Đi đường cả một ngày, vạt nắng chiều cuối ngày chiếu rọi khi tới Cát Bê, Tôn Sách đã phái Cố Huy ra đón. Mã Nhật Đê và Cố Huy vốn đã quen biết từ trước, hai người khi ở Tuân Nghi chuyện trò rất tâm đắc, giờ phút này gặp lại, Mã Nhật Đê cảm thấy vô cùng thân thiết, lại càng thêm an tâm. Cố Huy nói, Tôn tướng quân nhận được tin, vốn đã chuẩn bị sẵn tiệc tẩy trần, nhưng nghe nói hành trình của Mã công vất vả, đường sá xa xôi mệt mỏi, nên quyết định để ông nghỉ ngơi hai ngày, đợi khi hồi phục rồi hãy nhận chiếu cũng không muộn.

Mã Nhật Đê quả thực quá mệt, giờ chỉ muốn nằm nghỉ. Ông cũng biết Tôn Sách lúc này đang bận rộn quân vụ, không có hứng thú chuyện trò với ông về việc hòa thân, nên cũng vui vẻ nghỉ ngơi một chút. Mã Siêu tâm lý, đặc biệt dặn dò Cố Huy tìm vài người thông thạo xoa bóp đến hầu hạ Mã Nhật Đê, rồi mới dẫn Bạch Tệ Sĩ hướng về phía thủy tạ.

Lưu Hổ đã về trước, Tôn Sách đã nắm được tình hình sơ bộ, khi gặp Mã Siêu, hắn an ủi đôi câu, cho Mã Siêu nghỉ phép hai ngày để dưỡng sức. Mã Siêu tuân mệnh, lại bẩm báo với Tôn Sách tình hình dọc đường, đặc biệt nhắc tới chuyện dân chúng ở dịch xá nhờ cậy mình. Tôn Sách nghe xong, chợt nổi hứng, bảo Mã Siêu ngồi xuống, tường thuật lại đầu đuôi sự việc.

Mã Siêu kể xong, lại nói với Tôn Sách: "Tướng quân, ta gặp được không ít thanh niên ở dịch xá, họ đều rất bất bình trước việc Viên Thiệu xâm nhiễu, cũng có tâm giết địch, nghe nói chúng ta là tinh nhuệ bên cạnh tướng quân, nên từ sáng sớm đã tới thỉnh giáo võ nghệ, còn có người hỏi về chiến pháp, ý chí cầu chiến rất mạnh. Ta thấy dân tâm có thể dùng được, chỉ là kỹ năng tác chiến của họ còn kém, có lòng mà không đủ sức."

Tôn Sách hiểu điều này. Thương Từ đẩy mạnh tân đồn điền pháp chủ yếu tập trung quanh huyện Bình Dư, chưa mở rộng tới phía bắc Nhữ Dương, thời gian cũng quá ngắn, chưa thấy hiệu quả. Dân chúng nơi khác khi nông nhàn tuy cũng tổ chức luyện võ, nhưng chỉ là tập cho biết, chưa từng trải qua chiến trận thực sự, so với loại binh sĩ chuyên nghiệp như Mã Siêu vừa có kinh nghiệm thực chiến, vừa có thời gian rèn luyện đầy đủ, khoảng cách chắc chắn là rất lớn.

Nhưng thực tế khoảng cách không lớn như Mã Siêu nghĩ, dưới chế độ "toàn dân là binh", thực lực binh sĩ bình thường cũng chỉ đến thế. Sau khi vào quân doanh sẽ tăng cường huấn luyện để nâng cao sức chiến đấu, nhưng kỹ thuật tác chiến cá nhân sẽ không tăng lên quá nhiều. Chế độ "toàn dân là binh" dần phế bỏ có liên quan tới việc kỹ năng chiến đấu của họ không bằng binh sĩ chuyên nghiệp chiêu mộ được. Lấy việc phế bỏ chế độ quận quốc đô thí làm dấu mốc, Đông Hán từ khi khai quốc đã cơ bản bãi bỏ chế độ toàn dân là binh, chuyển sang dùng chế độ mộ binh. Dự Châu nằm ở trung nguyên, lại gần Lạc Dương, dân chúng nơi đây không quen chiến trận cũng là điều bình thường.

Núi cùng nước ác mới xuất dân dữ, núi cùng nước ác cũng xuất tinh binh, nhưng phàm là nơi trù phú, thường là danh sĩ nhiều, danh tướng ít.

Thế nhưng, nếu dựa vào đồn lũy mà thủ, mấy chục người đối phó một hai tên, trăm người đối phó chục tên, vẫn có phần thắng. Nếu có người chỉ điểm, tập hợp thanh niên trai tráng lại, lại trang bị vũ khí cơ bản, vẫn có thể phát huy sức chiến đấu đáng kể.

Tôn Sách gọi Gia Cát Lượng tới, triệu thêm Quách Gia, kể lại suy nghĩ của mình. Quách Gia cũng đang đau đầu, du kỵ thâm nhập sâu vào nội địa Dự Châu tuyệt đối không chỉ là vài toán Mã Siêu nhìn thấy, thực tế tình hình ở Lương Quốc, Trần Quốc, Dĩnh Xuyên còn nghiêm trọng hơn Nhữ Nam. Những toán du kỵ này, đông thì hơn trăm người, ít thì chục người, thậm chí chỉ ba năm tên, đến như gió đi như chớp, không cách nào bắt gọn. Phái đại quân xua đuổi, bộ tốt đuổi không kịp, kỵ binh lại không đủ nhiều, mệt mỏi chạy theo, đúng ý của Viên Thiệu. Hắn cũng chẳng có cách nào khả thi, chỉ đành coi như tổn thất tất yếu của chiến tranh.

Gia Cát Lượng từng nhắc Tôn Sách không nên có lòng dạ đàn bà, chính là sợ Tôn Sách không đành lòng thấy dân thường chịu hại, giận dữ hưng binh, phá hỏng kế hoạch tác chiến đã định, tiêu hao binh lực quý giá một cách vô ích, mất đi khả năng phản kích quy mô lớn cuối cùng.

"Tướng quân muốn để dân thường phản kích kỵ binh Hồ? Như vậy thương vong e là sẽ khá lớn."

"Cho nên chúng ta không cưỡng ép, chỉ khuyến khích." Tôn Sách giải thích ý đồ của mình. "Dĩnh Xuyên, Trần Quốc, bao gồm cả hơn nửa Trần Lưu, nơi chịu ảnh hưởng có hơn mười huyện, nếu chỉ dựa vào quân quận quốc và đồn binh phòng thủ, không thể chu toàn mọi bề, phái kỵ binh lại mệt mỏi chạy theo, không bằng phát động số dân chúng này, tùy sức mà làm, chọn thời cơ mà động, giết được một tên hay một tên, dù sao vẫn hơn là bị động phòng thủ? Gặp phải phản kích, thậm chí bị phục kích, đám kỵ binh Hồ này ít nhiều cũng phải thu liễm lại. Còn về thương vong..." Tôn Sách thở dài một tiếng. "Đã khó tránh khỏi, họ chỉ có thể chọn chiến đấu mà chết, hoặc là cúi đầu chịu chết."

Quách Gia lắc quạt lông, gật đầu đồng tình. "Đúng vậy, thiên hạ đại loạn, trung nguyên đã thành vùng đất trăm trận, không ai có thể tự bảo toàn, không chỉ sĩ đại phu phải trọng thượng võ phong, dân thường cũng nên tăng cường võ bị. Chỉ là trong lúc gấp gáp..." Ánh mắt hắn chợt lóe lên. "Tướng quân, chúng ta có thể sắp xếp những binh sĩ giải ngũ vì thương tật không thể chiến đấu tiếp về các huyện, đảm nhận chức vụ đình trưởng, dịch trưởng các loại. Họ am hiểu chiến trận, có thể chỉ điểm dân chúng tác chiến, lại có thể nhận một phần bổng lộc, cuộc sống cũng có chỗ dựa."

Tôn Sách cười lớn. "Kế này rất hay, sau này cứ theo đó mà làm. Hắc hắc, ta muốn khiến Viên Thiệu lún sâu vào biển lửa chiến tranh nhân dân, như chuột chạy qua đường, ai cũng hô đánh."

"Ha ha ha..." Quách Gia và Mã Siêu cũng cười lớn.

Giải quyết được một mối lo trong lòng, tâm trạng Tôn Sách vô cùng tốt. Những ngày này hắn luôn phiền muộn về vấn đề này, nay cuối cùng đã tìm được cách giải quyết, hơn nữa còn vẹn cả đôi đường. Bổ nhiệm lão binh thương tật làm đình trưởng, dịch trưởng, lý trưởng các chức quan cơ sở, không chỉ có thể nâng cao sức chiến đấu của dân thường, còn có thể khiến tầm ảnh hưởng của hắn thâm nhập sâu vào dân gian. Mỗi lần đại chiến, trích hậu (do thám) đều là doanh trại có thương vong khá lớn, mà những người này đều trực thuộc sự chỉ huy của hắn, tâm hướng về rất mạnh, có họ phân tán ở cơ sở, uy tín của hắn sẽ càng cao, thống trị cũng sẽ càng vững chắc.

"Kỵ binh của Viên Thiệu chủ yếu là người Hồ, chúng ta gọi đạo lệnh này là 'Sát Hồ Lệnh'. Chém được một tên đầu trọc, miễn một năm lao dịch, không..." Tôn Sách ngừng lại một chút, quyết định tăng mức thưởng. "Miễn toàn gia một năm phú dịch, thậm chí không cần nộp lương thực. Hơn mười huyện, ba năm vạn hộ luôn có, Viên Thiệu mới có hơn một vạn kỵ binh, ta nguyện dùng thu nhập một năm của mười huyện này đổi lấy đầu của một vạn kỵ binh Hồ kia."

Gia Cát Lượng đang viết như bay, nghe thấy câu này, liền chen vào. "Tướng quân, tính theo khẩu (người) thì tiện hơn, tính theo hộ sẽ có sai biệt, có thể dẫn đến không công bằng, biết đâu có kẻ thừa cơ trục lợi, trái với ý nguyện ban đầu của tướng quân."

Tôn Sách thấy có lý. "Vậy ngươi nói nên làm thế nào, chỉ thưởng cho bản thân sợ là không đủ khích lệ."

Gia Cát Lượng suy nghĩ một chút. "Không bằng thế này, không câu nệ vào hộ, hạn định số khẩu. Lấy một gia đình năm khẩu làm tiêu chuẩn, giết một kỵ binh Hồ, miễn năm người lực dịch, năm người khẩu tiền, lại giảm miễn trăm mẫu điền tô. Những quyền lợi này giao cho người giết địch, hắn phân chia định mức thế nào, đó là chuyện của hắn." Gia Cát Lượng bấm tay tính toán nhanh. "Như vậy, một cái thủ cấp kỵ binh Hồ đại khái là hai đến ba vạn tiền, cho dù mười người hợp sức chém một đầu, mỗi người cũng có thể chia được hai ba ngàn, vừa có thể khích lệ dũng sĩ giết địch, lại không khiến dân thường quá mạo hiểm, tránh thương vong quá lớn."

Tôn Sách nhìn Gia Cát Lượng, lại nhìn Quách Gia. Quách Gia hiểu ý mỉm cười, gật đầu nói: "Tướng quân, ta thấy kiến nghị này của Khổng Minh rất hay."

"Có hay không, còn phải để quân mưu xem xét lại, sau đó mới xem hiệu quả thực thi. Khổng Minh, kiến nghị này là ngươi đề xuất, ngươi đi giải thích với các quân mưu, nghe ý kiến của họ. Cẩn thận chút, có người tính khí không tốt, miệng còn thối."

Gia Cát Lượng mừng rỡ, cúi người tuân lệnh...