Gần chạng vạng ngày hôm sau, người ta mới tìm thấy Fred, Salmon và Owen nhờ một sứ giả được phái đi tìm họ. Trại của họ đã chuyển đến một điểm cách đó vài dặm về phía nam, nơi một cây cầu mới sắp được xây dựng.
Họ vội vã đến Osawatomie và tìm thấy hai người phụ nữ cùng lũ trẻ đang được những người bạn tốt bụng đùm bọc. Wealthy đang ốm nặng, mê sảng vì sốt, và ba đứa trẻ cũng ngã bệnh do nhiễm lạnh. Dân làng chẳng hề có ý định giải cứu Jason và John Brown. Sao họ phải làm thế? Những vụ bạo hành như vậy diễn ra khắp nơi. Ngựa bị trộm, gia súc bị hoảng loạn giẫm đạp, và rẫy trại của những người ủng hộ Tự do đang bị thiêu rụi: ai nấy phải tự lo thân mình.
Bốn ngôi nhà tạo nên thị trấn non trẻ Brownsville chắc chắn đã bị thiêu rụi — một số cư dân trong làng đã đi xem tận mắt. Chuyện gì đã xảy ra với John và Jason thì không ai biết.
Salmon cố gắng tụ tập một nhóm người đi tìm các anh em của mình, nhưng việc rời nhà cửa để bỏ thời gian, lương thực và sức ngựa cho một cuộc đụng độ có kết quả vô cùng bấp bênh, chẳng có phần thưởng nào ngoài chút ít tiếng tăm, rõ ràng chẳng phải là một việc làm dễ chịu chút nào. Thực ra, những người theo phái Tự do đang nhanh chóng nản lòng, và họ gần như đi đến kết luận rằng tốt hơn hết là nên chấp nhận thực tế và kìm nén mọi niềm tin sâu kín vào trong lòng.
Vào rạng sáng hôm sau, ba anh em lên đường đi tìm cha. Khi mọi lời khuyên khác đều vô ích và bầu không khí tràn ngập hoài nghi cùng sương mù, dẫu đã là những người đàn ông trưởng thành, họ vẫn luôn quay về tìm ông.
Họ phóng thẳng đến ngôi nhà cũ của mình. Họ tìm thấy những khúc gỗ từng làm nên mái nhà nay vẫn còn âm ỉ khói. Nhưng mọi thứ đã bị thiêu rụi — nhà cửa, chuồng trại, nhà kho. Không còn lấy một con ngựa, chẳng thấy bóng dáng con bò nào; thậm chí cả một con gà, con cừu hay con lợn cũng không còn. Tất cả đã trở thành bãi hoang tàn, và nơi từng là khu vườn đầy hứa hẹn cách đó ba ngày, giờ đây chỉ là một thảm thực vật bị giày xéo, vùi sâu vào lòng đất bởi vô số móng guốc.
Cảnh tượng quá đỗi đau lòng khiến họ không thể nán lại; họ quay đầu ngựa về hướng tây.
Họ lặng lẽ tiến bước trên thảm cỏ mềm, mỗi người mang nỗi niềm riêng nặng trĩu chẳng muốn mở lời. Khi vượt qua một ngọn đồi thoai thoải, một làn khói mỏng manh xuất hiện từ một khe núi cách đó một dặm.
"Đó là một trại," Owen nói. "Hoặc là người da đỏ, hoặc là người Missouri. Chẳng ai muốn ẩn náu lại cắm trại ở một nơi thế này — hãy giữ ngựa cho tôi, tôi sẽ bò vòng qua bên trái qua bãi cỏ cao để xem rốt cuộc là ai."
Họ xuống ngựa, còn Owen rẽ qua sườn đồi và nhanh chóng biến mất hút giữa bãi cỏ rậm rạp. Khoảng một tiếng sau, anh quay lại và báo cáo rằng mình đã bò đến cách trại chừng năm mươi thước. Đó là những kẻ có vũ trang được cắt cử lính canh — một lũ ô hợp và rõ ràng chẳng mang ý đồ tốt đẹp gì.
Đi chừng tám dặm, họ tìm thấy một ngôi nhà gỗ đang được dựng lên. Người cha của họ đang cặm cụi làm việc, dựng từng thanh rui để làm mái.
"Có lẽ nào bố chưa nghe tin gì sao?" Salmon gọi lớn.
"Rồi, ta biết tin rồi," ông cụ đáp lại từ chỗ làm việc trên cao.
"Và bố biết nhà cửa của chúng ta đã bị thiêu rụi chứ?"
"Rồi."
"Cả gia súc bị lùa đi?"
"Rồi."
"Và phụ nữ cùng lũ trẻ đang ở Osawatomie?"
"Rồi, tin tức kiểu đó lan đi rất nhanh — nó được truyền từ nhà gỗ này sang nhà gỗ khác và đã đến tai ta ngày hôm qua."
"Bố có biết John và Jason đã chết không?"
"Chúng chưa chết."
"Sao bố biết?"
"Đọc bức thư này."
Ông cụ thò tay vào ngực áo lấy ra một mẩu giấy nâu rồi buông tay cho nó bay là đà xuống đất. Tờ giấy chi chít chữ viết bằng bút chì ở cả hai mặt; nội dung như sau:
Lecompton, ngày 19 tháng 5 năm 1856.
Thưa bố kính yêu:
Cảnh sát trưởng đang giam giữ con và John vì tội giải cứu Branson. Họ còng tay hai chúng con lại với nhau và thúc chúng con đi bộ như lợn như bò suốt quãng đường bốn mươi dặm tới đây. Nhà giam chỉ là một tòa nhà bằng gỗ có gắn những vòng sắt trên sàn, nơi các tù nhân bị xích chân vào đó. Ai đi qua cũng ngó vào săm soi chúng con. Hôm qua, một đám người Missouri đã tự trò chuyện mua vui bằng cách đứng từ xa nhổ nước bọt thẳng vào mặt chúng con, nhưng Thống đốc Shannon đã đến vào buổi chiều và ra lệnh đối xử tử tế với chúng con. Ông ấy nói nếu chúng con đồng ý rời khỏi Kansas và không bao giờ quay lại nữa, ông ấy sẽ thả chúng con đi. John đã có lúc mất trí, nhưng giờ đã đỡ hơn phần nào; giá như chúng con nhận được tin mẹ và các em đã đến Osawatomie an toàn, con nghĩ John sẽ sớm bình phục hẳn.
Xin bố đừng tìm cách giải cứu chúng con — cả thị trấn ở đây đều được lính bảo vệ. Đừng lo lắng cho chúng con. Ở đây còn bảy tù nhân khác là người của phe Tự do, và tất cả chúng con đều dự đoán sẽ bị tống qua biên giới Nebraska kèm theo lời đe dọa sẽ bị giết nếu dám bén mảng quay lại. Mục đích của họ là giết chết, xua đuổi hoặc bịt miệng tất cả những người theo chủ trương bãi nô. Họ sẽ tìm cách giết bố nếu có cơ hội, nên hãy cẩn thận. Nếu bố thấy thế lực đối lập quá mạnh không thể chống lại, tất cả chúng ta hãy rời khỏi tiểu bang này sớm nhé.
Con gửi lén thư này qua một cậu bé tình nguyện mang tin đến cho bố; thằng bé là con của một người thuộc phe Tự do.
Jason.
"Thế giờ phải làm gì đây?" Owen hỏi ông cụ, lúc này đã leo xuống và nhập hội với mọi người.
"Việc đầu tiên là lợp xong mái nhà này đã."
"Và không thử giải cứu mấy đứa em sao?"
"Chưa phải lúc, các con thấy đấy, đó chính là điều lũ côn đồ đang mong đợi. Nếu lúc này chúng ta đưa lực lượng ít ỏi của mình tiến đánh Lecompton, chúng sẽ vòng ra phía sau và tóm gọn tất cả chúng ta. Giờ thì đóng cọc buộc ngựa lại đây và phụ ta một tay. Mấy người này đã phải sống cảnh màn trời chiếu đất dưới gầm xe đủ lâu rồi; ta cứ làm xong việc nào ra việc nấy đã."
"Và nếu làm xong việc này thì chính chúng ta cũng tiêu đời luôn!"
"Sao lại thế?"
"Có ít nhất bốn mươi tên Missouri đang ẩn nấp trong khe núi Henderson!"
"Thế thì chúng ta phải tìm xem chúng đang mưu tính gì. Đường ranh giới khu đất chạy qua gần đây phải không, Salmon?"
"Con tin là vậy."
Đây là một câu trò đùa quen thuộc và tất cả đều mỉm cười gượng gạo. Ông cụ vốn là một kỹ sư trắc địa và luôn mang theo các cột mốc, máy kinh vĩ, đinh xích và cọc tiêu bên mình. Những dụng cụ này giúp xua tan mọi sự nghi ngờ, bởi chỉ những kẻ ủng hộ chế độ nô lệ mới được phép tiến hành đo đạc địa hình cho chính phủ.
Thế là, khởi hành cùng Salmon và Oliver trên một chiếc xe ngựa kéo, bỏ lại tất cả vũ khí phía sau, ông cụ đánh xe đến cách khe núi nơi tụi Missouri đóng trại chừng một dặm. Xác định đường ranh giới chạy đúng hướng đông tây, ông ngắm thẳng máy kinh vĩ xuyên qua khu trại của kẻ địch. Oliver đi trước và cắm cây cờ đỏ cao. Cậu ra hiệu lúc sang phải, khi sang trái, và cuối cùng cũng thu hút được sự chú ý của lũ người dưới mương. Sau đó, cậu tiến lên gần hơn và cắm lại cờ — lại vẫy qua phải qua trái, rồi lại nheo mắt ngắm qua máy kinh vĩ.
Tiếp theo, lá cờ được mang lên đặt ngay trên mỏm đất cửa trại địch. Mấy kẻ trong đám đông bước tới, ngó nghiêng và cố tỏ ra thân thiện với chàng trai trẻ. Cậu chỉ giải thích qua loa rằng mình thuộc cơ quan Khảo sát Địa hình của Chính phủ Hoa Kỳ, đang thấy phát ngán công việc này và ước gì được quay lại Kentucky; rồi cậu tiếp tục đi qua khe núi và cắm lá cờ của mình lên sườn đồi đối diện.
Máy kinh vĩ được chuyển lên, và ông cụ đứng phía sau nheo mắt, ra hiệu bằng cả hai tay. Chẳng mấy chốc, ông cũng tiến đến khu trại, và những kẻ lảng vảng lại thấy ông vừa cộc cằn vừa khó gần. Ông trả lời các câu hỏi của chúng bằng những từ cụt lủn, và quá tập trung vào công việc nên chẳng mảy may để tâm đến chúng. Ông ngồi bệt xuống đất, cặm cụi tính toán vào một cuốn sổ tay, và cuối cùng có vẻ trút được gánh nặng. Rõ ràng là các con số đã khớp, bởi ông bắt đầu cởi mở hơn đủ để cho phép một tên to xác ghé mắt nhìn qua ống kính. Tên đó chẳng thấy gì nhiều nhưng vài kẻ khác cũng xúm lại thử vận may, và khi ông cụ lấy từ trong túi ra một mảnh kính màu sẫm lắp vào mặt máy kinh vĩ rồi chĩa thẳng thiết bị về phía mặt trời, đám đông liền bu lại tranh nhau nhìn. Chúng vô cùng thích thú, và việc một viên chức cấp cao cỡ Kỹ sư Trắc địa Chính phủ với mức lương sáu mươi đô la một tháng lại tỏ ra nể trọng chúng khiến chúng vô cùng thỏa mãn.
Ông cụ vác thiết bị lên vai và định bước đi, nhưng khi nhìn thấy con suối nhỏ chảy qua khe núi, ông cởi bốt và nhúng chân xuống nước — ông giải thích rằng đi bộ nhiều quá nên chân đã phồng rộp cả lên.
Và khi ngồi đó trên bờ cỏ, ông trò chuyện với những kẻ ở đây và chúng cũng trò chuyện lại với ông.
"Các anh là thợ lùa gia súc à?" ông hỏi.
"Không, không, chúng tôi đang săn con mồi lớn hơn gia súc nhiều."
"Thế là con mồi gì?"
"Ồ, ông chưa nghe chuyện tụi Yankee đang làm mưa làm gió ở đây à?"
"Tôi quan tâm gì đến tụi Yankee — tôi là kỹ sư trắc địa mà."
"Thì chúng cứ ra rả chuyện bãi nô khiến lũ nô lệ đứng ngồi không yên. Chúng chống lại chính quyền hợp pháp — cả gan cướp tù nhân khỏi tay Cảnh sát trưởng và làm loạn tung trời. Bọn tôi đến từ Missouri và sang đây để âm thầm dọn sạch chúng."
"Mấy tên Yankee đó không chịu tuân thủ pháp luật sao?"
"Chẳng chịu tuân thủ cái quái gì sất!"
"Chà, chắc chắn bọn chúng đáng bị trừng phạt."
"Và chúng sẽ nhận được điều đó, người anh em ạ, nếu không thì tôi là kẻ nói xạo!"
"Tôi từng nghe nói có một lão già tên là Jones mà các anh nên để mắt tới."
"Brown mới đúng, người anh em ạ, Brown — hắn là một trong số đó. Bọn tôi đã tóm được hai đứa con trai của hắn, nhưng ngoài lão già đó ra còn cả một ổ bọn chúng nữa — bọn tôi sẽ xử lý hắn cho ra ngô ra khoai!"
"Ồ, ý anh là treo cổ hắn á?"
"Chuẩn rồi, treo cổ hắn lên, nghĩa là nếu bọn tôi tóm được hắn còn sống."
"Thế sao các anh còn ngồi đây chờ?"
"À, một số dân định cư đang dò đường giúp bọn tôi! Bọn tôi đang chờ để làm một mẻ gọn gàng trong một đêm. Một khi đã ra tay, bọn tôi sẽ đánh thật hiểm rồi rút lui."
"Chà, nếu những kẻ miền Bắc này không chịu tuân thủ pháp luật, dĩ nhiên các anh phải tự bảo vệ mình rồi."
"Ông nói rất có lý, người anh em."
Brown liếc nhìn đám đông ô hợp. Tất cả bọn chúng đều mang vũ khí, và nếu có một lý do chính đáng, chúng sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu rất quyết liệt. Vài kẻ chỉ là những tên phiêu lưu rách rưới, nhưng số khác lại là những nông dân thực sự tin rằng họ đang tham gia vào một nghĩa cử cao đẹp. Ông cụ đảo mắt nhìn lượt qua từng người với cảm xúc nửa khinh miệt, nửa xót xa.
Ánh mắt ông lướt từ người này sang người khác, rồi cuối cùng dừng lại ở một kẻ đang nằm sấp duỗi thẳng người cách đó chừng hai mươi bước. Kẻ này có gương mặt rất thô kệch, thô đến mức lại thành ra thu hút; thêm vào đó, hắn lớn tuổi hơn hầu hết những kẻ khác trong nhóm nên điều đó tự nhiên thu hút sự chú ý của người ta. Cằm gã gác lên hai tay và khi nằm đó ngậm chiếc tẩu lõi ngô, hắn nhìn chừng chừng về phía Lão Brown; một nụ cười nửa miệng hiện trên mặt, cùng bộ râu quai nón màu đỏ điểm bạc và đôi mắt nhỏ sắc lẻm khiến hắn trông chẳng khác nào ác quỷ.
Brown nhìn lại lần nữa và giật mình thon thót khi tên đó nhắm một mắt nháy tình tứ, trân trân nhìn thẳng vào ông bằng con mắt còn lại.
"Này các cậu," viên kỹ sư trắc địa nói, "tôi phải đi đây nếu muốn đến Hickory Point cắm trại trước khi trời tối. Chào nhé và chúc các cậu may mắn."
"Chào ông, chúc ông mọi điều tốt lành," một vài kẻ lịch sự đáp lại.
Tên ngậm tẩu lõi ngô chính là Jim Slivers.