Trang trại, thuộc da, cừu, gia súc—tất cả đều bị bỏ bẵng. Người đàn ông điềm đạm, khắc khổ ấy, kẻ mà chưa từng ai dám quả quyết rằng có dính chút tình cảm nào trong huyết quản, bỗng chốc quên hết mọi chuyện thực tế ở đời và rừng rực tâm chí muốn làm theo lời sai bảo của một người phụ nữ—một người mà ông đã biệt tăm từ nhiều năm nay.
Những lời đồn đại mơ hồ thỉnh thoảng vẫn lọt đến tai ông về cái gọi là “tuyến đường ngầm”, nhưng chưa bao giờ ông tin có một thứ như vậy trên đời. Từ nhiều năm trước, vào những ngày tháng non dại của tuổi trẻ, ông từng vô tình vướng vào một vụ giúp một nô lệ trốn chạy, nhưng kế hoạch đã đổ bể. Mà thế lại hóa hay, bởi suy cho cùng đó cũng chỉ là một trò bồng bột của tuổi trẻ.
Dĩ nhiên John Brown chẳng có chút cảm tình nào với cái “thể chế quái đản” ấy; ông tin rằng sớm muộn gì nó cũng phải bị xóa bỏ; và trong một cuốn sổ lưu niệm mà ông đã bắt đầu dán từ mười lăm năm trước, dẫu từ đó đến nay chẳng hề có thêm một mẩu cắt báo nào mới, lại có câu trích dẫn này của Jefferson:
Toàn bộ guồng máy thương mại giữa chủ nhân và nô lệ là một sự thi thố của những đam mê bạo ngược nhất, của chế độ chuyên chế không một phút lơi lỏng ở phe này, và sự phục tùng nhục nhã tột cùng ở phe kia. Con cháu chúng ta chứng kiến những điều đó và bắt chước theo. Phải là một kẻ kỳ tài thì mới giữ được đạo đức và cung cách của mình khỏi bị vẩn đục trong những hoàn cảnh như thế. Và vị chính trị gia ấy sẽ phải gánh chịu biết bao lời nguyền rủa, kẻ đã cho phép một nửa công dân chà đạp lên quyền lợi của những người khác, biến nhóm này thành bạo chúa và nhóm kia thành kẻ thù; hủy hoại đạo đức của kẻ này và tự do của người kia! Liệu sự tự do của một quốc gia có thể được đảm bảo khi chúng ta đã dứt bỏ nền tảng vững chắc duy nhất của nó—niềm tin trong tâm trí người dân rằng sự tự do ấy là món quà từ Thượng Đế, và không thể bị xâm phạm nếu không chuốc lấy cơn thịnh nộ của Ngài? Quả thực, tôi run sợ cho đất nước mình khi ngẫm lại rằng Thượng Đế công minh; rằng sự công lý của Ngài không thể mãi ngủ yên; rằng, nếu chỉ xét về số lượng, bản chất và những phương tiện tự nhiên, một vòng quay của bánh xe vận mệnh nằm trong số những khả năng có thể xảy ra; rằng nó có thể trở nên dễ xảy ra hơn nhờ sự can thiệp siêu nhiên. Đấng Tối Cao không có thuộc tính nào đứng về phía chúng ta trong một cuộc chiến tranh như thế.
Owen Brown đã từng dạy dỗ các con qua những lời nói tản mác đây đó rằng nô lệ là một điều sai trái; và vì con cái thường thừa hưởng những quan điểm tôn giáo lẫn chính trị từ cha mẹ, tất cả bọn họ đều tin rằng sẽ có một ngày những kẻ mang xiềng xích được giải phóng. Họ tin điều đó cũng tự nhiên như tin vào “Sự Phục Sinh của thể xác”, ngày “Phán Xét” tới gần, và thời kỳ “Thiên Hiên” đang kề cận. Còn về việc làm thế nào để mang lại thời kỳ Thiên Hiên ấy, đó không phải chuyện của họ—họ còn bao việc khác phải làm.
John Brown ngồi đó trên khúc gỗ và đọc lại bức thư ấy lần thứ hai. Một luồng cảm xúc hỗn độn dữ dội càn quét qua tâm can ông. Nàng vẫn còn sống! Nàng còn sống! Đã mười tám năm nay ông không hề nhận được một tin tức nào từ Margaret. Ông từng đinh ninh nàng đã chết, bởi làm sao một sinh thể mỏng manh, yếu đuối nhường ấy có thể sống nổi trong những hoàn cảnh bủa vây lấy nàng vào lần gặp cuối!
Nàng còn sống—nàng có một đứa con trai—nàng đang sống vì một mục đích!
Cuộc đời của chính ông trải dài ra như một vùng hoang mạc phẳng lì, cằn cỗi. Giờ thì những tài sản kiêu hãnh của ông ở đâu? Bản thân ông cũng có một đứa con trai, à không, vài đứa nữa là đằng khác, và cả con gái nữa chứ. Dĩ nhiên ông yêu thương chúng—đó là bổn phận của một người cha phải yêu thương con cái. Hai đứa trong số đó đã qua đời và trên nấm mồ chúng mọc đầy những khóm mâm xôi gai góc cùng dây leo chằng chịt.
Tuổi đời của Margaret đã tăng lên gấp đôi kể từ khi ông gặp lại nàng. Liệu mái tóc nàng còn gợn sóng và óng ả vàng tươi? Thời gian có lướt qua nàng thật nhẹ nhàng và trong mười tám năm trôi mau ấy, nàng có thường nghĩ về ông không? Hay ông đã rơi rụng hoàn toàn khỏi cuộc đời nàng, cho đến tận bây giờ khi có ai đó nhắc đến tên ông? Còn đứa con trai của nàng—thằng bé có giống mẹ nó không?
Con ngựa bắt đầu cào móng xuống đất; người đàn ông leo lên yên và thay vì tiếp tục đi ra trang trại, ông quay ngược ngựa về thị trấn. Ông đi thẳng về nhà và đưa bức thư cho vợ xem.
Bà đọc bức thư với vẻ mặt đầy số nóng ruột; rồi lại tiếp tục cần mẫn cán bột làm bánh.
“Thế nào?” bà Brown lên tiếng.
“Chúng ta sẽ giấu họ ở đâu đây?—đó mới là vấn đề!”
“Nhưng cái cô Margaret Bulge này là ai mà viết thư ra điều đương nhiên thế nhỉ, lại chẳng thèm mở miệng xin phép lấy một tiếng?”
“Margaret Brydges cơ mà? Ơ hay, mình không biết sao—cô ấy chính là Margaret Silverton đấy—anh đã kể cho mình nghe về những người giàu có ở Zanesville mà anh quen hồi còn trẻ cơ mà!”
“Ồ, hình như em có nghe anh kể cho lũ trẻ nghe chuyện gì đó về việc đến Zanesville lùa gia súc thì phải!”
“Ừ đúng rồi, thế mới phải chứ—nhưng những kẻ trốn chạy này—chúng ta có lẽ phải giữ họ lại vài ngày. Hàng xóm không được biết và bọn trẻ cũng không được biết——”
“Nhưng cả hai bên đều sẽ biết và anh sẽ bị bắt nhốt vào tù đấy!”
“Không đâu Mary, những người da đen này cũng là con người bằng xương bằng thịt và chúng ta phải đóng góp một phần nhỏ bé để giúp họ đến được vùng đất tự do.”
“Thôi được, nếu anh cứ khăng khăng muốn liều cái cổ của mình, chắc cái hang là nơi thích hợp nhất!”
Bà Brown lúc đầu lúc nào cũng phản đối những kế hoạch của chồng—có lẽ không phải vì nghiêm trọng gì cho cam, mà chỉ là theo thói quen. Một ý chí sắt đá như của ông thì chẳng thể nào bị phản đối một cách suôn sẻ được, và xét cho cùng, mọi ý kiến của ông chẳng mấy chốc sẽ trở thành của bà. Tiếp thu quan điểm của một bộ óc mạnh mẽ bao giờ cũng dễ dàng hơn là chống lại nó; chúng ta luôn xuôi theo con đường ít kháng cự nhất.
Cái “hang” ấy thực chất chỉ là một căn hầm chứa đồ nằm lộ thiên bên ngoài; một kiểu kiến trúc rất phổ biến thời bấy giờ và vẫn còn nhiều ở miền Tây, nơi người ta gọi chúng là “nhà nửa nổi nửa chìm”. Bằng cách đào xuống hai hoặc ba thước rồi dựng lên một ngôi nhà gỗ thấp, với phần mái cũng làm bằng gỗ và có độ dốc, toàn bộ cấu trúc được đắp đất và phủ kín xung quanh, thế là cái hang đã hoàn thiện. Nó chống được sương giá vào mùa đông, chống được cái nóng vào mùa hè, và kín gió suốt cả bốn mùa trong năm.
Cái hang này dài hai mươi thước và rộng mười thước; và John Brown, một con người tháo vát, thường tích trữ sẵn trong đó đủ lương thực để nuôi sống cả gia đình trong suốt một năm.
“Cái hang! Đúng thế thật, đó là nơi duy nhất bọn trẻ không hay lui tới chơi đùa và hàng xóm cũng chẳng bước chân vào. Đúng là phải có đàn bà mới nghĩ ra được mấy chuyện này!”
Mary tỏ ra vô cùng hài lòng, và giờ đây hoàn toàn đồng thuận với mong muốn của chồng. Bà thận trọng ngó quanh—tất cả bọn trẻ đều đã ra rừng chơi trừ ba đứa nhỏ hãy còn quá bé chưa biết gì.
Hai vợ chồng đi ra hang để chuẩn bị chỗ đón khách. Các thùng gỗ và chum vại được chất gọn gàng, sạch sẽ, rơm khô được chở từ chuồng ngựa tới. Trải lên trên đống rơm là những chiếc chăn; mền dự phòng được mang ra từ nhà và mấy chiếc gối trên các giường ngủ cũng bị "trấn lột" để những kẻ trốn chạy mệt mỏi có thể nghỉ ngơi. Một cái khuy cửa mới được lắp vào cánh cửa hang, khóa lại bằng ổ khóa móc, và khi ông Brown giơ cao chìa khóa lên, bà Brown mỉm cười, điệu bộ như muốn nói “giờ thì chúng ta tóm được họ rồi nhé.”
Đêm hôm đó John Brown ngủ mà mở hé một con mắt, nhưng chú chó chăn cừu giống Scotland chẳng sủa lấy một tiếng suốt cả đêm dài. Đêm hôm sau cũng vậy, đêm tiếp theo nữa cũng thế, và trọn một tuần lễ trôi qua mà nhịp sống đơn điệu chẳng có gì thay đổi.
Bawa Brown bắt đầu đâm ra chắc mẩm rằng toàn bộ câu chuyện chỉ là một cú lừa bịp, còn ông Brown thì lo lắng rằng đám người trốn chạy đã bị tóm lại rồi.
Gần hai tuần sau, vào một đêm nọ, tiếng cát lạo xạo ném vào vách nhà đã đánh thức John Brown dậy. Ông bật tung khỏi giường, vội vã mặc quần áo rồi ra cửa.
“Mày có muốn đua ngựa không?” một giọng nói vang lên từ khoảng không tối mịt. Đã mười rưỡi năm trôi qua kể từ lần cuối cùng âm ba từ cổ họng đó dội vào màng nhĩ ông. Vẫn là Jim Slivers ngày nào.
“Được chứ Jim, tao sẽ đua với mày—đợi tao lấy cái đèn lồng đã.”
“Không, không, chúng ta không cần đèn đóm gì đâu.”
Hai người bắt tay nhau cứ như thể họ chỉ vừa mới chia tay nhau cách đó đúng một tuần.
“Thế còn... thế còn đám người trốn chạy của anh?” Brown hỏi.
“Họ ở đây này, anh định giấu họ ở đâu—trong cái đồng hồ à?”
“Không, ở cái hang đằng kia kìa.”
“Chuẩn không cần chỉnh, tao biết mày là kẻ khôn ngoan mà!”
Hai người đàn ông bước đi dọc con đường chừng một trăm thước, và ẩn dưới bóng râm của các bụi cây là sáu bóng người đang co ro. Theo hiệu lệnh của Jim, họ lũ lượt kéo ra đường cái và đi theo người dẫn đường thẳng đến cái hang. Ánh trăng dịu ngọt rọi xuống tấm đệm rơm dài. Mỗi người trong số sáu bóng đen được phát cho một chiếc chăn và cứ thế họ lặng lẽ nằm xuống nghỉ ngơi.
“Ở đây có đủ đồ ăn để qua được đến tối mai không?” Jim hỏi.
“Có chứ, một con lợn muối luộc, khoai tây nguội và bảy ổ bánh mì.”
Brown mang một thùng sữa hai gallon từ nhà mát lấy nước ra, rồi cánh cửa hang được đóng lại, khóa kín và đưa chìa khóa cho Jim.
Những vệt hồng nhạt đầu tiên bắt đầu nhuộm thắm bầu trời phía đông, và tiếng chim chóc ríu rít trong các lùm cây báo hiệu một ngày mới đang đến.
“Anh biết là trước đây tôi đã từng tới Hudson rồi đấy—liệu có người quen nào nhận ra tôi không?” Jim hỏi.
“Sau bao nhiêu năm thế này á? Không đâu. Giờ chúng ta đều là những người trưởng thành rồi: khi cậu đến đây lần trước, cậu mới chỉ là một thằng nhóc thôi.”
Hai người đàn ông ngồi xuống một khúc gỗ cạnh đống củi.
“Còn Margaret—hãy kể cho tôi nghe về Margaret đi—cô ấy có khỏe không?”
“Ồ, ý anh là bà chủ á?”
“Đúng thế, cậu gặp cô ấy lần cuối khi nào?”
“Cách đây một tháng—cô ấy đang sống ở Cincinnati.”
“Và làm thế nào mà cậu lại tìm về được với cô ấy vậy?”
“À, để tôi kể cho nghe—câu chuyện nó thế này—”
Và Jim bắt đầu kể.