Họ dừng chân tại nhà một người nông dân vào tối hôm đó, và người chủ đất tốt bụng liền ngỏ ý đổi con bò mộng đen lấy con ngựa của họ, để hai con thành một cặp xứng đôi, nhưng lũ trẻ từ chối. Sau đó, ông ta lại đề nghị đổi một con ngựa lấy con bò của họ, nhưng điều này cũng bị từ chối.
– Chúng cháu nuôi nó từ hồi còn là con bê, – Jim nói, – và chúng cháu yêu nó vì nó là một con vật mồ côi.
– Mày cũng mồ côi à? – người đàn ông hỏi.
– Vâng.
– Và nếu mày da đen, mày sẽ thành một thằng da đen được việc đấy.
– Và nếu ông da đen, chính ông cũng thành một thằng da đen thôi, – John đáp trả.
Họ chế thêm một cặp đòn cày có thể điều chỉnh cho chiếc xe kéo, và dắt theo cô Nancy phía sau. Cứ thế, họ lên đường đi thẳng về phía Pittsburg, hay Fort Duquesne, như người ta vẫn thường gọi.
John đã vạch ra một hệ thống; và họ bắt đầu thực hiện nó với một sự đều đặn có thể làm gương cho cả các vì tinh tú.
Khi đến gần một thị trấn, họ lại ách con bò và con ngựa vào với nhau. Họ sẽ tiến tới quán trọ của làng và tìm cho ra người chủ chuồng ngựa. Sau đó, John chỉ đơn giản hỏi xem người đó có muốn đua ngựa hay không. Thái độ điềm tĩnh, ra dáng làm ăn của cậu nhóc thường khiến người ta phì cười hoặc ít nhất là ngạc nhiên đến mức mỉm cười. Khoảng một nửa số lần, người được hỏi sẽ đồng ý: và nếu bản thân hắn không có một con ngựa đua, hắn sẽ tìm ngay một người quen có sẵn.
John không cá cược theo kiểu đó: cậu hùn vốn tạo thành một giải thưởng; cậu bỏ ra mười đô-la và người kia mười đô-la. Không hơn không kém, và chỉ chơi một cuộc đua nước rút nửa dặm là kết thúc.
Cô Nancy thừa hiểu công việc của mình và có thể vọt đi nhanh như chớp. Nó chưa từng thua cuộc và sẽ chạy nhanh hay chậm tùy theo ý muốn của Jim. Có lần họ bị quỵt tiền vì kẻ giữ quỹ ôm tiền chuồn mất, nhưng chỉ đúng một lần duy nhất. John nhận ra rằng công việc đua ngựa này suy cho cùng vẫn có khá nhiều danh dự; bởi vì ngay cả cờ bạc cũng có luật lệ của nó — có những tội lỗi được dung thứ và những tội lỗi không thể tha thứ: và tội lỗi không tài nào tha thứ được chính là lật lọng trốn mất cùng tiền thưởng.
Thư từ miền Nam gửi đến Pittsburg theo ba con đường sông hội tụ tại đó, và cũng có những tuyến đường xe ngựa chạy từ nhiều hướng khác nhau. Nhưng tuyến đường tấp nập nhất chính là con đường dẫn đến Philadelphia. Đó là một mạch máu giao thông khổng lồ. Bám sát con đường xe ngựa này, lũ trẻ luôn giữ mình ở "xứ sở của loài ngựa". Trạm đổi ngựa nào cũng nuôi ít nhất một con ngựa đua hạng nặng, và đôi khi là vài con. Bằng cách ghé qua mọi chuồng ngựa, họ đảm bảo được trung bình mỗi ngày một trận đua. Có vài lần họ thậm chí dừng lại tận hai hoặc ba ngày để chờ những con ngựa được phái tới. Luôn là mười đô-la cho chặng đường nửa dặm; chỉ thế thôi hoặc không gì cả.
Thỉnh thoảng lương tâm John lại thức tỉnh; cậu chẳng vui vẻ gì cho cam; nhưng cái bản ngã thứ hai luôn ngự trị bên trong chúng ta, phán xét mọi hành động của chúng ta, thường là thế, nó luôn biện hộ rằng mục đích có thể biện minh cho phương tiện. Lương tâm theo lối dòng Tên vốn dĩ là một thứ lương tâm ngay thẳng — nó làm việc này hay việc nọ để điều thiện có thể sinh sôi; và suy cho cùng, ai có thể phán quyết châm ngôn này đúng hay sai, “Cây nào trái nấy”?
Rồi còn sự khôn ngoan — hay sự ngu ngốc — rất thực tế trong câu tục ngữ rằng mọi chuyện đều công bằng trong tình yêu và chiến tranh. Dù ở độ tuổi mười sáu còn quá trẻ, cậu thiếu niên Brown vẫn coi cuộc đời là một cuộc đấu tranh để sinh tồn, dẫu cái tên Darwin là thứ cậu chưa từng nghe đến.
Cậu là một “chiến sĩ của thánh giá”; cuộc đời là một “cuộc chiến tranh”; và việc tiêu diệt “kẻ ngoại đạo” là đúng đắn và chính đáng — đó là lý lẽ thầm kín trong lòng cậu, và bản ngã thứ hai ấy đã phải im lặng trong một thời gian. Và lý do tại sao tài sản của kẻ ngoại đạo giờ đây không bị tước đoạt cho những mục đích thánh thiện, như trong thời kỳ của những người Ca-na-an, đơn giản là vì kẻ ngoại đạo phản kháng quyết liệt, và chúng ta thì có chút ít sự thận trọng ngăn cản hành động đó. Nhưng một khi đã làm rồi, con người ta có thể tự biện minh cho bất cứ điều gì.
Tess thuộc dòng họ D’Urbervilles đã phạm hai tội ác mà xã hội không bao giờ dung túng — tội ác sau cùng là giết người: cô đã bị treo cổ. Thế nhưng Thomas Hardy, một Tiên tri, một Nhà triết học, một Nhà nhân ái, lại dùng những từ này làm tựa đề phụ cho tác phẩm: Cuộc đời của một người phụ nữ trong trắng.
Cậu thiếu niên Brown không phải là kẻ tội lỗi — nhưng chà, chúng ta lại đang trở nên nghiêm túc quá rồi! Lũ trẻ này có một con ngựa nhỏ rất đẹp và cực kỳ thông minh, và con ngựa này có thể chạy rất nhanh. Thế nên chúng cá cược rằng con ngựa này có thể chạy nhanh hơn những con ngựa thuộc sở hữu của người khác. Còn về những cái gai móc trong đuôi và bờm của cô Nancy, về bộ dây cương bằng xích cùng dải cương bằng thừng, và về con bò mộng đen Sambo với đôi mắt mở lớn đầy ngạc nhiên đang đứng nhìn, chúng ta sẽ chẳng nói gì nữa. Chắc chắn chẳng ai lại đi xét nét đến mức lên án Sambo. Có lẽ nó cũng ước gì mình có thể chạy, và biết đâu cô Nancy cùng nó đã tự thì thầm bàn tán với nhau về chuyện đó.
Dù sao đi nữa, Sambo vẫn gặm đám cỏ xanh ngắn ngủi ven đường và vô cùng hạnh phúc. Nó không phải là con bò bị nhốt vỗ béo, và trong lớp da đen tuyền của nó chẳng hề có chút hờn căm nào. Khi ấy cô Nancy cảm thấy mãn nguyện và thầm tự hào về sức mạnh dẻo dai, uyển chuyển của mình. Jim Golden thì vui mừng khôn tả và cứ lúi húi khúc khích một mình. Còn John thì nghiêm nghị, điềm đạm và đầy quả quyết.
Khuôn mặt cậu đã dài ra và mang nét từng trải của người trưởng thành. Đôi mắt cậu to và cách xa nhau, chiếc cằm cứng cỏi, bờ môi mím chặt, nhưng phảng phất quanh cậu thiếu niên ấy là một vẻ đăm chiêu xa xăm mà tuổi trẻ không có vẫn tốt hơn. Họ đã đến Philadelphia. Được khâu chặt trong một chiếc thắt lưng, John mang theo ba trăm đô-la.
– Tớ chẳng biết cậu định làm gì với đống tiền này nữa? – Jim hỏi.
– Ừ, tớ định giải thích đây — số tiền đó sẽ được gửi cho Đại tá Silverton để trả tiền mua cô Nancy, và khi nào gom đủ tiền, tớ sẽ trả cả phần của cậu nữa!
Jim kinh ngạc. Tại sao phải trả tiền cho Đại tá Silverton? Ông ta ở tận đẩu tận đâu — thậm chí còn chẳng biết họ đang ở đâu — vả lại, đằng nào thì ông ta cũng có đủ tiền rồi.
Nhưng John giải thích rằng ở Ohio, những người da màu và loài ngựa đều là tài sản. Không được phép mang họ đi trừ khi đã trả tiền, và cuối cùng Jim cũng cảm thấy thỏa mãn. Thực ra không thể khác được, vì tâm trí cậu buộc phải nhào nặn theo hướng của người kia.
Thế nên John viết một bức thư gửi Đại tá Silverton, kể cho ông nghe rằng cậu đã mang con ngựa và cậu bé đi vì điều đó dường như là ý Chúa; nhưng chúng sẽ được thanh toán đến từng xu cuối cùng. Cậu gửi trước ba trăm đô-la và đề nghị Đại tá Silverton gửi biên lai về Plainfield, bang Connecticut, nhờ chuyển giao cho Mục sư Tiến sĩ Melden.
Bức thư và tiền được đặt vào một chiếc túi vải, rồi được nhân viên bưu điện buộc chặt và niêm phong; một chiếc thẻ được đề rõ địa chỉ: Đại tá Maurice Silverton, Zanesville, bang Ohio.
John chỉ còn lại mười đô-la trong túi, Jim còn vỏn vẹn vài xu lẻ, nhưng có hề gì: họ đang có cô Nancy và nó có thể kiếm ra tiền! Thế là John vỗ về cô ngựa cái xinh đẹp, còn Jim thì hôn lên mũi nó rồi họ rời khỏi thành phố.
Bordentown, chỉ cách Philadelphia vài dặm ngược lên dòng sông Delaware, vốn là một thị trấn nổi tiếng về ngựa từ thời Washington.
Lũ trẻ đến trạm xe ngựa như thường lệ và tìm thấy cả một chuồng ngựa đua khá lớn. John ngỏ ý muốn cho ngựa của mình đấu với bất kỳ con nào trong số đó.
Tiền thưởng được quyên góp đủ và có tới năm mươi người kéo ra trường đua nằm bên kia những cánh đồng. Chẳng cần thủ tục rườm rà, lá cờ hạ xuống và những con ngựa nhanh chóng vút đi. Con ngựa đấu với cô Nancy là một con ngựa ô đen tuyền và cực kỳ tốc độ. Nó giữ vững khoảng cách dẫn đầu suốt nửa chặng đường, thì Jim ra hiệu cho cô Nancy tăng tốc. Mũi của nó vượt lên ngang hông con ngựa kia — rồi ngang yên — rồi cổ sát cổ. Jim biết chính xác mình đang làm gì — cậu có thể ra lệnh cho con ngựa cái vượt lên bất cứ lúc nào — còn con ngựa kia thì đã dốc hết sức. Nén giận, gã nái ngựa đen quất một roi thật mạnh, nhưng con ngựa không thể bứt tốc nổi. Tên kỵ mã liều lĩnh trong cơn tức giận đã nhoài người tới trước và giáng một cú roi chí mạng lên đầu cô Nancy. Chiếc roi đập trúng mắt khiến nó lạng sang một bên; trong cơn mù lòa, nó lao thẳng vào hàng rào. Ngựa và người ngã chồng lên nhau thành một đống. Jim lồm cồm bò dậy mà không bị thương.
John chạy thụp xụp ra trường đua, và khi cậu đến gần, con ngựa cái oằn mình đứng dậy và hí lên một tiếng. Nó đứng trên ba chân, bởi chân trước bên phải đã gãy gập làm hai đoạn khiến những khúc xương nhọn hoắt đâm xuyên qua lớp da.
Một lần nữa con ngựa cái cất tiếng kêu và chìa chiếc mũi về phía người chủ trẻ như một lời khẩn cầu câm lặng cứu giúp.
Chỉ liếc qua, John đã thấy rõ mức độ vết thương của nó.
Cậu rút từ trong túi ra một con dao găm có bao, và nhẹ nhàng dò dấy tìm nhịp đập của mạch máu cổ, rồi dứt khoát phóng trọn lưỡi dao sắc bén vào bằng một nhát đâm mạnh mẽ.