Mong những người bạn Cố đô Huế (Hiệp hội được thành lập theo Đạo luật 1901) lượng thứ cho, vì đến Huế, ông Gabriel đã đi ngay tới trường đua xe đạp. Vào các buổi tối thứ Bảy thì đấy là cách tốt nhất để gặp ngài thủ hiến. 

Đường đua không lớn lắm, có tám đèn, không đủ chiếu sáng và độ nghiêng thì hơi nguy hiểm ở những chỗ vòng lượn. Người xem vỗ tay không ngớt. Thật ra, chẳng có gì đặc biệt cả. Một tốp áo quần đủ màu sắc đang đua tài, nhưng rõ là chẳng mấy gắng sức. Một tay đua áo đỏ đang cố rượt theo. Đúng là ngài thủ hiến rồi, Ngài mang trên lưng con số 1 to tướng.

Gabriel đi về chỗ khán đài dành cho các ký giả, một khu vực khá lịch sự, có ghế bành và cứ hai ghế lại có một ngọn đèn nhỏ. Một viên cảnh sát khẽ hỏi:

- Ông ở báo nào đấy?

- France-Soi, - Gabriel đáp và theo phản xạ, tuôn tiếp luôn: - phố Réaumur.

Viên cảnh sát như bật nhảy khỏi giường, mắt giương to, lúng búng xin lỗi ông, mời ông ký giả theo tôi. Và anh ta yêu cầu hai người bản địa, đang cầm bút bi trên tay, nhường chỗ. Ngồi đây coi như ông đang ở đúng ngay vạch đích. Anh ta dùng mũ phủi bụi ở gờ bê tông dùng làm bàn viết, xem lại đèn đóm, chúc một buổi tối tốt đẹp và xin mạn phép, mong ông viết cho một bài báo và ông thủ hiến, ngài rất thích các bài báo…

Ngài đã vượt lên đầu, nhưng không còn giữ được nhịp độ nữa. Khi Ngài đạp xe qua, người ta nghe rõ tiếng Ngài thở như một con cá voi lúc tuyệt vọng. Người đồng đội gọi với: thưa Ngài thủ hiến, xin để tôi lên tiếp sức. Nhưng Ngài chẳng muốn biết gì hết, không còn nghe gì nữa, cứ tiếp tục đạp. Bên khán đài đối diện, lính lê dương không chịu ngồi yên nữa. Họ cười ầm ĩ, tung mũ lưỡi trai trắng lên trời: Kẻ nào đè lên giường nặng quá thì hà… hà… lấy sức đâu mà đè lên bàn đạp được. Ngài thủ hiến như sắp đứt hơi. Các tay đua khác cố gắng để không vượt lên trước nhưng không phải lúc nào cũng làm được như thế: xe đua đường vòng không có phanh. Họ đành cho xe leo lên cao ở chỗ đường lượm để hãm bớt đà, cứ tình bơ mà bám vào lan can để dừng lại…

- Tôi có mấy lần thưa với ông ta là rút ngắn bớt các cuộc đua tiếp sức của ông ta lại… Thưa, tôi xin tự giới thiệu: Jean – Christian Bérard, chủ tịch Câu lạc bộ đua xe đạp.

Gabriel quay lại. Đó là một giọng người Pháp. Hay đúng hơn là giọng của một quan chức, vì trông các quan chức thể thao là nhận được ra ngay, dù họ là người nước nào đi chăng nữa: áo vét màu, phù hiệu, quần flanen, đồng hồ Rolex, tóc chải bóng, rẽ ngôi giữa và không có tí dấu vết mồ hôi nào, dù là khi trời nóng.

- Hân hạnh!

- Xin lỗi ông, ông là đặc phái viên hay là phóng viên thường trú mới tới?

Tiếng chuông báo vang lên. Vòng cuối, vòng nước rút, tuy gà gật nhưng cũng làm tốp đua xao động chút ít. Ngài thủ hiến giơ tay lên trời. Đám đông reo hò mạnh hơn. Cánh lê dương đứng hẳn dậy. Họ quẳng vỏ chai bia lên đường đua và huýt sáo đúng kiểu đàn ông, nửa bàn tay ngập vào trong mồm.

- Xứng đáng có một bài báo ra hồn đấy, ông cũng thấy thế chứ? – Ông quan chức hỏi.

- Vâng.

- Theo tôi, báo giới Thể thao Pháp vẫn chưa biết ngài thủ hiến Giao. Tay đua xe Giao cũng có thể sánh ngang với tay bóng bầu dục Chaban – Delmas hay tay đánh đôi môn ten nít Chaban – Delmas…

Ngài thủ hiến đạp xe tiến lại phía chúng tôi rồi xuống xe. Người ta khoác lên Ngài chiếc áo choàng màu tím ở phía lưng áo có in chữ Giao – Thủ hiến sáng lấp lánh như kiểu võ sĩ đấm bốc. Ông quan chức đứng thẳng dậy, hoan hô thủ hiến lại thắng thêm một cuộc đua tiếp sức nữa!

- Này ông Jean – Christin, mọi người chỉ còn đợi ông thôi đấy! – Ngài thủ hiến nói.

- Xin lỗi ông nhé, tôi phải ra chỗ đó. Mong ông hãy xử đẹp với ông Giao. Tôi không làm chính trị, nhưng tờ Équipe đã làm ông ta thất vọng, trong lúc mà ta hãy còn quá ít đồng minh ở xứ này.

Ông mặc áo vét có đính phù hiệu bước vội xuống. Tôi tới đây. Tôi tới đây.

Ngài thủ hiến và người đồng đội trèo lên bục. Ông quan chức nói to:

- Tôi xin trao cho người chiến thắng ở Giải tưởng niệm Francis Garnier, giải tiếp sức hai lăm vòng, chiếc cúp do Xí nghiệp Công – Lâm nghiệp Biên Hòa tặng.

Và từ loa phóng thanh người ta nghe thấy tiếng xẹt xẹt của kim máy rồi nổi lên bài La Masellaise.

Sáng hôm sau, Gabriel đã bị đánh thức dậy vì những tiếng vuốt nhẹ, nghe như tiếng sột soạt nơi cửa. Cái cách gõ cửa kiểu Đông Dương.

- Thưa ông ký giả, tôi là giám đốc Amaury, xin ông thứ lỗi, ngài Jean – Christian Bérard đợi ông ở phòng điểm tâm.

Ông quan chức vận một bộ đồ kiểu vận động viên: quần trắng, áo trắng, khăn quàng nhỏ quanh cổ.

- Xin lỗi là đã quấy rầy ông, nhưng xin báo để ông rõ. Chính là Cộng đồng người Pháp ở Huế đã cử tôi đến đây. Ông thủ hiến Giao tuy rất điềm đạm nhưng sự kiên nhẫn của ông ta cũng có mức độ thôi. Mong ông hãy đọc cái tin độc nhất mà tờ Équipe đã đăng. Ông đọc này, suốt cả sáu năm trời:

    “3 tháng Tư 1952, Hôm qua ở Huế (Annam), trên trường đua xe đạp của ông thủ hiến Annam, ông thủ hiến Annam đã giành được chiếc cúp, chiếc cúp Mỹ, của ông thủ hiến Annam trong cuộc đua tiếp sức hai mươi nhăm vòng”.

- Quả thật là quá nghèo nàn.

- Vì thế, chúng tôi trông chờ ở ông.

- Tôi sẽ làm theo khả năng của mình. Nhưng phải đợi đến ngày thứ Hai thì mục thể thao mới chiếm hai trang báo.

- Ông thủ hiến sẵn lòng đợi đến ngày thứ Hai. Thật là công toi. Ông đã biết chúng tôi đã tiếp đón anh ta như thế nào chứ, cái anh phái viên của tờ Équipe ấy! Như là đón một ông vua. Thế mà chẳng được gì cả. Vài cái dòng ấy. Chúng tôi đã tự hỏi không biết gã có chủ bụng chọc thối vào mối bang giao giữa chúng tôi với ông thủ hiến không. Vì rằng điều ấy sẽ lý giải mọi sự. một điệp viên của Maxcơva! Ông cho rằng tờ Équipe đứng về một phái nào không? Ông ạ, mấy hôm trước, khi quay lại đây, gã ta không nán lại lâu. Cả cái ông bạn đáng ngờ của gã nữa. Loại không được mời mà đến. Họ được dẫn trở lại ga tức khắc. Để ra Hà Nội (ông quan chức hăng hái hẳn lên. Làn da hung hung của ông ta điểm các vết đỏ). Thể thao là một gia đình và gia đình là điều duy nhất còn chống chọi lại được chủ nghĩa cộng sản. Giá mà Coubertin còn sống, ông sẽ cứu được Đông Dương chúng ta. Chúc ông một ngày tốt lành và xin lỗi đã quấy rầy.

Ông ta quay gót và sải dài bước, miệng lẩm bẩm những tiếng tiếc quá, tiếc quá, rồi ông ném chiếc vợt của mình xuống sàn. Nó bật lên, cứ như là một quả bóng vậy.

Còn lại một mình Gabriel trong phòng điểm tâm. Những người hầu bàn đang đứng đợi sau các cây cao su. Ông trông thấy những chiếc áo vét trắng của họ động đây sau những chiếc lá rộng và lấp loáng. Ông còn nghe thấy tiếng họ thì thầm, bật cười rồi lại im thít như là trong một lớp học khi đã xếp hàng sau hồi trống. Qua các cánh cửa chớp, từ phía vườn vọng lại tiếng cào cỏ, tiếng xào xạt của sỏi, tiếng nước phun, tiếng kéo cắt cành đanh gọn…

Grand Hotel chắc là đã mua sắm tách chén của Wagons-Lits: cũng cầm nặng tay như thế, cũng tròn trịa như thế, cũng những chữ màu xanh. Chỉ có điều khác là thay cho chữ Cook là chữ Huế. Uống những ngụm cà phê kem sau cùng ta cứ có cảm như uống si rô. Nhân vật của chúng ta lại đi rót thêm sữa vào là điều chẳng hay gì, vì sữa vào buổi sáng không chỉ có mùi nằng nặng mà còn làm cho đường như ngọt sắc hơn và tệ hơn là…

Gabriel tiến đến bên chỗ tiếp tân.

- Cô làm ơn cho tôi biết giờ tàu đi Hà Nội.

Bố Louis không còn ở Huế nữa rồi, mình phải vượt theo càng sớm càng hay.

Cô gái vừa được hỏi như hoảng lên. Ấy xin ông chờ cho một lát, một lát thôi. Để tôi còn báo với ông Amaury. Cánh cửa BAN GIÁM ĐỐC – PHÒNG RIÊNG bật mở và đứng trước mặt tôi là ông Aumary, một con người dễ ưa (cùng khổ người như tôi và cũng tròn như tôi). Ông ta xoa xoa tay theo nhịp nhanh dần và chớp chớp mắt như chực muốn khóc.

- Người ta cho tôi biết tin gì vậy? Xin thứ lỗi vì hơi thọc mạch, nhưng ông định ra đi mà không thăm Cố đô Huế à? Vâng, tôi thật không phải, nhưng dù sao. Cố đô Huế…

- Cố đô Huế, có gì ghê gớm đến thế? 

- Ấy, ấy, Cấm Cung. Chưa kể đến Thành Nội và các Lăng Tẩm, Hoàng Cung, những lăng tẩm đẹp nhất thế giới…

Người con trai của Louis không cưỡng lại được các lý do cuối vừa được nêu ra.

- Đúng, các lăng tẩm thì thật tuyệt.

- Có thế chứ!

Ông sẽ không lấy làm tiếc đâu. Từ khi có cuộc chiến, có lẽ chẳng còn ai có thì giờ viếng thăm Cố đô Huế và các lăng tẩm thì càng hiếm hơn. Thật là không phải. Các lăng tẩm… Ngay như tôi, thường là vào các chiều Chủ Nhật… 

- Tuyệt! Ông thu xếp hộ tôi một cuộc du ngoạn nhé. Nhưng tôi phải về cho kịp chuyến tàu…

- Xin xong ngay.

Ông ta vỗ vỗ tay.

Từ giữa một tốp sáu, bảy người Việt đang ngồi xem các tờ Paris – Match cũ, một thanh niên còn rất trẻ[1] đứng lên.

- Đúng đấy. Cần có một hướng dẫn viên. Xứ Châu Á thật là rắc rối. Nhất là các lăng tẩm. Đi xem mà không hiểu gì thì thật là hoài. Xin giới thiệu anh Nguyễn, ông có thể tin tưởng hoàn toàn nơi anh ấy. Hiểu biết về lịch sử bảo đảm Ở đây chúng tôi đã tiếp đón nhiều chuyên gia, có cả thạc sĩ nữa. Chưa có ai phát hiện ra một sai sót nhỏ nào. Hơn nữa, tất cả hướng dẫn viên của chúng tôi đều là hội viên của Hội những người bạn ở Cố đô Huế…

Ông Gabriel không còn cách nào rút lui. Ông Amaury đã rời quầy và nắm chắc cánh tay tôi.

- … Và họ đã chọn ngôi nhà của tôi làm trụ sở của Hội, nơi đã có tên tuổi trên thế giới. Hội đã tuân thủ triệt để mọi điều chi tiết nhất của Đạo Luật 1901. Chính tôi đã xem xét. Tôi đã chẳng thể đầu đơn kiện…

Cuối cùng, thấy hiện ra một chiếc Citroen mười một mã lực, một chiếc xe quảng cáo, đầu đen, đuôi đen, nhưng hai bên sườn khoác hai tấm biển: “Hãng phim và chiếu bóng Đông Dương, 32 phố Boissy d’Anglas, Paris”, “Hãng sản xuất vũ khí Pháp Manufacture và Hãng xe đạp Saint – Étienne (Loire) thỏa mãn mọi yêu cầu của khách hàng thuộc địa”.

- Có, tôi có biết. Ở chỗ lăng tẩm thì như thế có hơi chướng. Nhưng tôi đã được Hội của những người bạn ở Cố đô Huế chính thức đồng ý. Một phần thu được dành cho việc trùng tu, mà cái việc này thì tốn kém lắm, ở nơi có khí hậu như thế này. Xin chúc ông một chuyến đi thưởng ngoạn tốt đẹp. tôi vẫn giữ phòng cho ông. Không phải trả gì thêm, nếu như…

Cám ơn bố Louis. Một lần nữa, con lại nhận được năng khiếu sư phạm của bố.

Nhờ có bố, con đã tới thăm các lăng tẩm đã làm rạng danh cho giống người chúng ta.

Và con đã hổ thẹn khi anh chàng Nguyễn hỏi: thưa ông, bên Pháp các ông có những lăng mộ nào? Tôi kể cho ông nghe: Điện Panthéon, Nhà thờ lớn Saint – Denis. Nhưng anh ta lại nhăn mặt: có phải những lăng một chung không? Tôi phải thừa nhận: đúng, mộ chung. Rồi anh ta, với một giọng đứt khúc: trong cái chết cần có một điều sâu kín nhất định. Làm sao vặn nổi anh ta? Theo anh ta thì chỉ có Invalides[2] là đẹp: Napoleon quả là may mắn: xung quanh là những người tàn tật, bên cạnh là bảo tàng, bên trên là vòm vàng. Anh ta rất muốn được tới thăm. Tôi đã hứa sẽ hết sức mình. nếu nước Pháp tỉnh hơn và bớt keo kiệt thì nên cho các trí thức trẻ này đi du lịch còn hơn là khinh miệt họ, vì như thế là đẩy họ vào tay cộng sản…

Cảm ơn bố Louis. Bố đã có lý.

Nền văn hóa và lễ tang của ta nghèo nàn quá. Vẫn chỉ là cái nghĩa địa Père – Lachaise ấy thôi mà người ta đã dùng theo mọi kiểu. Thưa ông, cần coi việc đưa lại cho người Pháp cái tham vọng về lễ tang, đó là một việc lớn. Tôi cho là không thể chần chừ đối với một nước lớn đang suy yếu. Nhưng tôi nói cho vui thế thôi. Ra tòa là nhất định tôi không nói theo kiểu ấy rồi. Xin ông yên tâm. Hơn nữa, nước Pháp đâu có suy yếu. Theo người ta nói, tổng sản phẩm quốc dân năm ngoái đã tăng 5% mà. Cuộc sống muôn năm! Nước Pháp muôn năm! Ông dùng thêm chút vang boócđô Lynch nhé?

Anh chàng trí thức trẻ luôn tươi cười biến mất một lúc và khi quay trở lại thì trên tay lỉnh kỉnh những cặp.

- Các thứ này để làm gì vậy? – Gabriel hỏi, vẻ lo lắng về sự chu đáo lo xa của những người dưới quyền.

- Có những khách muốn kiểm tra qua sách vở.

Rồi chiếc xe quảng cáo – tang lễ chồm lên.

Sau khi lăng bánh được vài vòng, lúc qua ngã ba, chàng trí thức cho dừng xe lại. Chúng tôi đã đi qua nhà ga. Trước mặt là làn nước xanh của con sông Hương đang trôi lờ đờ giữa hàng phượng vĩ và xoan. Bờ bên kia, Hoàng Cung đang chờ đợi – Ông muốn qua thăm không ạ? Gabriel hình dung: sơn son thếp vàng, khảm trai, lọ sứ thượng hạng. Ông lắc đầu.

Chàng trí thức lộ vẻ nhẹ hẳn người.

Sau này tôi mới hiểu điều đó: Ở Hội những người bạn của Cố đô Huế có hai bộ phận, những chuyên gia về phố phường và những người sành sỏi về lăng tẩm. Những người loại đầu thấy lo khi một du khách lôi họ đi giữa các lăng tẩm còn loại sau phát rầu khi đi giữa những cung điện. 

Con đường leo cao dần. Đó là một ngọn núi mà theo ý tôi, chẳng có vực ở bên phải cũng chẳng có tuyết ở bên trái. Một ngọn núi nhỏ nhưng mang dáng vẻ ngạo nghễ, có trồng nhiều loại cây chứ không phải độc một loại thông cố hữu như ở ta. Hàng loạt các tên mới lạ làm yên lòng ta, như khi ta mở một quyển sách dầy vào đầu kỳ nghỉ hè. Các dòng nước cũng chảy từ trên cao xuống như vẫn thường thấy, nhưng không có tiếng ầm ầm của tàu hỏa trên đường sắt như ta vẫn thường nghe thấy ở những dòng thác nhỏ nhất của nước Pháp, ta vẫn gọi là ôn hòa. Hậu quả của những dòng nước này: các lớp rêu đã phủ kín mặt đất. Các cây cao su thì che khuất bầu trời, còn các khoảng thưa thì níu bóng tối lại[3]. Từ lúc rời Huế, chúng tôi không gặp một ai cả. Chỉ riêng có chúng tôi. Quả là một đặc huệ hiếm hoi ở cái xứ Châu Á này.

Cuối cùng, chúng tôi tới được một đỉnh. Ở bên tôi, chàng trí thức đã dốc hết cặp ra và vội vội vàng vàng lật giở kho tư liệu của mình. Gabriel thấy mình nhẹ bỗng, bồng bềnh. Được thoát khỏi sự căng thẳng trên đời. cám ơn bố Louis đã dẫn con đến cái nơi huyền ảo của Vương quốc này.

Gabriel của chúng ta nhảy ra khỏi xe một cách vừa mềm mại lại vừa mạnh mẽ như còn ở tuổi thanh niên. Nhưng vừa kịp ngửa mặt lên trời nhìn ngắm phong cảnh (thoạt tiên đã thấy tuyệt vời) thì đã phải lại cúi xuống: chàng trai đã giơ ra một quyển sổ rộng:

- Của cha cố Cardière, quyển đầy đủ nhất về vùng lăng tẩm.

“Tất cả đều khêu gợi lòng thán phục: vẻ đẹp của phong cản, sự hài hòa của các lớp cảnh phía trước, vẻ hùng tráng hoang dã ở phía xa, những cánh rừng lớn soi bóng bên làn nước trong, dáng thanh lịch của những bức tường ổ rêu, những ngôi đền đầy bí ẩn, những chòi, vọng lâu sắp đặt có cân nhắc, những dấu ấn xưa phảng phất khắp nơi, vẻ uy nghiêm của cái chết”.

Và giống như là ở các bài văn giáo khoa chán ngắt, cứ dưới monet lại gần tấm ảnh sông Seine “thật”, dưới Sézanno lại có ngọn Sainte – Victorie “thật”, Gabriel bị bó buộc vào làm cái việc so sánh. Nhìn vào văn bản, nhìn vào cảnh. Tập thể dục mắt đến bã ra. Quả thật là cha cố R. P. Cardière nói không sai, đúng là vẻ uy nghiêm của cái chết.

- Xin cảm ơn nhiều. Anh có thể thu xếp sách lại. Xếp tất cả lại. Tôi không cần đến nữa đâu.

Ông Gabriel khép mi mắt lại và chỉ mở ra sau khi nghe tiếng đóng sập của cặp.

Gabriel Orsenna, một người đã chai sạn với các loại cảm giác khác nhau, có thể nói đã chán chường, lúc này mắt ngấn lệ. Lần đầu tiên trong đời, kể từ khi ở Brésil, ông cảm nhận được xúc cảm địa dư.

Như là một tia sáng xanh, càng hiếm hoi, nhưng không tắt ngay, một tia sáng cứ trải rộng ra và còn sáng dài lâu. Như một nụ hôn lên đôi mắt. Như những câu kiểu “cậu có muốn làm bạn tớ không” thường được nói trong sân trường vào giờ ra chơi. Sự tròn lẳn của những cánh tay rộng mở. Một làn sóng của lá và mây kéo dài, im lìm. 

Nhiều phút như vậy trôi qua, trong yên lặng hoàn toàn. Bởi vì người lái xe không nhai kẹo cao su, cái các-te của chiếc Citroen mười một mã lực không bị rung lên lớp sỏi đá và chàng trí thức thì tôn trọng những xúc cảm địa dư. Cuối cùng, anh ta cũng phá tan bầu im lặng:

- Thưa ông, xin ông cẩn thận kẻo bị nắng. Theo tôi, đầu tiên ta nên đi thăm các lăng tẩm để còn kịp thăm hết trước khi trời tối.

- Ừ, ta đi thôi, - Gabriel nói thật to, rồi nhỏ hơn: - Bố Louis ơi, chúng con đã đến đây rồi.

Thẹn thay cho nghĩa địa Père-Laichaise!

Lăng tẩm nào ở đây cũng gồm năm phần:

1) Sân tang lễ với các tượng quan văn, quan võ quay mặt vào nhau, xung quanh là ngựa và voi.

2) Tòa đặt bia đá.

3) Đền đặt bài vị.

4) Đình tạ thưởng ngoạn.

5) Ngôi mộ vô hình được cất giấu trong một tòa nhà riêng biệt mà chính nó lại được đặt khuất trong rừng.

Ngoài ra còn có những bức tường bao quanh, những hào sâu để bảo vệ, những hồ đầy sen nở đem đến sự thư thái cho người đã khuất, và những con đường thẳng hàng ngay lối len lỏi giữa các cây xoài và cây đại là để dành cho khách đến thăm.

Suốt hôm đó, tôi đã tìm kiếm bố Louis. Lăng Tự Đức. Không thấy. Lăng Đồng Khánh. Không thấy. Bên phải. Lăng của hoàng tử Kiên Thái Vương. Không thấy. Xa hơn. Lăng Thiệu Trị. Minh Mạng. Lăng lớn nhất, Gia Long. Lăng trang nghiêm nhất, Khải Định. Lăng hiện đại nhất mà bố có thể đã chọn lựa. Nhưng cũng không, vẫn không thấy. Anh chàng trí thức theo sau tôi tưởng nhu đứt hơi luôn. Tôi hỏi anh ta dồn dập.

- Vâng, đúng vậy. Đúng là có tập quán đến ngự ở lăng tẩm của mình trước khi tạ thế…

Chúng tôi đã trở lại ngôi vọng lâu, không có bố Louis đi cùng. Tôi nhìn lại một lần cuối. Tôi không còn hiểu bố tôi nữa. Còn ở đâu để chờ đón cái chết tốt hơn ở Huế?

- Nếu ông muốn kịp chuyến tàu thì… - anh chàng trí thức nói với tôi.

Màn đêm buông xuống.[4]

….

Hãy tưởng tượng một con người khá già nua, vào lúc năm giờ chiều, khó nhọc mới thức giấc được vì giấc ngủ trưa chính là giấc ngủ đêm của ông ta: ánh sáng làm ông ta yên lòng, còn cái nóng làm ông ta dịu đi. Trong khi ấy, cái đêm đen thực sự lại làm cho ông ta quá sợ và không ngủ được nữa.

Hãy tưởng tượng ông ta lúc đang nhắm mắt và nghe thấy tiếng cười ầm ĩ, tiếng thì thầm, tiếng mở cửa, tiếng xê dịch các quyển sách, tiếng chìa khóa kèn kẹt và một cuộc trao đổi đứt quãng:

- Này anh ấy có thể cất cái ấy ở đâu nhỉ?

- Hay là anh ấy đã chuyển trực tiếp cho ông luật sư?

- Có thể tại một nhà băng ở Cannes. Có thể thuê bao các hòm để cất giữ…

Trời nóng hầm hập, Gabriel mong muốn biết bao được quay trở lại với giấc mơ mà theo ký ức, không khí nơi ấy, tuy là ở Việt Nam, nhưng lại rất mát mẻ. Nhưng quá muộn rồi. Giấc ngủ đã qua mất rồi, Đành phải hé mắt ra.

Ann, Clara và người bán giấy đang lục lọi. Khá náo nhiệt. Thiếu cả lịch sự với đồ đạc. Sau này tôi phải mất hàng giờ để sắp xếp lại như cũ. Vì ông chủ thạo việc của mình mà…Tốp ấy vừa rời khỏi phòng làm việc của tôi, nơi tôi vẫn nói chuyện với con trai hoặc chuẩn bị cho vụ kiện, hai thứ việc mà có vẻ như ngày càng chẳng có gì khác nhau lắm. Họ chẳng kiếm được gì. Tất nhiên thôi. Chẳng đến nỗi ngu đần lắm đâu, Gabriel ạ, nhưng họ cũng đã biến rồi. Tôi không còn trông thấy họ. Chắc là họ đang lần theo cái thang kỳ quái dẫn đến phòng sách. Cẩn thận. Họ lạnh lẽo như trong giấc mộng của tôi. Nhưng họ đang nóng lên đấy.

Thật là những giây phút thích thú: hãy cứ hình dung việc họ lần mò không kết quả để tìm kiếm cái phần của tôi. Chỉ một chút nữa là tôi có thể cảm nhận được bàn tay của họ lần đây đó trên da thịt tôi. Của Ann và Clara, nói cho đúng hơn. Cái ông bán giấy mê sân khấu (đến giờ thì tôi đã biết được niềm đam mê của ông ta, nó chất đầy trong bộ quần áo rộng thùng thình của ông ta), ở chỗ làm việc thì lại không năn nổ như thế. Ông ta lúng túng. Lẽ đương nhiên vì là bạn tôi mà. Ông ta cứ nhắc đi nhắc lại. Các bà tin là ta được phép chứ? Các bà cho là ông ấy không có quyền giữ kín những việc riêng à?

- Với tôi thì không – Ann đã trả lời như thế.

- Anh ấy thì biết rõ mọi chuyện của chúng tôi – Clara nó thêm.

- Có đi có lại, tình ta có đi có lại – Ann hát khe khẽ.

- Nếu vậy thì…

Ông bạn của tôi chịu thua. Tôi không thể trách ông ta quá được.

Và họ chẳng tìm thấy gì, cũng chẳng thể tìm thấy gì được nếu không có bà xem bói chữ, bà Hélène ấy giúp vào. Nghề nghiệp đã làm cho bà ta nhận thấy rõ các chi tiết. Bà ta yêu cầu im lặng. Chỉ trong hai phút. Bà ta đã phát hiện ở lớp bụi trên mặt một giá sách có một dấu vết nhỏ. Tôi đã có sơ xuất. Về bụi bặm, bao giờ người ta cũng có sơ xuất. Tôi cứ nghĩ chẳng khi nào có người lại nảy ra ý định lục lọi ở đó, nơi ưa thích của tôi trong phòng khách, cứ một khi họ để tôi được một mình là tôi lại lao luôn vào phòng ấy. Cả một kho báu trên một đoạn dài một thước, những tác phẩm và giấy tờ đã bị quên lãng hoàn toàn, những kỷ niệm có thể sờ mó được của thời đã qua: bảng thực đơn, chương trình hòa nhạc, chuyên khảo về các tác giả. Schiaparelli của Alain de Rédé. Cảm phục phu nhân Mendl, năm bức họa của Drian, nhờ có sự đóng góp to lớn của Paul-Louis Weiler.

Chính là nhờ ở nơi đó tôi đã cất giấu một chương đoạn khá lý thú về chuyến đi của tôi. Một vài pha ở Cố đô Huế. Bà xem bói chữ đã tìm thấy nó ở đấy. Không một lời mời quá mức. Với vẻ yên lặng của một nhà khoa học. ba tờ giấy nhỏ gấp tư trong cuốn Các cuộc vũ hội hóa trang của chúng ta, tác giả là ông bà Fauchier-Magnan.

Bốn người thân mến của tôi nhảy bổ ra vườn. Chắc là họ ngồi quanh chiếc bàn đá. Tôi chỉ còn nghe thấy tiếng của Ann, có lẽ là đang đọc. Từng lúc, ông bạn bán giấy của tôi lại thốt lên:

- Ấy này này, ông già Gabriel này…

- Suỵt! – bà bói toán cảnh báo -  Ông làm ông ấy thức dậy đấy.

❀ ❀ ❀

[1] Một thanh niên còn rất trẻ, thật khó tin! (Chú thích của Clara) – Thật mà, đến tận ngày nay em vẫn tin là anh nói thật đấy (Chú thích của Ann).

[2] Tiếng Pháp, có nghĩa là thương binh (N.D)

[3] - Chưa bao giờ thấy anh chàng Gabriel của chúng ta lại thơ mộng như vậy. Những mối tình đê tiện nhạt phai của mấy ông già. (Clara)

[4] Rõ rồi, ông già bị ám ảnh này chẳng còn tự hào về phần tiếp nối (Clara.)