Tại Bảo Định Phủ có một thanh niên vừa mua được học vị thấp nhất[499], đang chuẩn bị lên Bắc Kinh với hy vọng dùng chút tiền hối lộ để chạy chọt một chân Tri huyện. Hành lý đã được thu xếp gọn gàng thì anh ta bỗng lâm bệnh nặng, phải nằm liệt giường hơn một tháng trời. Hôm nọ, người đầy tớ bước vào thông báo có khách đến thăm; lập tức, người bệnh của chúng ta vùng dậy, chạy ngay ra cửa như thể chẳng có chuyện gì xảy ra. Vị khách ăn mặc rất lịch sự, trông ra dáng một bậc danh giá trong xã hội; sau khi vái chào ba lượt, ông ta bước vào nhà và tự giới thiệu mình là Công Tôn Hạ[500], gia sư của Hoàng tử thứ Mười, và cho biết ông ta hay tin tiên sinh đây đang muốn mua một chức tri huyện. “Nếu quả thực như vậy,” ông ta nói thêm, “sao ngài không mua hẳn một chức tri phủ chẳng hay hơn sao?”
Tiên sinh nọ hết lời cảm ơn nhưng đáp rằng tài lực e không đủ; nghe vậy, ông Công Tôn liền bày tỏ sự sẵn lòng giúp đỡ một nửa số tiền mua quan, khoản tiền này có thể trả sau khi nhậm chức[501]. Ông ta nói tiếp rằng vì bản thân có quan hệ thân thiết với các vị Tổng đốc các tỉnh nên việc này dễ dàng lo liệu chỉ với khoảng năm nghìn lạng bạc; lại thêm đúng lúc ấy phủ Chân Định đang khuyết người, chi bằng sớm ra tay để giành lấy chức vụ ấy. Tiên sinh liền chỉ ra rằng địa hạt này vốn thuộc tỉnh nhà của mình[502]; thế nhưng Công Tôn chỉ cười trước sự e ngại đó, và nhắc nhở rằng tiền bạc[503] có thể xóa nhòa mọi ranh giới như vậy. Điều này hãy còn khiến anh ta băn khoăn; tuy nhiên, Công Tôn bảo anh ta chớ nên lo lắng, bởi chức vụ mà ông ta đang nhắc tới lại nằm ở dưới cõi u minh. “Sự thể là thế này,” ông ta nói, “thọ số của ngài đã hết, và tên ngài đã nằm trong sổ tử; qua con đường này, ngài sẽ bước vào cõi âm với tư cách là một vị quan chức. Vĩnh biệt! Ba ngày sau chúng ta sẽ hội ngộ.” Nói đoạn, ông ta đi ra cửa, lên ngựa và phi mã rời đi.
Tiên sinh bấy giờ mới mở mắt, trăn trối vài lời với vợ con, dặn họ lấy tiền trong phòng kín[504] đi mua thật nhiều vàng mã[505], và họ đã lập tức làm theo, vét sạch cả các cửa hàng. Số vàng mã ấy được chất đống ngoài sân cùng với hình nhân bằng giấy gồm người, quỷ, ngựa... ngọn lửa cứ thế cháy suốt ngày đêm đến nỗi tro tàn chất thành cả một gò cao. Ba ngày sau, Công Tôn quay lại, mang theo số tiền; tiên sinh liền vội vã đến Bộ Lại[506], yết kiến các vị đại thần. Sau khi hỏi tên, họ cảnh cáo anh ta phải làm một vị quan thanh liêm chính trực, rồi gọi lên trước bàn để trao sắc phong.
Tiên sinh cúi đầu cáo lui; nhưng chợt nhớ ra rằng cái học vị mua bằng tiền của mình sẽ chẳng có trọng lượng gì trong mắt các thuộc cấp[507], anh ta liền sai người đi mua kiệu lớn cùng một số ngựa cho phe đoàn, đồng thời phái mấy tên quỷ sai đến đón người vợ bé yêu quý bằng một chiếc kiệu hoa lộng lẫy. Mọi sự vừa mới chu toàn thì một số quan lại ở Chân Định đã tới nghênh đón vị tân Tri phủ[508], những người khác thì đứng chờ dọc theo tuyến đường dài chừng nửa dặm. Anh ta vô cùng đắc ý trước màn chào đón này, thì bỗng nhiên tiếng chiêng phía trước im bặt và các lá cờ hạ sát đất. Anh ta chưa kịp hỏi sự thể ra sao thì đã thấy những kẻ hầu cận cưỡi ngựa vội vã nhảy xuống đất, và thân hình bỗng thu thỏm lại chỉ còn cao chừng một thước, trong khi những con ngựa của họ thì teo lại nhỏ bằng con cáo hay con chồn. Một tên hầu cận cạnh xe thốt lên kinh hãi: “Quan Đế kìa!”[509], rồi hắn ta cũng hoảng sợ nhảy xuống, và nhìn thấy từ đằng xa chính Quan Đế đang chậm rãi tiến lại, theo sau là bốn, năm tùy tùng cưỡi ngựa. Bộ râu dài trùm kín nửa khuôn mặt, hoàn toàn khác với người phàm trần; uy nghi lẫm liệt, đôi mắt dài gần đến tận mang tai. “Kẻ nào thế này?” ngài quát lớn với đám gia nhân; và chúng lập tức bẩm rằng đó là vị tân Tri phủ Chân Định. “Cái gì!” ngài thét lên; “một tên nhãi nhép thế này mà lại có đoàn tùy tùng rình rang nhường ấy sao?”[510]
Nghe đến đây, da thịt tiên sinh nổi gai óc vì sợ hãi, và chỉ trong khoảnh khắc, anh ta phát hiện ra chính mình cũng đã teo nhỏ bằng một đứa trẻ lên sáu lên bảy. Quan Đế ra lệnh cho thuộc hạ áp giải vị tân Tri phủ đi theo, rồi bước vào một tòa nhà ven đường, ngồi sướng hướng về phương Nam[511], cất tiếng gọi lấy bút mực và bảo tiên sinh phải viết rõ họ tên cùng quê quán. Khi tờ giấy được trình lên, ngài nổi trận lôi đình, phán rằng: “Thứ chữ nghĩa ngoằn ngoèo của kẻ mua quan bán chức đây mà![512] Liệu một kẻ thế này có thể giao phó sinh mệnh trăm họ hay không? Hãy tra cho ta sổ ghi việc thiện của hắn.” Một người bước lên, thì thầm vài điều nhỏ tiếng; nghe xong, Quan Đế cất giọng vang dội: “Tội của kẻ hối lộ còn tương đối nhẹ; tội nặng thuộc về kẻ đem bán chức tước vì tiền.” Tiên sinh liền bị các thiên thần mặc giáp vàng bắt giữ, hai kẻ giật phăng mão và áo bào của vị quan, quất cho năm mươi trượng đến mức da thịt trên người gần như tan nát. Anh ta sau đó bị ném ra ngoài cửa, và ôi chao! xe ngựa đã biến mất, còn bản thân thì đang nằm rên rỉ vì đau đớn, cách nhà mình chẳng bao xa. Tuy nhiên, thân thể anh ta nhẹ tựa lông hồng, và chỉ trong một ngày một đêm, anh ta đã lê lết bò được về nhà. Khi về đến nơi, anh ta tỉnh lại như thể vừa trải qua một giấc mơ, thấy mình đang nằm rên hừ hừ trên giường; trước những lời hỏi thăm của gia đình, anh ta chỉ đáp rằng người đau nhức khôn tả. Hóa ra anh ta đã chết thực sự được bảy ngày; và khi tỉnh lại như thế, anh ta liền hỏi ngay A-lien, đó là tên người vợ bé yêu quý của anh ta. Nhưng đúng vào ngày hôm trước, trong lúc trò chuyện với những người khác trong gia đình, A-lien bỗng kêu lên rằng chồng mình đã được phong làm Tri phủ Chân Định, và sai dịch đã đến đón nàng tới đó. Thế là nàng lui vào trong sửa soạn y phục xống áo đẹp nhất, và khi vừa sẵn sàng lên đường, nàng ngã ngửa ra rồi tắt thở.
Nghe xong câu chuyện đau lòng ấy, tiên sinh khóc lóc thảm thiết, đấm ngực độn thổ, nhất quyết không cho an táng nàng ngay với hy vọng nàng có thể tỉnh lại; nhưng điều đó đã không bao giờ xảy ra. Trong khi đó, sức khỏe tiên sinh dần hồi phục, và đến cuối nửa năm thì đã có thể đi lại được. Anh ta thường than thở: “Sự nghiệp tiêu tan cùng nhục hình ta phải chịu — tất cả những điều ấy ta còn có thể chịu đựng được; nhưng mất đi A-lien dấu yêu mới là nỗi đau đớn khôn kham quá sức chịu đựng của ta.”[513]
