Cách đó tám năm, mẹ của John đã qua đời. Việc mất đi bóng mẫu thân là nỗi bất hạnh lớn nhất giáng xuống cuộc đời những đứa trẻ trên cõi đời này; thế nhưng định mệnh hiếm khi tàn nhẫn tuyệt đối: John liền chạy ngay đến chỗ Ruth Crosby, vùi đầu vào lòng cô mà khóc nức nở cho vợi bớt nỗi cô đơn tột cùng, hai tay ôm chặt lấy cổ cô. Giấc ngủ, giấc ngủ dịu dàng, đến với những đứa trẻ bất hạnh, tựa như giấc ngủ ngàn thu dịu dàng đến gánh vác hộ nỗi nhọc nhằn cho người lớn khi gánh nặng cuộc đời đã quá sức chịu đựng.
Ruth cởi quần áo cho cậu bé và đặt em nằm cạnh đứa con gái bụ bẫm đáng yêu của chính mình, cô bé đang ôm một con búp bê bằng vải trong giấc ngủ ngon lành và mơ những giấc mơ thơ trẻ.
Ruth đắp chăn cho chúng, và khi nhìn những gương mặt ngây thơ, trong sáng ấy, cô thở dài và lẩm bổng:
“Không biết rồi đây qua năm tháng, chúng có phải bước đi trên con đường đầy gai góc ấy không!”
Cô cởi đồ ngay dưới ánh trăng và nằm xuống chiếc giường nằm cạnh bên.
Khi tỉnh dậy, ánh nắng mặt trời đang chiếu rọi qua khung cửa sổ trượt, còn trên chiếc giường nhỏ, John, Rachel và con búp bê vải đang dựng một ngôi nhà bằng chăn gối và rôm rả trò chuyện; Rachel vừa nói thay phần con búp bê vốn bị cứng lưỡi chẳng thể thốt nên lời.
“Cô dậy chưa, Ruth?” John gọi lớn.
“Rồi em.”
“Ừm, Rachel bảo em sẽ là con trai của cô và cô sẽ là mẹ của em—thế có thích không ạ?”
“Có chứ, con trai của cô, cô đã xin phép bố con rồi, và ông ấy bảo con có thể ở lại đây.”
Vài tuần sau đó, viên Phó tế Brown đến thăm vào một buổi tối; vẻ mặt ông ta vô cùng hớn hở, đúng là tâm trạng của một kẻ gà trống nuôi con. Ông diện một chiếc áo sơ mi trắng tinh, đôi giày da kêu cọt kẹt, và đã cạo râu sạch sẽ theo đúng mốt của đám thanh niên tò te thời bấy giờ. Mọi người trong làng đều biết rằng ông đã đến thăm Góa phụ Crosby vào một ngày trong tuần, lại còn chưng diện cả “bộ đồ đẹp”. Nhưng chẳng ai biết chính xác cuộc trò chuyện giữa họ diễn ra những gì.
Bốn tuần sau đó, Phó tế Brown kết hôn với một người góa bụa bằng tuổi mình: một người phụ nữ đức hạnh từng nếm trải bao nhọc nhằn, sóng gió và mọi thiếu thốn vốn là định mệnh của những kẻ khai hoang. Bà không phải là một người phụ nữ “tháo vát”, nhưng bà luôn làm tròn bổn phận theo cách mình hiểu, và bước vào cuộc sống mới với quyết tâm theo đạo Kitô là biết chịu đựng và nhẫn nhịn. Đàn con đông đúc của bà, gộp chung với nhà họ Brown, khiến ngôi nhà trở nên chật kín người, và chẳng còn ai giục giã cậu bé lưu lạc nào có tên John Brown phải quay về chiếc tổ mà nơi ấy cậu đã tìm được chốn dung thân. Thế là John tiếp tục ở lại nhà Ruth, bổ củi và làm vườn giúp cô, còn cô dạy cậu tập đọc, tập viết và “làm toán”; cứ cách một buổi sáng, cậu lại qua nhà bố để làm những công việc được giao. Bởi lao động của trẻ em là quyền lợi thuộc về cha mẹ: xưa nay chẳng ai mảy may nghi ngờ điều đó cho đến tận ngày hôm nay. Trẻ em từng là một khoản đầu tư tài chính sinh lời. Bạn chăm bẵm chúng cho đến khi chúng tròn mười tuổi (hoặc ít hơn thế), và sau khoảng thời gian đó, bạn sở hữu mọi thành quả do chúng làm ra cho đến ngọ trưa vào ngày cậu con trai bước sang tuổi hai mươi mốt và cô con gái tuổi mười tám.
Nuôi con thời nay chẳng còn “hời” gì nữa—chúng ngốn một khoản chi phí khổng lồ, và lời khuyên dành cho một kẻ đang chuẩn bị dựng vợ gả chồng là: “đừng.”
Nhưng tình máu mủ vẫn sâu nặng hơn chuyện tiền nong, và ngay cả ở New England, người ta vẫn cứ kết hôn và gả chồng; chỉ có điều số con trung bình của mỗi cặp vợ chồng đã giảm xuống còn ba, trong khi vào năm 1810 con số ấy là tám.
Phó tế Brown ngày càng thành đạt trong cuộc sống trần thế. Phẩm chất điềm đạm, minh bạch đã nghiễm nhiên suy tôn ông thành Công dân Số Một của vùng: ông vừa là Phó tế, Thẩm phán Hòa bình, Ủy viên Hội đồng Trường học lại vừa là Chủ bưu điện. Xưởng thuộc da mang lại cho ông nguồn thu nhập khổng lồ, dẫu cho đàn cừu và gia súc của ông không phủ kín ngàn quả đồi, nhưng so với thời thế và địa phương lúc bấy giờ thì chúng đã thuộc hàng to lớn.
Gia đình Judson vẫn lầm lũi sống theo cách của họ. Họ nổi tiếng là “những người tử tế” nhưng lại “lầy lội, vô tích sự”; thế nhưng họ lúc nào cũng có đủ cái ăn, và dẫu có muốn đi chăng nữa thì họ cũng chẳng thể nợ nần đầm đìa, bởi chẳng có ai chịu cho họ thiếu thốn. Jedediah trở thành một nhà thuyết giáo có sức ảnh hưởng đáng kể—tức là anh ta giảng rất to và giảng rất lâu—và chẳng ai hoài nghi sự nhiệt thành của anh ta. Cá tính của anh ta chưa đủ sức lấn át Phó tế Brown, kẻ trên thực tế nắm quyền điều hành nhà thờ (bởi vì nhà thờ, cũng như mọi thiết chế khác, muốn hưng thịnh thì phải đặt dưới quyền lãnh đạo của một người), nhờ thế anh ta vẫn giữ được vị thế của mình đồng thời thiết lập thêm các nhà thờ khác ở những khu định cư quanh vùng, với tư cách là một nhà truyền giáo chuyên đi các giáo xứ.
Vào những dịp Jedediah vắng mặt vào “Ngày của Chúa”, Phó tế Brown sẽ thay mặt điều hành buổi lễ, và thay vì tự mình giảng đạo, ông sẽ đọc lại bài giảng của Jonathan Edwards. Và người ta xì xào với nhau rằng Phó tế Brown đã cố tình giữ Mục sư Judson ở lại các giáo xứ lâu hơn mức cần thiết.
Vào một ngày đẹp trời nọ, khi nhà truyền giáo trẻ tuổi phi ngựa vào thị trấn, ngồi ở yên sau của anh ta là một người phụ nữ trẻ phơi phới thanh xuân, vòng tay ôm chặt lấy vòng eo anh ta.
Lũ trẻ trên đường nhìn thấy họ tiến vào liền chạy tót ngay vào nhà để báo tin cho mẹ chúng. Và khi nhà truyền giáo thong thả cho ngựa bước đều lên con đường cái quan, anh ta lọt vào tầm mắt của hàng tá con người đang lén lút dòm ngó qua hàng rào, trên hàng rào, dưới hàng rào, từ các ô cửa sổ và từ sau những cánh cửa.
Những người phụ nữ đôn hậu trong vùng sôi sục lòng căm phẫn trước hành vi đáng hổ thẹn ấy. Con ngựa già cùng hai người cưỡi dừng lại trước cửa hàng tạp hóa, và Phó tế Brown được gọi ra ngoài. Người phụ nữ trẻ tuổi đang đỏ bừng mặt (vẫn bám chặt không buông, bởi vì quá lúng túng nên cô ta quên mất tiêu là phải thả tay ra) được giới thiệu là vợ của Jedediah. Viên Phó tế định ôm hôn cô ta, nhưng con ngựa cao tới mười sáu gang tay lận. Lời giải thích được đưa ra là họ đã kết hôn ngay trong ngày hôm đó. Nhà truyền giáo liền giật cương hướng con ngựa về phía căn nhà gỗ hai gian của Góa phụ Crosby. Đáp lại tiếng gọi “Có ai nhà không!”, bà góa bước ra, và Jedediah liền cất giọng: “Đây là vợ tôi,” kèm theo một cú huých cùi chỏ nhẹ nhàng vào mạn sườn người phụ nữ đứng phía sau.
Trái với dự tính của Jedediah, Ruth niềm nở bắt tay cả hai người họ, chúc họ sống lâu trăm tuổi và ngập tràn hạnh phúc. Sau đó, họ phóng ngựa đến nhà gia đình Judson, xuống ngựa và bước vào, coi chiếc tổ ấm của đấng sinh thành này làm chốn dung thân tạm thời.
Những người phụ nữ trong vùng hoàn toàn không nguôi giận, ngay cả khi họ biết chắc rằng người phụ nữ phơi phới thanh xuân ấy chính là người vợ hợp pháp của kẻ mà cô ta đang bám chặt lấy (bất chấp mọi lời ong tiếng ve, qua bao thăng trầm hoạn nạn), hệt như buổi sáng đầu tiên khi thế giới trong mắt họ hãy còn xanh tươi. Thế nhưng thỉnh thoảng tất cả những người phụ nữ ấy cũng từng ngồi yên sau ngựa, và ai nấy cũng đều ôm chặt lấy chồng mỗi khi có nguy cơ bị trượt ngã, còn những ai chưa có chồng thì cũng ôm chầm lấy, chỉ có điều thay vì vòng tay ôm lấy eo người đàn ông thì họ đặt hai tay lên bờ vai anh ta, và đây chính là điểm khác biệt tinh tế giữa những kẻ đã thành hôn và những đôi sắp sửa gan kề.
Cơn giận dữ của những người phụ nữ ấy bùng cháy, lại chẳng phải là ít, bởi vì “mục sư thì có quyền quái gì mà dám bỏ đi đâu rồi tự ý kết hôn mà chẳng thèm hé răng nửa lời với ai cơ chứ!”
Tất cả đều vô cùng phẫn nộ, ngoại trừ một người—đó chính là Ruth Crosby.
Jedediah từng theo đuổi cô bằng những ánh nhìn đưa tình, cho đến tận một tuần trước khi chính cô phải lên tiếng yêu cầu hắn đừng bao giờ đặt chân đến nhà mình nữa.
Cuối cùng thì cái bộ da tê giác của hắn ta cũng phải đau đớn. Và khi nhìn thấy Liza Ann, cô con gái phơi phới của Joshua Hoskins—người mà hắn đang tá túc, trái tim tan vỡ của hắn bỗng ngừng rỉ máu. Cô gái ấy trẻ hơn Ruth; cô gái ấy xinh đẹp hơn Ruth; cô gái ấy vạm vỡ hơn Ruth.
Jedediah ngắm nhìn cô qua bàn ăn tối, thưởng thức món thịt lợn muối và rau cải dại, còn cô thì đỏ mặt thẹn thùng tủm tỉm cười đúng kiểu thiếu nữ phơi phới tuổi mười tám; và ngay lúc ấy, tại bàn ăn, hắn quyết định sẽ cưới Liza Ann bằng được nếu gia đình cô ta đồng ý.
Sau khi dọn dẹp xong bữa tối, hắn đánh tiếng ngỏ lời với bố cô ta. Cả gia đình quây quần lắng nghe. Việc một vị mục sư chọn Liza Ann làm vợ quả là một vinh dự lớn đối với gia đình nhà Hoskins. Để chắc ăn mọi chuyện, Jedediah thanh minh rằng hắn đã để mắt đến cô tiểu thư này từ cả năm nay; hắn đã thành tâm cầu nguyện về chuyện này và giờ đây đang hành động theo đúng sự chỉ dẫn của Chúa.
Ông Hoskins mới chỉ chuyển đến vùng này được sáu tháng, nhưng ông không phải kẻ hay so đo tính toán: ông vui vẻ ban phước lành cho cặp đôi và tặng cô dâu một chiếc đệm lông vũ.
Thế là hôm sau, họ giục ngựa đến gặp một vị “Trưởng lão” sống cách đó vài dặm; rồi tiếp tục tiến về Hudson, nơi họ đặt chân đến đúng như những gì được ghi chép lại ở đây.
Suốt buổi sáng hôm ấy trên đường đi, tâm trí chú rể cứ tha thiết nghĩ về một người phụ nữ khác nhiều hơn là người vợ tân hôn của mình. Hắn nghĩ về Ruth Crosby và thầm bật cười khoái chí khi mường tượng ra vẻ mặt ngạc nhiên và đau đớn sẽ thoáng hiện trên gương mặt cô khi hắn dắt người vợ mới về.
Nhưng than ôi, điều bất ngờ thường hay xảy ra—ta biết tất cả mọi thứ trừ những điều hiển nhiên trước mắt! Hết thảy phụ nữ trong làng đều ngạc nhiên và ai nấy đều đau đớn, ngoại trừ một mình Ruth.
Dẫu vậy sự ngạc nhiên rồi cũng qua đi và nỗi đau chẳng kéo dài mãi mãi. Dần dà đám phụ nữ cũng nguôi ngoai cơn giận, còn đàn ông thì hợp sức dựng một ngôi nhà xứ: và phụ nữ lo việc sắm sửa nội thất, bởi vì con người ta cũng giống như loài kiến, chỉ có thể làm nên những việc lớn lao khi đoàn kết lại.
Vợ chồng nhà mục sư dọn vào ở.
Chưa đầy một năm sau họ sinh đôi một cặp.
Lại một năm nữa trôi qua và đứa con thứ ba ra đời.
Vẻ hồng hào trên má vợ mục sư đã phai nhạt; nụ cười thẹn thùng ngày nào nay biến thành cái lúm cau có; đôi mắt biết cười đã chẳng còn lấp lánh; vóc dáng tròn trịa nhường chỗ cho những đường nét góc cạnh; và giọng nói của cô ta trở nên đanh đá, chói tai. Cô ta đầu tắt mặt tối lo việc nhà lẫn việc đồng áng cốt sao để đắp đổi qua ngày. Tất nhiên là cô ta càu nhàu. Khi định mệnh phũ phàng, đàn ông thường chửi thề và chìm trong hơi men, nhưng đàn đóm phụ nữ thì chỉ biết càu nhàu. Đó là quyền của họ. Nỗi bất hạnh lớn nhất giáng xuống cuộc đời Phaolô, người xuất thân từ thành Tarsus, trong suốt cuộc đời đầy bi kịch của ông chính là lúc ông bị xích vào một kẻ La Mã; một tên lính La Mã đần độn, vô cảm và thú tính.
Liza Ann Hoskins lẽ ra đã có thể trở thành một người phụ nữ hiền lành, đức hạnh, nhưng vì bị xiềng xích với Jedediah Judson nên cô ta đã biến chất thành một mụ vợ đanh đá, chớ ơn giời là cái ghế lội nước vẫn còn bỏ quên ở Connecticut. Cô ta thống trị Jedediah như một kẻ nắm quyền sinh sát: cô ta bảo đứa này đi thì nó phải đi, bảo đứa kia đến thì nó phải đến. Bởi vì những mụ vợ suốt ngày càu nhàu chẳng bao giờ đạt được điều mình muốn. Nghệ thuật ngoại giao của một ả đàn bà lúng liếng đôi khi còn đáng sợ hơn cả những lời đe dọa hách dịch của một mụ chằn lửa. Những kẻ bị dọa thường sống dai.
Về phần Ruth Crosby, người ta cứ nghĩ khuôn mặt cô ngày càng tái nhợt đi. Thế nhưng cô chẳng hề đau ốm. Mấy sợi tóc bạc đã bắt đầu điểm xuyết lẫn trong búi tóc nâu trầm của cô. Cô sống trong căn nhà nhỏ với mảnh vườn xinh xắn phía sau; cô nuôi một con bò, mấy con gà và một đàn cừu nhỏ. Cô dạy học ở trường làng, chăm sóc người bệnh và nhắm mắt tiễn đưa những người lâm. Và có lần, khi một nhà ở rìa khu rừng phát bệnh đậu mùa, cô liền gửi John Brown và Rachel sang nhà hàng xóm lánh nạn, còn một mình cô ở lại làm y tá lẫn bác sĩ cứu chữa cho bệnh nhân ấy cho đến khi lành bệnh.
Cô không hạnh phúc—ấy thế mà mấy ai hạnh phúc trọn vẹn? Nhưng cô có những niềm vui của riêng mình, bởi cô thấu hiểu ý nghĩa của việc làm những điều lương thiện.
Trên gác mái nhà cô, nơi trần thấp đến mức chẳng thể đứng thẳng người lên được, là chỗ ngủ của John Brown. Cậu thực chẳng phân biệt nổi đâu mới là nhà mình, ở đây hay là nhà bố. Có lẽ cậu thích nhà Ruth hơn cả. Mọi chuyện cứ thế tiếp diễn vào năm 1815: đúng vào ngày John bước vào nhà và nhìn thấy Ruth cùng bé Rachel đang rạng rỡ nụ cười—khi cậu tặng mỗi người một thước râm xanh mà cậu cất công mang về từ tận Zanesville, cách xa tới một trăm dặm đường.