Gabriel lấy làm hổ thẹn.

Không bao giờ anh còn dám trở lại nước Anh nữa. Bây giờ, mỗi khi gặp một người Anh, chẳng biết họ có đang ở Côte d’Azur không, là Gabriel chuyển ngay sang hè phố bên kia và cúi gầm mặt. 

Gabriel đã cư xử không tốt với nước Anh.

Chính nước này, sau khi kiểm tra sơ lược lý lịch của anh, đã đón tiếp anh, đã mở rộng những tửu quán, đã cung cấp cho anh kho lưu trữ rượu vang boócđô, xe điện ngầm, để anh sống ẩn ở đó những buổi chiều dông bão, mở rộng những vườn hoa cho anh đi dạo giải sầu. Đó là một nước đã đứng vững, mặc dù những trận mưa bom. Trong khi đó, ở nước Pháp, khi mới chỉ có vài mảnh sắt làm rụng ít lá ở vùng Ardennes là chúng ta đã chạy qua sông Loire. Đó là một nước đã tin cẩn anh, đã giao cho anh những trọng trách, có tính toàn cầu nữa, còn anh, Gabriel, ngược lại, anh đã cư xử như thế nào?

Khó mà thú nhận được.

Phải chăng anh đã phản bội, anh đã có tư tưởng nhân Đức?

Không, về lãnh vực này thì Gabriel đã rất nghiêm túc, không chê trách được.

Như vậy, có lẽ anh đã buôn bán chợ đen, anh định làm cho nước Anh nhiễm thói quen buôn bán chợ đen của các nước Latinh?

Cũng không phải.

“Vì tôi phải nói sự thực với công lý của nước tôi nên tôi xin thú nhận đó là chuyện riêng tư.”

Gabriel đã tự buộc tội. Anh sẽ kể ra đây những sự việc, và các bạn sẽ xét xem tội lỗi của anh có được giảm nhẹ chăng.

Tất cả các thành phố lớn đều tàn nhẫn đối với những người độc thân. Nhưng Londres thì lại tàn nhẫn một cách đặc biệt.

Mọi nhà đều thấp, chỉ có hai hay ba tầng, rèm cửa thường vén lên để đón nguồn sáng yếu ớt ở nước Anh. Như vậy, khi ta đi bộ ngoài phố, ta phải nhắm mắt lại để khỏi trông thấy cảnh gia đình sum họp sau cửa chớp có cánh sập. Người sống cô độc cảm thấy đau xót khi nhìn thấy cảnh sống gia đình theo phong tục người Anh: mấy đứa trẻ đội mũ cát két xanh đang ăn cháo yến mạch, người cha che khuất sau tờ nhật báo, người mẹ mặc chiếc áo ngủ màu xanh nhạt chạy lăng xăng, người con gái lớn đẩy cửa vào phòng, mắt còn ngái ngủ chúm miệng như hờn dỗi. Lại còn những ghế bành rộng bọc vải hoa, cùng thứ vải với các chụp đèn. Lại còn những khung cửa, những cửa ra vào, cùng một màu sơn trắng, dù ở quận nào cũng vậy…

Ta có thể nói rằng, đó làm một tủ kính phô bầy ra đời sống gia đình cho tất cả những kẻ lưu vong, những người tuy có một cái giường ở Londres, nhưng không hề có home[1], như Gabriel chẳng hạn.

Tuy vậy, đau buồn nhất lại là lúc chiều tà, khi các cửa sổ lần lượt bị tấm rèm che khuất. Londres dần dần chìm vào đêm tối, mịt mù. Gabriel tiến bước giữa hai dãy mặt nhà mù lòa, cuộc sống hàng ngày đã biến mất, Gabriel làm bạn với chính mình.

Anh chỉ còn biết ngẩng mặt lên trời. Đèn pha bật sáng, từ từ quét bầu trời. Gabriel không hề chống lại phòng thủ thụ động, cũng như pháo phòng không. Có điều là, hệ thống pháo phòng không chưa bao giờ thay thế được cuộc sống hàng ngày. Và Gabriel tự nhủ rằng anh sẽ sống như vậy. Không có cả cuộc sống hàng ngày.

Cố nhiên là anh có thể gia nhập một số hội ái hữu ở Anh, hoặc một trong ba trăm nhà thờ Tin Lành, hoặc hội những người nuôi chó săn, hoặc những tín đồ của Swedenborg. Nhưng anh cảm thấy bị theo dõi. Nếu phạm phải một chuyện điên rồ nào đó thì lập tức ông bạn quý Cornwell sẽ đưa anh ra giữa biển Manche, trên một con tàu không có mái chèo… chỉ có mỗi một lần, anh đã suýt nữa gia nhập một hội. Đó là lần anh đọc trên một tờ thông báo dán ở cửa kính một cửa hàng bán sách cũ ở Westbourne Grove:

The

EPHEMERA Society’s

Picadilly Special

Britain’s Greatest

Ephemera Fair

fearturing

printed papers of every description

prints, maps, posters, pamphlets,

greeting cards, old catalogues,

Share certificates

Park Lane Hotel

22nd February 1943

6PM

Anh tới địa chỉ ghi ở trên, nhưng muộn một ngày, hôm 23 tháng Hai, và đúng như tên của nó[2], công ty trên đã không còn nữa.

Rồi đến các món ăn Ấn Độ: nếu không có nó thì Gabriel đã chẳng đến nỗi xa đọa như thế.

Lần đầu, Gabriel đi ăn không có chút nghi ngờ gì và rất nghiêm túc. Anh gọi các món ăn. Một bạn đồng nghiệp cũng bắt chước anh khi anh ta kỷ niệm ngày sinh. Và đây là thực đơn, tôi kể lại nguyên văn để mọi người rút kinh nghiệm.

Peshawari Murg Tikha (thịt gà tẩm nước chấm và gia vị, bỏ lò).

Karahi Goshat (thịt cừu non ngâm trong dầu và gia vị Punjab, ăn với tương ớt Ceylan).

Batter – e – Khas (đặc sản của Uttar – Pradesh: chim cút đun tái trong cary.)

Malai Kofta (mướp rán với kem tươi và sốt cà chua).

Chutney Podina (kem bạc hà, nước chanh vắt, các loại hạt và muỗm sấy khô).

Tôi rất muốn mời hai người bạn thân là bà Marguerite và ông Louis, những người yêu mến Đế quốc: thăm Nothing Hill Gate trong một tuần. Bữa trưa cũng như bữa tối, chúng tôi sẽ tới tất cả các hiệu ăn Ấn Độ, thưởng thức tất cả các món, tất cả các đặc sản ở khắp các tỉnh. Họ sẽ biết thế nào là ngon đến tê cả lưỡi. Một miếng nóng như lửa, một miếng mát như kem, một miếng chói như mặt trời, một miếng lạnh như tuyết…

Mùa hè đến với Gabriel gần như cùng một lúc với chim cút ở Uttar – Pradesh. Một tiết đầu hè ở miền biển. Tôi cảm thấy nóng rát vòm miệng, ở cổ họng, đó là những sự báo hiệu. Nhưng khi mùa hè đã đến thì ta không còn bị đau gì nữa. Người ta quen đi với cái nóng. Gabriel thấy nóng. Bụng, mồm, tay và bộ phận sinh dục đều nóng.

Trời nóng đến nỗi Gabriel không thể tiếp tục bữa ăn tối với các đồng nghiệp một cách yên tĩnh được. Anh đứng dậy, cảm ơn, chúc ngày sinh nhật tốt lành, chào rất lễ độ, và rời khỏi nhà hàng Bombay Tandoori. Anh hỏi thăm đường đến Soho, và anh chỉ đi một mình trong cái đêm hè lạ lùng này. Anh rẽ phải sang Wardour Street và ngẩng đầu lên tìm nhà. Tới ánh sáng đỏ đầu tiên (số 17), anh lên tầng hai. Cô ấy tên là Marie Francoise, ít nhất đó cũng là tên khi cô đi làm. Sinh ở Meaux (Seine-et-Marne), giao thiệp rộng, sẵn sàng tiếp đón ông, thưa ông Gabriel.

Từ cuối những năm hai mươi, từ cái thời điên loạn mà các cô phóng túng thấy khoái các chàng béo, chưa bao giờ Gabriel lại hủ hóa mãnh liệt và trầm trọng như vậy.

- Cô có bạn gái nào không?

- Cho tối tay à?

- Phải, tối nay.

Marie Francoise bàng hoàng, lắp bắp nói tên cô Bernadette, gốc Irland, ở cách đây hai bước, số 38 Greek Street.

Đêm đầu tiên trụy lạc của người Pháp tự do, Gabriel, như thế đó, nó đã phát sinh từ mùa hè, mùa hè với các món ăn Ấn Độ.

Nhiều đêm khác tiếp theo đêm ấy. Những đêm trụy lạc lại làm phát sinh những đêm trụy lạc khác. Đến bốn giờ sáng, anh về, Swiss Cottage đang yên ngủ. Anh mệt lả, tra chìa  khóa vào ổ, nhẹ nhàng quay và tự hứa là sẽ không bao giờ tái diễn, nhưng ngay chiều hôm ấy anh lại đi. Mặc dù đã có tuổi (sáu mươi), mặc dù mỏi mệt (chỉ ngủ được có hai tiếng rưỡi), mặc dù những tiếng rít trong tai (suốt ngày nghe điện thoại), anh lại bắt đầu tấn công sau một thời gian ngắn dừng lại ở Ấn Độ.

Bây giờ, Gabriel như bị ma quỷ ám ảnh, những ma quỷ miền Nam hiếu thắng nhất: hủ hóa với tất cả các phụ nữ, có kế hoạch hẳn hoi, bắt đầu từ những cô làm việc ở gần ga (Victoria, Waterloo) hay gần các hải cảng (White Chapel, Surrey Docks…)

Bỗng một khối kinh hoàng xâm chiếm anh, có thể là do lão suy: nếu cuộc đổ bộ lại được giao phó cho phụ nữ? Và nếu một ngày đẹp trời nào đó, tất cả phụ nữ đều chạy sang nước Pháp? Và nếu ở Anh chỉ còn nam giới? Hoảng sợ, Gabriel tiếp tục hành trình: chào em thân yêu, em lên với anh chứ? Cố nhiên rồi!

Chẳng bao lâu, mọi người trong khu đều biết tiếng anh. Người ta hoan hô anh mỗi khi anh lại ngựa quen đường cũ…

Đó là những phụ nữ nhẹ nhàng, Gabriel cần đến những phụ nữ nhẹ nhàng. Tôi không nói đến thể chất. Họ có thể to nặng, phốp pháp, mông, đùi phốp pháp… Nhưng trong ký ức của tôi thì họ mới nhẹ làm sao, vừa chia tay nhau xong là tôi đã quên ngay, ngược lại với hai chị em nhà Knight, hai phụ nữ ăn bám của tôi, ngược lại với hai chị em đã khắc sâu vào đời tôi.

Họ cho ta một ví dụ về sự nhẹ nhàng: tạm biệt ông anh, thế là xong. Họ gọi Gabriel là ông anh, đó là một cách gọi tế nhị, có phải thế không các nàng Knight của tôi? Họ gần như không tồn tại, vì quá nhẹ nhàng: những mùa hè nho nhỏ, ngắn ngủi, ngay cả với những nàng to béo nhất. Họ cũng chẳng cần đi vào những kỷ niệm của tôi, họ khép chiếc áo choàng màu tím nhạt lại và: tạm biệt ông anh, thế thôi. Giống như những ngày nghỉ, giống như đuổi bắt bướm, những con bướm thơm phức tan biến trong bóng đêm…

Một số kẻ đạo đức, thân cận với đại tướng, đã nổi giận khi biết hiện tượng trụy lạc đáng buồn của Gabriel ở Anh quốc.

- Cần phải trừng phạt! – Massigli, một người trong bọn họ đã nói.

Nhưng về tội gì? Một người Pháp tự do, phải được tự do, miễn là anh ta chi trả các phụ nữ ấy một cách thoải mái (như Gabriel vẫn làm) và họ vẫn tỏ ra lịch sử với anh chàng bệu ấy, dù rằng anh ta luôn vội vã.

Carlton Gardens chỉ bắt buộc phải can thiệp mãi tận sau này, vào tháng Năm năm 1944.

Mùa xuân năm ấy, Gabriel đã đi quá xa.

Trước hết là anh mắc bệnh phong tình. Vì thường xuyên đến lầu xanh nên Gabriel đã mắc bệnh hoa liễu nhẹ (những bệnh khác còn nguy hại hơn nhiều), ở Anh, người ta hay gọi là blennoraghia hay french disease[3]. Đến lúc đó, chưa có gì đáng sợ, Gabriel chỉ cần đến khoa chuyên môn nổi tiếng ở bệnh viện Charing Cross và chịu đựng những mũi tiêm có muối bạc đau buốt và ngừng đi chơi đêm. Than ôi! Do tác dụng đồng thời của ba yếu tố: thuốc tiêm, các món ăn Ấn Độ (mà anh vẫn tăng dần khẩu phần để giữ nhiệt tình) và với tin tức về ngày đổ bộ sắp đến (người ta chỉ nói đến Người, ngay cả trong xe điện ngầm), sự cuồng nhiệt của Gabriel tăng lên bội phần. Những nơi truy hoan dân dã cũ, đối với anh vẫn chưa đủ, anh đã tấn công vào khách hàng của Petit Club Pháp rất lịch sự, chủ nhân là một gái già nổi tiếng Alwin Vanghan. Tại đây, vào một buổi chiều, người ta có thể gặp, chẳng hạn, Joseph Kessel, Romain Gary và hai “người hùng” nhảy dù, Bourgoin, ông đại tá cụt một tay và Boissoudy, người cụt một chân… Một buổi chiều êm ả, sau khi đã uống thỏa chí, trong cơn hưng phấn bốc lửa, Gabriel đã quyến rũ được cô Kathy, một người chị em họ xa của Claude Dauphin, gốc xứ Galle, sau ba ngày chung đụng, cô gái xứ Galle nhận thấy mối nguy hại, đã lớn tiếng công khai cảm ơn Gabriel về gift, so typical of those filthy French, sons of a bitch[4], và cô ta đã đập vỡ một chai bia trên đầu anh.

Carlton Gardens vẫn còn chưa quyết định trừng phạt.

Thực ra thì Gabriel không phải là người Pháp tự do đầu tiên đã phải chịu cảnh ngộ đau lòng ấy: truyền bệnh hoa liễu và bị trừng phạt.

Giới hạn thứ hai và cuối cùng của hành vi của anh là cuộc phô bầy. Ông Louis sẽ cảm thấy là mình phải chịu trách nhiệm. Ông Louis phải tự nén lòng. Nhưng ông chẳng có trách nhiệm gì. Khi đó, giữa Gabriel và bố anh chỉ có biển Manche, biển không rộng, nhưng luôn nổi sóng. Có phải lỗi ở người bố không, nếu con trai ông ta đã đưa tình yêu đến một hình thức biếm họa? Từ khi bắt đầu mắc bệnh phong tình, Gabriel luôn luôn nhìn bộ phận sinh dục của mình. Khi đi từ nhà đến nơi làm việc, anh tạt vào bất cứ tiệm ăn nào, hỏi phòng vệ sinh? Anh vào cả những công sở Fleet Street, lên thang máy đến tận lầu cao nhất, quay lưng ra phía cửa, anh vạch quần và chăm chú nhìn một cách trìu mến khúc thịt nhỏ đang phun ra một dòng chất lỏng trắng đục, anh đã vô ý quên cài khuy quần. Cho đến đây thì luật sư có thể cãi cho anh vô tội. Nhưng một hôm, ngay giữa phòng đặt máy điện thoại, trong khi ngót một chục chuông điện thoại réo vang, hòa lẫn vào những tiếng hò hét quen thuộc tên các thành phố và trọng tài: Rio Branco 5000, Letitia 10000, bỗng nhiên, Gabriel xuất hiện với vẻ mặt rạng rỡ. Một nụ cười bất hủ tỏa sáng trên gương mặt anh. Anh nhảy phốc lên mặt bàn, làm nát những bản liệt kê, làm đổ hai chén trà. Với một tốc độ phi thường, anh cởi quần áo rồi chỉ vào bộ phận sinh dục, anh hét lên:

- Tôi là cây cao su, tôi là cây cao su, tôi chảy nhựa như một cây cao su!

Sau giây phút bàng hoàng, các đồng nghiệp đến gần anh. Họ biết rằng những trận ném bom lâu dần đã hủy hoại thần kinh. Họ muốn trấn an Gabriel, họ vỗ vai anh:

- Mọi sự sẽ tốt lành, anh bạn ạ! Sắp sửa hòa bình rồi!

Nhưng Gabriel đã bứt ra. Trong khoảng hơn một giờ, có lẽ thế (tôi không nhớ nữa), anh nhảy lên các bàn, các ghế bành và nhắc đi nhắc lại điệp khúc: tôi là cây cao su, tôi là cây cao su. Khi đó, các bạn đồng nghiệp vừa xấu hổ, vừa mỏi mệt (còn các chủ ngân hàng, ở bên kia Friday Street thì còn chạy ra cửa để xem show[5] đáng tiếc đó) bèn quyết định gọi poli-cemen[6]đang đứng gác ở dưới nhà. Những người này, nắm được tình hình, bèn báo cáo lên cấp trên và người ta báo động cho Carlton Gardens.

Vài phút sau, một toán lính thủy đánh bộ gồm những tay to khỏe của nhóm Savary, tuy hiền nhưng rất kiên quyết, tới và dùng áo mưa che cuốn ông béo này, rồi lẳng lặng đưa đi. Họ đưa anh vào một trong xe Hotchkiss và dẫn đến một tòa nhà ở khu Lake, đó là nơi chuyên chữa bệnh thần kinh. Ta không nên quên rằng khi đó Vương quốc thống nhất là một Đế quốc hùng cường: người ta không hoảng sợ trước căn bệnh điên khùng mà bọn người ở thuộc địa đột nhiên mắc phải. Người ta đã biết cách chữa. Với những con người khốn khổ này, cần cho họ rất nhiều màu xanh, đồng cỏ, vườn cây, bãi cỏ xanh chơi golf, phun nước nóng lên mặt nếu có thể và làm liên tục. Và nhất là không được nuôi con vật nào mà hình dạng và tiếng kêu giống như những con vật ở nơi cũ.

Sau hai tháng chữa bệnh bằng màu xanh, Gabriel được coi là đã khỏi và lại đi làm. Anh không hề bị các bạn đồng nghiệp phê phán hay nhạo báng bao giờ cả.

Hoan hô những người Anh, họ biết rằng rồi cũng có lúc bệnh điên đến thăm hỏi chúng ta, không trừ ai!

Gabriel ngỏ lời xin lỗi nhân dân vùng Balkans. Nếu anh đã mua được nhiều cao su hơn thì có lẽ quân đội đồng minh đã tiến nhanh hơn và đã đưa được Đông Đức, Tiệp Khắc… ra ngoài khối cộng sản…, có thể ngay cả Hungari và Nam Tư. Nhưng anh thề rằng anh đã làm hết mình. Anh đã thu gom được tất cả lượng nhựa cao su có thể mua được. Những nhà chế tạo lốp ô tô sẽ chứng nhận điều đó.

Tin chiến thắng ập đến, khi Gabriel đang ngủ giữa máy điện thoại, anh đã quá mệt. Trước khi ra ga xe lửa Victoria, anh đã đến thăm Carlton Gardens lần cuối cùng, nhà số 4, Duke Street số 10, trụ sở cơ quan mật vụ, rồi Petit Club của Alwin Vanghan, nơi mà anh đã bị một phụ nữ trừng phạt. Về tội gì nhỉ? Anh không nhớ nữa. Các cơ quan cao cấp đều trống không. Gabriel là người Pháp tự do cuối cùng còn ở lại Londres. Khi tới Dieppe, không hề có đội kèn ra đón anh. Anh ngập ngừng hồi lâu, rồi mới xuống bến. Ta đã sáu mươi hai tuổi, ta có còn ở cái tuổi nhảy nhót không?

Sau này, vào tháng Một năm 1946, khi người ta thông báo là danh sách những chiến sĩ giải phóng đã làm xong, anh vội đến điện Matignon đòi xem tài liệu chính thức. Anh đọc bản danh sách, tim đập mạnh, như một thí sinh thi tú tài, một thí sinh già tham gia kỳ thi vĩ đại.

Anh đọc đi đọc lại, đưa ra mọi giả thuyết: có lẽ đại tướng đã nhầm một chữ h hoặc tưởng rằng Orsenna là tên đệm... Nhưng không phải. 1030 nam, mười sáu đơn vị chiến đấu, sáu nữ, năm thành phố, (đảo Sein, Grenoble, Nantes, Paris, Vasieux – en – Vercors) nhưng không có tên Orsenna Gabriel.

Một lần, Orsenna Gabriel đứng đờ người trước nhà số 4 phố Varenne, anh tự hỏi tại sao, tại sao anh lại bị loại ra:

- Xin hãy đi cho! – Một nhân viên cảnh vệ nói.

Thế rồi Gabriel lấy ở túi ra một quả cầu mút đỏ, một quả cầu rất cũ, đã bạc phếch. Rồi anh đi về phía Tây, về phía Đại lộ Invalides, đi rất nhẹ nhàng để khỏi phải nhảy.

Viên cảnh vệ nhìn theo anh, rồi hỏi người bạn đồng nghiệp. Anh này lắc đầu. Không có luật lệ nào cấm đi nhún nhảy ở phố Varenne.

Đại chiến thế giới thứ hai kết thúc.

❀ ❀ ❀

[1] Tiếng Anh trong nguyên bản: nhà. (N.D.)

[2] EPHEMERA nghĩa là tạm thời. (N.D.)

[3] Tiếng Anh trong nguyên bản: bệnh lậu hay bệnh của người Pháp. (N.D.)

[4] Tiếng Anh trong nguyên bản: món quà tặng đặc sắc của tên người Pháp ô trọc, con của đồ lẳng lơ dâm đãng. (N.D.)

[5] Tiếng Anh nguyên bản: cuộc trình diễn. (N.D.)

[6] Tiếng Anh nguyên bản: đám cảnh sát. (N.D.)