Tại xưởng thuộc da nhỏ, công việc ngày càng phát triển, và câu chuyện truyền thuyết về người thợ giày đã lặn lội suốt năm mươi dặm chỉ để mua một tấm da bò đế giày cuối cùng đã trở thành hiện thực. Không chỉ có một người thợ giày lặn lội đường xa đến thế, mà có tới vài người.
Một bức thư được gửi cho Walter Warren, nhờ anh đến gặp bác nông dân sở hữu con ngựa nâu và thỏa thuận để John có thể trả góp tiền mua con vật này theo kỳ hạn nửa năm một lần. Cụ Warren, sau khi được con trai bàn bạc, liền tự mình đứng ra giải quyết, trả tiền mua con ngựa và ra lệnh cho con trai gửi cho "tên trộm ngựa trẻ tuổi" tờ hóa đơn thanh toán như một món quà sinh nhật.
John đón nhận tờ hóa đơn mà không một lời cảm ơn, và sáu tháng sau, khi đã tiết kiệm được một trăm đô la, anh liền gửi số tiền đó cho ông Warren, kiên quyết từ chối món quà.
Gần một năm đã trôi qua kể từ ngày John rời khỏi Plainfield. Anh đã trở nên vạm vỡ hơn. Tâm trí trĩu nặng và bất an không thể vùi dập được thể xác; vì thế, công việc vất vả, hệ tiêu hóa tốt và giấc ngủ sâu đã đơm hoa kết trái thành một sức sống dồi dào.
Trước kia anh từng là một tín đạo thuần thành, nhưng giờ đây anh lại hướng về tôn giáo với một nhiệt tâm đổi mới, hệt như cách con người ta tìm đến Chúa khi những sợi dây liên kết cõi trần đứt đoạn và trái tim đang tan vỡ. Anh tìm kiếm sự bình yên trong tôn giáo thứ mà tình yêu đã chối bỏ.
Vào các ngày Chủ nhật, anh thường dùng bữa tối nhà Ruth. Điều đó đã trở thành một thói quen. Và trong những buổi chiều Sa-bát dài và yên ả, ba con người ấy thường cùng nhau ca hát, đọc sách và trò chuyện. Những lúc như thế, tâm hồn người thanh niên dường như bùng cháy, và đám mây lo âu đầyềm gở bao trùm lấy anh sẽ chắp cánh bay xa. Thế nhưng, chẳng mấy chốc, hình ảnh của Margaret cùng những tầng sâu thăm thẳm của sự khốn khổ mà nàng đang phải chịu đựng lại ùa về tràn ngập tâm trí anh.
Khi ở bên Ruth và Rachel, tâm trí anh nắm thế chủ động — anh phải hạ mình để trò chuyện cùng họ — nhưng với Margaret thì vị thế ấy sẽ hoàn toàn đảo ngược. Rachel kéo anh lại, nhưng Margaret mới là người có thể dẫn dắt anh tiến bước.
Rachel đang nở rộ thành một thiếu nữ xinh đẹp. Rạng rỡ, hoạt bát, vui tươi; ngây thơ trước thế gian và những giằng xé của nó, nàng tựa như hiện thân của tiếng chim hót ca và niềm vui sum vầy giản dị. Chưa một lời tình ái nghiêm túc nào được thốt lên giữa họ, mẹ nàng cũng chưa từng đả động đến chủ đề này kể từ đêm anh thổ lộ tâm can. Thế nhưng, anh thừa biết tham vọng của người mẹ vẫn chẳng thay thế; bà yêu thương những đứa trẻ này bằng một thứ tình mẫu tử cao cả, thiêng liêng và vị tha; bà hiểu rõ giá trị và đức tính của từng người; bà cũng thấu đáo những cạm bẫy mà tuổi trẻ dễ vấp ngã, và bà tin rằng nếu chúng trao cho nhau thứ tình yêu mà mỗi người đều có thể dung chứa, thì mọi sự sẽ được bình an. Con gái lớn lên ắt phải lấy chồng! Còn gì tuyệt vời hơn khi con gái mình kết duyên cùng một chàng thanh niên cao quý nhường này! Nếu trái tim người mẹ thuần khiết ấy có đôi lúc sai lầm trong suy luận, thì đó chính là việc bà đã không thấu hiểu hết những chiều sâu cảm xúc có thể tồn tại trong tâm hồn John Brown. Nhưng Ruth lập luận rằng việc kết hôn với Rachel sẽ có ích cho cậu thanh niên, giúp kiềm chế những hoài bão mơ hồ của anh. Và có lẽ bà đã đúng. Vì mục đích ấy, bà khuyến khích họ cùng đọc sách, hát song ca, và mỗi khi họ vào rừng hái quả mọng, Ruth luôn khéo léo để John và Rachel cùng mang chung một chiếc giỏ rồi tự do rẽ lối đi riêng.
Đó là thời kỳ của những cuộc hôn nhân sớm. John đã nhìn thấy tất cả những điều này và anh cảm thấy kế hoạch đang tiến triển: sự quý mến của anh dành cho sinh linh bé nhỏ đáng yêu này đang dần mang một sắc thái khác. Thế nhưng, mỗi tối Chủ nhật khi anh cầm lấy chiếc mũ để chuẩn bị ra về, cô gái lại ngước gương mặt xinh xắn, lúm đồng tiền lên, và trong cái hôn phớt vô hại hời hợt được xem là nụ hôn chào tạm biệt ấy, John thừa biết chẳng hề có lấy một chút đam mê nào.
Anh thấu triết ý chí kiên định của người mẹ, anh phần nào nắm bắt được sức mạnh của chính mình, và anh biết rằng khi vấn đề hôn nhân được đặt ra trước Rachel, hai bộ óc mạnh mẽ hơn kia sẽ lập tức chiếm ưu thế và bông hồng nhỏ chớm nở ấy sẽ không thể, và cũng chẳng cách nào, đưa ra dù chỉ một lời phản đối trước nhát kéo tàn nhẫn cắt đứt nó khỏi cội nguồn.
Tình yêu ban cho con người sự thông, và dẫu cho John Brown vẫn đang tiến thẳng đến cuộc hôn nhân với cô gái này, dẫu mọi thứ mang một sức hút nhất định, nhưng trong những khoảnh khắc tỉnh táo hơn, anh cảm nhận được cả một góc khuất tàn nhẫn đằng sau đó. Chàng trai biết rõ mình đang làm gì; còn cô gái thì hoàn toàn mù tịt về điều đó. Nàng chỉ là một bên bị động và u mê trong một kế hoạch. Định mệnh đang đẩy nàng tiến về phía trước, còn nàng, trong sự ngây thơ và khờ dại của mình, chẳng hề hay biết đi về đâu. Nhưng rồi sẽ có một ngày sự thật thức tỉnh — một sự thức tỉnh phũ phàng và tàn nhẫn. Rachel là người có khả năng yêu thương, nhưng John chưa từng đánh thức ngọn lửa ấy trong nàng; cưới nàng sẽ là một tội ác.
Thêm vào đó, khi những hơi ấm của tuổi trẻ lắng xuống, John biết tâm hồn Rachel không hề tương đồng với anh. Anh từng chịu đựng, từng nếm trải thất bại; đau khổ và muộn phiền đã đến với anh dưới nhiều hình thái khác nhau; anh cảm nhận mọi thứ vô cùng sâu sắc. Về những điều này, nàng hoàn toàn mù tịt, và dù anh có giải thích đi chăng nữa thì nàng cũng chẳng thể tài nào thấu hiểu. Thế nên mọi cuộc trò chuyện của họ luôn chìm trong khúc thức thứ và chỉ xo quanh những đề tàin vụn vặt. Tận sâu trong đáy lòng, anh thừa biết không một người đàn ông nào nên gắn kết cuộc đời mình với một người phụ nữ không thể sẻ chia với mọi cung bậc cảm xúc của anh. Kết hôn ngoài phạm vi tinh thần của mình chẳng khác nào kìm hãm, bóp nghẹt và đè nén những tư tưởng cao cả nhất của bản thân. John hiểu rõ tất cả những điều ấy, bởi tình yêu dành cho Margaret đã ban cho anh sự khôn ngoan.
Dường như có ba con đường đang mở ra trước mắt anh.
Con đường đầu tiên và cũng dễ dàng nhất là cứ để mặc dòng đời xô đẩy, để rồi một năm sau sẽ kết hôn với Rachel Crosby; anh hầu như chẳng phải nhón tay làm gì, mọi thứ đã được sắp đặt sẵn sàng cho anh. Tất cả những gì anh cần làm chỉ là ôm lấy nàng khoảnh khắc vào một tối Chủ nhật nào đó khi nàng trao nụ hôn từ biệt phớt lờ ấy, rồi hôn nàng thật đằm thắm ngay trước mặt mẹ nàng. Sau đó thốt lên vài lời là mọi chuyện sẽ tự động được định đoạt như một lẽ dĩ nhiên, và anh sẽ chuyển đến sinh sống tại ngôi nhà nhỏ của gia đình Crosby y như trước — chỉ là với một thân phận khác.
Phương án thứ hai là thẳng tiến đến Zanesville và đòi lại người phụ nữ anh yêu; đòi lại nàng dưới danh nghĩa của một thứ tình yêu say đắm tột cùng và cao cả, rồi sẵn sàng chiến đấu đến cùng với thế gian, xác thịt và quỷ dữ.
Phương án thứ ba là kết hôn giống như chín phần mười những người đàn ông trên thế giới này: chọn một cô gái vừa mắt, miễn là nàng có vẻ hiền lành, khỏe mạnh, tháo vát và biết kính trọng bạn, rồi ngỏ lời vào một đêm trăng thanh gió mát, thế là xong chuyện. Nếu nàng đồng ý thì tốt, còn lỡ nàng từ chối thì cũng đừng quên rằng dưới đại dương còn vô vàn con cá béo bở khác — nào là la la la, la te da! Còn chuyện tâm đầu ý hợp ư, toàn là ảo tưởng hão huyền cả thôi. Những ai sẵn sàng chịu đựng hai nỗi khổ ấy thì đều sống ổn thỏa cả thôi — phỉ phui!
Thế nhưng, trong những tâm trạng nhất định, việc định đoạt những vấn đề lớn lao lại trở nên vô cùng dễ dàng. Chẳng hạn như dưới ánh hoàng hôn dịu ngọt, khi giai điệu du dương cất lên, cuộc đời và định mệnh chẳng hề bày ra khó khăn nghiêm trọng nào. Đến ngày mai, khi chúng ta bước ra thực hiện công việc thường nhật và đơn độc đối mặt với những thực tế phũ phàng, mọi thứ lại mang một diện mạo hoàn toàn khác.
Người bạn tốt nhất mà John Brown từng biết trong đời chính là Ruth Crosby. Ngay từ thủa lọt lòng, tình cảm của bà đã nuôi dưỡng tâm hồn anh; và tâm trí anh có thể ngược dòng thời gian trở về những năm tháng mà giữa thế gian đông đúc chen chúc này, dường như mọi người đều đã quên lãng anh, ngoại trừ Ruth.
Việc anh đi ngược lại mong muốn của bà lúc này dường như là hành động vong ân bội nghĩa đê hèn nhất. Và cớ sao anh lại không thể yêu bé Rachel cơ chứ? Chẳng có lấy một lý do nào trên đời này cả. Rachel vô cùng cuốn hút với vẻ đẹp kiều diễm, thông minh, thật thà, có bản tính vui tươi và phong thái duyên dáng.
John yêu nàng — hiển nhiên là anh yêu nàng. Thế nhưng,á chi nàng đừng hôn anh nữa,á chi nàng tránh mặt để anh có dịp chủ động tán tỉnh nàng! Giá như nàng hơi xao xuyến một chút mỗi khi họ gặp nhau, hay má nàng ửng hồng khi anh nắm lấy bàn tay nàng! Nhưng không, nàng hoàn toàn vô tư và tự nhiên trong mọi mối quan hệ với anh; và nàng vẫn thi thoảng thử nghiệm việc chải chuốt mái tóc bù xù bướng bỉnh của anh.
Giữa lúc tâm can đang dằn vặt khôn nguôi, một bức thư từ Walter Warren được gửi tới. Anh ấy đang đến Hudson — cuối cùng thì anh ấy cũng đến. Sức khỏe của Walter không được tốt lắm, anh đã học hành quá sức và bác sĩ khuyên nên đổi gió.
Chỉ một tuần sau anh đã có mặt, sau khi đã được John loan tin từ trước. Đương nhiên là anh sẽ giảng đạo cho người dân tốt lành của Hudson vào ngày Chủ nhật — tất cả những mục sư ghé thăm đều phải cho giáo chúng nếm thử tài nghệ của mình. Đây là một sự đổi mới thú vị cho cả mục sư lẫn giáo dân.
Warren là một chàng trai khôi ngô, cao ráo, mảnh khảnh và có làn da tái nhợt. Anh đã quen với lối sống của giới thượng lưu thanh lịch, và mang một phong cách hoàn toàn khác biệt so với những gì người dân Hudson thường thấy. Đàn ông ở đây cho là anh có vẻ yếu đuối ẻo lả, nhưng phụ nữ thì chẳng màng đến điều đó.
Sau buổi lễ nhà thờ vào sáng Chủ nhật đầu tiên ấy, John và Walter đã dùng bữa trưa tại nhà góa phụ Crosby.
Lần đầu tiên trong đời, Rachel đánh mất đi phong thái tự nhiên, hồn nhiên và phóng khoáng thường ngày. Nàng trở nên ngượng ngùng một cách đáng yêu, đỏ bừng mặt và lắp bắp khi Mục sư Walter Warren hỏi rằng nàng có thích âm nhạc không. Nàng đã làm đổ cả tách trà trên bàn, và được mẹ nhẹ nhàng nhắc nhở, còn John thì cười cợt một cách vô duyên trước tai nạn đó, nhưng Walter tuyệt nhiên không để ý.
Chủ nhật tuần tiếp theo, hai chàng trai lại dùng bữa tại nhà bà Crosby. Lần này cô bé Rachel đã bớt ngượng ngùng hơn đôi chút. Thực tế là, cô và Mục sư Warren đã có một cuộc trò chuyện nho nhỏ rất thú vị về chủ đề âm nhạc, và nàng hào hứng giải thích rằng bản thân vô cùng đam mê ca hát.
Thế là họ cất giọng hát — cả bốn con người ấy — những khúc thánh ca và bài ca tụng ca: tiết mục tứ ca đã thành công mỹ mãn. Sau đó họ cùng nhau đọc một chút sách và trò chuyện thêm đôi điều. Hai chàng trai không nán lại quá muộn — công việc ở xưởng thuộc da đang giục giã và John phải thức dậy từ sớm. Khi họ cầm mũ lên và chào tạm biệt, Rachel lân la đến gần John và đưa gương mặt lên để chờ được hôn, hệt như thói quen đã kéo dài đằng đẵng suốt bao năm qua. Thế nhưng John nhận ra đó không còn là cái hôn phớt vô nghĩa thường ngày — hơi thở của cô gái ấm áp và gương mặt bừng đỏ. Phải chăng sự xao xuyến này là vì anh? John hoài nghi một nửa, và một cảm giác khó chịu bất chợt dâng lên trong lòng hướng về Mục sư Walter Warren. Anh thấy hối hận vì đã mời hắn đến Hudson.
“Thật là một sinh linh bé nhỏ đáng yêu làm sao!” Walter thốt lên.
“Ai cơ?” John hỏi.
“Thì Rachel Crosby chứ ai vào đây nữa.”
“Ồ!”
“Ừ, nếu cô ấy không phải của anh, tôi sẽ lao vào yêu cô ấy ngay lập tức và đầu óc mụ mị mất thôi — xin chúc mừng anh nhé, đồ ngốc! Tôi thấy anh hôn cô ấy đấy — đừng có chối — mọi chuyện đều ổn cả mà!”
“Nếu anh muốn ngắm mấy cô gái xinh đẹp, hãy đến dự buổi hội tuốt bắp vào tối mai tại nhà bác nông dân Lusk,” John cộc cằn đáp lại.