Khi rời nước Pháp và để hồ sơ của bố được đầy đủ, con không muốn bỏ sót một điều gì, cũng như một ai. Do đó ta mới lên tàu, với tư cách vị khách vào giờ chót,  Maximilien, vị quận công trẻ, người được Napoléon III đưa lên ngôi ở Mehico.

Bố Louis thường nói với tôi về quận công:

– Ngài không hề yêu cầu gì ở ai cả, con rõ không, trừ Adriatique mà Ngài bắt gặp qua cửa sổ của Ngài, gây cho Ngài cảm hứng vần thơ tạm được:

Ồ! Để ta bước tiếp con đường thanh bình

đường mòn tăm tối cụt lối dưới các cụm sim.

Tin ta, đường Khoa học và việc tôn thờ Nàng Thơ tuyệt đẹp hơn ánh ngời chói của vàng và của mũ miện.

Hẳn phu nhân Charlotte của Ngài, sinh tại Cobourg-Gotha, là một người có tham vọng, nhưng đấy là một tội lỗi đáng yêu của phần lớn các bậc phu nhân các quận công.

Bà nội Marguerite nghiêm khắc hơn. Bà nội để tay lên vai tôi, trịnh trọng nhìn tôi và bảo:

– Cháu, một vị hoàng đế trao tặng cháu ngôi báu, cháy hãy biết tỏ ra xứng đáng...

Hỡi ơi Maximilien đâu có được những đức tính của Gabriel Orsenna. Ngài không biết cai trị cái xứ Mehico bất trị. Quân đội của ta bỏ rơi ngài.

– Cháu không thấy chuyện người Pháp quay về Pháp là bình thường à, Gabriel? - bà nội Marguerite hỏi.

Và thế là người Mehico xử bắn Maximilien.

– Tất nhiên là buồn rồi, nhưng phải thừa nhận rằng hoàng đế của ta chẳng có lỗi gì trong chuyện này, - bà nội Marguerite bảo, - Người đã tạo cơ hội cho ông ta...  

Sau này tôi được biết phần tiếp theo câu chuyện đáng buồn của ông ta.

Tuy đã chết, Maximilien nghĩ rằng  có thể lấy lại cuộc đời ông yêu mến. Thực ra, cương vị một bóng ma khá thích hợp với ông. Một bóng ma có thể mơ thơ ca không viết ra những vần thơ sẽ bị nhạo báng. Ông có thể sống tại Adriatique những ngày đẹp trời và khi sương mù ẩm ướt kéo về thì lại chuyển sang nghỉ ngơi ở nơi khác. Ông có thể yêu vợ, dịu dàng, nhẹ nhàng không bị kích thích bới tham vọng bẩm sinh của tất cả những ai tên là Charlotte, sinh tại Cobourg – Gotha.

– Nhưng, bây giờ làm ơn hãy để cho tôi được yên. - Bóng ma Maximilien bảo.

Thế nhưng người ta đã không để ông được yên.

Sau khi ông qua đời, hàng ngàn bè bạn đã kéo đến bên ông. Những người bị công phãn trước thái độ của Bonaparte III, những người hổ thẹn là người Pháp. Mọi người đều nồng nhiệt và có thiện ý. Nhưng thật ồn ào! Trong sô họ chỉ có mỗi họa sỹ Manet tỏ ra có thái độ dễ chịu và có ích. Thay vì hò hét, ông bộc lộ nỗi phẫn uất của mình trong nghệ thuật. Do vậy, vào năm 1868, ra đời một bức tranh ảm đạm và khỏe khoắn vẽ đội xử bắn, súng ống, tên chỉ huy cuộc hành hình, một vài nhân vật không quan trọng và vị hoàng đế trong một khoảng thời gian ngắn của Mehico, áo sơ mi trắng phanh rộng, hở cả ngực. Suốt trong thời gian bức tranh được thai nghén, Maximilien cố kìm không lại thăm ông họa sĩ. Khi tác phẩm vẽ xong, Maximilien được mời tới. Thế là cái chết hiện diện ở đây, ngay trước mặt ông, lại một lần nữa, buổi sáng lạnh giá đen tối, cái chết của ông bị đóng đinh căng trên vải vẽ như con bọ hung bị ghim trên lie, cái chết của ông lại bị giết một lần nữa, mỗi lần theo một kiểu, chỉ thiếu những thứ đồ linh tinh theo kiểu Mehico của buổi sáng đó, hai, ba con chim ưng, núi lửa hộ mệnh, người nghệ sĩ đã rất có ly khi chỉ lưu lại cái chủ yếu. Do vậy Maximilien đã nhảy múa, lượn lờ trong xưởng họa, cảm ơn Manet, nhờ anh mà cái chết của tôi mới chết được, anh xếp đặt tôi một cách lông lấy trong ký ước con người, tôi phải ôm hôn anh mới được và Maximilien hôn lên trán nhà sáng tạo, một cái hôn đầy hơi ấm, đầy tình bằng hữu mà bóng ma có thể truyền cảm.

Hỡi ôi, mấy tháng sau, Manet thấy đắn đo ngại ngùng, Maximilien của ông không đạt. Ông bỏ Maximilien khỏi bức tranh. Người ta tưởng tượng thấy nỗi thất vọng của kẻ bị xử bắn. Tất nhiên, ông có thể hy vọng phục sinh một Maximilien đẹp hơn, dữ dội hơn. Nhưng vị cố hoàng đế Mehico hơi có tính nghệ sĩ, ông đã rõ đầu óc những người này ra sao, tính ngông này làm nảy sinh một tính ngông khác, hỡi ôi, hỡi ôi, thời vận của ta đã qua, ông tự bảo và thốt lên một tiếng thở dài sườn sượt. Tóm lại, có lẽ khoảng trống đó sẽ kích thích sự tò mò (hơn) hẳn như bộ mặt thật của ta?

Hỡi ôi, hỡi ôi, mấy năm sau, Manet qua đời. Những người thừa kế của ông tranh giành các bức họa ông vẽ. Và cắt ra làm 4, đúng, cắt ra làm bốn mảnh, cái chết của Maximilien mà rồi các mảnh bị tản mát tứ phía.

Mãi sau này, Edgar Degas xuất hiện. Phải chăng là để tưởng nhớ Maximilien? Chắc có lẽ nói cho đúng ra là để tưởng nhớ Macet (hỡi ôi). Edgar Degas săn lùng và thu hồi được từng mảnh, từng mảnh một. Cái chết của Maximilien, không có Maximilien, lại được tụ hội.

Hỡi ôi, Degas qua đời. Một lần nữa, Maximilien lại run rẩy. Nhưng bảo tàng mỹ thuật National gallery để mắt chăm giữ. Tại cuộc bán đấu giá lớn vào năm 1919, bảo tàng này đặt mua bốn mảnh cái chết của Maximilien để từ đó (đến vĩnh viễn?) tập hợp lại trên một bức tường tại London (Trafalgar Square).

Thế mà bố lại muốn tôi theo phái Bonaparte?

Vậy đấy, nếu thêm vị hoàng đế trong khoảnh thời gian ngắn Maximilien vào danh sách khách đi tàu thì vừa đủ. Để bố tự rút ra kết luận và phác họa chân dung của Gabriel vào cuối năm 1900, về mặt chính trị mà nói. Dũng cảm lên, bố. Tôi, tôi đi tiếp cuộc hành trình của mình.