nhỏ, cái mạng của ngươi sẽ thuộc về ta.” Hoàng tử bèn hỏi: “Tôi có được phép mời khách đến tham dự bữa tiệc này không? Chẳng có bữa cơm nào lại tẻ nhạt không có bạn bè đi cùng cả.” Ả đàn bà độc ác cười nhạt đáp: “Ngươi được phép mời một người đến chung vui cho có bạn có phường, nhưng tuyệt đối không hơn.”
Hoàng tử quay về tìm các gia nhân và bảo gã béo: “Hôm nay ngươi sẽ là khách của ta, hãy ăn cho thỏa thuê đi.” Ngay lập tức, gã béo vươn người ra và ngốn sạch ba trăm con bò mà không để sót dù chỉ một cọng lông, rồi hắn còn thỏ thẻ hỏi xem mình vừa mới được ăn điểm tâm nhẹ thôi phải không. Hắn tu ực một hơi cạn sạch rượu trong các vò mà chẳng cần đến cái cốc nào, đoạn liếm sạch từng giọt còn vương lại trên móng tay. Khi bữa ăn kết thúc, hoàng tử đến gặp mụ đàn bà ác độc và thông báo rằng thử thách thứ hai cũng đã hoàn thành. Mụ ta kinh ngạc thốt lên: “Chưa từng có ai làm được ngần ấy việc trước kia, nhưng vẫn còn lại một thử thách cuối cùng,” và mụ thầm nghĩ trong bụng: “Ngươi đừng có hòng trốn thoát khỏi tay ta, cái đầu của ngươi sẽ phải rời khỏi cổ thôi! Đêm nay,” mụ nói tiếp, “ta sẽ đưa con gái đến phòng nghỉ của ngươi, ngươi hãy ôm nàng vào lòng. Thế nhưng khi hai người ngồi bên nhau, hãy cẩn thận kẻo ngủ quên đấy. Khi chuông điểm mười hai giờ, ta sẽ đến, và nếu lúc ấy nàng không còn ở trong vòng tay ngươi nữa, coi như ngươi mất mạng.” Hoàng tử thầm nghĩ: “Thử thách này dễ ợt, chắc chắn ta sẽ mở to mắt mà canh chừng.”
Mặc dù vậy, chàng vẫn gọi các gia nhân lại, kể cho họ nghe những lời mụ già vừa dặn và dặn dò: “Ai mà biết được đằng sau chuyện này có mưu mô hiểm độc gì? Cẩn thận vẫn hơn; các ngươi hãy canh chừng và bảo vệ cẩn mật, đừng để thiếu nữ rời khỏi phòng ta.”
Khi màn đêm buông xuống, mụ già dẫn con gái đến trao tận tay hoàng tử. Ngay lập tức, gã cao kều quấn lấy hai người thành một vòng tròn, còn gã béo thì đứng chặn ngay ngoài cửa khiến không một sinh linh nào có thể lọt vào được. Hai người cứ thế ngồi bên nhau, nàng thiếu nữ chẳng thốt lên một lời nào, nhưng ánh trăng chiếu rọi qua khung cửa sổ soi lên khuôn mặt nàng, khiến hoàng tử ngây ngất chiêm ngưỡng nhan sắc kỳ diệu ấy. Chàng chẳng làm gì khác ngoài việc đắm đuối ngắm nhìn nàng, ngập tràn trong tình yêu và hạnh phúc, đôi mắt chẳng hề thấy mỏi mệt chút nào. Cảnh tượng ấy kéo dài cho đến tận mười một giờ đêm, bấy giờ mụ già liền yểm một thứ bùa phép khiến tất cả bọn họ đều chìm vào giấc ngủ sâu, và ngay khoảnh khắc đó, nàng thiếu nữ bị kẻ gian mang đi mất.
Thế là tất cả ngủ say như chết cho đến mười một giờ kém mười lăm phút, khi phép thuật mất đi hiệu lực, mọi người mới cùng bừng tỉnh. “Ôi, khốn khổ khốn nạn cho tôi rồi!” hoàng tử kêu lên, “giờ thì tôi tiêu đời rồi!” Những người hầu trung thành cũng bắt đầu cất tiếng than khóc, nhưng gã thính tai liền bảo: “Im lặng nào, để ta lắng nghe xem.” Hắn ghểnh tai nghe ngóng trong chốc lát rồi phán: “Nàng đang ở trên một mỏm đá, cách đây ba trăm dặm, đang khóc thương cho số phận của mình. Chỉ có ngươi mới cứu được nàng thôi, hỡi gã cao kều; nếu ngươi đứng dậy, ngươi sẽ có mặt ở đó chỉ sau vài bước chân.”
“Được chứ,” gã cao kều đáp, “nhưng gã có đôi mắt sắc bén phải đi cùng ta, thì chúng ta mới phá hủy được ngọn đá ấy.” Thế là gã cao kều bèn cõng gã bị bịt mắt trên lưng, và trong chớp mắt, họ đã đặt chân lên hòn đá bị yểm bùa. Gã cao kều liền lập tức tháo dải băng trên mắt kẻ kia ra, hắn chỉ đảo mắt nhìn xung quanh một cái là hòn đá liền vỡ vụn thành hàng nghìn mảnh. Ngay lập tức, gã cao kều ôm lấy nàng thiếu nữ, đưa nàng trở về chỉ trong vòng một giây, rồi quay lại đón người đồng hành cũng với tốc độ chớp nhoáng như thế. Trước khi đồng hồ điểm mười hai giờ, tất cả bọn họ đã ngồi quây quần bên nhau như trước, vô cùng vui vẻ và hạnh phúc.
Khi chuông điểm mười hai tiếng, mụ phù thủy già lỏn lẻn bước vào với bộ mặt đầy nham hiểm, trông như thể muốn nói: “Giờ thì hắn chết chắc với ta rồi!” bởi mụ đinh ninh rằng con gái mình đang ở tận ngọn mỏm đá cách đây ba trăm dặm. Thế nhưng, khi nhìn thấy con gái đang nằm gọn trong vòng tay hoàng tử, mụ ta hoảng hốt thốt lên: “Kẻ này lại còn uy quyền hơn cả ta!” Mụ chẳng dám giở trò chống đối nữa, đành ngậm ngùi gả con gái cho chàng. Dù vậy, mụ vẫn thì thầm vào tai nàng: “Thật là nhục nhã cho con khi phải vâng lời những kẻ hạ tiện, lại chẳng được phép tự do chọn lựa phu quân theo ý mình.”
Nghe những lời ấy, trái tim kiêu hãnh của nàng thiếu nữ bừng bừng tức giận và nảy sinh ý định trả thù. Sáng hôm sau, nàng cho thu gom ba trăm bó củi lớn, rồi tuyên bố với hoàng tử rằng dẫu ba thử thách đã được hoàn thành, nàng vẫn sẽ nhất quyết không làm vợ chàng cho đến khi có kẻ dám ngồi vào giữa đống củi ấy và chịu đựng ngọn lửa. Nàng đinh ninh rằng chẳng đời nào có tên gia nhân nào chịu hy sinh thân mình bị thiêu cháy vì chủ nhân, và vì quá yêu nàng, chính hoàng tử sẽ phải tự bước lên giàn thiêu đó, nhờ thế nàng sẽ được tự do. Thế nhưng các gia nhân liền bảo nhau: “Tất cả chúng ta ai nấy đều đã lập công, chỉ trừ mỗi gã Xứ Lạnh, hắn phải ra tay thôi,” và thế là họ đặt hắn vào chính giữa đống củi rồi châm lửa đốt.
Ngọn lửa bùng cháy dữ dội suốt ba ngày ba đêm cho đến khi toàn bộ củi mục hóa thành tro bụi. Đến khi lửa tắt ngấm, gã Xứ Lạnh vẫn đứng hiên ngang giữa đống tàn lửa, run lẩy bẩy như lá rung trước gió và lẩm bẩm: “Suốt cả cuộc đời ta chưa bao giờ thấy lạnh thế này; giá mà nó cháy lâu thêm chút nữa chắc ta cứng đờ người mất!”
Vì chẳng còn tìm được cái cớ nào khác, nàng thiếu nữ kiều diễm đành phải ngậm ngùi nhận chàng trai vô danh làm phu quân. Thế nhưng, khi xe hoa chở họ rước về nhà thờ, mụ già hằn học thốt lên: “Ta không thể nuốt trôi cục tức nhục nhã này,” rồi sai đám chiến binh đuổi theo với mệnh lệnh chém sạch những kẻ nào dám cản đường và cướp con gái mụ về cung. May sao, gã thính tai đã rướn tai nghe được múc chuyện mờ ám của mụ già. “Chúng ta phải làm gì bây giờ?” hắn quay sang hỏi gã béo. Hắn ta vốn đã rõ việc phải làm, liền khom người khạc nhổ ra phía sau xe hoa vài ngụm nước biển mà hắn từng uống cạn trước kia. Lập tức, một cơn sóng biển cuồn cuộn dâng lên nuốt chửng và dìm chết toàn bộ toán chiến binh.
Khi ả phù thủy phát hiện ra chuyện đó, mụ liền phái tiếp một đội kỵ binh mặc giáp trụ đầy mình đến truy sát; nhưng gã thính tai đã nghe thấy tiếng khua giáp lạng cọp của chúng, bèn ra hiệu cho gã tinh mắt tháo dải băng trên một bên mắt ra. Gã tinh mắt đăm đăm nhìn vào đoàn quân địch trong chốc lát, khiến tất cả bọn chúng lập tức vỡ vụn ra thành từng mảnh như thủy tinh. Từ đó, đôi uyên ương tiếp tục lên đường bình an vô sự. Khi hai người đã được làm lễ ban phước trong nhà thờ, sáu người hầu liền cúi đầu từ biệt chủ nhân và thưa rằng: “Nguyện vọng của ngài nay đã viên mãn, ngài không cần đến chúng tôi nữa, chúng tôi xin lên đường tìm vận may cho riêng mình đây.”
Cách cung điện của vua cha chừng nửa dặm có một ngôi làng nhỏ, nơi một người chăn lợn đang thong thả dắt đàn lợn đi ăn. Khi đến đó, hoàng tử quay sang nói với vợ: “Em có biết anh thực sự là ai không? Anh chẳng phải hoàng tử nào cả, mà chỉ là một kẻ chăn lợn nghèo, còn người đàn ông đang đứng đằng kia với bầy gia súc chính là cha anh đấy. Cả hai vợ chồng ta cũng phải xắn tay áo lên mà làm lụng, phụ giúp ông thôi.” Nói rồi, chàng dìu nàng xuống trọ tại một quán nhỏ, đồng thời ngầm dặn dò chủ quán lén lấy đi toàn bộ y phục hoàng gia của nàng trong đêm.
Thế ra, sáng hôm sau khi tỉnh giấc, nàng chẳng còn lấy một mảnh vải lành để mặc. Vợ chủ quán bèn đưa cho nàng một chiếc áo rách rưới cùng đôi bít tất len xù xì, ngoài mặt còn ra điều bố thí lớn lao lắm mà rằng: “Nếu không vìể nể mặt phu quân của cô, thì chớ có mong tôi bố thí cho dù chỉ là một cọng rơm!” Bấy giờ, nàng công chúa đinh ninh rằng chồng mình đích thực chỉ là một kẻ chăn lợn nghèo hèn, đành ngậm ngùi cùng chàng đi chăn lợn, trong lòng tự nhủ: “Đây là cái giá mình phải trả cho sự kiêu căng ngạo mạn của bản thân.”
Cảnh sống đó kéo dài suốt một tuần lễ cho đến khi đôi chân nàng phồng rộp những vết loét chẳng thể chịu đựng thêm được nữa. Đúng lúc ấy, có mấy người lạ mặt đến hỏi nàng có biết chồng mình là ai không. “Có chứ,” nàng đáp, “anh ấy là một kẻ chăn lợn, vừa mới mang dây thừng ra ngoài để tìm cách buôn bán chút ít rồi.” Họ liền bảo: “Nào, hãy đi theo chúng tôi, chúng tôi sẽ dẫn cô đến gặp anh ta.” Họ đưa nàng bước vào trong cung điện, và khi vừa đặt chân qua cánh cửa lớn, đập vào mắt nàng là hình bóng phu quân đang đứng uy nghi trong bộ hoàng bào lộng lẫy. Thế nhưng, nàng còn đang ngẩn ngơ chưa nhận ra thì chàng đã bước tới ôm chầm lấy nàng, trao nụ hôn thắm thiết và dịu dàng nói: “Anh đã chịu đựng biết bao gian khổ vì em, và giờ đây, chính em cũng đã phải nếm trải cay đắng vì anh.” Cuối cùng, một lễ cưới linh đình bậc nhất đã được cử hành, và kẻ vừa kể cho các bạn nghe câu chuyện này chỉ ước ao gì mình cũng có mặt trong buổi tiệc vui ấy.
