Tôn Sách cười. "Thái đại gia, chi bằng nàng hãy giải đáp một chút đi."

Thái Diễm có chút lúng túng, cầu cứu nhìn về phía Chu Du. Chu Du cười nói: "Cứ nói không sao, dù có sai, có thể cùng tướng quân đối chiếu cao kiến một phen, cũng là điều tốt."

Nhận được sự khích lệ của Chu Du, trong lòng Thái Diễm bình ổn lại, nàng tiến lên một bước, phong thái tự nhiên, dõng dạc nói: "Vì đạo."

Tôn Sách gật đầu, nụ cười càng thêm rạng rỡ. "Thế nào là vì đạo?"

"Tư Mã Pháp có vân: Quốc tuy đại, hiếu chiến tất vong. Thiên hạ tuy an, vong chiến tất nguy."

Tôn Sách lại gật đầu, xoay người nhìn sang Trương Hoành. "Tử Cương tiên sinh nghĩ thế nào?"

Trương Hoành cũng thấy đáp án này không tệ, hơn nữa Tôn Sách đã gật đầu, hẳn chính là đáp án này. Tuy không ngoài dự liệu, có chút thất vọng, nhưng nếu Tôn Sách thực sự nghĩ như vậy cũng là chuyện tốt, ông không hề mong Tôn Sách là một vị quân chủ hiếu chiến. Nho gia giảng trung dung, không thích những quân chủ có lòng ham công danh quá mạnh như Tần Thủy Hoàng, Hán Vũ Đế, mà muốn nhìn thấy những quân chủ phù hợp với lý tưởng Nho gia như Quang Vũ Đế, Hiếu Minh Đế hơn. Dẫu không thể có được, lui mà cầu thứ yếu, giống như Hiếu Tuyên Đế cũng được.

Tôn Sách xoay người nhìn đám học viên tốt nghiệp, cười nói: "Các ngươi xem, nữ nhi không thua kém nam nhi, kiến thức của Thái đại gia so với Chu tướng quân còn cao hơn một bậc."

Mọi người nhịn không được, bật cười thành tiếng. Thái Diễm có chút không vui, nhưng không cách nào ngăn cản. Nàng lén nhìn Chu Du, Chu Du lại tỏ ra chẳng hề bận tâm, thấy nàng nhìn qua, liền đáp lại bằng một nụ cười nhàn nhạt. Thái Diễm cắn môi, lui về phía sau, đảo tròng mắt, hạ quyết tâm, dù thế nào cũng phải tìm cơ hội làm khó Tôn Sách, trả mối thù hôm nay hắn cười cợt trêu chọc Chu Du.

"Các ngươi có hiểu ý của Thái đại gia không?"

"Hiểu ạ." Có học viên tốt nghiệp lớn tiếng đáp: "Khi Doãn Tế Tửu giảng binh pháp, từng nhắc đến câu này, chúng ta đều nhớ kỹ."

"Các ngươi nhớ, nhưng chưa chắc có người thực sự hiểu." Tôn Sách thu lại nụ cười, chậm rãi nói: "Ta nói một câu không biết trời cao đất dày, cho dù là danh sĩ học vấn uyên bác như Tử Cương tiên sinh, hay tài nữ như Thái đại gia, cũng chưa chắc đã thấu hiểu chân nghĩa của việc 'vì đạo mà chiến' này."

Có người kêu lên: "Nếu vậy, thì ai mới có thể thực sự thấu hiểu?"

Tôn Sách cười lớn, giơ hai tay lên, ra hiệu mọi người im lặng. "Xin chư quân chớ nóng vội, cho phép ta đưa ra lời dẫn mào đầu, giải thích đôi chút. Đợi ta nói xong, nếu vị nào có ý kiến khác, hoan nghênh chỉ giáo."

Mọi người liên tục gật đầu. Không chỉ đám học viên tốt nghiệp Giảng Võ Đường dấy lên sự tò mò, mà ngay cả Trương Hoành cũng bị khơi dậy hứng thú, thậm chí còn có chút lo lắng. Trận Quan Độ, Tôn Sách đánh bại Viên Thiệu, ổn định thế cục Trung Nguyên, khi gặp lại, ông cảm nhận rõ ràng tâm thái của Tôn Sách đã khác xưa. Nói theo hướng tốt, là tự tin thong dong hơn, không còn căng thẳng như trước. Nói theo hướng xấu, thì có chút tự phụ, khó tránh khỏi độc đoán chuyên quyền. Ông rất muốn nghe Tôn Sách giải thích về cảnh giới thứ ba này, sau đó đánh giá, để Tôn Sách có chút cảnh tỉnh, đừng quá xem thường người khác.

"Trước khi giải thích vấn đề này, chúng ta hãy tạm gác sang chuyện khác, nói về sĩ." Tôn Sách nói: "Chư quân, các ngươi có cảm thấy mình là sĩ không?"

Các học viên tốt nghiệp im lặng đối mặt, tâm trạng có chút phức tạp, có người liếc nhìn Trương Hoành và những người sau lưng Tôn Sách. Sĩ là gì? Người như Trương Hoành, Tuân Du mới là sĩ, sĩ không chỉ cần có học vấn, mà còn phải có đạo đức, có danh vọng, được sĩ lâm thừa nhận, mới có thể được gọi là sĩ. Theo tiêu chuẩn này, ngay cả Quách Gia, Chu Du cũng chưa chắc đã được gọi là sĩ chân chính. Quách Gia danh tiếng không tốt, là kẻ lãng tử nổi danh. Chu Du học vấn không đủ, phần nhiều bị xem là võ phu, chẳng qua là nho nhã hơn võ phu bình thường một chút mà thôi.

Về phần họ, chưa từng nghĩ mình sẽ có quan hệ gì với sĩ.

"Xem ra chư vị không có tự tin này." Tôn Sách cười: "Tuy các ngươi thường được gọi là tướng sĩ, hoặc sĩ tốt, hoặc sĩ ngũ, nhưng cái 'sĩ' này của các ngươi đã không còn là sĩ mà thánh nhân nói tới, người khác không coi các ngươi là sĩ, các ngươi cũng sẽ không dùng tiêu chuẩn của sĩ để yêu cầu bản thân. Nhưng các ngươi quên rằng, sĩ chưa bao giờ là vinh dự độc quyền của người đọc sách, các ngươi cố nhiên không thể gọi là sĩ, người đọc sách cũng tương tự không thể gọi là sĩ."

Mọi người đều có chút trở tay không kịp. Học viên tốt nghiệp cố nhiên không hiểu, Trương Hoành và những người khác cũng ngơ ngẩn. Nghe ý này của Tôn Sách, đến họ cũng không xứng gọi là sĩ?

"Tướng quân sao lại nói vậy?" Trương Hoành nhịn không được hỏi một câu.

"Dám hỏi Tử Cương tiên sinh, sĩ nên lấy gì làm chí?"

Trương Hoành hơi ngẩn ra, liền nói: "Sĩ chí tại đạo."

"Làm thế nào mới có thể chí tại đạo?"

"Cái này..." Trương Hoành chuyển ý trong chớp mắt đã hiểu ý của Tôn Sách, nhất thời không biết nói gì, nhưng lại có cảm giác bừng tỉnh. Phu tử từng nói, sĩ chí tại đạo, nhưng ông không nói rõ ràng chí nên chí tại đạo như thế nào. Ông tất nhiên có thể tìm ra rất nhiều lý do từ những kinh điển khác về việc chí nên chí tại đạo ra sao, nhưng ông không cần thiết phải tranh luận vấn đề này với Tôn Sách ở dịp này, hơn nữa suy nghĩ của Tôn Sách chưa hẳn không phải là một nhà chi ngôn, tuy thủ đoạn hơi thô bạo, thậm chí có chút khiên cưỡng, nhưng dụng tâm lại thực sự lương khổ.

"Làm sao chí tại đạo?" Tôn Sách xoay người nhìn mọi người, lần nữa đặt câu hỏi. Thấy Trương Hoành cũng bị ông hỏi bí, tự nhiên không ai dám tự tìm mất mặt, chỉ mở to mắt, dựng tai lên, nghe Tôn Sách giảng giải lý luận của hắn, rồi xem cảnh giới thứ ba của hắn là gì. Tôn Sách nhìn quanh bốn phía, tăng cao âm lượng, chậm lại tốc độ nói, gần như từng chữ từng chữ nói: "Sĩ không chỉ phải đọc sách, mà càng phải luyện võ. Đọc sách là biết đạo, luyện võ là hành đạo. Không biết đạo, cố nhiên không được, biết mà không thể hành, cũng là uổng phí. Vì sao luyện võ mới là hành đạo? Luyện võ không chỉ để cường thân kiện thể, ngự vũ chiết xung, mà càng là căn bản để thể ngộ đại đạo. Trời đất sinh người, có người rồi mới có gia, có gia rồi mới có quốc, có quốc rồi mới có thiên hạ. Không tu thân, sao có thể tề gia? Không tề gia, sao có thể trị quốc? Không trị quốc, sao có thể bình thiên hạ? Cho nên người có chí tại đạo, không chỉ phải đọc sách, mà càng phải luyện võ, tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ, đó mới là hành đạo. Không đọc sách, không biết đạo. Không luyện võ, khó hành đạo. Người không đọc sách cố nhiên không thể gọi là sĩ, chỉ đọc sách mà không luyện võ, cũng tương tự không thể gọi là sĩ, bởi vì họ chỉ có thể ngồi mà luận đạo, không thể đứng dậy hành động, họ thậm chí không biết đạo mà họ luận là thật hay giả."

Tôn Sách dừng lại, ánh mắt rực sáng quét nhìn một vòng, lớn tiếng nói: "Người như vậy, quốc cũng như vậy. Luyện võ không nhất định phải chém giết với người, tập chiến cũng không nhất định là phải chinh phạt. Vừa rồi Thái đại gia nói, thiên hạ tuy an, vong chiến tất nguy, khá gần với đạo lý, nhưng không quên chiến không nên chỉ vì sợ hãi, mà càng nên trở thành một thủ đoạn để làm cường quốc, giống như luyện võ đối với con người vậy. Người luyện võ, quốc tập chiến, đều là gốc rễ của hành đạo. Chư quân đều là học sinh Giảng Võ Đường, chắc hẳn từng nghe đạo lý 'bất khả thắng tại ngã, khả thắng tại địch'. Tôn Tử nói, bách chiến bách thắng, phi thiện chi thiện giả dã; bất chiến nhi khuất nhân chi binh, thiện chi thiện giả dã. Không chiến mà khuất phục được binh lính của người mới là cảnh giới cao nhất của dụng binh chi đạo. Tập chiến không phải vì để chiến, mà là vì để không chiến."

Tôn Sách giơ tay lên, dùng sức vung một cái. "Đây chính là cảnh giới thứ ba mà ta muốn nói: Vì đạo mà chiến, vì không chiến mà chiến."

Trong giảng đường một mảnh tĩnh mịch, không có tiếng tung hô, cũng không có tiếng chất vấn, mỗi người đều đang trầm tư, học viên tốt nghiệp dưới đường như vậy, Trương Hoành, Chu Du và những người trên đường cũng như vậy.

Một lúc sau, trong góc truyền đến một tiếng cười sang sảng. "Dương xuân bạch tuyết, khúc cao hòa quả. Tôn tướng quân, cao luận bậc này, chỉ có thể nói với hai ba người, mới có thể hiểu ý mỉm cười. Đối diện với đám tục nhân này, ngươi không thấy tịch mịch sao?"