Tôn Sách cười, giơ ngón tay chỉ chỉ Gia Cát Lượng. "Cẩn thận, lời như vậy nói trước mặt ta thì được, gặp Trương Tử Bố, ngươi sẽ biết tay đấy."

Gia Cát Lượng cười. "Thật ra dù là Nho môn cũng chẳng phải bất biến. Nho gia ngày nay không phải Nho gia đầu thời Hán, Nho gia đầu thời Hán cũng không phải Nho gia thời Tiên Tần, mà Nho gia của Tuân, Mạnh cũng không phải Nho gia của Khổng Tử. Cho dù là bản thân Khổng Tử, học vấn năm năm mươi tuổi và năm bảy mươi tuổi cũng chẳng giống nhau. Cho nên Dịch Kinh có câu: Chỉ có 'Dịch' là không thay đổi."

"Tốt, có được kiến thức như vậy, chính là người có thể cùng đàm đạo." Tôn Sách vỗ tay, tán thưởng một tiếng.

"Hậu sinh khả úy." Quách Gia cũng cười gật đầu. "Ta phải đến năm mười lăm tuổi mới có suy nghĩ này, chậm hơn ngươi ít nhất hai năm."

"Tướng quân quá khen, Tế tửu quá khen." Gia Cát Lượng không kiêu không nịnh, cúi người hành lễ.

"Vậy ngươi nói xem, bây giờ với thời Quản Trọng có những điểm gì khác biệt."

"Khác biệt thì rất nhiều, phong kiến biến thành quận huyện, thiên hạ cộng chủ biến thành hoàng đế, nhưng khác biệt lớn nhất chính là thế khanh thế lộc biến thành nhậm quan thực lộc, quan lại không còn cha truyền con nối, mà là dùng người hiền tài, khanh đại phu sa sút, sĩ nhân trở thành chủ thể của quan lại, ngay cả con em hàn môn cũng có thể dựa vào quân công hoặc học kinh thư mà làm quan."

Tôn Sách tỏ ý đồng tình, nhưng vẫn chưa thỏa mãn, hỏi dồn: "Ngươi thấy đây là chuyện tốt hay chuyện xấu?"

"Tất nhiên là chuyện tốt. Thế khanh thế lộc, không luận hiền ngu, chỉ hỏi huyết thống gia thế, khó tránh khỏi kẻ thi vị tố xan thì nhiều, người đức tài kiêm bị thì ít, con em bần hàn dù có tài như Y Doãn, không gặp minh quân cũng chẳng có được vị trí. Vả lại thế gia mỗi nhà đều có lợi ích riêng, cành mạnh gốc yếu, cho nên nội loạn liên miên, 'Tam gia phân Tấn', 'Điền thị đại Tề', là ví dụ điển hình nhất. Sức chúng không đồng lòng, ngoại địch không chống đỡ được, nên sáu nước bị nhà Tần diệt. Tần dùng pháp của Thương Ưởng, thi hành chính sách canh chiến, không có quân công thì không được phong hầu, cho nên ai nấy đều phấn đấu dũng cảm, tranh nhau đi trước, nhân tài sáu nước như trăm sông đổ về biển, lương tướng danh tướng như sao dày đặc tỏa sáng, người đến sau vượt lên trên người đến trước, đều là công của biến pháp."

"Có lý, sĩ nhân từ cuối hàng quý tộc biến thành đứng đầu bốn tầng lớp dân chúng, quả thực ảnh hưởng sâu xa. Nhưng chưa chắc đã hoàn toàn là chuyện tốt, nếu xử lý không khéo, chuyện tốt cũng có thể biến thành chuyện xấu."

Gia Cát Lượng khẽ nhíu mày, có chút khó hiểu. "Chẳng lẽ nhân tài nhiều cũng là chuyện xấu?"

"Nguyên tiêu vừa rồi có ngon không?"

Gia Cát Lượng không hiểu ý tứ, nhưng vẫn thành khẩn nói: "Ngon ạ. Tay nghề của Viên phu nhân quả là danh bất hư truyền."

"Nếu bảo ngươi ăn liền mười bát thì sao?"

Gia Cát Lượng ngạc nhiên, rồi cười. "Quá thì cũng như chưa đủ, đừng nói mười bát, bát thứ ba là ta đã ăn không nổi rồi."

"Đúng vậy, sĩ nhân cũng như thế, nhiều quá, cũng sẽ thành chuyện xấu." Tôn Sách thở dài một hơi. "Ví dụ rõ ràng nhất chính là Đảng nhân. Chưa bàn đến Đảng nhân là trung hay gian, là vì nước vì dân hay làm hại nước hại dân, chỉ nói một điểm, nếu không có ba vạn thái học sinh ủng hộ, Đảng nhân có thể tạo ra thanh thế lớn như vậy không? Nếu không phải Đảng nhân thanh thế to lớn, đến mức đe dọa quân chủ, thì sẽ dẫn đến Đảng cố sao?"

Gia Cát Lượng suy tư một lát, ánh mắt có chút ảm đạm. "Thịnh cực tất suy, quả thực là chí lý danh ngôn. Tướng quân ức chế thế gia mà hậu đãi bách tính, chính là vì điều này mà làm vậy sao? Người đọc sách trong thiên hạ đâu chỉ ba vạn, mà tướng quân một mực bài xích, e là cũng không phải kế lâu dài."

"Ta bài xích người đọc sách khi nào?" Tôn Sách tay mân mê chén trà, cười như không cười, ánh mắt đầy ý vị nhìn Gia Cát Lượng.

Gia Cát Lượng chớp chớp mắt, mặt hơi nóng lên. Hắn nói sai rồi, Tôn Sách không hề bài xích người đọc sách, bên cạnh hắn có rất nhiều người đọc sách, nếu không phải thế, hắn cũng không thể có ngày hôm nay. Hắn chỉ là ai đến thì không từ, ai đi thì không đuổi, không biểu hiện ra tư thái cầu hiền như khát của minh chủ. Riêng bản thân hắn, Tôn Sách tỏ ra nhiệt tình, nhưng không hề đích thân tới cửa mời mọc, điều này khác biệt hoàn toàn với cách làm của những người khác. Đào Khiêm làm chủ Từ Châu, gây ra phong ba lớn như vậy, còn không phải để mời hiền sĩ phò tá sao, chỉ là Trương Chiêu, Triệu Dục đám người cuối cùng vẫn không cho ông ta sắc mặt tốt.

Tôn Sách ho khan một tiếng, kéo đề tài trở lại. "Người đọc sách đã nhiều thế này rồi, tất nhiên không thể từ chối không quan tâm. Tần sùng Pháp ức Nho, Nho sinh nhìn thấy gió liền chạy, Khổng Phụ mang lễ khí theo về với Trần Thắng, Phạm Tăng về với Hạng Lương, về với Cao Tổ lại càng nhiều không đếm xuể, có hiền tài mà không thể dùng, dùng mà không thể tận dụng hết tài năng của họ, dẫn đến lời than thở 'minh châu ám đầu, mỹ ngọc mông trần', đây là lỗi của người cầm quyền."

Gia Cát Lượng trầm ngâm hồi lâu. "Cho nên tướng quân sai Từ Công Hà, Nghiêm Mạn Tài trị toán học, sai Hoàng Thừa Ngạn cha con trị mộc học, sai Viên Hoán trị thủy?"

"Từ Công Hà trị toán thuật, khiến quân ta có thể tạo ra máy bắn đá khổng lồ. Hoàng Thừa Ngạn cha con trị mộc học, khiến quân ta có lợi nhận cự hạm. Viên Hoán trị thủy, khiến vùng đất thấp ẩm ướt ở Giang Nam biến thành ruộng tốt, họ tuy là người đọc sách, nhưng có thể làm mạnh quân đội, coi trọng nông nghiệp, có ích cho quốc dân, chẳng phải tốt hơn là nhất tâm cầu quan sao? Sĩ nhân đứng đầu bốn tầng lớp dân chúng, không thể tách biệt với nông, công, thương, mà nên dùng trí tuệ của mình để hỗ trợ họ, so với quan trường, nơi dụng võ này chẳng phải rộng lớn hơn sao?"

Gia Cát Lượng ánh mắt sáng lên, liên tục gật đầu. "Tướng quân nói rất phải, quan chức hữu hạn, một năm cũng không sắp xếp được mấy ngàn người, nếu xử lý như thế, đúng là nhân tài càng nhiều càng tốt, sẽ không có cảnh hàng chục người tranh nhau một chức quan." Hắn chuyển giọng, lại quay về vấn đề ban đầu. "Tướng quân tàng phú tại dân, khiến mọi người an cư lạc nghiệp, không phải lo toan sinh kế, ta vô cùng khâm phục. Nhưng đại địch trước mắt, làm như vậy có phù hợp không?"

"Đại địch?" Tôn Sách cười lớn, đầy ẩn ý nói: "Với ta mà nói, Viên Thiệu chẳng qua chỉ là một con cự thú chỉ có cái hình dáng, sắp gần đất xa trời mà thôi, nhìn thì rất đáng sợ, thực ra đã không chịu nổi một đòn. Khổng Minh, ngươi tuy đọc nhiều sách, cũng đã du ngoạn qua một số nơi, nhưng dù sao vẫn là người ngoài cuộc, không biết nội tình bên trong, bị lời đồn làm cho hiểu lầm cũng là chuyện bình thường. Ngươi nhìn đám quân mưu này xem, có ai coi Viên Thiệu là đại địch không thể chiến thắng không? Đối với họ, Viên Thiệu giống như một tảng đá mài hơn. Hì hì, tảng đá mài hoàn mỹ thế này không nhiều đâu, có thể gặp mà không thể cầu đấy."

Gia Cát Lượng quay đầu nhìn vào trong phòng, đám quân mưu đang bưng bát ăn thang viên, đang thảo luận nhiệt tình, cảm nhận được sự nhiệt huyết của họ, nhưng lại không thấy sự căng thẳng như hắn tưởng tượng, xem ra Tôn Sách không nói sai, trong mắt những quân mưu này, Viên Thiệu không phải là đại địch không thể chiến thắng, mà là một tảng đá mài hiếm có. Bốn đời ba công, thủ lĩnh Đảng nhân, ngoài Viên Thiệu ra, trong thiên hạ đâu còn người thứ hai chứ.

Hắn đã xem qua không ít ghi chép giảng dạy của Giảng Võ Đường, biết rằng một trận chiến thực sự sẽ có rất nhiều nội dung cụ thể mà binh thư không đề cập tới, không đích thân trải qua thì khó mà biết được cái hay, mà kiến thức học được từ một trận đại chiến thực sự cũng tuyệt đối không phải là trận chiến bình thường có thể so sánh được.

Hôm nay hắn mượn danh nghĩa chúc mừng năm mới để tới gặp Tôn Sách, chứ không phải chủ động đầu quân. Vốn định dùng lời lẽ thuyết phục Tôn Sách, phô bày tài năng của bản thân, nếu Tôn Sách mở lời mời mọc, ban cho chức vụ quan trọng, hắn sẽ thuận nước đẩy thuyền, nếu Tôn Sách không mở lời mời, hoặc không biểu hiện ra sự chân thành xứng đáng, hắn cũng không muốn khuất mình. Nhưng đây là cơ hội rèn luyện tuyệt vời, bỏ lỡ lần này, sau này trong thời gian dài rất khó gặp lại.

Thế này thì làm sao đây?

Gia Cát Lượng lặng lẽ nhìn đám quân mưu bận rộn, trong lòng rất rối bời.

Tôn Sách và Quách Gia trao đổi một ánh nhìn, hiểu ý cười. Tôn Sách ho khan một tiếng: "Khổng Minh, Bàng Sĩ Nguyên có nhiệm vụ khác, bên cạnh ta đang thiếu một thư tá giúp việc văn thư, việc khá tạp, có thể khá mệt, không biết ngươi có nguyện ý khuất mình đảm nhận không?"

Nghe nói là làm thư tá lo việc tạp vụ, Gia Cát Lượng trong lòng vô cùng thất vọng, cái này cách xa mục tiêu của hắn quá, thậm chí còn chẳng tính là quân mưu thực tập, nhưng hắn lại thực sự không nỡ bỏ lỡ cơ hội này, cộng thêm việc nghe thấy tên Bàng Thống, trong lòng ít nhiều cũng được an ủi—theo hắn biết, Bàng Thống ban đầu cũng là thư tá của Tôn Sách. Do dự hồi lâu, hắn cúi người hành lễ.

"Nguyện vì tướng quân hiệu lực."