Ngày xửa ngày xưa, có một người thợ xay sống cùng vợ trong cảnh vô cùng viên mãn. Họ có tiền bạc và đất đai, tài sản cứ thế tăng lên mỗi năm. Nhưng tai ương thường ập đến như một tên trộm trong đêm; tài sản của họ cứ tăng bao nhiêu thì lại vơi bớt dần bấy nhiêu theo từng năm, cho đến cuối cùng, người thợ xay chẳng còn dám coi cái cối xay nơi mình đang sống là của riêng mình nữa. Ông vô cùng khốn khổ, mỗi khi đặt lưng xuống giường sau ngày làm việc vất vả, ông chẳng thể nào chợp mắt, cứ trằn trọc mãi với lòng đầy những lo âu. Một buổi sáng, ông thức dậy trước bình minh và bước ra ngoài trời, thầm nghĩ có lẽ ở đó lòng mình sẽ nhẹ nhõm hơn chăng. Khi ông đang bước qua đập nước, tia nắng đầu tiên vừa ló dạng, ông chợt nghe tiếng nước xao động trong hồ. Ông ngoái lại nhìn và thấy một người phụ nữ tuyệt đẹp từ từ nhô lên khỏi mặt nước. Mái tóc dài của nàng, thứ mà nàng đang dùng đôi bàn tay mềm mại gạt khỏi vai, xõa xuống hai bên, che kín thân hình trắng ngần. Ông nhận ra ngay đó là Nàng Tiên Nước trong hồ cối xay, và vì quá kinh hãi, ông không biết nên bỏ chạy hay đứng yên tại chỗ.
Nhưng nàng tiên cất giọng ngọt ngào, gọi tên ông và hỏi vì sao ông lại buồn rầu đến thế. Người thợ xay ban đầu lặng đi vì sợ hãi, nhưng khi nghe nàng nói năng dịu dàng, ông dần trấn tĩnh lại và kể cho nàng nghe về cuộc sống sung túc, hạnh phúc trước kia, và cảnh khốn cùng hiện tại khiến ông chẳng biết làm sao. "Đừng lo lắng," nàng tiên trả lời, "Ta sẽ làm cho ngươi giàu có và hạnh phúc hơn bất cứ lúc nào trước đây, chỉ cần ngươi hứa trao cho ta sinh linh nhỏ bé vừa mới chào đời trong nhà ngươi."
"Chắc hẳn đó là một chú chó con hay mèo con mới sinh thôi," người thợ xay nghĩ bụng, và ông hứa với nàng điều nàng muốn. Nàng tiên lặn xuống nước, còn ông vội vã quay trở lại cối xay, lòng nhẹ nhõm và phấn chấn. Ông chưa kịp về tới nơi thì người hầu gái đã chạy ra khỏi nhà, reo lên bảo ông hãy vui mừng vì vợ ông vừa hạ sinh một bé trai. Người thợ xay đứng sững như bị sét đánh; ông hiểu rõ mười mươi là mụ tiên xảo quyệt kia đã biết trước mọi sự và lừa gạt ông.
Ông cúi gầm mặt bước đến bên giường vợ, và khi nàng hỏi: "Sao chàng không vui mừng vì cậu bé kháu khỉnh này?" ông kể cho nàng nghe chuyện đã xảy ra và lời hứa ông đã trót nói với nàng tiên. "Giàu sang phú quý thì ích gì," ông nói thêm, "nếu ta phải mất đi đứa con của mình? Nhưng ta biết làm sao bây giờ?" Ngay cả những người thân đến chúc mừng cũng chẳng biết nói gì. Trong khi đó, sự sung túc lại quay trở lại với gia đình người thợ xay. Mọi việc ông làm đều hanh thông, như thể tủ và hòm tự dưng đầy ắp, tiền bạc cứ nhân lên mỗi đêm trong các ngăn tủ. Chẳng bao lâu sau, gia sản của ông đã lớn hơn bất cứ lúc nào trước đây.
Nhưng ông không thể vui vẻ trọn vẹn, vì thỏa thuận với nàng tiên vẫn luôn giày vò tâm can ông. Mỗi khi đi ngang qua hồ cối xay, ông lại sợ nàng sẽ trồi lên và nhắc lại món nợ. Ông không bao giờ để cậu con trai lại gần mặt nước. "Hãy cẩn thận," ông dặn, "nếu con chỉ cần chạm vào nước, một bàn tay sẽ trồi lên, tóm lấy con và kéo xuống đó." Nhưng năm tháng trôi qua mà nàng tiên không xuất hiện, người thợ xay dần cảm thấy yên tâm. Cậu bé lớn lên thành một thanh niên và được gửi đi học nghề thợ săn. Khi đã học thành tài và trở thành một thợ săn xuất sắc, cậu được lãnh chúa trong làng nhận vào làm. Trong làng có một cô gái xinh đẹp và hiền thục, lọt vào mắt xanh của chàng thợ săn. Khi chủ biết chuyện, ông đã cho họ một ngôi nhà nhỏ, hai người kết hôn, sống bình yên, hạnh phúc và yêu thương nhau hết lòng.
Một ngày nọ, chàng thợ săn đang đuổi theo một con hoẵng; khi con vật chạy từ trong rừng ra cánh đồng trống, chàng đuổi theo và cuối cùng đã bắn hạ nó. Chàng không để ý rằng mình đang ở gần hồ cối xay nguy hiểm, và sau khi mổ bụng con vật, chàng đi ra mép nước để rửa đôi tay dính đầy máu. Thế nhưng, chàng vừa mới nhúng tay xuống nước thì nàng tiên đã trồi lên, mỉm cười quàng đôi tay ướt sũng quanh người chàng, rồi kéo nhanh chàng xuống dưới làn sóng, nước hồ khép lại phía trên chàng.
Khi trời tối mà chàng thợ săn vẫn chưa về nhà, người vợ bắt đầu lo sợ. Nàng đi tìm chồng, và vì chàng thường dặn nàng phải cảnh giác trước những cạm bẫy của nàng tiên nước, cũng như không dám bén mảng đến gần hồ cối xay, nàng đã lờ mờ đoán ra chuyện gì xảy ra. Nàng vội vã chạy ra mép nước, và khi thấy chiếc túi săn của chồng nằm trên bờ, nàng không còn nghi ngờ gì về tai ương ấy nữa. Nàng than khóc thảm thiết, vò đầu bứt tai, gọi tên người yêu dấu nhưng vô vọng.
Nàng chạy vội sang phía bên kia hồ và lại gọi tên chàng; nàng nguyền rủa nàng tiên bằng những lời lẽ cay nghiệt, nhưng không có lời hồi đáp nào. Mặt hồ vẫn phẳng lặng, chỉ có vầng trăng khuyết lặng lẽ nhìn nàng. Người phụ nữ tội nghiệp không rời khỏi hồ nước. Với những bước chân vội vã, nàng đi vòng quanh hồ, không nghỉ lấy một giây, khi thì im lặng, khi thì gào khóc, khi lại nức nở nghẹn ngào. Cuối cùng, khi sức cùng lực kiệt, nàng gục xuống đất và chìm vào giấc ngủ mê mệt.
Chẳng bao lâu sau, một giấc mơ ập đến. Nàng thấy mình đang lo lắng leo lên giữa những tảng đá lớn; gai góc vướng vào chân, mưa quất vào mặt, và gió thổi tung mái tóc dài của nàng. Khi lên đến đỉnh, một cảnh tượng hoàn toàn khác hiện ra trước mắt nàng; bầu trời xanh thẳm, không khí dịu nhẹ, mặt đất thoai thoải dốc xuống, và trên một đồng cỏ xanh tươi rực rỡ muôn sắc hoa, có một ngôi nhà nhỏ xinh xắn. Nàng bước đến, đẩy cửa vào; ở đó có một bà lão tóc trắng đang vẫy gọi nàng đầy trìu mến.
Đúng lúc đó, người phụ nữ tội nghiệp tỉnh giấc, trời đã sáng rõ, và nàng quyết định làm theo giấc mơ của mình. Nàng vất vả leo lên núi; mọi thứ y hệt như những gì nàng đã thấy trong đêm. Bà lão đón tiếp nàng ân cần và chỉ cho nàng một chiếc ghế để ngồi. "Chắc hẳn con đã gặp tai ương," bà nói, "nếu không thì làm sao con lại tìm đến túp lều cô quạnh của ta." Trong nước mắt, người phụ nữ kể lại những gì đã xảy ra với mình.
"Đừng quá đau buồn," bà lão nói, "Ta sẽ giúp con. Đây là chiếc lược vàng cho con. Hãy chờ cho đến khi trăng tròn, rồi đi ra hồ cối xay, ngồi xuống bờ, và chải mái tóc đen dài của con bằng chiếc lược này. Khi xong việc, hãy đặt nó trên bờ, rồi con sẽ thấy điều gì xảy ra." Người phụ nữ trở về nhà, nhưng thời gian chờ đến ngày trăng tròn trôi qua thật chậm chạp. Cuối cùng, chiếc đĩa bạc sáng ngời cũng xuất hiện trên bầu trời, nàng ra hồ cối xay, ngồi xuống và chải mái tóc đen dài của mình bằng chiếc lược vàng, và khi chải xong, nàng đặt nó bên mép nước.
Chẳng bao lâu sau, dưới đáy hồ có sự chuyển động, một con sóng trồi lên, lăn vào bờ và cuốn chiếc lược đi. Chỉ trong khoảng thời gian vừa đủ để chiếc lược chìm xuống đáy, mặt nước tách ra, và đầu người thợ săn nhô lên. Chàng không nói gì, chỉ nhìn vợ bằng ánh mắt đau buồn. Ngay lập tức, một con sóng thứ hai ập đến, phủ lên đầu chàng. Tất cả lại tan biến, hồ cối xay phẳng lặng như trước, chỉ còn ánh trăng tròn chiếu rọi xuống mặt nước.
Đầy đau khổ, người vợ quay về, nhưng giấc mơ lại đưa nàng đến căn nhà của bà lão. Sáng hôm sau, nàng lại lên đường và than thở về nỗi đau của mình với bà lão thông thái. Bà đưa cho nàng một chiếc sáo vàng và dặn: "Hãy đợi cho đến khi trăng tròn lần nữa, rồi lấy chiếc sáo này; chơi một bản nhạc thật hay, và khi xong, hãy đặt nó lên bãi cát; rồi con sẽ thấy điều gì xảy ra." Người vợ làm đúng như lời bà lão. Chiếc sáo vừa đặt xuống cát thì dưới đáy hồ có sự xao động, một con sóng ập vào cuốn trôi chiếc sáo. Ngay sau đó, mặt nước tách ra, không chỉ đầu mà cả nửa thân trên của chàng cũng nhô lên. Chàng giang đôi tay khao khát về phía nàng, nhưng một con sóng thứ hai lại ập đến, phủ lên chàng và kéo chàng xuống lại.
"Than ôi, ích gì chứ?" người phụ nữ bất hạnh nói, "khi thấy người yêu dấu rồi lại để mất chàng!" Tuyệt vọng lại lấp đầy trái tim nàng, nhưng giấc mơ lại dẫn nàng đến nhà bà lão lần thứ ba. Nàng lên đường, và bà lão thông thái trao cho nàng một chiếc xa quay sợi bằng vàng, an ủi nàng: "Mọi sự chưa trọn vẹn đâu. Hãy đợi đến ngày trăng tròn, rồi mang chiếc xa quay này ra bờ hồ, ngồi xuống và quay cho đầy ống chỉ, khi xong, hãy đặt chiếc xa quay gần mép nước, con sẽ thấy điều gì xảy ra."
Người vợ làm theo đúng tất cả những gì bà dặn; ngay khi trăng tròn vừa lên, nàng mang chiếc xa quay vàng ra bờ hồ, chăm chỉ kéo sợi cho đến khi hết lanh và ống chỉ đầy những sợi chỉ. Chiếc xa quay vừa đặt trên bờ thì dưới đáy hồ có sự rung chuyển mạnh hơn trước, một con sóng lớn ập vào và cuốn chiếc xa quay đi. Ngay lập tức, đầu và toàn thân chàng trai bay vọt lên không trung, trong một cột nước. Chàng nhanh chóng nhảy lên bờ, nắm lấy tay vợ và bỏ chạy. Nhưng họ vừa mới chạy được một quãng ngắn thì cả hồ nước dâng lên với tiếng gầm thét kinh hoàng, tràn ra cánh đồng. Đôi vợ chồng đang trốn chạy nhìn thấy cái chết cận kề, người vợ hoảng sợ kêu cầu bà lão giúp đỡ, và ngay tức khắc họ bị biến đổi: nàng thành một con cóc, chàng thành một con ếch. Cơn lũ ập đến không thể giết chết họ, nhưng nó đã chia cắt và cuốn họ đi xa.
Khi nước rút đi và cả hai chạm vào đất khô, họ trở lại hình dạng con người, nhưng không ai biết người kia đang ở đâu; họ thấy mình đang ở giữa những người lạ, những kẻ chẳng hề biết quê hương của họ. Những dãy núi cao và thung lũng sâu nằm ngăn cách giữa họ. Để duy trì sự sống, cả hai đều phải đi chăn cừu. Trong nhiều năm dài, họ lùa đàn cừu đi qua những cánh đồng và khu rừng, lòng tràn đầy nỗi sầu muộn và thương nhớ. Khi mùa xuân lại về trên trái đất, một ngày nọ, cả hai cùng lùa đàn cừu của mình ra ngoài, và tình cờ thế nào, họ lại đến gần nhau. Họ gặp nhau trong một thung lũng nhưng không nhận ra nhau; dù vậy, họ vẫn thấy vui vì không còn phải cô đơn nữa. Từ đó về sau, ngày nào họ cũng lùa đàn cừu đến cùng một nơi; họ không nói nhiều, nhưng cảm thấy được an ủi.
Một buổi tối khi trăng tròn tỏa sáng trên bầu trời và lũ cừu đã nằm nghỉ, người chăn cừu rút chiếc sáo trong túi ra và thổi một bản nhạc hay nhưng buồn bã. Khi thổi xong, chàng thấy cô gái chăn cừu đang khóc nức nở. "Sao nàng lại khóc?" chàng hỏi. "Than ôi," nàng đáp, "trăng tròn ngày ấy cũng tỏa sáng như thế này khi ta thổi bản nhạc này trên chiếc sáo lần cuối cùng, và đầu của người yêu dấu của ta đã trồi lên khỏi mặt nước." Chàng nhìn nàng, và dường như có một tấm màn rơi xuống khỏi mắt chàng, chàng nhận ra người vợ thân yêu của mình, và khi nàng nhìn chàng, ánh trăng chiếu soi gương mặt chàng, nàng cũng nhận ra chàng. Họ ôm chầm lấy nhau, hôn nhau, và chẳng ai cần phải hỏi liệu họ có hạnh phúc hay không.
