“Thái độ này mới đúng chứ.”

“Nhìn thấy thế nào, có suy nghĩ gì không?”

“Dân giàu quan nghèo, tấm lòng nhân từ của tướng quân thật đáng khen, chỉ e khó mà lâu bền. Nếu địch quân xâm nhập, lại có mối hại là tiếp tế cho địch.”

Tôn Sách và Quách Gia trao đổi một ánh nhìn, không hẹn mà cùng mỉm cười. Không ngoài dự đoán, Gia Cát Lượng đến đây là mang theo vấn đề, không chỉ đơn giản là muốn đầu quân. Hắn không cam tâm bắt đầu từ chức vụ tập sự quân mưu cấp thấp nhất, hắn muốn ra đòn phủ đầu, tranh thủ một vị trí cao hơn cho bản thân. Có lẽ hắn đã tự đặt mình lên bàn cân so sánh với Bàng Thống. Bàng Thống là thần tượng trong lòng vô số thiếu niên, tướng mạo chẳng mấy nổi bật, nhưng lại có thể bằng vào trí tuệ của mình mà giành lấy một chỗ đứng, mới mười lăm mười sáu tuổi đã trở thành nhân vật quan trọng trong quân mưu xứ chỉ đứng sau Quách Gia. Gia Cát Lượng là người giỏi thu thập thông tin, không thể nào không biết Bàng Thống.

Một là Ngọa Long, một là Phượng Sồ, trời sinh đã định là đối thủ. Chỉ là hiện tại trái ngược với lịch sử, Bàng Thống đến trước một bước, hơn nữa còn đạt được vị trí ngay lập tức, còn hắn lại chậm một bước, trở thành người đuổi theo.

“Vậy ngươi nói xem, lúc đầu nên xử lý thế nào mới thỏa đáng?”

“Tập trung tiền tài vào tay quan phủ, thống nhất điều phối, bách tính chỉ giữ lại lương thực nửa tháng để đón năm mới. Sau năm mới, hoặc là tòng quân, hoặc là phục dịch, người làm việc thì có thể cơm no áo ấm, kẻ nhàn rỗi thì không được ăn. Như vậy, dân không an nhàn mà quan phủ có dư lực. Bên ngoài có thể chống địch, bên trong có thể phòng biến. Cho dù kỵ binh địch xâm nhập cũng không thể tìm được lương thực, kẻ bất hảo cũng không dám manh động.”

Viên Quyền và Chung phu nhân mỗi người bưng một bát nguyên tiêu, đi tới trước mặt Tôn Sách và những người khác. Viên Quyền liếc nhìn Gia Cát Lượng, lập tức hiểu rõ ngọn ngành, không chút động thanh sắc ném cho Tôn Sách một ánh mắt, mỉm cười thấu hiểu.

“Ăn trước đi, màu xanh là rau củ, màu đỏ là đậu đỏ, màu trắng là mỡ heo, cẩn thận nóng.”

Gia Cát Lượng vội vàng rời chỗ ngồi thi lễ: “Đa tạ phu nhân.”

“Nghe nói tỷ tỷ của ngươi cũng tới, khi nào rảnh rỗi thì tới công phường gặp mặt. Công phường thiếu nhân thủ, nếu bọn họ nguyện ý tới giúp, ta vô cùng hoan nghênh.”

“Nhất định, nhất định.”

Viên Quyền gật đầu, cùng Chung phu nhân lui xuống. Tôn Sách bưng bát lên, lại ra hiệu cho Gia Cát Lượng ăn trước. Gia Cát Lượng cũng không khách khí, bưng bát lên, dùng ống tay áo che mặt, từng ngụm từng ngụm ăn. Tôn Sách và Quách Gia vừa ăn vừa trò chuyện phiếm, không nói chuyện quân chính, toàn là chuyện nhàn hạ, quân mưu nào hôm qua vợ chồng cãi nhau, nhà nào gần đây có tin hỷ, tửu phường nào lại ra sản phẩm mới, đại loại như vậy.

Nhưng điều họ bàn tán nhiều nhất vẫn là sự đắt hàng của thủy tinh làm cửa sổ. Viên Quyền tổ chức một nhóm thợ làm thủy tinh trong công phường, lấy việc thăng chức tăng lương làm điều kiện, đổi lấy việc bọn họ mang kỹ thuật của mình ra chia sẻ, trao đổi với nhau, sau đó có kế hoạch tiến hành thử nghiệm, rất nhanh đã chế tạo ra đợt cửa sổ thủy tinh đầu tiên. Những cửa sổ thủy tinh này còn cách yêu cầu của Tôn Sách rất xa, một là không đủ tinh khiết, tạp sắc nhiều, bọt khí nhiều; hai là không thể làm thành tấm phẳng lớn, lớn nhất cũng chỉ làm được ba bốn tấc vuông, muốn đảm bảo tỷ lệ thành phẩm, chỉ có thể làm khoảng hai tấc. Tuy nhiên Viên Quyền lại vô cùng hài lòng, sai người làm một loạt, lắp ở cửa sổ thủy tạ trước, lại đưa một ít đến quận học đường, phối hợp với khung cửa sổ đặc chế, cải thiện đáng kể ánh sáng trong phòng, lập tức gây ra một phen chấn động không nhỏ, chẳng mấy ngày đã nhận được một đống đơn đặt hàng, tiền đặt cọc trả trước đã lên tới mấy chục vàng, đủ để xưởng thủy tinh mở rộng tái sản xuất.

Cửa sổ thủy tinh không chỉ giúp mọi người có thể nhìn thấy cảnh sắc bên ngoài vào mùa đông, mà còn nảy sinh một vấn đề thú vị: Tại sao nhìn cảnh sắc bên ngoài qua thủy tinh lại bị méo mó, hơn nữa độ méo của mỗi miếng thủy tinh đều không giống nhau? Nghe nói đã có mấy học sinh quận đang sưu tầm các mảnh thủy tinh cửa sổ khác nhau, chuẩn bị nghiên cứu một cách hệ thống vấn đề này.

Tôn Sách rất vui khi thấy điều đó. Đối với hắn, cửa sổ thủy tinh không chỉ là một cách kiếm tiền, mà còn là một cánh cửa sổ mở mang tầm mắt cho những người đọc sách.

Gia Cát Lượng tuy vẫn luôn yên lặng ăn, nhưng hắn lại nghe rất rõ. Đợi khi ăn xong, đặt bát xuống, dùng khăn ướt đã chuẩn bị sẵn lau miệng, rửa tay, rồi lặng lẽ ngồi một bên, đợi Tôn Sách và Quách Gia ăn xong, lúc này mới nói: “Tướng quân có nghiên cứu về Quản Tử?”

“Nghiên cứu thì không dám nhận, chỉ là dị khúc đồng công thôi.” Tôn Sách cười nói: “Ngươi cũng biết đấy, nhà ta vốn là bán dưa, kinh nghiệm buôn bán ít nhiều cũng biết chút ít.”

Gia Cát Lượng có chút xấu hổ. Tôn Sách có thể tự giễu là xuất thân bán dưa, hắn lại không thể phụ họa, đành giả vờ như không nghe thấy: “Quản Trọng quả thật là bậc đại tài, sách lược kinh bang tế thế của ông ấy có thể gọi là kế sách tốt, Tề nhờ đó mà xưng bá, Tần nhờ đó mà cường thịnh, Tang Hoằng Dương dùng sách lược của ông ấy, Hán Vũ Đế quét sạch sáu cõi. Nếu tướng quân có thời gian rảnh, có thể xem qua, nhất định sẽ mở quyển hữu ích.”

“Ngươi cảm thấy điều ta làm bây giờ không tốt?”

“Cũng không thể nói là không tốt, chỉ là cân nhắc nặng nhẹ có chút không thỏa đáng mà thôi.”

Tôn Sách khẽ gật đầu, liếc nhìn Quách Gia. Quách Gia giơ tay ra hiệu để Tôn Sách tự mình nói. Một là kinh tế quả thực không phải sở trường của ông, hai là lúc này nên để Gia Cát Lượng thấy được nội hàm của Tôn Sách, nếu không Gia Cát Lượng rất khó có lòng kính sợ, cũng rất khó an tâm tôi luyện dần dần bên cạnh Tôn Sách. Tôn Sách hiểu rõ trong lòng, sai người bưng bát đi, mang trà tới, chuẩn bị xong xuôi cho cuộc đàm đạo.

Nhìn lịch sử thường có ba tầng cảnh giới: Một là biện thật giả, tức là xem sự việc nào có khả năng là sử thực, sự việc nào có khả năng là khúc bút, sự việc nào lại là hư cấu đời sau; hai là nhận xu hướng, mở rộng tầm nhìn, bỏ qua được mất thành bại cá nhân, lấy giai cấp, tập đoàn làm đơn vị, diễn giải xu hướng thay đổi của lịch sử; ba là biện quy luật, kéo dài thước đo thời gian, vượt qua đấu tranh của các tập đoàn, giai cấp, nhìn quy luật phát triển của toàn xã hội.

Tầng thứ nhất là lịch sử phấn đấu của vương hầu tướng lĩnh, tầng thứ hai bắt buộc phải cân nhắc các yếu tố địa lý, văn hóa, v.v., nội dung chính của tầng thứ ba chính là tác động của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất đối với xã hội, nói một cách thông tục hơn, đó chính là kinh tế. Kinh tế là nền tảng, chính trị là thượng tầng kiến trúc, chính trị không thể tách rời sự ảnh hưởng của yếu tố kinh tế. Nhìn ngắn hạn, nắm binh quyền là quan trọng nhất, nhìn dài hạn, làm thế nào để kiểm soát kinh tế mới là mấu chốt.

Thành công lớn nhất của Quản Tử chính là sáng tạo ra chủ nghĩa tư bản quốc gia, điểm này sau này được Pháp gia hấp thụ, dù là Thương Ưởng dùng pháp trị Tần, hay là Nho biểu Pháp lý của thời Hán, đều là biến thể của chủ nghĩa tư bản quốc gia. Nhà nước nắm trong tay những tài nguyên và ngành nghề hái ra tiền nhất - ví dụ như muối, sắt, trà, rượu, thuốc lá và ngành tài chính, bất động sản - dùng điều đó để khống chế kinh tế toàn quốc gia.

Gia Cát Lượng tuy mới mười bốn mười lăm, nhưng hắn chín chắn sớm, lại là người Lang Nha, chịu ảnh hưởng sâu sắc của văn hóa Tề, tư tưởng của Quản Trọng là thứ hắn đã tiếp xúc từ lâu, hơn nữa còn ảnh hưởng cực sâu tới hắn, phương pháp hắn trị Thục sau này chính là bộ này. Bộ này không thể coi là sai, nhưng cũng không thể coi là hoàn mỹ, học giả đời sau luận bàn về điều này rất nhiều, bản thân Tôn Sách đã xem qua không ít, coi như có chút nghiên cứu. Đến thời đại này, trước khi chế định chính sách, hắn đã cân nhắc tới những vấn đề này.

“Quản Trọng quả thực là bậc đại tài, sách lược kinh bang tế thế của ông ấy cũng quả thực là kế sách tốt, nhưng không phải là không có chỗ để cải tiến.” Tôn Sách hắng giọng, thản nhiên đón lấy ánh mắt trong veo của Gia Cát Lượng: “Ngàn năm sau, khi chúng ta trở thành người chấp chính, chăn dắt một phương, chúng ta nên học cái đạo lý của ông ấy, chứ không phải là tiếp tục dùng cái pháp luật của ông ấy. Khổng Minh, ngươi nói có đúng không?”