Thời Gian Và Định Mệnh

Lượt đọc: 157 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 5
Rắc Rối Trong Nhà Thờ

❊ ❊ ❊

Việc một người phụ nữ đơn độc, quanh năm ốm yếu và mảnh mai, lại đem thời gian cùng tiền bạc ra để cố gắng giải phóng những kẻ nô lệ, càng ngẫm nghĩ, Brown lại càng thấy lạ lùng khôn tả. Và quả thực, ông đã ngẫm nghĩ về điều ấy rất nhiều.

Nước Mỹ khi ấy có gần ba triệu nô lệ, trong khi người phụ nữ này, tối đa cũng chỉ mang lại tự do cho khoảng năm mươi người mỗi năm—sẽ phải mất tới sáu mươi ngàn năm để bà hoàn thành tâm nguyện của mình. Chuyện đó chẳng khác nào dùng thìa con để tát cạn đại dương.

Và tại sao bà lại làm vậy? Chỉ vì điều này: để vợ chồng không bị chia lìa, để con cái không phải rời xa người mẹ. Nhân danh tình yêu—tình yêu giữa nam và nữ, giữa đấng sinh thành và con cái. Bà muốn gìn giữ tình yêu ấy mãi mãi tinh tuyền. Và vì thế, bà tìm cách dẹp bỏ nạn buôn bán con người để mang lại tự do cho họ.

Brown cứ ngẫm nghĩ mãi về điều đó. Ông nghĩ lúc làm việc, nghĩ trên từng bước chân đi và cả khi cỡi ngựa, rồi mộng thấy nó trong giấc ngủ đêm về. Chẳng bao lâu sau, ông bắt đầu nói về đề tài nô lệ; ông bàn luận với cha mình, với những người hàng xóm, và trong các buổi cầu nguyện khi khuyên nhủ các tín hữu, ông gọi chế độ nô lệ là “vết nhơ duy nhất trên nền văn minh Cơ Đốc giáo kiêu hãnh của chúng ta.” Việc chúng ta ra vẻ tin tưởng vào một Đấng Christ chịu nhiều đau khổ, vị tha mà vẫn mua bán đàn ông lẫn đàn bà ngoài chợ, chính là sự giả dối đê tiện nhất.

Sau khi Brown lên tiếng về đề tài này trong các buổi cầu nguyện liền hai lần, vị mục sư cho rằng đã đến lúc mình cũng cần phải nói đôi điều, và ông đã phát biểu đại ý như sau:

“Thưa các anh chị em trong Chúa: Quý vị vừa nghe những lời mà người anh em thân thiết của chúng ta, Chấp sự Brown, đã nói tối nay về đề tài nô lệ. Đó là một chủ đề lớn lao, cũng giống như vấn đề di cư và thương mại là những chủ đề lớn lao vậy, nhưng tại sao nó lại được mang ra bàn luận trong một buổi họp dành riêng cho việc cầu nguyện và ca tụng, thì tôi không thể hiểu nổi. Chúng ta tề tựu ở đây để thờ phượng Chúa, chứ không phải để bàn chuyện tài sản ở Kentucky; và nếu người da đen thực sự là con cái của Chúa như Chấp sự Brown đã nhắc đến bốn lần chỉ trong tối nay, thì hãy để Chúa lo cho họ—giờ chúng ta sẽ cùng hát từ trang hai trăm sáu mươi hai—‘Ôi, chúng ta hạnh phúc biết bao, những người cùng hiệp nhất trong Chúa Jesus, và mong chờ Ngài từ trời cao trở lại’—tất cả cùng hát nào.”

“Chưa vội—anh cứ hát khi nào tôi nói xong đã—”

Bài thánh ca được cất lên với dụng ý át giọng Brown.

“Im lặng!” ông ra lệnh bằng một giọng nói sắc lẹm như thanh kiếm vừa rút khỏi vỏ.

Tiếng hát chợt bặt hẳn. Ngay cả giọng vị mục sư cũng nghẹn lại. Sự tĩnh mịch bao trùm nặng nề đến mức tưởng như có thể sờ mó được. Brown rời hàng ghế của mình và bước ra đứng trước chục con người đang ngóng đợi. Đôi mắt xám của ông ánh lên vẻ sắt đá, còn mái tóc cứng ngắc, dựng ngược cả lên trên đầu.

Mọi người đều biết Brown là kẻ có tính khí và gan dạ. Họ đinh ninh rằng sẽ có một tràng những lời chì chiết nảy lửa, nếu không muốn nói là tệ hơn thế. Vị mục sư liếc mắt nhìn quanh đầy lo lắng và áng chừng khoảng cách đến khung cửa sổ đang mở. Nhưng cơn giông bão đã qua đi, và khi Brown cất lời sau giây lát, giọng ông lại vô cùng ôn tồn, nhỏ nhẹ:

“Các bạn của tôi ơi, tôi rất tiếc vì chúng ta đã trở nên quá nóng nảy về chủ đề này, và giờ tôi chỉ muốn khẳng định rằng tôi vẫn giữ nguyên mọi điều mình đã nói về vấn đề nô lệ. Người đàn ông da đen là đứa con tự do của Chúa và đáng lẽ phải được tự do thờ phượng Ngài, thế nhưng chừng nào còn là nô lệ thì họ không thể làm được điều đó. Tôi muốn tuyên bố trước tất cả quý vị rằng từ giờ trở đi, tôi dự định sẽ làm tất cả những gì có thể để xóa bỏ chế độ nô lệ con người ở đất nước chúng ta.”

Brown ngồi xuống. Lại một khoảng lặng bao trùm; chẳng ai vội vàng cất tiếng hát.

“Người anh em đã nói xong chưa?” vị mục sư hỏi bằng giọng điệu nhã nhặn nhất nơi cửa nhà thờ. “Bởi vì nếu chưa, chúng ta rất muốn nghe tất cả những gì anh ấy cần giãi bày về cái chủ đề xa lạ này lúc này đây!”

Thêm một khoảng lặng nữa trôi qua, rồi bài thánh ca cũng được cất lên và buổi lễ kết thúc. Vị mục sư tỏ vẻ nhiệt tình bắt tay Chấp sự và cảm ơn ông vì “lời xin lỗi thật trượng phu.”

“Nhưng tôi có xin lỗi đâu,” Brown nói.

“Ơ hay, anh vừa bảo là anh tiếc cơ mà—chẳng phải anh ấy nói thế sao, chị Jenkins?”

Chị Jenkins quả quyết là ông có nói như vậy, và một vài người khác cũng hùa theo. Họ cố cười trừ cho qua chuyện, nhưng Brown thì không hề mỉm cười.

“Nào, anh Brown,” viên mục sư vừa nói vừa ân cần cầm lấy khuy áo của ông, “tôi sẽ chỉ cho anh năm mươi chỗ trong Kinh Thánh nơi chế độ nô lệ được minh oan.”

“Và tôi sẽ chỉ cho anh sáu mươi chỗ minh oan cho tội đa thê!”

“Thôi nào, thôi nào! Anh thừa biết đám người da đen dốt nát đó chẳng thể tự lo nổi cho bản thân dẫu có được tự do—trạng thái lý tưởng nhất là khi kẻ mạnh chăm sóc cho kẻ yếu chứ!”

“Nhưng thế nào nếu kẻ mạnh lại đi đọa đày kẻ yếu?”

“Nào, anh em thân mến, hãy bắt tay tôi đây—chúng ta không bàn nữa. Tôi sẽ bỏ qua mọi lời lẽ cay nghiệt của anh nếu anh đồng ý không bao giờ nhắc đến chủ đề này trong buổi cầu nguyện nữa—thế nào, quá công bằng rồi chứ!”

Vị mục sư chìa tay ra. Brown từ chối không nắm lấy. “Điều kiện của anh không ổn,” Brown đáp. Ông quay lưng bước thẳng ra khỏi nhà thờ.

Những người đang đứng tụ tập xung quanh rõ ràng đều đứng về phía vị mục sư. Ông ta là một người đàn ông vạm vỡ tầm năm mươi tuổi hoặc hơn—một kẻ có học thức kha khá và rất khéo léo. Và dẫu không mong lay chuyển được sự lầm cằm của Brown, ông ta đã làm được một việc tốt hơn thế; ông ta đã giành được sự cảm thông từ giáo dân của mình. Ông ta đã chủ động chìa tay bắt hòa với Chấp sự Brown; chính Chấp sự Brown là kẻ từ chối. Hôm sau, câu chuyện John Brown công khai từ chối bắt tay với vị mục sư đã trở thành đề tài bàn tán khắp thị trấn.

Bài giảng đạo vào Chủ nhật tuần tiếp theo thực sự là một bài giảng hùng hồn. Đoạn kinh thánh làm chủ đề là: “Mỗi người hãy tự xây dựng phần tường đối diện với nhà mình.” Đó là một bài giảng không hề được viết sẵn, và chẳng có lấy một trang ghi chú. Vị mục sư đắm chìm trong chủ đề của mình, và ý chính vô cùng đanh thép của ông là: nếu chúng ta lo toan cho những gì gần gũi ngay bên mình, thì ta đang làm tốt việc của mình; thế nhưng việc tự chuốc lấy phiền muộn vì những chuyện xa xôi hay nhúng tay vào những vấn đề chẳng dính dáng trực tiếp gì đến ta, lại là thứ ngu ngốc tột cùng.

Thực chất, đó là lời nhắc nhở chung rằng ai nấy lo việc nấy. Chăm lo cho vợ con cùng những người có liên quan trực tiếp đến mình là tất cả những gì một người có thể làm, và việc lăng xăng khắp chốn để tìm kiếm điều phàn nàn mới là thứ ngu ngốc phiền toái làm sao. Nô lệ chẳng hạn, nhìn nhận từ một số góc độ nào đó thì có thể là sai trái. Giết một con bò cũng là sai trái, thế nhưng chúng ta vẫn buộc phải giết gia súc để mà sống. Chúa đã dung túng cho chế độ nô lệ qua hàng ngàn năm, và Ngài đang từng bước xóa bỏ nó; và nếu chúng ta chịu cho Chúa thêm chút thời gian, Ngài sẽ uốn thẳng lại mọi con đường cong queo. “Và cuối cùng, thưa các anh chị em, mỗi người hãy tự xây dựng phần tường đối diện với nhà mình.”

Đó là một bài giảng vô cùng mạnh mẽ. Phần lớn nội dung được nhắm thẳng vào đầu Chấp sự Brown, và không ít cái cổ rướn lên để xem ông đón nhận “liều thuốc đắng” ấy ra sao; nhưng ông chưa từng chùn bước.

Tuy nhiên, bài giảng đó không thể bịt miệng được John Brown. Tại cửa hàng tạp hóa, bưu điện, hay ở các góc phố, ông vẫn thản nhiên bàn luận về vấn đề nô lệ với bất cứ ai muốn ngỏ lời. Ở tất cả các bang miền Nam và một số bang miền Bắc, việc dạy cho một người da đen biết đọc là một tội ác, và một dự luật đang được đưa ra trước nghị viện bang Ohio nhằm biến hành vi “thuê mướn, che chở, nuôi dưỡng hoặc khuyến khích dưới bất kỳ hình thức nào đối với bất kỳ người da đen nào, hoặc bất kỳ kẻ nào trong huyết quản bị cho là có máu da đen, cho đến khi kẻ da đen đó chứng minh được trước vị thẩm phán gần nhất rằng y không phải là kẻ trốn chạy” trở thành một tội hình sự.

Brown phản đối kịch liệt đạo luật này, mà theo ông là đi ngược lại châm ngôn của nước Mỹ rằng một con người phải được coi là vô tội cho đến khi bị chứng minh là có tội. Nhưng vị mục sư liền đáp trả rằng “một kẻ da đen không phải là con người, mà chỉ là một tên nô lệ da đen,” và cứ thế cuộc tranh luận lại xoay vòng trong bế tắc.

Giá như Brown chịu để mặc sự việc chìm xuồng, thì những người hàng xóm đã đón nhận ông trở lại hội thánh và không nhắc gì thêm nữa. Nhưng ông lại thuộc tuýp người mà một khi đã ấp ủ một tư tưởng, họ sẽ bị chính tư tưởng ấy sai khiến và bắt làm tù binh. Một ý niệm đã chiếm hữu lấy tâm trí ông.

Bảy tuần đã trôi qua kể từ ngày ông nói lời từ biệt Jim Slivers, và giờ đây Jim lại quay trở lại. Lần này không phải vào ban đêm, mà là ban ngày và đi một mình.

Jim vác một cây gậy chắc nịch trên vai và mang theo một chiếc khăn tay buộc thắt nút làm hành lý. Trông anh ta đầy bụi bặm và lấm lem, rõ ràng vừa trải qua một chuyến đi dài; thế nhưng thoáng hiện quanh khóe miệng anh ta vẫn là một nụ cười nửa miệng khi bước vào xưởng thuộc da nơi Brown đang đứng một mình.

“Và vợ tôi dạo này thế nào rồi?” Jim hỏi câu đầu tiên.

“Ai cơ?”

“Người tình dấu yêu của tôi—tháng Năm vừa rồi vừa tròn năm mươi tuổi mà vẫn là người tình dấu yêu của tôi đấy!”

“Ồ, ý anh là người phụ nữ đã nhầm anh thành hồn ma của chồng cô ấy chứ gì?”

“Tất nhiên rồi; đi bảo cô ấy rằng cuối cùng thì tôi đã đến đón cô ấy rồi đây—cuối cùng thì cũng đến!”

“Đừng có ngốc nghếch thế, Jim. Có tin tức gì không—anh đã gặp Margaret chưa?”

“Xin hãy gọi cô ấy là Quý bà đi.”

“Được rồi, thế anh đã gặp Quý bà chưa?”

“Chắc chắn rồi chứ, bằng cách nào mà tôi mang được bức thư này từ cô ấy tới cho anh đây?”

Jim thò tay vào trong chiếc áo ghi-lê và lấy ra một lá thư đã được gấp lại, niêm phong cẩn thận, trên phong bì đề gửi “John Smith.”

“Thư này cho tôi à?” Brown vừa hỏi vừa nhìn dòng chữ đề bên ngoài.

“Tôi đoán thế, ít ra thì nó chẳng phải gửi cho tôi.”

Brown bóc niêm phong và đọc:

John Smith thân mến:

Người mang thư này đã kể cho tôi nghe về lòng tốt tuyệt vời của ông cũng như sự trợ giúp trượng phu mà ông đã thể hiện trong việc giúp đưa số hàng hóa của anh ta vượt chặng đường dài. Việc ông giúp đỡ tôi, qua đó ngầm ủng hộ công việc của tôi, đã mang lại cho tôi thêm lòng dũng cảm và nhiệt huyết mới.

Trường hợp lần này rất đáng thương tâm; Jim sẽ kể cho ông nghe cụ thể.

Cầu mong Thiên Chúa phù hộ cho ông.

Người bạn chân thành của ông,

M.

Không có ngày tháng, không có chữ ký, và tên thật của ông đã được thay thế bằng một cái tên khác, thế nhưng chính những sự thiếu vắng ấy lại vô cùng quý giá đối với Brown; nó để lại khoảng trống cho trí tưởng tượng bay bổng—giữa họ đã có một sự thấu hiểu ngầm.

Được yêu và có được sự thấu hiểu! chẳng có số phận nào hạnh phúc hơn thế có thể đến với một người đàn ông.

Mặc dù vậy, Brown hoàn toàn không hề nghĩ rằng mình đem lòng yêu người phụ nữ này—còn lâu mới có chuyện đó. Bà đơn giản chỉ là một người quen cũ và ông thấy quan tâm đến bà—chỉ có vậy thôi. Hơn nữa, ông là một người đàn ông đã có gia đình và chẳng có quyền gì để yêu bất kỳ người phụ nữ nào khác ngoài vợ mình.

Ông đọc lại lá thư ấy hai lần, đứng chết trân ở đó giữa khoảng sân xưởng thuộc da. Jim nhặt một nhánh cây lên và bắt đầu đẽo gọt một cách thờ thẫn như thể thời gian chẳng có chút ý nghĩa gì.

“Cô ấy bảo ‘trường hợp lần này rất đáng thương tâm,’—ý cô ấy là sao nhỉ—hàng hóa của anh à?”

“Cô ấy bảo cái gì cơ?”

“Đáng thương tâm.”

“Nghĩa là gì thế?”

“Là đau lòng, đáng buồn.”

“Trời ạ, cô ấy nói chuẩn không cần chỉnh. Tôi đã đi bộ mười tám dặm từ lúc hừng sáng tới đây chỉ để kể cho anh nghe về chuyện này đấy.”

“Ừ, nói tiếp đi xem nào!”

“Một thằng đàn ông da đen, một ả đàn bà, và ba đứa nhóc tì!”

“Ý anh là một người chồng, vợ anh ta và ba đứa con của họ chứ gì?”

“Đúng thế.”

“Thế họ đang ở đâu? Nói nhanh lên xem nào!”

“Cách đây mười tám dặm, tôi đã bảo rồi mà—hai đứa nhóc thì đang ốm, còn ả đàn bà thì kiệt sức đến nơi rồi chỉ muốn chết quách đi cho rồi—tất cả đều bị bán và sắp bị chia cắt—Bà chủ bèn nổi giận đút lót cho Cảnh sát trưởng để hắn lờ cho họ trốn ra sông—tôi đón họ bằng một chiếc xuồng, đưa họ sang bờ bên kia—đã ba tuần nay lang thang trên đường—tất cả đều rã rời và đang cắm trại trong rừng—mấy đứa bé thì đang ốm—chỉ có thế thôi đấy.”

Jim tuôn ra một lèo lời giải thích này mà không thèm nghỉ nhịp nào. Anh ta khựng lại đột ngột y như lúc bắt đầu, rồi lại cắm cúi gọt thanh gỗ trên tay.

“Và anh đã đi bộ vượt lên trước rồi giờ muốn tôi quay lại cùng anh chứ gì?”

“Ừ, tôi đoán thế đấy!”

“Chúng ta sẽ đi bằng cách nào?”

“Xe chở cỏ khô vẫn chuẩn bị ổn thỏa cả rồi.”

Trời đã gần trưa và lũ trẻ đang chơi đùa quanh nhà. Việc chất cỏ khô lên xe rồi đánh đi nơi khác chắc chắn sẽ khơi gợi sự tò mò của chúng, bởi vì cỏ khô thường chỉ chở về kho chứa chứ có ai đem đi đâu bao giờ. Rồi hàng xóm cũng sẽ thắc mắc cho mà xem, vì việc đánh xe vận chuyển của nhà Brown thường do những người làm thuê đảm nhiệm, thế nên cân nhắc mọi bề, tốt nhất là nên đợi đến khi trời tối.

Và họ đã làm đúng như vậy. Sau khi lũ trẻ đã lên giường đi ngủ cả, Brown và Jim liền lắp khung chở cỏ khô lên thùng xe, xếp toàn bộ các tấm ván nằm bẹp bên trên để tạo ra “đủ khoảng trống dưới khoang chứa đồ,” theo cách diễn đạt của Jim. Bà Brown cầm đèn lồng đứng bên trong khi hai người chất lên một xe cỏ khô đầy đặn rồi dùng sào chằng buộc chặt lại. Họ cược một cỗ xe kéo với cặp ngựa tơ khỏe khoắn, rồi đánh xe đi, không quên hứa sẽ trở về trước khi trời sáng. Bà Brown ngủ mà mở hé một con mắt và dỏng cả hai tai lên lắng nghe tiếng kẽo kẹt của chiếc xe ngựa đang trở về, nhưng mãi chẳng thấy bóng dáng đâu.

Trời sáng và lũ trẻ thức dậy sớm hơn mọi khi. Bà Brown giục chúng quay lại giường ngủ tiếp nhưng chẳng ích gì, chúng đã tỉnh như sáo. Cả nhà ăn sáng mà không có bóng dáng người chủ gia đình, và người vợ hiền đành phải nói dối quanh co để chặn đứng những câu hỏi dồn dập—lũ trẻ dạo này tò mò quá đỗi.

Gần chín giờ trưa thì có một cậu bé hộc tốc chạy lên đỉnh đồi, thông báo cho bà Brown biết rằng chồng bà đang bị thương rất nặng ở khu xưởng thuộc da dưới kia.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.