Tôi đã gặp Người.

Vào một buổi sáng tháng Chín năm 1942.

Sau hai tuần lễ chuẩn bị rất tỉ mỉ: rình ở trước cửa khách sạn Connaught để làm quen với dáng người đặc biệt của ông: thường xuyên đọc nhật báo France, nghe nhạc Maurince Schumann ở đài BBC, hỏi dò ông trưởng phòng FranCois Coulet. (-Ông ấy thích gì? – Ông thích những người giữ thư viện. Một hôm, ông ấy nói với tôi như sau: nhưng ông đừng nhắc lại cho ai biết nhé: nghề đẹp nhất trên thế giới này là “nghề giữ thư viện. Một thư viện của một thành phố nhỏ xứ Bretagne … Đột nhiên, khi tới tuổi sáu mươi, người ta bắt đầu viết một cuốn chuyên khảo khoảng tám mươi trang … Bà Sévigné trước kia có qua Pontivy không? Khi đó, người ta sẽ trở thành một người cuống nhiệt, người ta gửi cho ông linh mục những bức thư cay độc, vì ông ta đã gậy chuyện cãi cọ về một ngày tháng nào đó”.)

Lời tâm sự trên đã cho tôi can đảm để tiếp cận khu Carlton Gardens. Orsenna Marguerite là một người bán sách, Orsenna Louis cũng bán sách. Khi những người bán sách kiếm tiền cũng ít ỏi như họ hàng Orsenna thì ta có thể coi họ như những người giữ thư viện. Tôi đã xây dựng một chương trình đàm đạo và tôi tự nhẩm lại khi leo lên thang gác. Mở đầu. Nước Pháp. Phần hai: vai trò của Gabriel Orsenna đấu tranh cho nước Pháp. Kết luận: tranh luận sôi nổi về văn học; nhưng không khi nào, không khi nào được nhắc đến tên Paul Morand.

Gabriel bấm chuông và đẩy cửa vào. Gabriel không phải chỉ có một mình. Một đám đông những người Pháp tự do đang chờ trong phòng lớn. Họ càu nhàu. Họ nhìn đồng hồ và nằn nì với người gác cửa: tôi có giấy hẹn lúc mười hai giờ trưa. Tất cả mọi người đều có giấy hẹn lúc giữa trưa. Nếu ông muốn gặp Người riêng một mình, thì ông phải đến từ năm 40, một cô thư ký nói khi đi ngang qua.

Sau cùng Người xuất hiện ở đầu cầu thang và đi xuống. Ngược lại với định luật thông thường về tam giác lượng. Người càng xuống thì lại càng lớn lên. Viên sĩ quan hầu cận đi sau Người. Những người Pháp tự do lần lượt ra mắt Người. Rồi đến lượt Gabriel:

- Tôi là Orsenna Gabriel tức Gabriel Orsenna, - anh vừa nói, mắt ngước lên trời.

- Orsenna, Orsenna có phải nguồn gốc Italia không?

- Nguồn gốc Mexique, thưa đại tướng.

- Ông Orsenna sản xuất vật liệu cao su, - người sĩ quan hậu cần (tức là người đã thông tin cho tôi) nói thêm.

- Không có nghề nào là tồi cả, - đại tướng bình luận trước khi hỏi đến người đứng tiếp sau.

Những người mờ ám, nếu nghe câu nói đó và vào lúc này, hẳn là đã đứng về phe chống De Gaulle. Nhưng Gabriel thì không. Anh chỉ thấy câu đó biểu hiện sự e dè của dân xứ Litte cộng với kiểu nói lái của người Anh understatement (tiếng Pháp là không có nghề nào tồi cả) có nghĩa là “đó là nghề đẹp nhất trên đời này”, ex aequo, ngang với nghề giữ thư viện.

Thế rồi Gabriel ra khỏi tòa nhà Carlton Gardens, lòng xao xuyến như nghe tiếng trống hành quân, đến nỗi cảnh đàn vịt trên ao Saint - James cũng không làm anh trấn tĩnh được: cảnh tượng này làm anh liên tưởng đến cuộc đổ bộ sắp tới.