Khi Gabriel nhớ lại thời gian ông ta ở lại Sài Gòn, ông không khỏi lên án nền giáo dục thực chứng của ông. Chủ nghĩa thực chứng với ba mặt: thần học, siêu hình và khoa học, mới được tách riêng ra, không phù hợp lắm với miền Đông thâm trầm. Ngay cả đạo Thiên Chúa dù có Tam Thánh, có bốn bộ kinh và có mười hai linh mục, vẫn chỉ là một tôn giáo đơn giản, rất sơ lược so với những cái vô cùng phức tạp của sự luân hồi.

Khi từ trên tàu bước xuống, ông mệt lử và lúc đó, ông đã lập luận theo kiểu Carter:

a) có rất nhiều khả năng là ông Louis đã chết,

b) nhưng nguyên tắc sống của ông vẫn tồn tại, vẫn còn đang tìm một hình thức tạm bợ nào đó,

c) những nguyên tắc sống thường được ưa thích ở những chỗ nào? Chỗ ôi thiu, chỗ mà những cuộc đổi đời được tăng tốc (như bây giờ người ta nói về sự tăng tốc của các hạt cơ bản), chỗ mà các chất gây ra quá trình thối rữa, và như vậy cả sự tái sinh (có thể do khí hậu),

d) vào mùa xuân năm 1954 này thì thủ đô của sự thối rữa là ở đâu, trên đất nước này? Xin trả lời: Sài Gòn, Phố Catinat, ở hàng hiên khách sạn Continental. Chính ở hàng hiên khách sạn này mà Gabriel đã chờ bố từ nhiều tuần nay. Ông đã nhanh chóng được coi là khách quen ở cái nơi cao cấp này. Nhân viên ở đây, chiều chuộng ông như là một mẫu mực cho khách hàng.

- Thưa các bà và các ông, các vị thấy đấy, - ông chủ khách sạn Continental nói. - Ông Gabriel Orsenna không hề sợ hãi, ông ấy đã chọn Đông Dương đúng lúc mọi người ở đây chỉ nghĩ đến chạy trốn.

Nhiều người, cả phụ nữ lẫn nam giới, đã đến bắt tay ông, dù ông đang rầu rĩ.

- Xin cảm ơn ông. Phía Nam Vĩ tuyến 17 đang cần những người như ông.

Đó là những lời lẽ quý tộc, những lời giả dối, tung ra bởi những chủ nhân Cửa hàng bách hóa Catinat, Nhà máy bia và nước đá Đông Dương, Hãng Randon, Công ty Descours Cabaud, Hiệu sách Portail, Nhà hàng Charner. Họ đang muốn bán cơ sở của họ nhưng không có người mua vì thời cuộc. (Người ta nói là bán, nhưng thực ra là bán tống bán tháo).

Ngay cả ông chủ khách sạn, vào một số buổi chiều, cũng thỉnh thoảng cảm thấy mỏi mệt. Ông lại gần Gabriel.

- Khách sạn Continental thật là nặng nề, ông Orsenna ạ, từ nhiều năm nay. Lại còn khách sạn phụ La Perruche, biết bao nhiêu buồng, bao nhiêu là đệm, bao nhiêu bộ đồ ăn, tất cả đè nặng lên vai một người.

- Ở chung quanh nơi đây, người ta đều nói một giọng như vậy.

- Bây giờ đến lượt những người khác thay thế, chúng tôi đã tặng cho thế giới tự do quá nhiều.

Gabriel chẳng buồn nghe nữa, ông luôn luôn chú ý theo dõi. Như một người cần ăn ở Wimbledon, ông không ngừng quay đầu lúc sang phải, lúc sang trái. Ông cũng chẳng thèm để ý đến nhận xét của những khách hàng ngồi cạnh. Họ tưởng là ông sợ.

- Ông đừng sợ. Từ năm 1949, người ta không còn ném lựu đạn vào các hàng hiên nữa. Hơn nữa, ông cũng chớ quên Hiệp định Gevève. Điện Biên Phủ dẫu sao cũng không phải là hoàn toàn bất lợi.

Nhưng Gabriel có sợ đâu. Ông một mình chờ đợi bố ông. Ông theo dõi tất cả mọi người, tất cả mọi sinh vật, những người đi qua, những chó, mèo nuôi trong nhà, chim chóc trên cành, chim ưng trên trời.

Ông chờ một dấu hiệu. Ông tự giận mình vì đã quá gần hết cuộc đời mà vẫn chưa học được một điều quan trọng nhất: nhận biết được người bị lạc trong số đông những người đang đi kia.

Một đêm, ông bị mất ngủ, giống như những đêm ông bị Ann và Clara giày vò (không biết bây giờ họ đang làm gì nhỉ?). Ông nghe thấy nhiều tiếng động, tiếng hét, tiếng cười. Ông mặc quần áo và xuống nhà dưới. Ông muốn có một khái niệm về Sài Gòn ở một thời buổi mà ông chưa từng biết đến. Biết đâu, ông Louis lại chẳng tìm được một tay ăn chơi nào đó để tạm trú một thời gian? Phải, biết đâu đấy!

Ông chủ khách sạn cắn móng tay, khi thấy Gabriel.

- Không phải là tôi tán thành họ, thưa ông Orsenna, nhưng tôi hiểu.

- Có gì xảy ra thế?

- Các ông bà đây (ông ta chỉ một cái cửa của một phòng khách đã đóng chặt), họ đang ăn mừng ngày nhượng lại Nhà hàng Charner, cho một người Mỹ. Tôi đã bảo họ nên giữ yên lặng một chút, khách hàng của tôi đang ngủ.

Ngày hôm sau, người ta thay phiên nhau đến chúc mừng những người may mắn bán được cửa hàng ở bàn của họ. Họ lộ rõ vẻ vui mừng. Ngày mai, họ sẽ lên tàu.

- Ông có biết rằng người Mỹ, họ sẽ dùng cửa hàng của chúng tôi làm gì không? Xây dựng một trường đại học, để xây dựng tương lai cho Đông Dương. Còn tôi và vợ tôi, chúng tôi rất vui là khi ra đi, được nghe thấy nói về tương lai.

Còn những người đang tìm cách bán cơ sở của họ thì nghiến răng: ăn mừng ầm ĩ lên như thế chỉ tổ làm cho giá cả càng hạ thêm.

Từ ngày hôm đó, Gabriel chú ý nhiều hơn đến các du khách người Mỹ, mỗi tuần lại đông thêm. Họ đã liều đến tận hàng hiên của Khách sạn Continental. Người ta phải xô đẩy nhau vì họ, nhường chỗ cho cái mỉm cười tuyệt đối của họ, chịu đựng những cái áo sơ mi hoa, đầy lạc quan của họ.

- Nếu bố ta lại…? - Gabriel tự hỏi.

Những ý nghĩ đó chỉ bám bên ngoài như một con nhặng, một cái gì thường trực, kích thích và nguy hiểm.

Nhưng ông cũng có những lý do về sự tái hiện thân theo kiểu Mỹ của ông Louis: Marguerite đã chẳng cho ông một ví dụ là gì? Trong nửa thiên niên kỷ thứ hai này, bất kỳ ai còn ngưỡng mộ đế chế, đều hy vọng nhập tịch vào Mỹ.

Thế là Gabriel đã quên cả lễ giáo, ông lại gần và đi theo chân những anh chàng to lớn và vui nhộn ấy. Ông quan sát họ, đánh hơi thấy họ, chờ đợi một cái nháy mắt hoặc cử chỉ nào đó. Ông như muốn nói: “Chính tôi là Gabriel đây. Anh đừng có lo, tôi sẽ phục hồi sức khỏe theo kiểu Mỹ và tôi sẽ quay về Pháp”.

Những cách nhập đề, những kiểu làm thân này cũng gây ra vài sự hiểu lầm (nhưng tuổi tác của ông đã bảo vệ ông), và nhất là những buổi tối bất tận, những buổi đối thoại tay đôi ở khách sạn, những cuộc trò chuyện buồn thiu giữa nam giới với nhau, lại còn phải nghe trong hàng giờ liền những chi tiết về một chương trình (kế hoạch) cải cách toàn diện miền nhiệt đới.

- Ông có biết ông Thomas Joseph Corcovan không?

- Không.

- Đó là vị lãnh sự mới của chúng tôi ở Hà Nội. Rồi ông sẽ thấy, ông ta sẽ lập lại trật tự ở Đông Dương.

Ngày tháng trôi qua, những chiếc áo sơ mi hoa mỗi lúc một nhiều thêm, còn ông Louis thì ngày lại xa dần. “Anh đã không cố gắng, Gabriel, cũng chẳng hề gì! Anh đã không yêu bố anh. Thôi, ta quyết định ra đi đây…”

Máy bay cất cánh ở Tân Sơn Nhất, không gặp trở ngại gì, Những miếng bánh Traou Mad có phết bơ, hai tấm kính ảnh của Sở Địa lý quốc gia, một hóa đơn chưa thanh toán ở khách sạn Hạ Long, một bản đồ của Cố đô Huế, mùi rượu Hồi ở hàng hiên Khách sạn Continental, một câu pha trò đã làm ông Franchini lăn ra cười “Sang thế giới bên kia, tôi vẫn thích rượu vang ở đây”. Hình ảnh những chiếc sơ mi hoa vẫn hiện ra khi ta nhắm mắt, tiếng vo vo của một đoàn người phóng xe đạp Manufrance trên đường rừng, cái khôi hài của một vị bộ trưởng, ăn mặc như người câu tôm, một quản gia nghiệp dư, những cô gái Mỹ, một cuộc triển lãm thuộc địa ngu ngốc, những thảm trải giường gửi cấp tốc về Saint - Brieuc, một tên người: Louis, tất cả những cái đó, không phải là thứ hành lý thừa.