Ngoài chợ Belem , không có gì thay đổi. Kể cả sáu chục loại cam, lẫn những chiếc giũa hình vảy cá để giũa móng tay, viền đỏ, con cá Pirarucu to tướng, cả các rễ cây bổ dương, lẫn những chiếc võng bằng tơ sống để có thể thử luôn tác dụng của các rễ cây bổ dương.
Vừa xuống tàu Gabriel bước thanh thản đến khách sạn Paris, tuy người đang bốc lửa (vào tuổi tôi, đã đến lúc phải biết một cuộc sống tình dục thực sự) :
- Ôi! Anh bạn thân mến, ôi, anh bạn thân mến, cuối cùng anh đã quay về, từ lâu người ta đã có ý định đến chỗ anh…
Và ông giám đốc Abel kể cho anh nghe, chi tiết, với sự tăng viện ồ ạt của các đĩa và cốc tượng trưng cho các đội quân, tháng Tám nhục nhã, tháng Chín vinh quang, bỏ chạy ra biển, chui xuống đất, tóm lại đầu 14 – 18…
Gabriel sững sờ ngồi nghe miệng lẩm bẩm ta biết làm gì đây ? Tôi chẳng nghe nói gì. Tại sao một cuộc thể chiến lại không dội sang Brésil? Gabriel ngồi thẳng người lên, nhưng còn Clara, còn Ann, bố Louis, hai gia đình tôi…
- Anh cứ yên tâm, họ viết thư cho anh đây, đó là một dấu hiệu tốt.
Và ông giám đốc Abel đưa thư từ cho Gabriel
Cháu Gabriel.
Cả hai bố con cháu đã đúng. Không còn Alsace và Loraine thì xây dựng một Đế quốc làm gì? Nhưng có lẽ đã đến lúc phục hồi tư tưởng mà Maximilien và ông nội cháu đã hiến dâng cuộc đời: tạo dựng một đất nước Mêhicô hùng mạnh và công giáo chống lại sự ngự trị của Mỹ. Cuối cùng bà để cháu tự phán xét. Cháu là người ở trong vùng. Hơn nữa một kỹ sư như cháu biết phải làm gì.
Bà ôm hôn cháu. Bà nội Marguerite
… Để anh chuốc lấy lo âu làm gì? Clara
Ôi Gabriel, theo như em biết rõ người anh quá nóng. Thế mà đất ở Argone lại quá lạnh, theo như lời anh em bảo. Do đó, vì cả chúng ta mong anh ở đâu cứ ở đấy. Marie – Ghislaine.
… Tùy anh lựa chọn cuộc chiến anh muốn, anh Gabriel, chỉ mong cuộc đời anh thọ lâu. Ann
- … Và em đã bỏ đi, anh Gabriel, vì em cảm thấy nỗi sợ của em làm anh yên lòng. Và giữ tình trạng bỏ đi (không biết có ai nói “giữ tình trạng bỏ đi không?) vì nỗi buồn của anh không làm anh yên lòng. Clara.
- …Châu Âu lan tràn một bệnh cúm, châu Á khủng khiếp tồi tệ hơn, những căn bệnh ngoại lai và em là y tá,em biết điều em đang nói gì…Martin mặc đồ trắng của anh.
Gabriel chẳng quen biết ai có cái tên là Martine cũng như Marie-Ghislaine,Odile, Jeanne, những bà những cô này, kể từ sau khi có lệnh tổng động viên, ngày nào cũng viết thư cho anh. Phải một thời gian sau anh mới phát hiện ra điều bí mậtClara là ClaraAnn là Ann. Nhưng Martine là Louis, Marie-Ghislaine là Louis. Bố Louis chắc là cảnh giác với bên kiểm duyệt, Louis đã đánh lạc hướng theo cách của mình. Sau khi tìm được mật mã, những bức thư trở nên rõ ràng: mong rằng con ở đâu vẫn ở đấy, đùng tham gia vào cuộc chiến.
Không thể tuân theo lệnh, sự chênh lệch về giờ giấc đã làm thêm gay gắt nỗi sợ. Gabriel lại vùi đầu vào tính toán:
- Hai mươi một giờ- sáu giờ (giờ ở Pháp) đang là đêm. Hy vọng rằng các trận đánh suy giảm.
Giữa mười lăm giờ và nửa đêm (giờ ở Belem). Gabriel cảm thấy tương đối yên tâm. Tim anh đập đỡ rộn rã hơn, anh lại thấy hy vọng, có lẽ mình sẽ được gặp lại họ, tất cả những ai mình yêu thương.
Nhưng sau đó mặt trời vừa ló ở Pháp (đêm khuya ở Belem), anh chẳng còn ngồi yên một chỗ, anh chạy bộ tới bưu điện để gọi điện về Paris (không được, các nhân viên người Brésil cũng phải ngủ như mọi người trên đời), anh đi đi lại lại trong tiền sảnh (không một bóng người) của khách sạn, đến dãy cây xanh ở cuối chỗ đón tiếp khách anh quay lại, thắp sáng tất cả những đèn định xua tan những hình ảnh: Louis nằm dài dưới lớp dây thép gai, một viên đạn đại bác phá tan khách sạn Washington và Albany.
Và khi cuối cùng ông giám đốc từ trên phòng mình bước xuống (bảy giờ ở Belem, mười ba giờ ở Paris,hy vọng, ồ!đúng, hy vọng vào giờ ăn trưa, ở đằng ấy họ giết nhau đỡ hơn), Gabriel vội chạy bổ tới bên ông ta: tôi phải đi, tôi phải đi.
- Thì tôi đã bảo anh rồi mà, anh Gabriel,anh sẽ có tàu vào một tuần nữa, không thể sớm hơn được. Hy vọng rằng anh sẽ dự bữa ăn trưa tại Amicale?
Hãy tỉnh táo nào, Victor Hugo và Racine, trong năm 1915, không chỉ có bạn bè ở Belem. Nhiều người Brésil công khai tỏ ra yêu thích Goethe và Wagner để giải trí và Bazilianische Bank Fur Deutshland vì công việc. Còn về Auguste Comte một số người có nhận xét, không phải không có lý do, rằng hội của Đức là một mô hình thực chứng: nghiêm túc, cụ thể, khéo léo. Liệu có thể nói như vậy về nước Pháp không? Nói tóm lại, tập đoàn Đức có thế lực. Nó chạy khắp thành phố để vì một lời tán đồng hoặc từ chối, bỏ xa hai kilômét gần Ypres, bàn tay ngắn của người Bungari vươn tới Macédoine.
Những người thân Pháp lánh nạn ở khách sạn Paris và chính tại đây Gabriel học được cách hiểu rõ hạng người kỳ lạ này.
Như viên sĩ quan hành chính Febronio de Brito, người đeo hai đồng hồ liền, một chỉ giờ nhiệt đới và chiếc kia chỉ giờ Paris, phố Mouffetard, nơi ông ta đã từng sống.
Như gia đình này, đông đúc, con cái được đặt tên là Cosette, Valjoão, Quasimoda, Esmeralda, Napoleão – le – Petit, Marius, Jvaerto, Boozinho và Jerimadeth.
Nhưng người thân Pháp nhất, không cần bàn cãi, đó là kỹ sư Carlos Drumond, một trong những người chịu trách nhiệm con đường sắt truyền thuyết xuyên qua rừng rậm nối liền Mamore và Madeira. Trước hôm lên đường Gabriel đã gặp ông ta. Trông ông ta có vẻ quá mệt mỏi.
- Chà! Xong rồi. Tôi vừa đóng dấu vào bài thi cuối cùng. Ngày mai ông lên đường, ông có thể đem nó giúp tôi về Pháp được không? Lần này xem ra tôi đã làm tốt việc…
Hàng năm ông Drumond đều gửi bài về dự thi tuyển vào trường Bách Khoa. Đề thi được gửi qua đường điện tín. Ông làm bài dưới sự giám sát của một giám thị. Làm xong bài, ông bỏ vào phong bì có niêm phong của nhà trường, Montagne – Sainte – Geneviève Paris (Pháp).
- Họ sẽ thẳng tay chấm bài của tôi, rồi ông xem. Hai lần, vào năm 1908 và 1910, suýt nữa thì tôi được nhập học. Năm nay, tôi đặt nhiều hy vọng lắm… Với điều kiện là bài thi được gửi tới trường. Do ông là người Pháp, ông có thể cho tôi biết nghe đâu người ta thay đổi chương trình thi tuyển, ông có được nghe nói gì không, không à? Càng hay, nhưng tôi vẫn cứ phải thận trọng, rất có thể họ sẽ thay đổi lung tung chẳng cần báo gì cả… Nếu tôi được nhập học, tôi phải khẩn trương. Theo ông tôi có tới kịp dự kỳ thi nói không?... Một giấc mơ tôi hằng ao ước… Trường Đại học bách khoa… đây là đỉnh cao Lý trí Pháp, đúng không ông, đỉnh cao?
Dần dà, bầu không khí của những người thân Pháp trở nên ngột ngạt. Họ bắt đầu nhìn Gabriel bằng cặp mắt kỳ cục, tất cả những người bạn này của nước Pháp: anh ta làm gì ở đây, cái anh chàng người Pháp kia, lẽ ra anh ta phải về bảo vệ đất nước mình? Cuộc chiến tranh này không nâng được thị giá cao sư thì nổ ra làm quái gì? Liệu cái xe tắc xi ở Marne, do ngẫu nhiên, có nảy sinh nhu cầu thay bánh xe bằng lốp có săm bơm hơi không? Vả lại nếu châu Âu khá đần để lao vào chỗ tự vẫn thì liệu giờ phục thù đã điểm đối với châu Mỹ, người Mỹ và người Mỹ - Latin chưa?
Do đó Gabriel rời khách sạn và bất chấp tập đoàn Đức, đi dạo trong thành phố, từ bờ sông đến nhà hát nhạc kịch Teatro da Paz, từ chợ đến đồn Castelo và đi đến hết nhà thờ này tới nhà thờ xây theo lối kiến trúc dòng Tên, rồi lại lối kiến trúc Baroque…
Khi đi dạo, Gabriel cứ tung xuống đất quả bóng cao su của anh. Ta thử đặt mình vào địa vị anh xem. Tuổi trẻ của anh đã trôi qua (ba mươi hai tuổi). Vợ anh bỏ đi, đất nước anh đang có chiến tranh, vùng Amazonie của anh đang say ngủ, bố anh bị động viên, mẹ anh không rõ là ai, bà nội anh bị đế quốc ám ảnh… Bản tổng kết chẳng thuận lợi chút nào, anh cần sự bật nảy. Không một tác giả mục tiểu phẩm nào phát biểu bất đồng với ý của tôi.
Và thế là, đến gần bến cảng, quả bóng diệu kỳ này, lẽ ra đập xuống mặt đất bằng thì lại đụng phải một vật gì đó (một hòn đá? Một trái cây bị giẫm? một chiếc ví bị lãng quên?). Nó liền bật ngay về phía bên phải. Nó nảy thìa lìa trên guốc đánh véc ni của một nhà chụp ảnh có cơ thể che khuất sau lớp váy đen rất quen thuộc, rồi bay tiếp đập vào chân phải đi đất của một chú bé đang bóc vỏ maracuja, chú liền chộp luôn nó và tuồn ngay cho chú ngồi bên cạnh, làm chú này khó chịu vì từ mấy phút nay chú ta chăm chú dõi theo dõi bàn tay của một cô bé da đen đang mải đánh bóng một chiếc lọ bằng thiếc, cô bé cố tỏ vẻ đạo đức giả chẳng đạo đức giả mang tính điển hình của các cô bé da đen ở Belem do Para (Brésil), chú bé ngồi bên cạnh này liền quăng luôn quả bóng đỏ lên không trung, nó bay theo một đường quỹ đạo ngắn và bị giắt vào một khe trên phía bên phải cổng nhà thờ Notre – Seigueur – das- Mercês.
Kể lại tình tiết này, Gabriel không cố ý tự khoác cho mình vai trò người chủ chốt đưa bóng đá vào Brésil.
Một lần nữa, anh chỉ muốn nêu với bạn rõ các sự việc:
- Trước khi xảy ra tình tiết này, ở Belem không thấy có môn bóng đá.
- Sau khi xảy ra tình tiết này, ngay ngày hôm sau trong cả thành phố, dưới các gốc cây xoài, trước các nhà kho, khoảng trống giữa các cửa hàng ở trong chợ, những người thuộc năm giới cứ dùng chân đưa qua đưa lại những quả bóng tròn tương tự quả bóng của Gabriel: vô vàn nhân chứng có thể khẳng định điều đó (nếu con quan tâm đến vấn đề đó, con khẩn trường, chắc chắn một số nhân chứng vẫn còn sống).
Vào buổi sáng ngày 20 tháng Mười, Gabriel thấy mấy lời thoái thác sau đây để trên bàn ăn điểm tâm, đặt giữa lát xoài ướt át (sau chiến tranh anh bạn phải suy nghĩ một cách nghiêm túc đến cuộc sống tình dục của mình, Gabriel) và cốc nước cam hầu như rất đặc do có nhiều tép cam (trước hết phải dùng vitamin, Gabriel).
Tôi là Petraglia Abel, lãnh sự không chính thức của Pháp tại Belem, Bang Para, Brésil, xác nhận ông Orsenna Gabriel không có khả năng trở về binh đoàn của ông, vì tình trạng bách bức của Amazonie và không có tàu thủy sang châu Âu.
Gabiel chạy vào bếp ôm chầm ông giám đốc Abel và cảm ơn ông về chuyện này và những chuyện khác (tất). Clara, anh sao có thể khước từ ông ta được một khi trước giờ lên đường, ông ta yêu cầu ông đưa cho những bức thư của con, những bức thư tuyệt vời. Clara, bức đoạn tuyệt và bức thư giải thích rõ mọi điều “và em ra đi vì em cảm thấy rằng chắc nỗi sợ của em sẽ làm anh yên lòng…”? Làm sao có thể khước từ ông ta, ông ta thấy rằng (anh tán thành với ông ta) thực hành cuốn sách vàng là điều nực cười, nhưng ông ta đã từng mơ ước mở một viện bảo tàng, ở ngay tại chỗ lò bánh mì, một viện bảo tàng tình yêu.
- Mong anh tin tôi, tôi đã phải lúng túng khi lựa chọn tất cả những gì họ đã bỏ quên trong các phòng của tôi. Nhưng tôi xin hứa với anh rằng thư tín của anh cũng như một mẩu trong cuốn sách thần diệu về mối tình của Swann sẽ được đặt ở một chỗ cao sang
Anh không biết ông ta đã cụ thể hóa dự kiến của ông ta chưa. Nếu đã cụ thể hóa rồi thì em có thể tha thứ cho anh[1], Clara, về sự không kín đáo của anh[2] không?”.
❀ ❀ ❀
[1] “Chấp nhận tha thứ. Rất vui về danh tiếng nhiệt đới của anh. Xin lỗi, xích đạo. Ký tên: Clara”
[2] “Khi nghĩ tới điều này, em thấy hối tiếc. Vì chúng nói lên rất rõ nỗi sợ của chúng ta, những nỗi sợ mà chúng ta đã trải qua dạo ấy, và nếu không có những bức thư thì thật khó hồi tưởng lại những nỗi sợ, những nỗi sợ thật dễ quên biết bao, em rất hối tiếc, nhưng em hiểu rõ. Ký tên: Clara”
