Thế là, sau khi đã trút hết những lời cay độc, Mildred rời đi. Bác sĩ Dop đứng nơi khung cửa mở rộng, lặng nhìn tấm thân trung niên trong bộ trang phục sặc sỡ — chiếc váy củ hành cùng áo tunic phồng bằng lụa taffeta xanh lục điểm họa tiết chùm nho tím — đang di chuyển dần xuống hành lang ốp gỗ màu trắng.
Saxham đăm đăm nhìn theo cho tới khi bóng dáng ấy khuất hẳn mới đóng cửa, quay về ghế ngồi. Ông ngồi đó, chìm trong suy tưởng... Sẽ chẳng ai dám quấy rầy Bác sĩ cho đến khi ông bấm chuông điện.
Chao ôi! Nếu nói ra sự thật, thì đâu phải ai trong chúng ta cũng tìm thấy niềm an ủi khi nghĩ rằng những thần tượng xưa cũ của mình đang được lưu giữ an toàn trên các tòa tháp Thiên đường. Với Owen Saxham, cảm giác ấy cay đắng và xót xa khôn cùng khi nhớ lại rằng chính vì tình yêu dành cho người phụ nữ nông nổi, hợm hĩnh, ngốc nghếch và hiểm độc này, mà ông — một người đàn ông giàu trí tuệ và tri thức — đã lao thẳng xuống tận vực sâu của Địa ngục.
Mildred mới vừa tròn mười tám khi ông cầu hôn và chiếm được trái tim cô. Ngày ấy, cô mảnh mai, mềm mại như nhành liễu, nước da xám nhạt với đôi mắt nâu tròn ngơ ngác, chiếc mũi chưa định hình rõ nét và khuôn miệng nhỏ nhắn như nụ hoa hồng. Cổ cô dài kiêu sa như cổ thiên nga, vòng eo thon nhỏ, cùng bàn tay bàn chân thon dài. Ông đã khao khát cô bằng tất cả niềm đam mê bồng bột, không chút đắn đo của tuổi trẻ. Ông từng lập kế hoạch dành trọn cuộc đời bên cô. Ông từng hy vọng cô sẽ sinh cho ông những đứa con — ông đã dốc toàn bộ tâm trí lẫn sức lực trong nỗ lực quay cuồng để khẳng định vị thế trong nghề, mong sao Thành công sẽ làm cho cuộc sống của Mildred — người vợ của ông — thêm phần ngọt ngào.
Cô từng tỏ ra yêu ông, và ông đã hạnh phúc trong cái vẻ ngoài ấy. Rồi bóng đen của một sai lầm bi thảm bỗng đổ ập xuống con đường ông đi. Chỉ vì sơ suất không ghi chép vào sổ tay một đơn thuốc do chính ông tự tay bốc trong một tình huống khẩn cấp, sự nghi ngờ hủy hoại sự nghiệp đã bùng lên, đỉnh điểm là vụ án hình sự tại Tòa án Old Bailey: Hoàng gia kiện Saxham. Phán quyết trắng án đã trả lại cho ông quyền tự do. Ông bước ra khỏi Tòa án mà không một vết hoen ố nào trên uy tín chuyên môn, nhưng về mặt xã hội và tài chính, ông đã là một kẻ trắng tay.
Bạn bè và bệnh nhân quay lưng với Saxham — người quen cắt đứt liên lạc. Mildred — Mildred của ông — lại là một trong những con chuột tháo chạy đầu tiên khỏi con tàu đang đắm. Cô từ bỏ ông để kết hôn với David, em trai ông. Sự phản bội của cô chính là vòng hoa độc khoát lên cúp đắng cay của Saxham. Những nếp nhăn hằn sâu trên vầng trán rộng hôi hổi của ông, những vệt dài đổ xuống từ khóe cánh mũi rộng đến góc bờ môi nghiêm nghị, và cả những nếp hằn nơi góc hàm dưới — phần lớn đều là sản phẩm do bàn tay Mildred tạo nên. Chúng tố cáo những tháng ngày buông thả, những nỗ lực tuyệt vọng nhằm dập tắt Ký ức và giục giã cái chết khắc mòn của một kẻ đã tuyệt giao với Thiên Chúa.
Những con quỷ của lòng kiêu hãnh, sự tự mãn, thách thức và khinh đời cuối cùng đã bị trục xuất. Một thử thách cay đắng mà hiếm người đàn ông nào phải chịu đựng đã gột rửa, làm sạch và tái sinh kẻ hũ mút năm xưa. Tình bạn đã nắm lấy tay kẻ tuyệt vọng, kéo chân ông ra khỏi đầm lầy, dẫn ông vào ánh sáng và đặt chân ông một lần nữa lên nền đất vững chãi. Nghề nghiệp lại trở về trong tay ông. Tình yêu, một tình yêu chân thực, đã đến và xếp lại đôi cánh trắng hồng bên bếp lửa nhà ông.
Những năm tháng hạnh phúc gia đình êm đềm, những thành công trong công việc nối tiếp nhau trôi qua, và giờ đây — ánh nắng tháng Bảy chiếu qua khung cửa sổ mở rộng, phủ lên những chậu hoa hồng, lại chẳng mang chút ấm áp nào. Bác sĩ Dop gục đầu vào hai bàn tay, bờ vai đồ sộ run lên bần bật như thể đang giằng co với một cơn run rẩy chết người; mặt bàn gỗ nơi ông chống cùi trỏ, những tấm gỗ dưới lớp thảm dày nơi chân ông đặt lên, cứ thỉnh thoảng lại rên rĩ theo từng cơn run rẩy kéo dài.
Đối với Saxham — người mà hạt giống Hạt tin đã nảy mầm và trổ lá trong một đêm giông bão lớn sau những năm tháng khô hạn cằn cỗi — dường như Thiên Chúa Toàn năng hẳn đã tha thứ cho năm năm còn tồi tệ hơn cả hoang phí đó.
Kẻ ngu ngốc! Ông gào lên trong lòng. Lòng Bác ái của Chúa là vô tận như đại dương không khí bao bọc hành tinh chúng ta, và để gột rửa những tâm hồn hoen ố của chúng ta, Máu của Đấng Cứu Thế đã chảy trên đồi Calvary. Nhưng Đấng đã nổi cơn cừu hận nói rằng tội lỗi của người cha sẽ đổ lên đầu con cái, thì ngay cả với những kẻ lầm lỡ biết ăn ăn hối cải mà Người đã đón nhận lại vào lòng — Người cũng không hề phá vỡ các quy luật bất biến của Tự nhiên. Tự nhiên, lực lượng bảo thủ nhất trong muôn loài, không lãng phí thứ gì, không đánh mất thứ gì, không tha thứ cho thứ gì, và trả thù tất cả.
Lời nguyền rủa gào lên, cũng như lời cầu phúc thì thầm, đều được đôi cánh vô hình của Không khí chở đi mãi mãi. Bởi vậy, chi thể dị dạng, căn bệnh ung thư gặm nhấm, vết loét tởm lợm, cùng thói xấu tha hóa, đều được duy trì và tái tạo một cách cần mẫn và trung thực y như đường nét mỹ miều, phẩm chất cao quý, trí tuệ mê hoặc hay thiên tài thống trị. Phải rồi, vì Tự nhiên tạo ra hàng triệu kẻ ngu đần mới có được một Dante, Shakespeare, Molière hay Cervantes, xem ra Mẹ Tự nhiên có phần ưu ái những kẻ ngu đần hơn.
Đúng là như vậy. Âm Điển Chúa đã chạm đến và cứu rỗi kẻ tội lỗi. Thói xấu ghê tởm, sự thèm khát đê tiện đã bị nhổ tận gốc bằng lời cầu nguyện và sự hành xác, bằng những năm tháng tự chủ và cảnh giác. Ý chí tự do, sức mạnh đạo đức và thể chất, sự tự chủ và lòng tự trọng đã trở lại với bạn. Và trong những tiếng nghẹn ngào vì biết ơn, kẻ từng là nô lệ của Địa ngục cất lời tạ ơn Thiên đường.
Đã được cứu vớt. Đã được chữa lành. Những từ ngữ vĩ đại và đúng đắn trong trường hợp của Saxham cũng như nhiều người khác. Nhưng dù đã được cứu vớt và chữa lành, họ chẳng bao giờ có thể quên. Đôi mắt họ mang một ánh nhìn đặc trưng của sự cảnh giác, nghi ngờ và đề phòng. Vì dù họ có đi đến đâu trên thế gian này, trong những phòng khách của cái gọi là Giới thượng lưu, trong các vòng quay kinh doanh nơi Thành thị, trong doanh trại hay khu mỏ, trên boong tàu dập dềnh hay sàn toa xe Pullman; giữa những bãi cát Sa mạc hay vạt hoa gậy vàng trên đồng cỏ, hay trên vùng đất đỏ cùng bụi cây karroo khô khốc của vùng veld hẻo lánh, họ sẽ nghe thấy, vào lúc ít đề phòng nhất, tiếng rít nhỏ nhặt, sắc lẹm của Con rắn Cổ đồ từng cắn họ đau đến tận xương tủy. Hoặc giả như họ đã thực sự quên đi — vì thế thái nhân tình khéo vờ vĩnh đến thế! — thì Ký ức lại thức tỉnh với một niềm đau đớn đớn đau đến chừng nào. Khi bạn nhận ra con quỷ từng nhập vào và chiếm lấy xác thân mình, nay lại đang nhìn ra từ đôi mắt của chính con trai mình.
Khi Saxham ngẩng khuôn mặt xám như tro tàn lên, nhìn vào bức chân dung ở khung thứ ba của bộ khung ảnh ba tấm và bắt gặp ánh nhìn trong trẻo, chân thành từ đôi mắt xanh của con trai mình, bạn sẽ hiểu ông đang tìm kiếm điều gì, và đang cầu nguyện để không phải nhìn thấy điều đó.
Bắt Lynette phải sinh ra một đứa con trai là kẻ nghiện rượu sẽ là hình phạt kinh khủng nhất mà Tự nhiên tàn nhẫn có thể đòi hỏi cho năm năm chìm đắm trong men rượu và hoang phí ấy.
Chao ôi! Giá như có một cuộc đời trong sạch, không vương chút bụi trần để chia sẻ cùng người mẹ dịu hiền của Bawne. Việc viên ngọc quý giá nhất của đời người phụ nữ lại tỏa sáng trên bàn tay một kẻ nghiện rượu — bông hoa huệ Tu viện tinh khôi của ông lại nở rộ trọn vẹn nhất trong sự nâng niu của một kẻ nát rượu, ngay từ buổi đầu cuộc đời hôn nhân của họ, đã là giọt đắng trong cúp rượu ban ngày và là gai nhọn trên gối nằm ban đêm của Saxham.
Nhưng chưa bao giờ nhà khoa học, vị bác sĩ phẫu thuật vĩ đại, nhà sinh học uyên bác ấy lại nghĩ rằng Tự nhiên tàn nhẫn có thể đang dành riêng cho ông, Saxham, một roi mây ngâm trong ngâm muối mặn chát nhất.
Bawne... Ông ngồi im lặng, nghiến chặt răng, tự hỏi bản thân câu hỏi cay đắng:
"Làm sao ta có thể quên được — Bawne?"