“Anh tốt hơn là đừng mạo hiểm quá mức,” Jim Slivers giải thích. “Chúng ta sẽ xuất phát vào khoảng mười một giờ—bầu trời tối trời nên chúng ta có thể đi đường cái và đi trọn mười lăm dặm!”
“Và nếu tôi chở anh bằng xe ngựa, chúng ta có thể đi suốt trong đêm nay—chỉ có ba mươi dặm thôi!”
“Nhưng không được đâu—lỡ ai đó rọi đèn lồng vào chúng ta thì sao.”
“Cứ để họ rọi. Sách lược của tôi thế này—anh thấy cái thùng xe đằng kia sâu trọn hai thước không—giờ chúng ta chỉ việc gác mấy tấm ván lên trên, rồi chất cái giàn phơ cỏ đó lên và chất đầy nửa tấn hoặc hơn thế cỏ khô nguyên chất. Bằng một chiếc cưa lọng, chúng ta có thể khoét một cánh cửa sấp ở đáy thùng xe để lũ nô lệ có thể chui lên và nằm xuống—với một ít cỏ khô để chui rúc vào thì đủ thoải mái rồi. Sau đó anh và tôi có thể trèo lên nóc và chúng ta lên đường.”
“Tôi đoán anh là một kẻ miền Bắc,” Jim lên giọng qua mũi.
“Chà, dẫu sao đi nữa, tôi biết phát minh!”
“Có được cấp bằng sáng chế chưa?”
“Chưa.”
“Xe chở da đen điều chỉnh được kiểu Brown! Tôi sẽ làm đại lý cho nó.”
Vào lúc chín giờ khi lũ trẻ đã lên giường đi ngủ, Brown và vị khách của ông liền ra chuồng ngựa. Chẳng mất bao lâu để khoét thùng xe ngựa và dựng giàn phơ cỏ lên. Sau đó cỏ khô được chất lên, món “hàng hóa” da đen được xếp đặt gọn gàng đâu vào đấy, hai con ngựa khỏe mạnh được cày vào và chuyến đi bắt đầu.
“Và người cộng sự đáng tin cậy của anh ở Conneaut là ai—anh đã không nói cho tôi biết.”
“Tôi chẳng nói gì sất,” Jim đáp khi nằm ngửa ngắm nhìn những vì sao.
“Nhưng anh đã kể cho tôi nghe về Margaret.”
“Tôi đã chẳng kể đâu, nếu cô ấy không bảo tôi phải làm thế.”
“Nhưng tôi phải đi đâu ở Conneaut?”
“Ý anh là anh phải giao hàng ở đâu phỏng?”
“Đúng vậy.”
“Tôi sẽ chỉ cho anh khi chúng ta tới nơi—anh thấy đấy, trong công việc này chúng ta không buôn chuyện, và một người càng ít biết về chuyện của kẻ khác thì càng tốt. Anh có thể bị gọi ra tòa để trả lời chất vấn và thật vô cùng tiện lợi khi chẳng biết gì vào những lúc như thế.”
“Tôi hiểu!”
“Đó là lý do vì sao phu nhân và tôi đã không dừng lại thăm anh vào nhiều năm trước khi chúng tôi qua đây với đống đồ thiết khí của mình. ‘Ông ấy hạnh phúc,’ phu nhân đã nói, ‘ông ấy đã kết hôn và hạnh phúc—chúng ta sẽ không phá vỡ sự bình yên của ông ấy—thế giới này chỉ có thể được cải cách bởi những con người bất an và khốn khổ.’”
“Margaret đã nói thế thật sao?”
“Đúng vậy.”
“Chà, điều đó đúng đấy, nhưng tại sao cô ấy lại sai anh đến tìm tôi lúc này?”
“Tôi chịu chết không biết. Chỉ là cô ấy bảo với tôi hồi khoảng một năm trước rằng—‘Nếu John Brown không giàu có và thịnh vượng thì ông ấy sẽ là một vĩ nhân—vĩ đại như Caesar hay Demosthenes; nhưng khi một người hạnh phúc thì anh ta mãn nguyện, và nếu mãn nguyện thì anh ta để mọi sự tốt đẹp yên vị như thế. Anh ta giống như một con ruồi sa vào hũ mật—lần đầu tiên trong đời anh ta có tất cả số mật mình muốn và anh ta cứ ở lì đó cho đến chết.’”
“Và đó là một người giàu có, phải không?”
“Chắc chắn rồi—một kẻ giàu có là con ruồi xanh kẹt trong mật rỉ; mật rỉ thì ngon, nhưng nó làm tiêu đời cả đống ruồi.”
“Thế thì đối với loài ruồi xanh, tình yêu dành cho mật rỉ chính là cội rễ của mọi điều ác?”
“Tôi cho là vậy!”
“Nhưng anh bảo công việc cải cách thế giới là do những kẻ bất hạnh làm. Còn bản thân anh thì sao?”
“Tôi á? Tôi không cải cách thế giới đâu—tôi làm việc cho góa phụ Brydges—hai mươi lăm đô la một tháng cộng với chi phí—tôi làm đúng những gì được bảo, thế thôi.”
“Nhưng anh có vẻ ra dáng một nhà hiền triết quá nhỉ—tôi chưa từng nghĩ anh lại thế.”
“Một kẻ hay đi đêm thì suy ngẫm rất nhiều.”
“Tôi đoán là vậy; những người chăn cừu là những nhà hiền triết đầu tiên, vì họ trông nom bầy gia súc của mình vào ban đêm.”
“Ừ, ban đêm kiểu như gạt bỏ mọi thứ—để lại anh một mình với Chúa!”
“Sao cơ, Jim, trước đây anh có bao giờ ăn nói thế đâu.”
“Không ư? Chà, tôi gần bốn mươi tuổi rồi, John Brown, và anh cũng thế.”
“Đúng vậy,” Brown nói, đổi tư thế một cách không thoải mái. Ông quất nhẹ con ngựa bên ngoài, và cỗ xe đáp lại, tiến lên với một cú nước kiệu nhanh nhẹn.
Vào khoảng một giờ đêm, họ rẽ vào một khu rừng bên vệ đường. Brown bò xuống gầm xe, đẩy cánh cửa sấp lên, và đám “hàng hóa” trèo ra để duỗi cái chân mỏi nhừ. Bà Brown đã chuẩn bị sẵn một giỏ đồ ăn trưa lớn, và khi những kẻ trốn chạy ăn uống, họ tỏ ra vui vẻ khi thấy sự tự do đang đến gần.
Jim ra hiệu im lặng. Thật là một điều kỳ lạ đối với Brown khi thấy phảng phất nét hách dịch trong thái độ của Jim đối với những thần dân của mình. Nhưng ông nhớ lại rằng nghề nghiệp làm nên con người, và kẻ giám thị ắt hẳn phải là một kẻ bắt nạt. Nô lệ sinh ra bạo chúa. John nói chuyện với những con người da đen bất hạnh này một cách đầy cảm thông khi họ đứng đó trong bóng râm, ăn bánh mì, thịt và trứng luộc chín. Họ trả lời những câu hỏi của ông theo cách cho thấy sự hân hoan vì được đối xử như những người bình đẳng. Nhưng Jim lại cướp lấy lời từ miệng họ và trả lời thay cho họ, giải thích một cách rất lạnh lùng, thực dụng rằng “người này là vợ của người kia, và người này của người nọ đằng kia, còn người kia nữa là của hắn.”
Khi nói, anh ta chạm gậy vào từng người tương ứng.
Hơn thế nữa, chỉ có những tên da đen lanh lợi mới được giúp trốn chạy; còn có những tên da đen lười biếng, những tên da đen tàn bạo, và cả những tên da đen tầm thường, thô tục nữa, và bọn chúng đều có thể xéo về các đầm lầy lúa nước rồi chết quách đi; thế nhưng phu nhân, bà chưa bao giờ nhúng tay vào ngoại trừ trường hợp người vợ phải bị tách khỏi chồng, hay đứa con thơ khỏi mẹ mình.
Jim đã trở nên quen thuộc với chợ nô lệ đến mức anh ta vẫn coi người da đen là tài sản chứ không phải con người; và John không thể không nhận ra cách cư xử của Jim khớp thế nào với một tay buôn nô lệ chính hiệu, vì anh ta nói chuyện trước mặt những con người này cứ như thể họ vừa không có giới tính lại vừa vô tri vô giác.
Một lần nữa đống cỏ khô lại tiến về phía hồ Erie. Hai tiếng sau, ngôi làng Conneaut đã hiện ra. Chó sủa, mèo gừ, gà gác mái gáy gỏng, nhưng những con đường vắng lặng không còn dấu hiệu sự sống nào khác.
Tại một góc vũng của cảng, Jim hy vọng sẽ nhìn thấy ngọn đèn đỏ và xanh của một chiếc tàu buồm nhỏ, nhưng góc vũng chẳng có lấy một chiếc cột buồm nào.
Jim thất vọng. Anh ta quay lại và đi dọc theo con đường làng dài, ra hiệu cho John đánh xe theo sau. Cạnh một ngôi nhà thờ to lớn, hình chiếc hộp, đứng trơ trọi và ảm đạm trong lớp sơn trắng, Jim dừng lại. Anh ta đẩy cánh cổng trượt ra, đi tiếp về phía chuồng ngựa nằm đằng sau nhà, và mở cửa ra, John đánh xe chở đống cỏ khô vào bên trong. Lúc này trời đã gần sáng.
Cửa sấp lại được mở ra, sáu kẻ tị nạn trượt ra ngoài, và theo hiệu lệnh của người chủ, leo tót lên cái thang để lên gác chứa cỏ khô. Anh ta đi theo họ, kéo chiếc thang lên sau lưng, giải thích cho John rằng khi những người trong nhà thức dậy và đi lại, anh hãy bước vào và sẽ được tiếp đón đàng hoàng—mọi chuyện đã được thỏa thuận như thế. Nhưng còn bản thân anh ta, vì đã bị lộ mặt ở Conneaut, nên phải nằm vùng trốn tránh.
Brown tháo ách cho bùa ngựa, dắt chúng vào chuồng và cho ăn.
Giả sử vào giai đoạn này của cuộc đời, John Brown được hỏi rằng “món quà tuyệt vời nhất của Chúa ban cho con người là gì?”, có lẽ ông sẽ trả lời là “một con ngựa”. Kẻ si tình đang đắm chìm trong ái tình với một thiếu nữ xinh đẹp nào đó thường có lúc tìm thấy sự xoa dịu trong chốn cô tịch; nhưng người yêu ngựa không bao giờ biết đến sự chán chường hay nỗi đau đớn cay đắng của một tình yêu không được hồi đáp.
John âu yếm những con ngựa giống Morgan mượt mà của mình, và chà xát bộ lông đẫm mồ hôi của chúng bằng những vốc rơm. Chẳng bao lâu sau, ông nghe thấy những âm thanh của sự sống đang cựa quậy quanh nhà.
Nhìn qua một khe nứt ở vách chuồng ngựa, ông thấy một người đàn ông cao lớn, để râu, mặc áo choàng tắm đang ở đống củi, chẻ củi nhóm lửa bếp; gương mặt người đàn ông trông quen thuộc một cách kỳ lạ. Chẳng mấy chốc, một người phụ nữ lùn tịt bước ra bậc thềm sau và bắt đầu gọt khoai tây từ một chiếc mâm đặt trên đùi.
Vị thương gia kiêm chủ đất giàu có này đang ngó lén qua khe nứt của chuồng ngựa để nhìn người đàn ông và vợ ông ta quả là một việc buồn cười! Con người trong chuồng ngựa vốn chẳng mấy khi vui vẻ thái quá, thế mà ông lại bật cười thành tiếng, rồi bước ra ánh ban mai, miệng vẫn còn mỉm cười.
Người phụ nữ đang ôm rổ khoai tây trên đùi thét lên một tiếng nhỏ, và người đàn ông cao lớn mặc áo choàng tắm ngừng chẻ củi rồi quay lại nhìn:
“Chà cho tôi chết nếu đây không phải là John Brown, hoặc là hồn ma của ông ấy!”
“Và chà cho tôi chết nếu đây không phải là Walter Warren và vợ anh ta!”
Người phụ nữ nhỏ thó lau tay vào tạp dề và bắt tay John Brown nồng nhiệt nhất (nhưng không hôn) và Walter Warren bắt chặt cả hai tay ông rồi đấm thình thịch vào lưng ông đầy trìu mến.
Có một cuộc giải thích nhanh chóng bằng giọng thì thầm và những lời thốt lên “Ái chà!”, “Tôi hiểu!”, “Đúng, đúng”, rồi câu chuyện chuyển sang các vấn đề gia đình. Walter và Rachel có sáu đứa con, nhưng số con của John thì vượt xa.
Mục sư Warren từng giữ chức mục sư tại Cleveland và Toledo. Một năm trước, ông đã chuyển đến Conneaut. John từng nghe về những bài giảng thành công của ông qua lại theo thời gian, và có lẽ ông cũng từng nghe về việc ông sinh sống ở Conneaut, nhưng một người bận rộn như Brown không thể nhớ hết mọi người trong đầu, và sự thật là Rachel và Walter sống ở “New Plymouth” đã hoàn toàn trôi tuột khỏi trí nhớ của ông.
Có rất nhiều chuyện “thăm hỏi” và biết bao câu hỏi để đặt ra rồi trả lời.
Những đứa con nhà Warren lần lượt được dẫn ra và biểu diễn tài nghệ cho vị khách xem, và John đã không quên thầm ghi nhận và công khai thừa nhận rằng chúng là một bầy con ưu tú đến kinh ngạc. Cậu con trai cả mười sáu tuổi. Khi ấy cậu đang dạy học lớp vỡ lòng đầu tiên của mình và hy vọng một ngày nào đó sẽ trở thành mục sư. Đứa thứ hai là một cô bé gần mười tuổi rưỡi. Tên nó là Miriam, và Brown nhận thấy đó là một thiếu nữ xinh xắn và cao hơn mẹ mình trọn hai inch.
Ánh mắt John dõi theo Rachel khi cô di chuyển quanh công việc của mình, và ông thấy người phụ nữ nhỏ nhắn mang dáng dã hiền mẫu ấy vô cùng hạnh phúc và chìm đắm hoàn toàn trong tình yêu thương của chồng cùng sự chăm sóc con cái. John cũng nhận ra rằng vợ chồng họ bàn bạc với nhau về đủ mọi sắp xếp gia đình nhỏ nhặt và tìm thấy sự thỏa mãn bình yên trong sự đồng hành của người kia; và ông không khỏi so sánh cuộc đời mình với họ. Vợ ông làm việc của bà và ông làm việc của ông. Ông có thể đi hay ở—bà chẳng bận tâm. Những người bạn tâm giao của bà ở quanh mấy nhà hàng xóm, còn về phần công việc của riêng mình, ông giữ kín cho riêng mình. Họ không cãi vã, bởi John Brown không phải là kẻ hay bắt bẻ, gây gổ; ông ra lệnh làm một số việc nào đó và chúng được thực hiện.
Khi ngày trôi qua và những người quen cũ đã được ôn lại thỏa thuê, câu chuyện có phần chùng xuống. Brown đã phát hiện ra rằng cả ông lẫn bà Warren đều không thực sự mặn mà với chuyên môn của ông. Họ không tin vào chế độ nô lệ, nhưng thoạt đầu họ bị xui khiến che giấu những kẻ trốn chạy xuất phát từ lòng nhân ái thuần túy; những người da đen đang lạnh lẽo và chịu đói khát, và theo lời thỉnh cầu của Jim Slivers, họ đã tiếp nhận, sưởi ấm và cho chúng ăn. Jim không có nhiều chất xám cho lắm, nhưng anh ta có cái mũi của một thám tử, và bằng cách nào đó đã phát hiện ra rằng Mục sư Walter Warren là con trai của Thomas Warren ở Plainfield. Và vì từng làm việc trong xưởng cưa của Thomas Warren, anh ta có một thứ liên hệ nào đó với con trai của Thomas Warren, và anh ta bày tỏ vấn đề theo cách khiến Mục sư Warren cùng vợ đồng ý với thỉnh cầu của mình và chăm sóc những kẻ trốn chạy cho anh ta. Bên cạnh đó, ông James Golden giải thích rằng họ thực chất không phải là kẻ trốn chạy, mà chỉ là những người da đen đang đi Canada vì sức khỏe; và để bảo vệ họ khỏi những nghi kỵ bất công, sự hiện diện của họ không được để lộ ra.
John không thể không tưởng tượng ra kết cục dành cho mỗi người, nếu ngày trước ông nghe theo mong muốn của mẹ cô mà kết hôn với Rachel. Về nhiều mặt, cô ấy vượt trội hơn cả người vợ trước lẫn người vợ hiện tại của ông, thế nhưng trong thâm tâm, ông tự chúc mừng bản thân vì đã để vị mục sư đáng kính này cưới được cô. Cô ấy hạnh phúc và mãn nguyện; ở bên ông thì cô ấy không thể nào được như vậy, bởi ông không thể thấu hiểu những cảm xúc vặt vãnh, và những hoài bão của ông mang tính chất không thể giấu giếm cô cũng không thể giải thích cho cô hiểu. Tình hình bấy giờ là ông sống trong thế giới của riêng mình, và không ai bị tổn thương cả.
Đêm hôm đó, có những ngọn đèn treo trên cột buồm chính của một chiếc thuyền đánh cá dưới vũng.
Vào lúc nửa đêm, bảy con người được chèo thuyền ra chiếc thuyền đang thả neo, và leo lên tàu.
“Sáu tuần nữa tôi sẽ gặp anh—sáu tuần nữa!” Jim đã nói với John khi họ chia tay.
Brown quay ngược lên đồi và tặng Mục sư Walter Warren nửa tấn cỏ khô nguyên chất. Ông lùi xe ngựa ra khỏi chuồng ngựa và bắt đầu chuyến đi đêm trở về Hudson.